Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Incarnationis mysterium.

NOTANDUM 1. Triplex solito nobis affulgere lumen, quo res divinae supernaturales possunt innotescere: Primum est lumen fidei infusae, quo percipiuntur per speculum et in aenigmate. Secundum est demonstrationis, vel scientiae divinitus inditae, aut ex principiis revelatis, et ratiocinationis adminiculo comparatae. Tertium denique est suasionis, qua petitur ex coniecturis et rationibus, ac similitudinibus nititur et firmatur. Fides informat ac illustrat fidelem per auctoritatem revelantis, cui credit: scientia Philosophum confirmat et convincit per evidentiam demonstrationis et illationis unius veritatis minus notae, ex principiis naturaliter evidentibus: suasio denique rudes et ignaros instruit, ac ad suscipiendam veritatem disponit per notitiam eorum quae in prospectu habent. An autem triplici hoc lumine probetur Incarnationis Mysterium, quaeritur apud Theologos. Conveniunt autem omnes illud quidem innotescere lumine fidei; quippe Scripturae sacrae nihil frequentius efferunt quam adorandum hoc Mysterium: quocirca recte Christus monebat Iudaeos Ioan. 5. Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere; et illae sunt quae testimonium perhibent de me. Difficultas ergo est dumtaxat de lumine scientiae ac suasionis; an videlicet per demonstrationem, aut per coniecturam aliquam evidenter detegi possit hoc Mysterium, tum a Philosophis, tum a rudioribus et ignaris.

NOTANDUM 2. Res supernaturales esse in duplici differentia: quaedam enim supernaturales dicuntur quantum ad substantiam, aliae vero dumtaxat quantum ad modum. Prioris generis et ordinis sunt illa omnia quae naturam ita excedunt, ut nullo prorsus cuiusvis intellectus conamine, nativa ac propria virtute deprehendi possint et cognosci: puta personarum Trinitas in unitate essentiae, decretum praedestinationis huius aut illius hominis. Quis enim hominum scit quae sunt hominis, inquit S. Paulus 1. ad Corinth. 2, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? ita quae sunt Dei nemo cognorit nisi Spiritus Dei. Posterioris vero generis sunt res illae ordinis quidem naturalis quantum ad entitatem, licet non ita sint quantum ad modum existendi. Sic v. g. visus restitutus caeco nato naturalis est secundum entitatem, quippe facultas illa visiva eiusdem ordinis est et rationis cum ea quae per generationem habetur: sed est supernaturalis quantum ad modum; quia excedit vires naturae, et modum ac ordinem quem Deus ex ordinaria sua providentia servare solet in agendo. Controvertitur autem inter Theologos an seclusa omni fide ac revelatione divina, Incarnatio Verbi ita sit supernaturalis secundum entitatem, ut naturaliter percipi non possit. Censent aliqui quod cum illa nonnisi extraordinaria Dei virtute patrata fuerit, inde constare eam evidenti ratione non posse probari. Verum nonnulli Theologi, quibus praevisse dicitur Raymundus Lullius, contendunt Incarnationem adversus obnitentes Philosophos evidenter posse probari.

NOTANDUM 3. Incarnationem spectari posse vel ut possibilem, vel ut futuram, vel ut peractam, de quo triplici statu potest esse difficultas: qualiter ab homine viatore necnon et ab Angelis, tum beatis, tum damnatis possit cognosci.

Conclusio prima. — Nullius intellectus angelici aut humani potest natura viribus Incarnationis possibilitatem, aut futuritionem detegere: nec existentiam evidenter, et certo cognoscere.

Probatur prima pars: Entia supernaturalia secundum substantiam non possunt natura viribus attingi: sed Incarnatio supernaturalis est secundum entitatem: ergo nullo intellectus naturalis conamine percipi potest. Maior constat, ex eo enim entia supernaturalis ordinis secundum entitatem talia dicuntur, quod omnimodum naturae captum transcendant. Minor etiam patet, siquidem omnino supernaturale est, quod Deus hypostatice sit unitus homini, quod natura creata suo spolietur connaturali subsistendi modo, quod naturalis subsistentia vices a personalitate divina suppleantur, etc.

