Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

1. Dignitatem regiam eam diei, qua unus supremus Princeps et Monarcha ius summum habet in rempublicam, et potestatem imperandi, et leges ferendi in iis, quae ad eius gubernationem, administrationem, pacem, et tranquillitatem spectant. Haec autem duplex distingui potest: temporalis, et spiritualis: quarum prior spectat ad ipsius Reipublicae regimen in iis maxime quae temporalia sunt: posterior vero ea praecipit et statuit quae vel Dei cultum, vel religionis decus, vel animarum salutem concernunt. De hac autem duplici regia potestate et dignitate sermo est in praesenti, utrum Christus Dominus revera fuerit rex spiritualis, vel temporalis. Porro regia dignitas spiritualis quatenus in Christo Domino spectatur, est potestas quaedam et iurisdictio, quam habet in universam Ecclesiam, sive militantem in terris, sive triumphantem in caelis; maxime vero in militantem, secundum quam potestatem et dignitatem Christus Dominus novam quandam rempublicam potuit constituere, nempe Ecclesiam, in ea superiores ordinare, necnon et praescribere media, quibus animae salus et aeterna vita facili negotio possit comparari. Hanc autem potestatem et dignitatem in Christo fuisse nullus Catholicorum dubitat, ut abunde probavimus in Tractatu De legibus, ostendendo Christum varias leges Evangelicas statuisse, necnon et diversos in Ecclesia ordinum instituisse gradus, ac plurima media ad hominum salutem operandum efficacissima: nihilominus quoniam hanc adversus manifestam veritatem plurimi huius temporis haeretici reclamant, maxime vero Sociniani, idcirco non erit inutile hanc veritatem in praesenti Quaestione demonstrare.

Notandum 2. Duobus modis intelligi posse Christum fuisse Regem temporalem, scilicet vel ratione Divinitatis, vel ratione humanitatis. Quod de facto fuerit priori titulo, nemo dubitat; Deus enim est Rex, et Dominus omnium. Controvertitur itaque, an fuerit Rex spiritualis ratione humanitatis. Insuper eum fuisse Regem hoc posteriori titulo intelligi potest adhuc dupliciter, videlicet vel de facto, vel de iure. Quod non fuerit de facto constat, quia temporibus vitae eius alii Reges fuerunt in Ierusalem, licet forte non iure. Adde quod cum vellent illum constituere Regem turba, fugit in solitudinem. Restat itaque difficultas, an iure fuerit Rex temporalis ratione humanitatis. Denique, fuisse Regem temporalem iure, intelligi posset tripliciter: nimirum vel iure successionis, vel iure electionis, vel iure unionis cum Verbo Domino. Et primo quidem, quod non fuerit Rex temporalis iure electionis patet, quia sic numquam electus est, imo repudiatus a Iudaeis dicentibus Pilato: Non habemus regem nisi Caesarem. Restat igitur dubitatio, an fuerit Rex temporalis vel iure successionis, vel ratione unionis cum Verbo.

Notandum 3. Quod attinet ad regnum temporale et regimen omnino politicum Christi, maximam esse, ut diximus, apud aliquos Catholicos Doctores controversiam: aliqui enim, ut Marsilius Patavinus, et Ioannes de Ianduno, dixerunt, Christum non solum non habuisse ius Regis super alios Reges et Principes huius mundi, sed etiam illis iure subditum fuisse, et tributa iure debita persolvisse, non sponte, sed necessitate et obligatione legis constrictum: hanc tamen sententiam merito, ut haereticam damnavit Ioannes XXII in quadam extravagante, ut refert Cardinalis Turrecremata in lib. quarto Summae 2. par. cap. 37. Est enim aperte contra illud Matt. 17. cum a Christo exigeretur tributum, ipse rogavit Petrum, et dixit:

Reges terrae, a quibus accipiunt tributum, vel censum? a filiis suis, an ab alienis? Respondit autem Petrus: Ab alienis: dixit illi Iesus: ergo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, et mitte hamum, et eum piscem, qui primus ascenderit, tolle; et aperto ore eius, invenies staterem illum, etc.

