Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

NOTANDUM 1. Ex Doctore Subtili in 2. dist. 15. anima rationalis facultates non esse ab ea realiter distinctas, ut abunde probavimus in Physicis disp. De anima, q. 3. conclusione 2. Quam utique veritatem aperte tradit S. Augustinus lib. 1. De Trinitate, cap. 11. ubi ait: Haec tria igitur, memoria, intelligentia, et voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita: nec tres mentes, sed una mens; certeque non tres substantiae, sed una substantia. Cui subscribit sanctus Bernardus Serm. 11. in Cantica: Quaedam, inquit, in animae intuitu, memoria, intelligentia, et voluntas. Et haec trina ipsam animam esse. Quam utique veritatem probat Doctor: Primo, quia natura semper tendit ad unitatem, nec pluritatem patitur, nisi id aliqua necessitas postulet: sed nulla apparet necessitas statuendae distinctionis realis inter animam, et eius facultates; quippe cum neque seorsim existere possint; nec anima physice suas facultates producat: nam si anima per realem actionem suas ederet facultates, sequeretur quod independenter ab eis esset productiva, subindeque tales facultates ei essent frustraneae; quidni enim suos vitales actus, sicut et suas facultates immediate posset edere? Ex quibus aperte colligitur, quod si spectetur haec naturalis ratio, cum Christus animam rationalem assumpserit, etiam et intellectum et voluntatem, et eius facultates assumpsisse dicendus est. Verum quoniam huic veritati obluctantur haeretici, quorum aliqui, ut vidimus in praeludio huius Tractatus, a Christo Domino humanum intellectum ablegant: alii voluntatem humanam proscribunt, contendentes eum fuisse intelligentem et volentem, intellectu dumtaxat ac voluntate Verbi: ideo opere pretium duxi hac in Quaestione demonstrare Christum Dominum revera intellectum et humanam voluntatem habuisse.

NOTANDUM 2. Haereticos Monothelitas, de quibus egimus in praeludio huius Tractatus, duas in Christo esse perfectas et integras naturas, divinam et humanam, contra Apollinarem et Arrium, easque non confusas adversus Eutychen agnovisse; an autem revera negaverint in Christo duplicem voluntatem, solam divinam agnoscentes; an vero dumtaxat negaverint duplicem actionem, quam unam utriusque naturae fuisse putaverint, eamque divinam, controvertitur apud Theologos. Nam Vazquez in 3. part. disp. 53. cap. 11. contendit Monothelitas in homine Christo non negasse operandi ac volendi potentiam, sed solum actionem.

Eorum, inquit, error erat, in Christo solum esse effectum voluntatis divinae, non autem humanae, cuius nutu membra inferiora ad suas actiones, et opera moverentur: ita ut membra solum parerent motui voluntatis divinae, quae erat pro humana: at vero humanam nullam esse, qua sicut in nobis membra ad suas actiones moveret. Ita quod illum effectum voluntatis in Christo, quo moveri dicebant membra suas operationes, unam voluntatem, et unam solum operationem, eamque theandricam nuncupabunt, quo vocabulo primum usus est S. Dionysius Epistola 4. quae est ad Caium. Dicebant autem operationem theandricam in Christo compositam esse, non ex duabus operationibus, nempe ex duobus affectibus duarum voluntatum, quos operationes vocabant; sed ex una operatione voluntatis, et actione membrorum, aut alterius voluntatis, quam operationem, seu motum, aut opus vocabant.

Quem utique legitimum erroris sensum se primum detegisse gloriatur Vazquez. Cui subscribit De Lugo disp. 25. et nonnulli alii. Verum reclamant caeteri Theologi, contendentes haereticos illos non solum operationes humanae voluntatis, sed hanc insuper voluntatis facultatem sustulisse. Quam utique veritatem ex ipsismet SS. Patribus copiosissime probat Petavius lib. 8. cap. 1. maxime vero ex eo, quod SS. qui eos haereticos impugnaverunt, semper distincte asserant illos negasse duas in Christo voluntates et duas operationes. Unicum hic profero Euthymium in Panoplia sub finem tituli 15. inter alias Patrum sententias, quas ibi colligit: Quorum, inquit, eadem natura, horum eadem est voluntas, et operatio: quorum autem differens est natura, horum differens est voluntas, et operatio. Porro non hypostaticas, neque personales, neque gnomicae dicimus voluntates illas, et operationes, hoc est, colendi, operandique facultatem. Quo certe nihil clarius est, ut ostenderet voluntatem, operationemque, de qua quaerebatur inter Monothelitas et Catholicos, non solum actionem esse, sed etiam facultatem. Addo quod ipsimet haeretici voluntatem et operationem humanam, tamquam duo negaverint: nam in 6. Synodo Actione 8. Macharius Antiochenus Antistes Monothelitarum patronus, interrogatus, an duas confiteretur naturales voluntates, et duas operationes naturales in Incarnatione Christi Domini, respondet, se neque naturales voluntates duas, neque duas naturales operationes agnoscere.

NOTANDUM 3. Monothelitas non fuisse primos illius haeresis repertores, et assertores, nam, ut caeteros taceam, narrat Hippolytus in Collectaneis Simonem Valentini repudiata haeresi, constituta unica, et singulari operatione, divinitatem Christi, et humanitatem confudisse. Similiter Apollinaris unam in Christo operationem docuit, ut ex aliquot illius dictis Martinus Papa refert in Concilio Lateranensi. aiebat enim: Quorum una operatio, horum una est essentia: ergo facta est essentia Verbi, et carnis. His maxime praeluserunt Eutychiani, quos Monophysitas communi vocabulo nuncuparunt, quorum propaginem Monothelitas fuisse diximus in praeludio: nam et illi longe ante hoc exorti, unicam in Christo statuerunt operationem et voluntatem, ac duas anathemate damnarunt: sic Severus commemoratus ab Agathone Papa in epistola Synodica, quae est in Actis Synodi sextae, anathema dixit Synodo Chalcedonensi, et epistola S. Leonis ad Flavianum, iisque omnibus, qui in duabus naturis unum dicunt, vel dixerunt Dominum nostrum Iesum Christum post ineffabilem et incomprehensibilem unionem, et consequenter confitentes duas operationes, aut proprietates. Ab ipsis tamen Monophysitis in hoc dissentiebant Monothelitae, quod hi duas perfectas et integras naturas in Christo cum Catholicis agnoscerent, ut constat ex 6. Synodo, in qua diligenter exposita et damnata est haec haeresis, quippe in Actione 6. Macharius Antiochenus factionis illius Antistes, in ea quam iussus edidit sua fidei professione, diserte praedicat Christum post Incarnationem in duabus perfectis naturis sine contusione ac divisione, in una existere persona, et hypostasi una, nusquam differentia naturarum unitione sublata: sed servata potius utriusque proprietate natura, et in unam concurrisse personam, et unam hypostasim. Non conveniebant autem illi haeretici in haeresis suae ratione reddenda, et expositione facienda. nam alias quamdam operationem Dei et hominis Christi statuebant, quam et Divicam, et Theandricam nominabant: alias vero agnoscebant duas operationes et voluntates. ut narrat Agatho Romanus Pontifex in Epistola Synodica, quae refertur Actione 1. Synodi; alias nec unam, nec duas dicendas esse decernebant, ut in Ecthesi Heraclii, et Typo Constantii, de quibus egimus in preludio huius Tractatus. — Restat ergo probandum contra hos, et alios haereticos, duos in Christo fuisse revera intellectus, duas voluntates, ac earum facultatum operationes; quod utique praestabimus in duabus sequentibus Conclusionibus.