Deinde, ut intellectus comprehendere posset Incarnationis Mysterium, deberet evidenter cognoscere potentiam obedientialem naturae rationalis secundum id omne ad quod illa potentia sese extendere potest; deberet pariter cognoscere virtutem Omnipotentiae divinae penes supremum effectum, quem ipsa potest edere; siquidem Incarnatio est maximum et praestantissimum opus divinae Omnipotentiae: sed hoc utrumque capere non potest evidenter intellectus creatus propriis viribus: igitur nec Mysterium Incarnationis certo et evidenter detegere.

Denique, ut illa possibilitas posset coniici, et alicui venire in mentem, oporteret esse aliquod medium in rebus creatis ex quo creatus intellectus illam possibilitatem posset deprehendere: sed nullum est tale medium: tum quia mysterium illud opus est summae Dei liberalitatis ac libertatis; et subinde nulla illius est cum naturalibus causis et effectibus connexio: tum quia cum natura quaeque creata infinite distet a Deo, ex se nihil prorsus habet, quo possibilem sui cum Deo intimam unionem ostendat: igitur nullo medio, nullaque virtute creatus intellectus, seclusa fide et revelatione, potest huius mysterii possibilitatem detegere.

Secunda, et tertia pars simul probantur: Primo quidem ex Scriptura, quae mysterium hoc creaturis absconditum pronunciat. Sic Paulus ad Ephesios 3. loquens de Mysterio Incarnationis illud appellat inscrutabiles divitias Christi, et Sacramentum absconditum a saeculis in Deo: et 1. ad Corinth. 2. vocat sapientiam in mysterio quae abscondita est. Quapropter Christus Isaia 8. dicitur Deus absconditus, propter videlicet hominis assumpti Sacramentum. Quod eximie probat sanctus Ambrosius in secundum caput posterioris ad Corinthios, ubi ita concludit: Abscondita est ergo Dei sapientia dum non in verbis, sed in virtute est: non humana ratione possibilis, sed spiritus efficacia credibilis. Quibus pariter quadrat illud Isaia 35. Generationem eius quis enarrabit? Unde S. Ambrosius lib. 1. De fide, cap. 3. Mihi quidem impossibile est generationis scire secretum: mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et Angelorum. Et post pauca: Non sola admirabilis a Patre generatio Christi: admirabilis etiam eius generatio ex Virgine.

Idipsum testantur caeteri sancti Patres: inprimis Dionysius lib.

De divinis Nominibus, cap. 2. Iesus, inquit, in carne apparuit, et ineffabilis est sermone, et omnino ignota intelligentiae: ipsi quoque antiquissimo Angelorum primatui non satis perspecta. Cui concinit sanctus Cyrillus Alexand. lib. De Incarnatione Unigeniti, cap. 7. dicens adunationem Verbi cum carne, omni humana cognitione esse superiorem. Quod aperte demonstrat sanctus Augustinus Epist. 3. ad Volasianum, ubi de hoc mysterio loquens ait: Hic si ratio quaeritur, non erit mirabile: si exemplum ponitur, non erit singulare. Divinum aliquid posse, quale nos fateamur incredibile non posse. In talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis.

Dices 1: Ratio naturalis non iudicat evidenter incarnationem esse impossibilem: ergo iudicare potest illam esse possibilem. Consequentia patet, quia inter contradictoria, qualia sunt possibile et impossibile, non datur medium.

Nego consequentiam: licet enim a parte rei inter mysterium esse possibile et impossibile non detur medium; tamen datur inter iudicare illud mysterium esse possibile, et iudicare esse impossibile: etenim inter utrumque hoc iudicium datur suspensio et negatio actus. Unde si aliquis Philosophus requireretur an iudicaret unionem Dei cum homine esse possibilem aut impossibilem; vel suspenderet actum nihil affirmando aut negando; vel si aliquid proferret, illud certe excederet captum ipsius intellectus, mitteretque falcem in messem alienam: cum enim Incarnatio sit ordinis supernaturalis, excedit sphaeram naturalem intellectus creati, nullamque habet connexionem cum principiis naturalibus, ex quibus dumtaxat Philosophus suam mutuari potest certam notitiam.