Hoc autem Christus Dominus praestitit, ut ostenderet se liberum esse a tributorum exactione; propter scandalum autem voluisse persolvere. — Sunt etiam qui cum Armacano lib. 4. Quaestionum Armenorum, cap. 16. et Abulensi in cap. 21. Matth. qu. 30. explicantes illud, Ecce Rex tuus, etc. concedunt Christo peculiare ius regni in Iudaeam ratione successionis et haereditatis; non tamen habuisse idem ius in alios Reges, et caetera regna. Tertio, sunt qui docent cum S. Antonino 3. p. titulo 3. cap. 2. Almaino in Tractatu De Potestate Ecclesiae, et plurimis aliis non inferioris nominis Theologis, Christum vere habuisse ius Regis et Imperatoris temporalis super alios omnes Reges; quamvis eo noluerit uti temporaliter, sed solum spiritualiter. Quarta denique sententia est, Christum non solum non regnasse in regno temporali; sed etiam non habuisse ullum ius regni temporalis, nec in Iudaeam, nec in regna universi, aut in aliquod eorum; sed regnum ipsius, et ius regnandi solum fuisse spirituale; quo iure in toto universo poterat et iura, et leges statuere, prout expedire iudicabat ad finem spiritualem in salutem animarum; quam sententiam, utpote probabiliorem cum caeteris amplectemur.

Conclusio prima. — CHRISTUS DOMINUS, QUA HOMO, REVERA FUIT REX SPIRITUALIS, ET UT SIC HABUIT POTESTATEM EXCELLENTIAE IN UNIVERSAM ECCLESIAM, QUA POTUIT CONDERE LEGES. Haec Conclusio tribus partibus constat: quarum Prima, et secunda probantur illis omnibus Scripturae textibus, quibus adorandus ille Salvator Rex pronunciatur et affirmatur; maxime vero Psal. 2. in quo Psalmista in Christi persona dicit: Ego autem constitutus sum Rex ab eo super Sion montem sanctum eius. Et ut constet tale regnum esse spirituale, subdit: Praedicans praeceptum eius. Et intra: Postula a me, et dabo tibi Gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, Reges eos in virga ferrea. Et statim explicat hoc regnum spirituale esse, dicens: Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore: apprehendite disciplinam, ne quando irascatur Dominus. Et Isaiae 9. Factus est principatus super humerum eius, et vocabitur nomen eius Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi. Princeps pacis: multiplicabitur eius imperium, et pacis non erit finis: super solium David, et super regnum eius sedebit, ut confirmet illud, et corroboret in iudicio, et in iustitia. Quibus ultimis verbis regnum hoc spirituale fore declaravit, ut sacri Expositores adnotaverunt. Et Ezech. 21. est optimum de eodem regno testimonium ab illis verbis: Aufer mitram, tolle coronam, etc. usque ad illud, donec veniret cuius est iudicium, et tradam ei. Et cap. 34. Suscitabo super eas Pastorem unum, qui pascet eas, servum meum David, ipse pascet eas, et ipse erit in pastorem: ego autem Dominus ero eis in Deum, et servus David princeps in medio eorum. Quibus verbis significat Christum ideo Regem esse, quia Sacerdos et animarum Pastor est: quod utique luculenter docet S. Augustinus in Psalm. 149. Filius Dei, qui fecit nos, ait, factus est inter nos, et Rex noster regit nos, quia Creator noster fecit nos. Ipse est tamen per quem facti sumus, qui est per quem nos regimur: et ideo Christiani, quia ille Christus, Christus a chrismate dictus est, idest, ab unctione: Reges autem ungebantur, et Sacerdotes. Ille vero unctus est et rex, et sacerdos. Ille pugnavit pro nobis. Sacerdotium obtulit se pro nobis. Facundus item Hermianensis lib. 12. cap. 3. Christi solius esse dicit regnum cum sacerdotio simul habere:

Quoniam etsi quidam Reges in eius venturi figuram sacerdotio functi sunt, tamen cum manifesta lux iret in mundo, umbras removens futurorum, nulli alteri dedit, quod sibi singulare reservavit, sed in diversos dona sua distribuens, sicque propria sacerdotii legibus interdixit.

— Hoc tandem regnum spirituale agnovit latro, quando in cruce pendens dixit, Luca 23. Memento mei, Domine, cum veneris in regnum tuum: non enim temporale commodum, sed regnum spiritale exoptat: et ideo dixit Christus Ioan. 18. Pilato: Regnum meum non est de hoc mundo. Quem locum S. Augustinus, tractatu 115. in Ioan. sic expendit:

Audite ergo Iudaei et gentes: audi circumcisio, audi praeputium: audite omnia regna terrena: Non impedio dominationem vestram in hoc mundo: regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo, quo Herodes ille maior cum Christus natus nuntiaretur, expavit: et tot infantes, ut ad eum mors perveniret, occidit: timendo magis, quam irascendo crudelior. Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Venite credendo, et nolite servire metuendo.