Conclusio prima. — Christus habuit duplicem intellectum, divinum, et humanum. Hic est contra Apollinaristas contendentes Verbum divinum non assumpsisse mentem humanam, seu intelligendi facultatem, cuius vices Verbum divinum praestare affirmabant.

Probatur primo ex Scriptura sacra, illis omnibus oraculis, quibus apparet Christum Dominum exercuisse operationes intellectus humani, maxime vero illis, quibus dicitur admiratus. Sic Matth. 8. admiratur fidem Centurionis; quam utique admirationem docent Theologi Christo Domino convenisse, quoad scientiam experimentalem: sicut qui novit eclipsim futuram per scientiam, non minus eam admiratur cum illam novit experientia. Ex quo sic argumentor: Christus non potuit admirari ratione intellectus divini, quippe ea tantum admiramur, quorum causa non latet; nec etiam ratione animae sensitivae, cuius non est investigare, et detegere causas rerum: igitur restat ut illa admiratio Christo convenerit ex parte animae rationalis intellectu suo praeditae: ideoque in Christo fuit humanus intellectus. — Secundo, id ipsum constat ex illis locis, in quibus refertur Christum Dominum habuisse scientiam, et sapientiam, consilium, caeterasque perfectiones ad intellectum humanum pertinentes; omnia enim ista ipsi competere non poterant ratione intellectus divini; maxime vero si attendas illud argumentum scientiae experimentalis, secundum quod dicitur Lucae 2. Iesus proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum, et homines. — Denique haec Catholica veritas colligitur ex iis oraculis, in quibus habetur Christum Dominum orasse, et pernoctasse in oratione Dei; oratio enim est creatae mentis in Deum elevatio. — His adde, quae diximus in 1. Quaestione, demonstrando Christum assumpsisse integram naturam humanam, quia id omne assumpsit, quod sanandum erat: intellectiva autem facultas sauciata erat per peccatum, ut dictum est in quarto volumine, ubi demonstravimus omnes animae facultates per originale peccatum in plurimis esse vitiatas: igitur ut sanaretur debuit a Christo cum ipsa anima assumi. Nulla sunt, aut saltem levia, quae adversus hanc veritatem possunt obtrudere haeretici.

Conclusio secunda. — Christus revera habet voluntatem divinam, et humanam. Hic est de fide determinatum in plurimis Conciliis contra Monothelitas, maxime vero in 6. Synodo ubi haec haeresis examinata, et proscripta fuit, et in Concilio Lateranensi sub Martino I. Consultatione 5. Canonibus 12. 13. et 14. et in VII. Synodo Act. 7. et in confessione fidei, ubi praedicti haeretici damnantur; et in Concilio Florentino in decreto Eugenii.

Probaturque imprimis e Scriptura testimoniis, quibus duae in Christo insinuantur voluntates. Sic Matth. 26. Non sicut ego volo, sed sicut tu; Lucae 22. Non mea, sed tua voluntas fiat: Ioan. 6. Descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit me. Habebat ergo voluntatem Patri subiectam: non divinam, ergo humanam. Similiter ex illis oraculis, quibus legitur Christum obedivisse: sic ad Philipp. 2. Factus obediens usque ad mortem. Hebraeos 5. Didicit ex iis, quae passus est obedientiam. Obedientia enim est actus voluntatis: non divinae, quia obedientia superiorem agnoscit. Deus autem superiorem non habet: ergo humana. Tertio, eadem veritas firmatur ex illis locis, in quibus Christus dicitur nobis meruisse salutem. meritum enim pertinet ad voluntatem: non divinam, quia meritum est alicuius in perfectionem tendentis: ergo humanam. — Denique colligitur ex illis locis, in quibus Christus dicitur actus studiosos et laudabiles fecisse, tamquam exemplar, quod imitari debemus: tales autem actus studiosos exercere non potuit sine voluntate humana. nam si non sit humana voluntas, nec erit liberum arbitrium; absque libertate autem actus laudabilis et studiosus esse nequit.

Probatur secundo illis omnibus argumentis, quibus SS. Patres Monothelitarum haeresim impugnaverunt: quorum primum formatur ex eo, quod Monothelitae duplicem in Christo perfectam naturam agnoscerent. Sic enim Patres 4tae Synodi in sermone ad Imperatorem Constantinum:

Perfectum igitur in divinitate et in humanitate, perfectum secundum antiquas Patrum traditiones, et divinam Chalcedone sancitam formulam praedicamus: atque uti naturas duas accepimus, ita et duas naturales voluntates, et naturales ipsius operationes agnoscimus. Quippe neutram in Christo naturam in eius Incarnatione voluntatis expertem, aut operationis cudebimus asserere, ne earum proprietates perdentes, naturas una perimamus.

Eodem argumento utitur sanctus Damascenus lib. 3. cap. 15. dicens: Salva naturarum differentia, salvae erunt et operationes, non enim natura ulla est operationis expers, etc. Eodem modo ratiocinatur sanctus Maximus in Epistola ad Nicandrum:

Quomodo, inquit, si natura proprie Deus, et natura proprie homo idem erat, non et divinam voluntatem, et operationem natura proprie, et humanam voluntatem, operationemque natura proprie habuit, horum neutro secundum naturam deficiens, per quae convenientia rebus nomina praefrens, et his rursus res ipsas affirmans, manifeste agnoscebatur idem divina pariter, et humana naturaliter obtinens, ac colens, et operans, indeque ratus, ex quibus, et in quibus, et qua erat creditus? Quandoquidem naturali voluntate, et naturali operatione sublata, quinam Deus erit, aut homo? Quinam hoc, et illud secundum substantiam esse monstrabitur, si non utriusque naturae sine ullo defectu proprietatem retinet?

Probant secundo: Si esset una dumtaxat in Christo voluntas, ea vel simplex esset, vel composita. Si simplex, vel solius esset Dei propria, vel solius hominis: si composita, multa ex eo absurda sequerentur, velut creatam simul et increatam esse, tum neque Deum neque hominem esse Christum, sed mixtum aliquid ex utroque: quod utique argumentum sic urget sanctus Maximus apud Euthymium tit. 18.