Dices 2: Angelus evidenter cognoscit Deum posse efficere quidquid non implicat contradictionem: sed etiam ipsi est evidens nullam esse contradictionem, quod Deus fiat homo; siquidem naturaliter novit quod Deus sit subsistens et independens in ratione personae, novit pariter subsistentiam naturae humanae ab illa esse separabilem: igitur colligere potest, quod divina persona ratione suae independentiae possit supplere vices personalitatis creatae.

Nego minorem: quamquam enim Angelus cognoscere possit subsistentiam divinam esse communicabilem, et subsistentiam creatam esse distinctam naturaliter a natura humana, tamen nesciret quo pacto Verbum uniri posset humanae naturae; quippe ipsi non esset notum, an subsistentia illa humana realiter esset a sua natura separata, et utrum ipsa natura subsisteret subsistentia Verbi, siquidem modus ille subsistendi est supernaturalis ordinis.

Instabis: Subsistentia creata est ordinis naturalis, et intra latitudinem obiecti naturalis Angeli: ergo potest nosse Angelus illam abesse a natura individuali Christi; et proinde nosse potest naturam illam subsistere subsistentia Verbi.

Nego hanc ultimam consequentiam; quamquam enim Angelus agnoscere possit naturam humanam Christi non habere propriam subsistentiam, tamen inferre non potest exinde, illam subsistere subsistentia Verbi; quippe iudicare posset Deum conservare illam naturam individualem absque omni subsistentia, sicut de facto conservat species Eucharisticas absque omni subiecto.

Dices 3: Angelus cognoscere potest resurrectionem hominis esse possibilem; ergo etiam iudicare potest incarnationem esse possibilem.

Nego antecedens: quamquam enim hominis resurrectio non sit supernaturalis quoad substantiam sicut Incarnatio, tamen cum sit ordinis supernaturalis quoad modum, pendeatque ex libera Dei voluntate, et nulla sit causa naturalis per quam possit fieri, hinc est quod Angelus certo non potest cognoscere naturali lumine resurrectionem esse possibilem.

Dices 4: Philosophus aliquis peritissimus solvere poterit evidenter omnia argumenta suadentia impossibilitatem Incarnationis: igitur inferre poterit illam esse possibilem.

Distinguo antecedens: solvere poterit negative, hoc est negando principia ex quibus inferuntur, et ostendendo illationes ex illis principiis non convincere, nec omnimodo persuadere, concedo: solvere poterit positive, evidenter ostendendo, quod principia ex quibus procedunt, falsa sunt, et subinde quod eorum contradictoria sunt vera, nego: non enim consequens est, quod qui probat evidenter aliquibus rationibus, aliquid non esse impossibile, iisdem rationibus suadeat et evincat illud esse possibile; quia possibilitas alicuius rei non pendet a rationibus, quae illam suadent, sed a suis intrinsecis principiis ex quibus fit quod res illa sit possibilis. His adde, quod etiamsi Philosophus solveret omnes sibi propositas rationes contra possibilitatem Incarnationis, tamen certo iudicare non posset nullam esse rationem, quae illam impossibilitatem astrueret; imo posset suspicari longe urgentiores proponi posse rationes, quae illam impossibilitatem evincerent.

Dices 5: Ratio naturalis suadet Mysterium Incarnationis esse evidenter credibile: ergo pariter suadet esse evidenter possibile.

Nego consequentiam; nam aliunde petitur credibilitas, et aliunde possibilitas rei: possibilitas namque provenit ex principiis internis illius rei, a quibus habet, quod non repugnet, nec sit contradictio illam esse; credibilitas autem sumitur ex auctoritate dicentis fide digni, unde quo quis magis iudicatur verax in dicendo, eo etiam facilius et firmius ei datur fides.