Et subinde locum illum secundi Psalmi, in quo post resurrectionem constitutum se Regem, ait Christus: Ego autem constitutus sum Rex ab eo super Sion montem sanctum eius, enarrat sic: Sed Sion ille, et mons ille non est de hoc mundo, quod est enim eius regnum nisi credentes in eum? — Caeterum haec spiritualis regia dignitas in multis praecellit temporali: Primo quidem in fine, qui supernaturalis et caelestis est. Secundo, in amplitudine, quia est in caelum et terram. Tertio, in duratione, quia est aeterna. Tandem, quia non tantum ad corpora, sed et ad animas directe extenditur: dico directe, quia temporalis regum potestas ad animas indirecte extenditur; possunt enim condere leges obligantes sub poena peccati, ut docuimus in Tractatu De legibus.

Probatur tertia pars, nempe quod illa potestate potuerit Christus condere leges, imo de facto condiderit. Probatur, inquam, ex illo Isaiae 33. Dominus rex noster, Dominus Legifer noster. Item ex illo Ieremiae 31. Dabo legem meam in cordibus eorum; quae lex Matthaei 11. dicitur iugum suave, ut exponit S. Cyrillus lib. 2. ad reginas, et Ioan. 13. constat Christum condidisse legem, cum dixit: Mandatum novum do vobis: ratio autem est, quia cum habuerit potestatem instituendi Rempublicam aliquam novam, recte debuit habere potestatem condendi leges, quibus illa gubernaretur.

Dices. Ex Ioann. 1. Lex per Moysen data est; gratia autem et veritas per Christum facta est: ergo quemadmodum Moyses ita dedit legem, ut gratiam et veritatem non contulerit, similiter ita Christus dedit gratiam et veritatem, ut legem non condiderit. — Respondeo, hunc non esse sensum verborum illorum, sed ibi unumquodque denominari ab eo, quod est ⟦…⟧ fuit condere legem, praecipuum veritatem. Ex quo tamen non sequitur, quin etiam leges aliquas condiderit. Adde quod, inquit S. Aug. lib. De Spiritu et littera, lex Moysis iubebat et non iuvabat; lex autem Christi iubet et iuvat; imo plus iuvat, quam iubeat, quia si qua praesepta nobis imposuit, non ad onerandum, sed ad sublevandum praescripsit, ut constat ex praesepto de recipiendis sacramentis: omnia enim sacramenta nobis conferunt gratiam, et magis sunt in subsidium, quam in gravamen aliquod, ut docte et eleganter prosequitur S. Augustinus toto libro De Spiritu et littera.

Conclusio secunda. — CHRISTUS QUA HOMO NON FUIT REX TEMPORALIS IUDAEORUM IURE SUCCESSIONIS.

Probatur primo: Si aliquod ius haereditarium Christus habuisset ad regnum, maxime quia erat oriundus ex semine David: at haec ratio nulla est; tum quia non omnes ex Davide oriundi habebant ius ad regnum, sed tantum maiores natu; idque in linea recta per Salomonem: non constat autem Christum esse filium David per lineam Salomonis, nec ex parte matris, quia incertum est an beata Virgo fuerit oriunda ex Davide per lineam Salomonis, aut per Natham: nec ex parte patris putativi, nempe S. Iosephi, quippe eius genealogiam diversimode texuerunt S. Lucas procedendo ad Davidem per Natham; S. vero Matthaeus descendendo a Davide per Salomonem. Adde quod incertum fuerit an S. Ioseph tunc fuerit primogenitus, et caput totius familiae Davidis. Insuper, Christus dumtaxat erat filius putativus, aut saltem adoptivus S. Iosephi, ad quem propterea non poterat devolvi ius regium in praeiudicium eorum, qui erant primogeniti.

Secundo: Iam pridem ex familia Davidis translata fuerat regia dignitas et potestas. Enimvero post captivitatem Babylonicae, Iudaico populo praefuerunt Sacerdotes ex Machabaeorum genere ad Christum usque: ergo quantumvis Christus ex parte matris esset revera de familia Davidis, non propterea censeretur habere ius ad regiam dignitatem, qua iam ad aliam familiam fuerat deportata.