Si una tantum in ipso voluntas, ait, et una dicitur a nobis operatio, eundem vel non esse natura hominem, sed solum Deum, vel natura solum hominem, et non Deum; vel neque hominem neque Deum, perspicue profitebimur, veluti si naturalem Dei voluntatem forte dixerimus. Aut haec omnino divina erit, aut humana: si divina, naturaliter per ipsam Verbum divinum volet, Deum se natura tantum, et > eiusdem cum genitore suo voluntatis, non hominem ostendens: non enim natura fert, ut ex eo, quod natura divinum est, id quod natura est humanum, propriam formam, ac notam accipiat: quemadmodum neque fieri potest, ut per id, quod secundum substantiam humanum est, id, quod divinum est, substantia dignoscatur. Neque dispar erit consequentiae ratio, si voluntatem eandem Christi humanam esse dicamus.

Obiiciebant Monothelitae primo quidem nonnullas veterum Patrum auctoritates. — Verum eas esse partim ementitas, partim fraudulenter ab illis concinnatas et depravatas; partim denique male interpretando, et aliorsum detorquendo, demonstratum est in VI. Synodo, ubi illorum artes et calumniae palam detectae convictaque sunt: nam quidam libri falso ab istis attributi veteribus commemorantur. Sic act. 3. et 12. et 11. Epistola Memnae Constantinopolitani ad Vigilium Papam de una Christi voluntate: et Vigilii ipsius duo libri alter ad Iustinianum Imperatorem, alter ad Theodoram eius coniugem, unam operationem asseverantes. In actione vero 8. et 5. eiusdem Synodi plura loca ex variis SS. Patrum monumentis a Machario Antiocheno collecta perhibentur, quae authenticis collata codicibus Patriarchii Constantinopolitani, deprehendit Synodus mala fide decerpta esse ac detruncata, et ideo communibus omnium suffragiis damnata sunt. Porro testimonia, quae specie aliqua illorum haeresi blandiuntur, pauca sunt. Primum quidem desumebant ex S. Cyrillo lib. 4. in Ioannem ubi magnum illud Ecclesiae lumen ait: Christum unam cognatam operationem per ambas naturas ostendisse. — Verum huic obiectioni respondet S. Martinus Papa apud Euthymium:

Unam, inquit, actionem vocat unitione: cognatam vero, ratione partium; utpote quae eiusdem fuerit in omnium efficiente imperio, et sanctae carnis attractu: etenim per ambo ista Deus Verbum manifeste illam ostendebat eo ipso, quod per carnem vivificabat, eam per totum vivificam esse demonstrans. Quemadmodum et ignis per ferrum urens, visione illa, qua secum iungitur, urendi vi praeditum efficit ferrum. Adeo ut propterea non solius ignis secundum naturam deinceps sit adustio: sed etiam ferri propter unitionem: ac similiter divina Verbi in miraculis operatio, non eius tantummodo fit ob naturam; verum etiam sanctae carnis ipsius, propter hypostaticam cum illo copulationem: siquidem actionis secum participem illam in divinis praestandis adhibebat.

Obiiciebant insuper testimonium Greg. Nysseni, ut videre est in 6. Synodo, Actione 12. qui scribens contra Eunomium asserit: Ipsam Divinitatem per corpus, quod induit, communem omnium revera salutem operari, ut propria carnis perpessa Dei sit operatio. Cui consentaneum est illud Philonis in libro De Cherubinis, ubi ait: Proprium Dei esse facere, quod nefas sit factae ulli rei tribui: proprium vero creaturae pati. Ex quibus colligebant naturam humanam in Christo non fuisse operativam, sed divinam dumtaxat in illo fuisse operatam. — Verum S. Maximus in disputatione contra Pyrrhum, et S. Damascenus lib. 3. cap. 13. retorquent illud argumentum in haereticos: si enim propterea una in Christo esse deberet operatio, quod solius Divinitatis proprie sit actio, humanitatis autem passio; eadem consequentiae necessitas efficiet, ut una sit dumtaxat in eodem Christo natura Dei, si nempe illa sola sit operatrix, et creata dumtaxat patibilis: quippe natura dumtaxat colligitur per motionem et operationem. Igitur ubi est dumtaxat unius naturae operatio, ibi et unica natura: nec refert, quod omnis natura creata patiatur; id enim non obstat, quominus etiam sit activa, omne enim creatum agens, maxime corporeum, agendo repatitur.

Obiiciebant 3. Omne instrumentum non habet ex se actionem, sed dumtaxat ab agente principali: sed natura humana, ex SS. Patribus, dicitur instrumentum Divinitatis: igitur ex se non erat operativa, sed dumtaxat deserviebat, ut instrumentum, ad ipsius Divinitatis operationem. Maior constat ex Philosophis.

Minorem vero probabant ex S. Cyrillo in dialogo De Incarnatione Verbi, parte 5. ubi ait: Christus usus tamquam instrumento propria carne ad opera carnis, et ad naturales egritudines, et eiusmodi alia, quae extra reprehensionem erant, anima item propria ad humanas, et expertes vitii passiones: nam et esuriisse dicitur, et longinquarum peregrinationum labores pertulisse, etc. Idem habet S. Athanasius oratione 1. Deus existens, inquit, proprium corpus habuit, et hoc usus instrumento, homo propter nos factus est. Ideo quae propria sunt carnis ipsius esse dicuntur, quoniam in illa inerant, ut sunt esurire, sitire, etc.

Distinguo maiorem: instrumentum artificiale, quod agendi principio caret, et sola moventis impressione movetur, concedo: instrumentum naturale, vel substantivum, quod propria forma, et efficiendi virtute, ac potestate praeditum est, idemque veram habet affectionem, et convertit in opus conficiendum, nego. Similiter distincta minore, nego consequentiam. Nam natura humana in Christo si sit divinitatis instrumentum, non est instrumentum artificiale, sed naturale; quia ex ipsa propriam exercet actionem, nec tantummodo patitur. — Adde quod cum Christus duplicis generis habuerit operationes, alias quidem pure naturales, ut sunt cognitio, volitio, locutio, contactus, etc.; alias vero naturae vim excedentes, ut omnes miraculosas operationes, quas Christus operatus est, vel contactu, vel sermone, ut est infirmitatum curatio, mortuorum excitatio, et caetera eiusmodi miracula, quorum naturalis causa non fuit natura humana; priorum actionum ipsa humanitas principalis erat causa: non autem instrumentum dumtaxat; posteriores vero actiones sola Divinitas operabatur, et humana natura actione, puta, vel contactu, vel locutione ad illos mirabiles effectus patrandos, tamquam instrumento utebatur.