Dices 6: Revera daemones noverunt Incarnationis Mysterium, et Christum esse Deum-hominem: sed illud non cognoverunt per revelationem, utpote cum omnis divini beneficii sint incapaces: igitur oportet noverint per nativam intelligendi virtutem. Maior constat: primo quidem ex illo Matthaei 8. ubi dicitur, quod cum Christus Dominus venisset trans fretum in regionem Gerasenorum, occurrerunt ei duo habentes daemonia, saevi nimis, ita ut nemo posset transire per viam illum, et exclamaverunt dicentes: Quid nobis, et tibi, Iesu Fili Dei? venisti huc ante tempus torquere nos? Et Luca 4. Exibant autem daemonia a multis clamantia, et dicentia: Quia tu es Filius Dei: et increpans non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum. Secundo, idem constat ex omnibus oraculis ab ipso daemone in idolis editis: constat enim, ut referunt Suetonius in Octavio cap. 91. Nicephorus libro primo c. 17. et plures alii sacri Annalistae, quod cum Augustus Imperator Apollinem Delphicum consuluisset, nec occlusus daemon solita responsa daret, quaenam esset causa tanti silentii obmutescentis Apollinis cum requireret Imperator, haec tandem ab eo responsa elicuit:

Me puer Hebraeus divos Deus ipse gubernans, Cedere sede iubet, tristemque redire sub orcum: Aris ergo dehinc tacitus abscedito nostris.

Quapropter addunt iidem Scriptores Augustum Romam reversum, aram in Capitolio erexisse, hac inscriptione notatam: Ara Primogeniti Dei.

Respondeo distinguendo minorem: id non acceperunt per revelationem sibi immediate factam, concedo: per revelationem factam, tum per Prophetas, tum per Angelos, et exaratam in divinis Scripturis, ac miraculis declaratam, nego. Certum enim est, quod daemones, inquit Tertullianus in Apologetico, cap. 22.

Quid ubique geratur tam facile sciunt, quam enunciant; velocitas, divinitas creditur, quia substantia ignoratur: dispositiones etiam Dei, et tunc Praepositis concionantibus eripiunt, et tunc lectionibus resonantibus carpunt, ita et hinc sumentes quasdam temporum sortes, aemulantur divinitatem dum furuntur divinationem.

Potuerunt ergo nosse daemones ex ratiociniis Prophetarum, Christum esse illum Messiam tot votis expetitum, totque promissum oraculis; etenim si Iudaei ex promissionibus factis, et exaratis in divina Scriptura nosse poterant Christum esse Messiam, multo facilius id cognoscere potuerunt daemones; non quidem certo et evidenter, sed coniecturaliter, tum propter illa vaticinia; tum propter miranda opera, quae Christus ipse patrarat; Si enim eum revera cognorissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent, idest crucifigi suggessissent, ut dixit glossa primae ad Corint. 2. Hinc nixi sunt etiam daemones Christi Domini mortem praepedire, ut colligitur ex somnio uxoris Pilati, quae sicut legimus Matth. 27. marito suo dixit: Nihil tibi, et Iusto illi: multa enim passa sum hodie per visum propter illum: tunc enim diabolus valde subdubitans Christum esse Messiam, dissuadere conabatur eius mortem: unde licet plurima divinae virtutis signa in Christo daemones agnoscerent, tamen quia etiam in eo conspiciebant humanae infirmitatis exempla, non habebant pro certo eum esse revera Filium Dei, unde ad eum accessit tentator dicens: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Nec obest, quod Evangelista dixerit, Non sinebat ea loqui quia sciebant ipsum esse Christum: nam particula quia non sumitur ibi causaliter, sed historialiter, et recitative: hoc est, Christus non sinebat daemones asserere, quod sciebant illum esse Filium Dei, tum quia mentiebantur illi, cum significare intenderent se illud certo cognoscere, cum illud dumtaxat coniecturaliter novissent: tum quia id maxime dicebant ad explorandum, an revera ita esset.