Obiicies. Varios Scripturae textus, quibus significari videtur Christum Dominum fuisse revera Regem iure successionis, seu quoniam erat filius Davidis. Sic Isaiae 9. Super solium David, et super regnum eius sedebit. Et Ier. 23. Suscitabo David germen iustum, et regnabit Rex. Et Luca 1. Dabit illi Dominus sedem David patris eius, etc. Unde, Ioann. 12. populus Hebraeorum obviam procedentes Christo clamabant: Hosanna, Benedictus, qui venit in nomine Domini, Rex Israel: igitur Christus revera ab Israelitis agnitus et salutatus fuit ut Rex: sed fuit Rex nec per electionem nec per usurpationem: ergo salutatus fuit Rex ab Israelitis iure successionis. — Respondeo, omnes illas auctoritates intelligi de regno spiritali, non vero de temporali, ut explicant SS. Patres, maxime vero Cyrillus lib. 12. in Ioan. cap. 10. ubi ait:

Christus Pilato respondens regem se esse non negat: mentiri enim non poterat: sed regno Caesaris non esse hostem ostendit, quia principatus suus mundanus non est, sed caeli et terrae, caeterarumque rerum omnium: quibus ultimis verbis ostendit Cyrillus maiestatem regni spiritualis Christi, cui omnia subiecta sunt.

Obiicies 2. Alios Scripturae textus, quibus significatur Christum esse Regem totius universitatis. Sic Apoc. 1. Christus dicitur Princeps Regum terrae. Et cap. 19. habere dicitur in femore suo scriptum: Rex Regum, et Dominus dominantium: similiter ab Heb. 2. S. Paulus Christo Domino attribuit illud Psal. 8. Omnia subiecisti sub pedibus eius. Et Matth. ultimo ipsemet Christus testatur: Data est mihi potestas in caelo, et in terra: igitur habet etiam potestatem temporalem in omnia regna. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico Christum non vocari Principem et Regem Regum ratione potestatis temporalis, sed spiritualis: nec omnia ipsi esse subiecta secundum illud dominium temporale; quia Christus neque regnavit unquam in aliquo regno terrestri, neque regnaturus est hoc modo. Adde quod plurimae nationes nihil unquam de Christo audierunt; ergo ista omnia recte non possunt intelligi nisi de regno spiritali: quod maxime constat ex eo, quod Apostolus utatur pulchra antithesi inter Christum, et purum hominem; nam homini in sui creatione Deus subiecit hunc orbem terrestrem, et omnia animalia, quae in eo erant; nunc autem post peccatum hanc plenam in omnia potestatem amisit, nec illi omnia manserunt subiecta, propter peccatum: Christus autem ita praefectus fuit toti Ecclesiae, quae est saeculum futuri et spirituale, ut pro omnibus nullo excepto mortuus fuerit, et ita merito mortis suae sibi subiecerit omnes, quotquot sunt in futuro saeculo.

Obiicies 3. Quosdam SS. Patres, quorum aliqui docent Christum fuisse Regem iure haereditario successionis: sic S. Athanasius, sermone

De Deipara, explicans illud Psalm. 109. Dixit Dominus Domino meo, ait: Accepit autem his verbis thronum David corporaliter ex ratione prosapiae, qua David illi Pater fuit. Cui etiam consentit S. Epiphanius, ut diximus in Sectionis praeludio. Alii vero absolute pronuntiant Christum esse Regem huius mundi: sic sanctus Augustinus, in tractatu 116. in Ioan. Gregorius in Homilia 8. in Evangelia, et Hilarius in Psalm. 2. exponens illa verba: Ego autem constitutus sum rex, ubi plurimis Scripturae textibus confirmat revera Christum regem fuisse. — Respondeo ad primi generis auctoritates, SS. Patres nihil aliud velle, quam quod perseveravit regnum David usque ad Christum, non quidem per Reges, sed per Sacerdotes, et iudices populi; nato autem Christo translatam fuisse omnem illam regiam et iudiciariam auctoritatem in ipsum, non quod ius temporalis regni in eo fuerit devolutum, sed quia extinctum fuit regnum temporale Davidis, et in spirituale, quod Christus habuit, translatum. Cum vero S. Athanasius ait, ratione prosapiae Christum regnum accepisse, non intelligit illud accepisse iure sanguinis et propinquitatis, sed cum esset Christus vere ex stirpe David, dicit accepisse sedem David Patris sui, quia solus fuit, qui ⟦…⟧ colligere liceat eos dumtaxat loqui de Christi regno spirituali, ut constat ex prima Conclusione. Hinc S. Hilarius, cum plurimis Scripturae textibus probasset Christum esse Regem, tandem concludit: Hic ergo Rex super Sion montem sanctum Dei constitutus est, praeseptum Domini annuntians, non super illum utique terrae civitatis montem, comploratae scilicet, et homicidae, et parricidae Ierusalem: sed Ierusalem eius, quae in caelo est: quae plane de regia potestate spiritali sunt intelligenda. Unde S. Augustinus, tractatu 51. in Ioann. expendens illud: Hosanna, benedictus qui venit, ait: Quid Domino regem esse Israel! quid magnum fuit Regi saeculorum regem fieri hominum? Non enim Rex Israel Christus ad exigendum tributum, vel exercitum ferro armandum, hostes visibiliter debellandum: sed Rex Israel, quod mentes regat, quod in aeternum consulat, quod in regnum caelorum credentes, sperantes, amantesque perducat.