Obiiciebant denique: Si Christus habuisset duas voluntates, etiam habuisset pugnam voluntatum, quippe humana repugnasset divinae, et consequenter non fuisset omnis expers peccati, peccat enim omnis, qui divinae voluntati reluctatur: sed hoc asserere iniuriosum est Christo Sancto Sanctorum: igitur, etc. — Nego maiorem, quamquam enim Christus duas habuerit voluntates, inde non est consequens, quod humana reluctata fuerit divina, imo ipsi in omnibus semper erat subdita: siquidem Christus factus est aeterno Patri obediens usque ad mortem, ad Philipp. 2. Hinc Matth. 26. aiebat: Non sicut ego volo, sed sicut tu, et Luc. 22. Non mea voluntas, sed tua fiat. Quapropter testatur Ioannis 5. Non quaero voluntatem meam, sed eius, qui misit me. Adde quod hac ratione non minus negare debuissent Monothelitae appetitum sentientem in Christo: hic enim appetitus multo facilius cum divina voluntate pugnare videtur, quam humana voluntas; nec exinde, ut volebant haeretici, cavendum erat ne Christus peccato labefactaretur: nam, ut notavit S. Ambrosius lib. De Incarnationis dominicae sacramento, cap. 7. Qui alios carnis lubrico vindicabat, numquid formidare poterat, ne et ipse dominatu quodam carnis istius vincetur?

Obiiciebant praeterea summos Pontifices Romanos, maxime Vigilium, et Honorium, a suis partibus stare, ac eorum sententiae patrocinari, ut apparet in disputatione Pyrrhi cum S. Maximo. — Verum quam falsa et mendax fuerit illa assertio, ut evidentius appareat, opere pretium est hic fusius examinare, an revera isti duo summi Pontifices a Monothelitarum partibus steterint, quod utique praestabo duobus in sequentibus paragraphis.

§ I. — Utrum Vigilius Romanus Pontifex fuerit Monothelita.

Ita accusatur a Pyrrho in disputatione cum sancto Maximo martyre, affirmans, quod ille Pontifex suo calculo probaverit libellum oblatum a Menna Patriarcha Constantinopolitano, in quo affirmatur unam in Christo esse voluntatem. Verum hanc calumniam his verbis purgat sanctissimus Martyr:

Admiror quomodo Patriarchae cum sitis, vultis mentiri: qui tibi antecessit in suis ad Honorium litteris scripsit, commonefactum quidem fuisse de eo libello, non autem oblatum, nec ostensum; ipse vero in tua ad Ioannem Papam Epistola dixisti oblatum esse, et ostensum, lectum etiam per Constantinum quaestorem: utri igitur credemus? Tibi, an ei, cui successisti? uterque enim non potest vera dixisse.

Unde cum Pyrrhus concessisset sic fuisse scriptum a Sergio suo praedecessore, fateri coactus est Vigilium ex hoc capite non posse culpari.

Urgebis: Revera Mennas obtulit suum libellum Vigilio, ut constat ex epistola Sergii ad Cyrum Episcopum Alexandrinum, quae lecta est in sexta Synodo, actione 12. in qua affirmatur porrectum a Menna ipsi Vigilio libellum istum. Ait enim:

Cum nos, quae nostra erant scientia, per nostra rescripta ei significaverimus, dirigentes etiam sermonem acclamatorium Mennae sanctissimo quondam Patriarchae: huius ab ea conservandae regiae urbis porrectum ab eo, hic praesenti Vigilio sanctae memoriae praecessori sanctitatis vestrae, habentem, et diversa testimonia paterna de una operatione, et una voluntate Salvatoris nostri Christi.

Igitur revera libellus ille fuit oblatus Vigilio, et ab eo probatus. — Respondeo negando consequentiam; quamquam enim verum esset, quod ipsi Vigilio fuerit libellus oblatus; non est tamen consequens, quod ab eo fuerit approbatus. Respondeo secundo, in isto libello Mennae fuisse a Graecis Monothelitis addita illa verba de una operatione, et de una voluntate Salvatoris nostri Christi: cum enim hunc libellum protulissent Monothelitae in VI. Synodo actione 3. lectum fuisse ex eo, quod una sit in Christo voluntas, tunc, ut ibidem refertur, exurgentes Legati Sedis Apostolicae vitiatum esse codicem a Monothelitis exclamarunt, additamque esse illam Mennae nomine ad Vigilium epistolam, sive libellum, eo quod acta ipsa germana id non haberent; eiusque rei certum illud attulerunt argumentum, quod Mennas diem obierit anno 21. Iustiniani Imperatoris; quinta vero

Synodus, in cuius exordio dicitur lecta epistola Mennae, congregata est dumtaxat eius imperii anno 27. Hinc enim necessario inferendum est non potuisse a Menna tempore quintae Synodi mitti libellum ad Vigilium, utpote cum Menna iam sex annis ante congregatam Synodum obiisset. Falsificatio autem istius libelli, et impostura exemplo apparuit, ut constat ex actis illius sessionis 3. ubi haec habentur:

Et inspicientes tum piissimus Imperator, quam gloriosissimi Iudices una cum quibusdam ex sancta Synodo, Deo amabilibus Episcopis, et aperientes, ac discernentes, invenerunt tres quaterniones, in principio libri adhibitos, non habentes subnotationem numeri, qui secundum consuetudinem affigitur in quaternionibus: sed in quarta quaternione habente primum numerum, et in sequenti quaternione secundum, et tertium, atque quarto subsequente; alias vero, et dissimiles esse litteras eorundem, in exordis submissorum quaternionum, in quibus continebatur sermo, qui dicitur Mennae ad Vigilium.

Ex quibus apparet haereticorum fraus, et vafrities. — Cum autem in sui erroris patrocinium instarent Monothelitae, actione 12. ut rursus libellus ille legeretur, Iudices, et Concilium dixerunt:

Superflua praesens lectio sermonis exstitit, qui penitus fictus et falsus est, eo quod neque in repositis gestis huius venerabilis Patriarchii epistolarum Mennae sanctissimae memoriae huius regiae urbis Antistitis sermo, qui dicitur Mennae ad Vigilium pertraxisse viderentur.

Eadem Actione 3. denuo obiicitur a Monothelitis, quod Vigilius duos scripserit libros: alterum ad Iustinianum Imperatorem, alterum vero ad Theodoram Augustam Iustiniani coniugem; in quibus libris habebatur: Anathematizamus autem Theodorum, qui fuit Episcopus Mopsuestiae, tamquam qui alienus semper extiterit ab Ecclesia, et SS. Patribus adversarius, qui non confitetur incarnatum esse Dei Verbum, id est, Christum esse unam subsistentiam, et unam personam, et unam operationem. Addiderunt autem Monothelitae libros istos in 7. Actione 6. Synodi reperiri. — Verum Legati Romanae Sedis iterum falsitatis accusaverunt Monothelitas; quia nempe ipsi addiderant, et unam operationem: eamque rationem demonstrandae falsitatis et imposturae subiecerunt; quia si mentio ibi facta fuisset unius operationis, dubio procul illud fuisset insertum in definitione Concilii. — Insuper, oportuisset, et Synodum eiusdem unius operationis errorem esse professam, quandoquidem Vigilius receptus est a Synodo. Quod cum non possit dici, neque de Vigilio id sentiendum est. — Hinc Actione 12. eiusdem Concilii, dum iidem libelli rursus apponerentur, sic Iudices, sic etiam Concilium:

In memoria habemus, quod tunc (hoc est Actione 3.) prosecuti sunt, qui ex parte Apostolicae Sedis antiquae Romae falsatam fuisse prodictam 7. Actionem, eo quod sint fallaces duo libelli, qui in ea continentur quasi porrecti a Vigilio, Iustiniano, et Theodoro pii memoriae.