Urgebis: Doctor Subtilis in 1. dist. 10. quaest. 8. num. 12. docet, quod quicumque Angelus, etiam malus, si absolute permittatur uti sua potentia cognoscitiva naturali, possit intelligere mysteria gratiae iam existentia: quod etiam videtur asserere de Mysterio Incarnationis, et expresse probat per illam totam Quaestionem de Existentia Corporis Christi. Ait enim respondens ad tertium:

De malis Angelis dico, quod absolute permittatur quicumque Angelus malus uti sua potentia cognoscitiva naturali, potest intelligere quodcumque intelligibile causatum; et per consequens posset intelligere cogitationes cordium, et Mysteria Gratiae. Unde infert, quod si daemon non cognoverit Mysterium Incarnationis, illud ideirco contigisse, quia, inquit, non fuit permissum propter certas causas, ne impediretur redemptio nostra; si enim cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent, idest, numquam me redimi eius morte procurassent, igitur Doctor Subtilis nobis adversatur, et nos illi.

Nego consequentiam; loquitur enim Doctor, non de cognitione evidenti et certa, sed arguitiva et coniecturali. Et si contendas cum de priori cognitione intelligendum, respondeo cum Fabro in 1. Disputatione 13. capite ultimo, quod loquitur Doctor de Mysteriis gratiae supernaturalibus, quae non involvunt ordinem ad aliquid increatum, quale est Mysterium Incarnationis, quod involvit ordinem ad Verbum, qui utique supernaturalis ordo, ita cuiusvis intellectus naturalis vires transcendit, ut absque revelatione non possit cognitione clara et evidenti, sive mediata, sive immediata, illud percipere, sed dumtaxat arguitiva et coniecturali.

Dices septimo: Plurimi infideles aliquam habuerunt notitiam Incarnationis Verbi, ut colligitur ex Theodoreto libro De Graecanicis Haeresibus, Eugubio lib. 1. De perenni Philosophia cap. 3. Sixto Senensi lib. 2. Bibliotheca sancta, Serbio Sybilla, et S. Augustino lib. 18. De Civitate, cap. 23. ubi profert, et expendit vaticinia Sybillarum, maxime vero Sybilla Cumana, de Incarnatione Verbi; idque ita distincte et expresse, ut etiam Christi Iesu acrostice nomen expresserit; quo etiam testimonio usi sunt SS. PP. quotquot adversus Gentiles causam Christianae Religionis propugnandam susceperunt. Imo earum Sybillarum testimonium usurpare non est dedignatus S. Paulus, ut refert Clemens Alexandrinus lib. 6. Stromatum his verbis:

Quomodo Deus Iudaeos salvos esse voluit, dans eis Prophetas: ita etiam Graecorum spectatissimos propria sua lingua exercitatos, prout cupere poterant Dei beneficentiam, ab illo se credi, per Petri praedicationem, declaravit Paulus dicens: Libros quoque sumite, agnoscite Sybillam, quomodo unum Deum significat, et ea quae sunt futura. Hydaspem sumite, et legite, et invenietis Dei Filium multo clarius, et apertius esse scriptum, et quemadmodum adversus Christum multi Reges instruerent aciem, qui eum habent odio, et qui nomen eius gestant, et eius fideles, et constantiam, ac tolerantiam.