Obiicies 4. Melchisedech id prae illis Sacerdotibus peculiare habuit, quod cum simul esset Rex et Sacerdos, figuram gessit Salvatoris nostri, ut docet Apostolus ad Hebr. 3. et 7: sed dignitas sacerdotalis, quae pure spiritalis erat in Melchisedech, erat distincta a dignitate regia, qua erat temporalis: ergo pariter haec utraque dignitas et auctoritas in Christo debuit esse distincta; et subinde Christus non solum habet regiam dignitatem spiritualem, sed etiam temporalem. — Respondeo ad maiorem, Melchisedech per suum sacerdotium, et regnum in eo adumbrasse auctoritatem Christi sacerdotalem et regiam, quod Melchisedech praeter sacerdotium erat adhuc Rex Salem, hoc est Rex pacis, seu iustitiae; unde eatenus per suum regnum figurabat regnum Christi, quod Christus etiam, quatenus rex spiritalis, erat futurus Rex pacis, et iustitiae. Unde licet solum Christus fuerit Rex spiritalis regni, nihilominus illius regiam auctoritatem et dignitatem perfecte Melchisedech adumbrat. — Inde tamen non est intelligendum, quod regia et sacerdotalis dignitas in Christo eadem fuerit secundum omnimodam convenientiam. Utramque enim S. Augustinus lib. 83. quaestionum qu. 61. distinguit; non quidem re, sed sola ratione ex diversis generibus et officiis; nam ait:

Rex noster est Iesus Christus, qui nobis, et pugnandi, et vincendi praebuit exemplum, in carne nostra mortali, peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici, neque ille tenebrosis neque terribilibus cedens, postremo exuens se carne principatus, et potestates expolians fiducialiter, et triumphans eas in semetipso.

Et paulo interius: Eodem ipso duce in Ierusalem caelestem, tamquam in terram promissionis introduci nos posse praesumimus, et in aeternum ibi regnante ipso, et custodiente servari. Quibus verbis ostendit regiam Christi dignitatem in eo a Melchisedech adumbratam, quod Christus fuerit pariter Rex Salem, Rex pacis, et iustitiae: paulo vero post, sacerdotalem dignitatem ita explicat: Ipse est etiam, inquit, sacerdos noster in aeternum secundum ordinem Melchisedech, qui seipsum obtulit in holocaustum, et eius sacrificii similitudinem celebrandam in suae Passionis memoriam commendavit. — Recte igitur Christi dignitas regia distinguitur a sacerdotali, in eo quod ipsius, ut sacerdotis, munus fuerit, ut Deo offerret sacrificium pro nobis; dignitas vero Regis spiritualis, ut salvare nos possit, et efficere, ut cum ipso in caelis regnare possimus, cognoscemus. Adde quod Christus, quatenus Rex spiritualis, habuerit ius leges ferendi, sacramenta instituendi; quod pariter iudicaturus orbem terrae in aequitate, et bonis praemia, et malis supplicia sit assignaturus.

Ex his collige, Christum Dominum, quatenus hominem, non habuisse ius regium ratione unionis hypostaticae, ut contendit Vasquez, exinde enim sequeretur, quod illud dumtaxat habuisset ius ratione Divinitatis, cui humanitas erat coniuncta, et sic revera non censeretur Rex, qua homo, sed dumtaxat qua Deus; quod certe negatur ab omnibus Theologis, utpote ipsi Scripturae sacrae aperte repugnans, subinde consequens est, quod sortitus fuerit regiam illam dignitatem iure donationis, et institutionis, qua Pater aeternus ipsum constituit Regem super universum orbem; ut ius haberet rempublicam spiritualem instituendi, regendi, et dirigendi in iis, quae spectant ad Dei cultum, et animarum salutem, iuxta illud Psalmi 2. Ego autem constitutus sum Rex ab eo. Et intra: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae: reges eos, etc.