His igitur constat falso Vigilium Romanum Pontificem erroris Monothelitarum accusari. Quantum autem ad Honorium, res longe difficilior, ut apparebit in sequenti §.

§ I. — An Honorius Monothelitarum dogma fuerit professus, et eius assertoribus patrocinatus.

Affirmativam partem tuentur nedum haeretici, sed etiam nonnulli Theologi Catholici cum Melchiore Cano lib. 6. De Locis Theologicis, cap. ultimo; existimantes Honorium revera fuisse errori Monothelitarum patrocinatum: Tum quia in suis duabus Epistolis, quae lectae sunt Actione 12. et 13. sextae Synodi, approbat doctrinam Sergii principis Monothelitarum, et decernit dicendum non esse Christum habere duas voluntates, neque duas operationes: Tum quia in eadem VI. Synodo damnatur tamquam haereticus, eo quod, inquiunt Concilii Patres Act. 13, invenimus per scripta, quae ab eo facta sunt ad Sergium, quia in omnibus eius mentem secutus est, et impia dogmata confirmarit; quapropter decernente eodem Concilio nomen eius e sacris diptychis expunctum est, et scripta tamquam prophana, atque animae perniciosa igne cremata sunt: Tum quia in VII. Synodo Actione ultima dicitur anathema Honorio una cum Sergio, caeterisque Monothelitis, ut legitur in Epistola eiusdem Synodi ad Clericos universos: Tum quia Actione 7. Synodi octavae lecta est, et approbata Epistola Concilii Romani sub Adriano II. in qua refertur, quod Honorius a VI. Synodo post mortem iudicatus, quia de haeresi fuerat accusatus: Tum denique quia ab Agathone Epistola ad Constantinum Imperatorem, qua habetur Act. 1. VI. Synodi, anathema dicitur Honorio tamquam Monothelitae, et a Leone II. Epistola ad eumdem Imperatorem, qua habetur ad finem eiusdem Concilii, scriptum est Honorium in Monothelitarum haeresi defunctum, adeoque iusta anathematis sententia fuisse condemnatum.

Attamen his non obstantibus reclamat numerosior et nobilior Doctorum coetus cum Ecclesiasticis Annalistis et Historicis, quorum sententiam esse veriorem ac certiorem, ut probemus efficacius, et luculentius demonstremus, tria hic sigillatim censeo esse demonstranda: Primum quidem, quod revera Honorius Monothelitarum erroris non fuerit assertor; Secundum, quod non sit eiusdem erroris accusandus, eo quod cum Sergio datis et acceptis initio controversiae litteris communicaverit; Tertium denique, quod in VI. Synodo minime damnatus ac proscriptus fuerit tamquam haereticus. Sed ut haec evidentius appareant, repetenda sunt ea quae diximus initio huius Tractatus de Monothelitarum haeresis origine, propagatione, et damnatione. Maxime vero revocandum est, quod cum Cyrus Patriarcha Alexandrinus haereticorum Nestorianorum ad Ecclesiam revocandorum praetextu Synodum congregasset, in ea definitum est cap. i. unum esse Dei-virilem operationem in Christo; cuius Synodi acta misit quam primum ad Sergium Constantinopolitanum Antistitem, una cum Epistola plena adulationis, quae lecta est in VI. Synodo Actione 13; at cum haec definitio de unica Christi operatione nota fuisset Sophronio Ierosolymorum Patriarchae, omni conatu institit apud Cyrum, ut illam rescinderet, quod cum obtinere non potuisset, scripsit ad Sergium Constantinopolitanum, necnon ad Honorium summum Pontificem, quatenus illa definitio Synodi Alexandrinae rescinderetur. Ut vero accepisset istas litteras a Sophronio Sergius, scripsit ad Honorium celebrem Epistolam, qua habetur Actione 12. VI. Synodi, in qua exponit ad bonum pacis sibi videri utramque sententiam esse silentio reprimendam, sive quae unicam in Christo defendit voluntatem et operationem, sive qua duplicem admittit: suam tamen sententiam in omnibus subiicit iudicio, atque censurae Apostolicae Sedis. Acceptis a Sergio Epistolis, ad eum duplicem Epistolam scripsit Honorius, in quibus volunt adversarii eum fuisse Monothelitis patrocinatum. Defuncto Honorio, suffectus est in eius locum Severinus: cui Ioannes IV successit, qui coacto Romae Concilio damnavit Monothelitas. Defuncto Ioanne, eius successor Theodorus anathema dixit Paulo Constantinopolitano Antistiti, quod faveret Monothelitis, quem Episcopatu privavit. Martinus Theodori successor cogit Concilium Lateranense, in quo rursum damnantur Monothelitae, definiturque duas in Christo esse voluntates, et operationes, in cuius assertionis odium Martinus pellitur in exilium, ubi variis aerumnis martyrii coronam promeretur.

Cum autem post eius obitum Imperium teneret Constantinus Pogonatus vere orthodoxus, egit primum cum Domno Martini successore, deinde cum Agathone, qui mortuo Domno successerat, de congregando Concilio generali. Congregatur igitur VI. Synodus generalis Constantinopoli: praesunt Legati Sedis Apostolicae, praesens est etiam Imperator cum viris gravioribus. Monothelitae, quorum Antistes erat Macharius Antiochenus Patriarcha, pacifice audiuntur. Tandem definitur duas esse in Christo voluntates, et duas actiones, et anathema dicitur auctoribus ac praecipuis detentoribus illius haeresis.

Honorius non est dicendus Monothelita propter datas, et acceptas Epistolas a Sergio initio controversiae.

Probatur: Nullus dici debet haereticus, quod datis et acceptis litteris communicet cum aliquo Episcopo, qui ab omnibus celebratur, et habetur ut Catholicus, nec in alterius erroris suspicionem venit: at quando Honorius a Sergio Epistolam accepit, ad eumque rescripsit, Sergius ab omnibus ut Catholicus habebatur, nec in alicuius erroris suspicionem veniebat: igitur propter communicationem cum ipso, Honorius non est damnandus ut haereticus Monothelita. Maior constat: alioqui haeresis essent insimulandi omnes sancti Patres, qui communicaverunt cum haereticis antequam in erroris suspicionem venissent, ut Hieronymus cum Ruftino, Augustinus cum Iuliano. Minor vero probatur, nempe quod Sergius tunc temporis, ut Catholicus, et optimus Ecclesiae Constantinopolitanae Pastor haberetur. Probatur, inquam, primo ex Epistola Sophronii Ierosolymorum Antistitis ad Sergium, ubi ipsum multis encomiis celebrat:

Vobis, inquit, mittimus (confessionem fidei) qui non solum dogmata probata ab adulterinis discernere scitis, sed quae deficiunt, propter perfectam in Christo charitatem, perfecte supplere potestis. Accedam igitur ad dicendum illa, quae a principio in Ecclesia sancta Catholica collactatus, et nutritus didici, et a teneris unguiculis accepi, et eos divinitus praedicare audire, etc.