Quod utique Clemens recitat non ex Epistolis Pauli, sed ex concionibus ad populos habitis, quarum nonnulla verba in audientium aures sic esse illapsa putandum est, ut numquam ea deleverit oblivio, sed felici ac succedanea traditione ad ipsius sancti Clementis tempora propagata fuerint. Quidni enim S. Paulus Sybillinum testimonium usurpasse credendus sit, cum et Graecos Poetas citare consueverit, ut legimus Actorum 17. Hinc frequentes erant primitus Christiani in legendis libris Sybillinis, ut exinde adversus Gentiles pro Christiana Religione testimonium usurparent: quapropter, ut auctor est Origenes lib. 5. Contra Celsum, Gentiles ipsi Christianos, Sybillistas, nominare consueverant. Unde refert Iustinus Martyr in Orat. ad Antoninum Pium, opera, et instinctu malorum daemonum, mortis supplicium adversus librorum Hydaspis, Sybillae, aut Prophetarum labores constitutum fuisse, ut per timorem homines illis (quominus scripta legentes, rerum bonarum notitiam percipiant, sed in servitute eorum retineantur) absterrerentur: quod quidem efficere, et ad finem suum perducere nequiverunt. Inde factum est, ut refert Lactantius lib. 4. cap. 15. quod his testimoniis Gentiles victi, eo confugere solebant, ut dicerent, illa quidem esse Carmina Sybillina, sed a nostris ficta, atque composita: Quod profecto non putarit, inquit idem Lactantius, qui Ciceronem, Varronemque legerit, aliosque praeterea, qui Erythraeam Sybillam, ceterasque commemorant, ex quorum libris ista exempla proferimus: qui auctores obierunt, antequam Christus secundum carnem nasceretur. Nec etiam ista ignoravit Virgilius, quippe ex iisdem Sybillinis Carminibus Aeneida 1. qua de Christo ex Virgine nascituro praedicta erant, tribuit magna adulatione Salonio Pollionis filio. Canit enim:

Te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri, irrita perpetua solvent formidine terras, Ille Deum vitam accipiet, etc. Clara Deum soboles, magnum Iovis incrementum, etc.

Sed ista de Verbi Incarnatione esse intelligenda Constantinus Imperator Oratione ad sanctorum coetum egregie disputavit. Inde constans apud Gentes etiam pervenerat persuasio, ut refert Suetonius in Vespasiano cap. 11. Esse in fatis, ut eo tempore Iudaea petiti rerum potirentur, quod utique rerum ignarus Suetonius Vespasiano Augusto tribuendum esse putavit. His adde id quod refert S. Thomas 2. 2. q. 2. art. 7. ad 3. Invenitur, inquit, in historiis antiquorum, quod Constantinopoli tempore Constantini, et Helenae matris eius, inventum fuit quoddam sepulcrum, in quo iacebat homo lapideam tabulam gerens in pectore, in qua exaratum erat hoc enicinium: Christus nascitur ex Virgine, et ego credo in eum! O sol, sub Helenae et Constantini temporibus iterum me ridebis. Igitur ex his, et similibus testimoniis constat Gentiles habuisse notitiam Incarnationis Verbi, ac proinde illud Mysterium naturalem hominis captum non transcendit.

Nego consequentiam: quamquam enim haec omnia in obiectione narrata vera esse non dubitem: inde tamen non liquet, hanc notitiam a Gentilibus fuisse comparatam solo naturae ductu ac lumine; aliunde enim haec accersiri potuit. Primo quidem traditione, quae ab Adamo per Patriarchas ad Noae posteros potuit invalescere: nam Protoparenti nostro factam fuisse repromissionem incarnandi Verbi Divini reparatoris ac salvatoris hominum, nemini dubium est, quae utique felici traditione ad eius posteros invaluit. Secundo, ex dono Prophetiae plurimis Gentilibus a Deo liberaliter concesso: qualiter S. Hieronymus, libro 7. Contra Iovinianum, existimat Sybillas dono Prophetiae fuisse illustres: Quarum, inquit, insignis fuit Virginitas, et Virginitatis praemium divinatio: unde concors est Christianorum sententia, ut refert Lactantius lib. 1. cap. 6. Sybillas divino instinctu plura vaticinatas esse de Mysteriis Christianae Religionis, maxime vero de Incarnatione Filii Dei, eiusque praesertim passione. Tertio, ex oraculis ipsorum daemonum, quibus hoc Mysterium ante eorum lapsum revelatum fuerat. Nam censet S. Bernardus daemones ideirco corruisse, et in Deum extitisse perduelles, quod ipsis propositus Deus homo futurus, ut omnium caput et princeps, quibus omnes creaturae, ut superiori parere deberent, noluerint sese subiicere. Imo etiam post eorum lapsum hoc Mysterium daemoni fuisse intimatum colligunt sacri Interpretes ex illis Genesis verbis, cap. 3. ubi Deus, diabolum Protoparentum exploratorem et expugnatorem sub larvata serpentis effigie sic affatur: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius. Adde quod, ut supra diximus, daemones utpote summa intelligendi virtute praediti potuerunt omnia SS. Prophetarum de Christo venturo in Scripturis exarata vaticinia cognoscere, et suis sectatoribus intimare. Denique eam notitiam mutuare potuerunt Gentiles ex communicatione cum Hebraeis; qui plurimis captivitatibus apud varias nationes dispersi, potuerunt eis denuntiare, quae in sacris suis, ac vaticiniis habebant: cum enim tota Hebraeorum spes in Christo venturo, qui eorum omnes miserias solveret, totiusque mundi imperium teneret maxime esset reposita, idque suis in angustiis solatii potissimum haberent, mirum non est si hanc eximiam suam spem Gentilibus intimarint.