Igitur tunc temporis Sergius, ut Catholicus habebatur. — Deinde, qui suam doctrinam submittit iudicio Romani Pontificis, nec illa apertum errorem continet, ut haereticus non potest haberi: at Sergius in sua ad Honorium Epistola suam doctrinam apertum errorem non continentem submittit ipsius iudicio, ait enim circa finem:

Adhortamur vos, sacratissimi, haec omnia legere, et Deo placitam, ac plenissimam charitatem quae in nobis est nunc quoque sequentes, si quid amplius minusve inveneritis, hoc per datam vobis a Deo gratiam adimplere, atque per sanctas syllabas vestras una cum > caritate optabili sospitete, super his quae supra diximus placita, significetur.

Quibus constat quam humiliter Sergius se Honorii iudicio submittat, dum rogat, ut ipse Romanus Pontifex, si quid minus, vel amplius in Epistola esse cognoverit, ut adiiciat pariter, vel demoveat, licet haec subdole ab eo proferrentur, ne detegeretur ut haereticus. — Denique, nihil erat in Epistola Sergii ad Honorium, ex quo iudicare posset, ipsum Sergium Monothelitis patrocinari: ita enim suam sententiam declarat, ut dumtaxat bonum pacis sectari videatur, et Ecclesiae tranquillitati providere: cum aliunde suam sanam et integram fidem testaretur circa Christi divinitatem et humanitatem in unitate personae, ait enim:

Vos vero considerantes incipientem ex hoc inter quosdam hic contentionem exardescere, et scientes, quod semper ex eiusmodi decertationibus illae haeresum dissensiones effectae sunt; necessarium iudicavimus, omne studium ponere ad sedandum atque amputandum istum superfluum verborum conflictum, et ad saepe dictum sanctissimum Alexandriae Patriarcham scripsimus, ut postquam unitatem cum his, qui pridem separabantur, eo auxiliante, composuit, de caetero nullum permitteret unam, aut duas proferre operationes in Christo Deo nostro, magis autem, sicut sancta et universalia Concilia tradiderunt, unicum eumdemque Filium unigenitum Dominum nostrum Iesum Christum verum Deum operatum confiteri, tam divinam quam humanam, et omnem Deo dignam, et homini dignam operationem, ex uno eodemque incarnato Deo Verbo indivise procedere, et ad unum eumdemque redigere; eo quod unius quidem operationis vox, quamquam a quibusdam sanctis dicta est Patribus, tamen peregrina videretur, et perturbare aures quorundam suspicantium ad peremptionem hanc proferri inconfuse, atque secundum subsistentiam unitarum in Christo Deo nostro duarum naturarum, quod non est unquam, nec fuit. Similiter autem, et duarum operationum dictio multos scandalizat, utpote a nullo Sanctorum, ac probabilium Ecclesiae institutorum edita. Insuper, et consequens ei est, praedicare duas voluntates, contrarietates circa invicem habentes, tamquam Deo quidem Verbo salutarem volente adimpleri passionem, humanitate vero eius obsistente eius voluntati, et resistente, et perinde duo contraria volentes introduci; quod impium est. Impossibile est quippe in uno eodem subiacenti duas simul, et erga hoc ipsum contrarias subsistere voluntates. Nam salutaris Deum gerentium Patrum doctrina, operae pretium instruit, quod numquam intellectualiter animata Domini caro separatim, et ex appetitu proprio contrario nutui uniti sibi secundum subsistentiam Dei Verbi naturalem motum suum effecit, sed quando, et qualem, et quantum ipse Deus Verbum volebat. Et (ut plenius dicatur) quemadmodum corpus nostrum regitur, et ornatur, et disponitur ab intellectuali et rationali anima nostra; ita et in Domino Christo tota humanitatis eius conspersio ab ipsius Verbi Deitate semper in omnibus mota, Deo mobilis erat, secundum Nyssenum Gregorium dicentem contra Eunomium ita: secundum quod Deus erat Filius, impassibilis utique est, et immortalis: si qua autem passio de eo in Evangelio dicitur, per humanitatem profecto, quae suscipiebat passionem, huiusmodi operatus est. Operatur quippe vere Deitas per corpus, quod circa ipsum > est omnium salutem, ut sit carne quidem passio, Dei autem operatio.

Verum refert, quod ibidem videatur improbare sententiam Sophronii culpantis definitionem Synodi Alexandrinae, et oppositam definitionem, ac Cyri sententiam approbare: id enim dumtaxat praestat, ut significet quantum tranquillitatis illa definitio Ecclesiae Alexandrinae dederit: quam utique pacem interturbare rescindendo illam definitionem Alexandrinae Synodi durum existimabat.

Quomodo, inquit, non esset durum, et valde onerosum, quando hoc resolvere, evertereque erat futuram quidem omnem illam concordiam, atque unitatem, quae bene tuerat effecta, tam apud Alexandrinam magnam civitatem, quamque per universas sub ea provincias, quae nullo tempore usque nunc acquieverant, nomen saltem simplex divini, atque laudabilis Patris nostri Leonis, aut sancti et magni atque universalis Chalcedonensis Concilii mentionem facere: nunc vero praeclara, et magna voce in divinis Missarum arcanis hoc praedicantes?

Igitur non est cur exinde Sergius alicuius erroris ab Honorio accusaretur. Quapropter nullam habuit causam, cur Honorius illo tempore sese a Sergii communicatione subtraheret, subindeque ideo non est Monothelitarum erroris insimulandus.

Nec etiam arguendus est erroris, propter doctrinam in suis ad Sergium litteris expressam.

Honorius enim, ut diximus supra, duas ad ipsum Sergium Epistolas dedit: sed in earum neutra Monothelitarum error continetur, nec aliquid quod in ipsius erroris patrocinium veniat: igitur ex iis Epistolis non est damnandus Honorius.

Probatur minor: Primo quidem ex priore Epistola: siquidem in ea docet: Primo, quod Christus Dominus Deus, et homo sit, qui coruscavit carne plena divinis miraculis ipse, et carneus effectus, plene Deus et homo. Secundo fatetur, quod passiones, et opprobria passus non est in utraque natura, cum constet divinitatem nullas posse perpeti humanas passiones, et ideirco ipsius humanitas non de Caelo, sed de sancta est assumpta Dei Genitrice. Tertio docet propter ineffabilem coniunctionem humanae, divinaeque naturae Deum dici passum, et humanitatem de caelo descendisse: Nam, inquit, ipse in Evangelio ita loquitur: Nullus ascendit in caelum, nisi qui descendit de caelo, Filius hominis, qui est in caelo, profecto nos instruens, quod Divinitati unita est caro passibilis ineffabiliter, atque singulariter, et discrete, atque inconfuse, sic indivise creditur coniungi, ut nimirum stupenda mente mirabiliter manentibus utrarumque naturarum differentiis cognoscatur uniri. Quarto docet Christum Dominum operatum divina media humanitate Verbo Dei naturaliter unita, eumdemque operatum humana ineffabiliter, atque singulariter. Quibus significat se ob idiomatum communicationem credere unum in Christo volentem et operantem, sicut unica est eius persona: cum tamen astruat ob diversas proprietates duarum simul indivise et inconfuse coniunctarum naturarum, aeque et voluntates distinctas et inconfusas in eo reperiri. — Denique, fatetur quod sit unus operator divinitatis, atque humanitatis: Quia, inquit, Dominus noster Iesus Christus Filius Verbum Dei, per quem facta sunt omnia, ipse sit unus operator Divinitatis, atque humanitatis, plene sunt sacrae Litterae luculentius demonstrantes: utrum autem propter opera divinitatis, et humanitatis geminae operationes debeant derivatim dici, vel intelligi, ad nos istuc pertinere non debent, relinquentes ea Grammaticis, qui solent parvulis exquisita dicendo nomina venditare. Profitetur ergo Honorius in Christo unum operatorem dicens non convenire personae unitatem operationis, sed operantis. Sic S. Ioannes Damascenus lib. 3. cap. 11. de his agens, docet non dici posse ratione unius personae, unam voluntatem, sed unum volentem, nec unam operationem, sed unum operantem, in duabus scilicet naturis, quas dum asserit indivise, inconfuse, et inconvertibiliter coniunctas, duas plane necessario introducit operationes et voluntates. His quidem nihil magis Catholicum dici potuisse, nihil magis pium ac sanctum, nihil denique his temporibus ad pacem in Ecclesiis conservandam utilius excogitari videri potuit. Quam quidem Catholicam veritatem (dicam libere cum Campensi, inquit Baronius) non solum nulla Synodo potuerit umquam damnare, sed si Angelus de caelo aliud annuntiaverit, praeter id quod dictum est, illatum in huiusmodi ab Apostolo susciperet anathema.

Dices: Idem Pontifex in eadem Epistola aperte dixit: unde et unam voluntatem fatemur Domini nostri Iesu Christi. — Respondet S. Maximus in disputatione contra Pyrrhum, quod unam dixerit voluntatem, non humanitatis et divinitatis simul, sed humanitatis solius; cum enim Sergius scripsisset, quod quidam duas voluntates in Christo contrarias dicerent; respondit Honorius, inquit sanctus Martyr, diximus Christum non duas voluntates contrarias habuisse; carnis, inquam, et spiritus, sicut nos habemus post peccatum, sed unam tantum, quae naturaliter eius humanitatem signabat; quae utique responsio firmatur ex ipsamet Epistola Honorii, cum enim dixisset, Unam voluntatem fatemur Domini nostri Iesu Christi; statim subdit:

Quia praecipue a divinitate assumpta est nostra natura, non culpa, illa profecto, quae ante peccatum creata est numquam post praevericationem vitiata. Et infra: non est itaque assumpta, sicut praefati sumus, a Salvatore vitiata natura, quae repugnaret legi mentis eius: sed venit quaerere et salvare quod perierat, idest, vitiatam generis humani naturam: nam lex alia in membris, aut voluntas diversa non fuit vel contraria Salvatori; quia super legem natus est humanae conditionis. Et siquidem scriptum est: non veni facere voluntatem meam, sed eius qui misit me, Patris, et: non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater, et alia huiusmodi: non sunt haec diversae voluntatis, sed dispensationis humanitatis assumptae; ista enim propter nos dicta sunt, quibus dedit exemplum, ut assequamur vestigia eius, pius Magister discipulos imbuens, ut non suam unusquisque nostrum, sed potius Domini omnibus praeferat voluntatem.

Haec Honorius: cum igitur audis unam Honorium dicere voluntatem, intelligere debes eum ita locutum respectu duarum inter se pugnantium contrariarum voluntatum ad malum et bonum.

Instabis: Honorius in eadem Epistola ait, Sergium Sophronio, recte provideque scripsisse cum novitatem vocabuli abstulit, improbando videlicet dictum Sophronii, qui duas in Christo voluntates admittebat. — Respondeo, Honorium non magis culpare Sophronium, quod duas voluntates admitteret, quam adversarios, qui unicam in Christo voluntatem profitebantur; sed solum voluit, quod pacis servandae gratia, taceretur assertio unius, aut duarum voluntatum: Vos enim, inquit, non unam operationem vel duas, non unum Iesum Christum, eiusque Sanctum Spiritum sacris Litteris percepimus, sed multiformiter cognovimus operatum. Quibus significat, quod sit quidem dicendus unus operator divinitatis atque humanitatis. — An autem essent duae voluntates, aut operationes, definire noluit, duplici de causa: Prior est, quia in novis decernendis caute est procedendum: putabat autem illud novum: nam neque in Evangeliis, neque in Synodis, res ei clara videbatur.

Oportet, inquit, ad dogmata haec Ecclesiastica retorqueri, quae neque synodales apices super examinantes, neque auctoritates canonicae unquam sunt condemnasse: ut unam vel duas virtutes aliquis praesumat Christi Dei praedicari, quas neque Evangelica vel Apostolicae litterae, neque Synodalis examinatio super his habita, unquam sunt terminasse.

Posterior est, ne, si duas operationes, Nestorio, si unicam, Eutycheti favere videretur.

Et nos, inquit, secundum sanctiones divinorum Eloquiorum oportet sapere, vel sperare, illa videlicet refutantes, quae quidem nunc usque noscuntur sanctis Dei Ecclesiis scandala generare, nec aut duorum operationum vocabulo offensi, sectantes Nestorianos, nos caesa superbia arbitrentur: aut certe, si rursus unam operationem Domini nostri Iesu Christi fatendam esse censuerimus, stultam Eutychianistarum admissis auribus dementiam fateri putemur.

Secunda causa cur nihil decreverit circa hanc controversiam, forte fuit, ne hac definitione, Ecclesiastica pax interturbaretur, et Ecclesiae unitas funditus tolleretur. His adde quod non magis culpandus videatur Honorius propterea quod censuerit utramque assertionem, unius aut duarum voluntatum esse tacendam, quam ipse Sophronius, qui idem servandum silentium censuit: sed a nemine Sophronius arguitur haeresis, quod censuerit abstinendum ab isto novo loquendi modo: ergo neque ob id culpari debet Honorius. Quod autem Sophronius consenserit abstinere hac loquendi formula, constat ex epistola Sergii ad Honorium, ubi ait:

Ad ultimum stetit, et placuit quatenus praedictus Sophronius venerabilis nullum sermonem de caetero, de una, sive duabus operationibus movere debeat, sed ei sufficiat praestata, cautaque, ac trita SS. Patrum traditio atque doctrina. His itaque contentus saepe nominatus venerabilis Vir, et haec custodire certificans, etc.