Conclusio secunda. — Supposita fide, ac revelatione divina, potest naturalis ratio illo divino lumine illustrata, coniecturis, et exemplis mysterium incarnationis scandere.

Patet huius Conclusionis veritas ex SS. Patribus, qui variis exemplis, et similitudinibus Mysterium hoc infidelibus ac rudioribus, enixi sunt intimare. Idque maxime exemplo unionis animae rationalis cum corpore, quo utrunque eleganter utitur S. Augustinus Epistola 3. quae est ad Volusianum, ubi de hoc Mysterio loquens,

Sic autem, inquit, quidam reddi sibi rationem flagitant, quomodo Deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae quotidie fit, quomodo miseatur anima corpori, ut una persona fiat hominis. Nam sicut in unitate personae anima unitur corpori, ut homo sit, ita in unitate persona Deus unitur homini, ut Christus sit. In illa ergo persona mixtura est animae et corporis, in hac persona mixtura est Dei et hominis: si tamen recedat auditor a consuetudine corporum, qua solent duo liquores ita commisceri, ut neuter servet integritatem suam, quamquam et in ipsis corporibus aëri lux incorrupta miseatur: ergo persona hominis mixtura est animae et corporis: persona autem Christi mixtura est Dei et hominis. Cum enim Verbum Dei permixtum est animae habenti corpus, simul et animam suscepit et corpus. Illud quotidie fit ad procreandos homines: hoc semel actum est ad liberandos homines. Verumtamen duarum rerum incorporearum commixtio facilius credi debuit, quam unius incorporeae, et alterius corporeae. Nam si anima in sua natura non tollitur, incorpoream se naturam comprehendit, multo magis incorporeum est Verbum Dei, ac per hoc Verbi Dei et animae credibilior debuit esse permixtio, quam animae et corporis. Sed hoc in nobis ipsis experimur, illud in Christo credere iubemur. Si autem utrumque nobis pariter inexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius crederemus? quomodo non fatemur duo incorporea, quam unum corporeum, alterumque incorporeum facilius potuisse misceri, si tamen non indigne ad istud mixtionis, vel mixturae nomen admittitur, propter consuetudinem corporalium rerum, longe se habentium, aliterque notarum? Verbum igitur Dei, idemque Dei Filius, Patri coaeternus, eademque virtus, et Sapientia Dei a superno fine creaturae rationalis usque ad intimum finem creatura corporalis attingens fortiter, et disponens omnia suaviter, praesens, et latens, nusquam conclusa, nusquam discissa, nusquam tumida: sed sine mole ubique tota, > longe alio modo quodam, quam eo quo creaturis ceteris adest, suscipit hominem, seque et illum fecit unum Iesum Christum, mediatorem Dei et hominum, aequalem Patri secundum divinitatem, minorem Patre secundum carnem, hoc est secundum hominem, incommutabiliter immortalem aeque ac aequalem Patri secundum divinitatem, eundemque mutabilem atque mortalem secundum cognitam nobis infirmitatem, in qua Christus eo tempore, quod opportunissimum ipse noverat, et ante saecula disposuerat, venit hominibus magisterium et adiutorium, ad capessendam sempiternam salutem.

Congrue etiam unio ista mirabilis explicatur per unionem accidentis cum subiecto, qua usus est Doctor in o. dist. 1. quaest. 1. Ut autem haec similitudo appareat, primo venit distinguenda duplex relatio accidentis ad subiectum. Prima est informationis ad informatum, ad perfectibile: et hac, inquit Poncius ibidem, dicit imperfectionem in subiecto, quia potentialitas et perfectibilitas in Deo non convenit nostro proposito. Secunda est relatio substantiati naturaliter posterioris ad prius substantans, a quo dependet tamquam a termino puro: et haec posterior nullam notat imperfectionem in subiecto; quia dicit tantum proprietates naturales in illo, et substantiationem accidentis, quod est nota perfectionis. Itaque sublatis imperfectionibus ab hac unione, simillima erit unioni hypostaticae, et per consequens eam maxime intelligibilem reddet, propter multiplicem illius convenientiam. Prima est, sicut subiectum substentat accidens, et accidens a subiecto dependet, ita Verbum Divinum substentat naturam humanam, et haec dependet ab ipso speciali motivo. Secunda: sicut accidens et subiectum simul unita, unum quoddam suppositum efficiunt, ita in hac unione, licet duae sint naturae, unicum tamen suppositum habent. Sed tertia est: sicut accidens advenit subiecto iam existenti, sic humanitas Verbo. Quarta: sicut accidens non est de essentia subiecti, sic nec humanitas de essentia Verbi. Quinta: sicut natura subiecti non confunditur nec permiscetur cum natura accidentis, nec e converso; sed utrumque manet integrum et impermixtum, ita de natura divina et humana dicitur. Sexta tandem: sicut proprietates accidentis, et accidens ipsum in concreto communicantur subiecto, et de eo enuntiantur, et e converso; ita proprietates humanae naturae, et ipsa natura, communicantur Verbo Divino, et de eo enuntiantur, et e converso; ut videbitur ubi de communicatione idiomatum agemus.

Suadet etiam idipsum ratio. Constat namque ipso naturali lumine, Deum, utpote bonorum omnium maximum, sui esse summe communicativum: ac subinde conveniens esse, ut communicet se penes id omne, quod infinita sua entitate continet; videlicet, secundum entitatem, perfectionem, et hypostasim; igitur sicut suam entitatem communicaverat in ordine naturae omnibus creaturis, quae illius sunt infinitae entitatis participationes ac defluxiones quaedam; maxime vero homini, qui est eius divinae entitatis spirans ac verax imago: sicut suas divinas praecellentias in sublimi sanctitate sua velut adunatas et expressas, hominibus iustis indiderat in statu gratiae, ut eos constitueret suos filios adoptivos: denique, sicut beatissimis mentibus felicitatem ac beatitudinem suam indiderat in ordine gloriae: ita pariter conveniens erat eius summe bonitati, ut sese sua humana natura individuo communicaret hypostatice, ac personaliter, quatenus homo ad divinitatis ordinem posset sublimari.

Dices. Si fide supposita possit intellectus humanus sua naturali virtute mysterium hoc probabilibus rationibus scandere: igitur etiam absque ullo lumine fidei, idem intellectus poterit illis coniecturis, et rationibus mysterium hoc possibile, aut futurum iudicare.

Nego consequentiam: plura namque potest intellectus fidei lumine illustratus investigare ad veritatem aliquam confirmandam, quam possit illis subsidiis destitutus. Facilius enim probantur inventa et cognita, quam inveniantur ignota. Ideo; quia hae rationes ac coniecturae, quibus nunc fide illustratus intellectus utitur, ea fide seclusa non sufficerent ad vincendam difficultatem et repugnantiam, quam lumen naturale patitur circa hoc mysterium: et ideo seclusa fide non valeant illae rationes ac coniecturae sufficientes ad ferendum iudicium etiam probabile, quod tale mysterium possibile sit, aut futurum.