Similiter in posteriori epistola Honorii nihil est, quod pro eo tempore potuerit haeresi accusari: siquidem in illa tantum haec habentur:

Unius, vel geminae operationis vocabulum noviter introductum a praedicatione fidei eximatur: nam qui haec dicunt, quid aliud nisi iuxta unius vel geminae naturae Christi Dei vocabulum, ita et operationem unam vel geminam suspicantur propter simplicitatem hominum, et amputandas inextricabiles quaestionum ambages, non unam vel duas operationes in Mediatore Dei et hominum esse definiri? Sed utrasque naturas in uno Christo unitate naturali copulatas cum alterius communione operantes, atque operatrices confiteri debemus, et divinam quidem, qua Dei sunt, operantem, et humanam, qua carnis sunt, exequentem, non divise, neque confuse, aut convertibiliter Dei naturam in hominem, et nec humanam in Deo conversam edocentes, sed naturarum differentias integras confitentes. Et infra: Auferentes ergo, sicut diximus, scandalum novella adinventionis, > nec non nos oportet unam, vel duas operationes detinentes praedicare, sed pro una (quam quidem dicunt) operatione, oportet nos unum operatorem Christianum Dominum in utrisque naturis veridice confiteri, et pro duabus operationibus, ablato geminae operationis vocabulo, ipsas potius duas naturas, idest, Divinitatis, et carnis assumptas in una persona unigeniti Dei Patris inconfuse, indivise, atque inconvertibiliter nobiscum praedicare propria operantes. Et hoc quidem beatissima fraternitati vestrae insinuandum providimus, quatenus unius confessionis propositum, unanimitati vestrae sanctitatis monstraremus, ut profecto in uno spiritu anhelantes, pari fidei documento inspiremus. Addit praeterea: scribentes etiam communibus Fratribus Cyro, et Sophronio antistitibus ne nova vocis, idest, unius, vel geminae operationis vocabulo insistere, vel morari videantur; sed abrasa huiusmodi novae vocis appellatione, unum Christum Dominum in utrisque naturis, divina, vel humana praedicent operantem. Quamquam hoc, quod ad Nos praedictus frater, et Conpiscopus noster Sophronius misit, instruximus ne duarum operationum principes praedicare innitantur; quod instantissime promiserant praedictum virum esse facturum, si etiam Cyrus Frater, et Conpiscopus noster ab unius operationis vocabulo discesserit.

Hucusque ex epistola posteriori Honorii ad Sergium sexta Synodus; ex quibus liquet ipsum vocabulum unius, aut duarum operationum aequaliter tacendum utrique parti significasse, propter bonum pacis: quod et Legati Sophronii servandum promittunt. Cum igitur neque ob indictum de utraque voce silentium, neque ob communicationem et consensionem cum Sergio Sophronius non venerit usquam in suspicionem erroris; ita nec Honorius propter eadem debet in suspicionem haeresis venire: maxime cum hac ratione Honorius consuluerit paci, ut nullum praeiudicium fecerit veritati. Nam altero tantum ex his duobus modis potuisset veritati praeiudicium fieri, vel quia firmasset Monothelitarum haeresim de unica voluntate, atque operatione Christi: at non ita; quia diserte prohibet dici unicum, quemadmodum vetat dici duas: vel quia hac sua simulatione et indifferentia visus esset occulte favere Eutychianis: at non ita, quia vult expresse, ut credamus utrasque naturas in Christo unitate naturali copulatas, non divise neque confuse, aut convertibiliter Dei naturam in hominem, et nec humanam in Deum conversam; sed naturarum differentias integras: igitur tantum abest, ut haereticus censeri debeat ob epistolas, quin potius est, quod merito statuimus, eum tunc temporis rebus Ecclesiae prudenter providisse, ne scilicet diu vexatam Ecclesiam ab haereticis Eutychianis et Nestorianis, et nondum omni ex parte firma ac solida pace fruentem, novis suborientibus controversiis, divexari pateretur.

Probabilius est, Honorium in sexta Synodo non fuisse haereticis annumeratum, nec damnatum.

Haec ultima Honorii vindiciarum pars longe probatu difficilior apparet, quam praecedentes; propterea quod in actis sextae Synodi, quae per Ecclesiam universam vulgantur, et in omnium manibus sunt, haereticis legitur annumeratus; quod idem praestiterunt sequentes aliquae generales Synodi, ut praemonuimus in huius controversiae exordio. Nihilominus verius cum nobiliori Doctorum, et Ecclesiae Annalistarum coetu dicendum arbitror, Honorii nomen insertum fuisse a Monothelitis ipsis, cum caeteris damnatis sui erroris detentoribus, quo facilius sextae Synodi auctoritatem et definitionem elevarent, et suae praetensae innocentiae, ac iustae damnationis patrocinium accerserent. Tanti namque faciebant Honorii memoriam, ut etiam usque modo Patriarchae Constantinopolitani Monothelitae nomen eius suis in diptychis insertum servaverint, expunctis nominibus successorum ipsius, a quibus fuerant damnati: ad hanc autem tuendam sententiam non levioribus, sed, ut mihi videtur, gravissimis moveor argumentis.

Primum repeto ex Synodo Lateranensi sub Martino Papa et Martyre celebrata anno Christi 649. hoc est, post decem annos ab obitu Honorii: cui Synodo interfuerunt centum et quinque Episcopi, praesidente ipso summo Pontifice, in qua exacte librata est et tractata causa Monothelitarum; et post diligentem inquisitionem damnati sunt una cum haeresi, atque ipsorum scriptis, Theodorus Pharanites Episcopus, Cyrus Patriarcha Alexandrinus, Sergius, Pyrrhus, et Paulus successores Patriarchae Constantinopolitani, auctores et propugnatores erroris: de Honorio autem adeo altum silentium fuit, ut nullam prorsus, vel ab haereticis de haeresi calumniam passus, nec a sancta Synodo levissima sit suspicione pulsatus: cum caeteris autem damnatis illius erroris auctoribus et Patronis eamdem sententiam minime effugisset Honorius; aut certe suo graviter officio defuisset Martinus cum Concilio, qui personam ipsius acceptasset in praeiudicium veritatis; quod sane de tanto Pontifice atque Martyre glorioso, nullus absque crimine iudicare potest. Quippe hac exceptione approbasset ipsius Honorii doctrinam, et sic tacendo videretur approbare quod decernendo improbabat: igitur si silentium istius Concilii testimonium sit validissimum innocentiae Honorii, estne credibile sextam Synodum adversus illum Pontificem insontem potuisse ferre sententiam, et eum cum haereticis numerare? Quid notitiae potuit habere sexta Synodus circa mentem et sententiam Honorii, quod Patres Concilii Lateranensis latuerit? Recentior enim erat apud hos, quam apud illos, Honorii memoria ac doctrina; et faciliore negotio Patres Lateranenses poterant ipsius mentem nosse, utpote qui plurimos adhuc Honorii familiares superstites haberent, cum quibus causam illam tractaverat Honorius, et a quibus illius mentem rescire poterant. Dicitur Honorius damnatus in sexta Synodo, ob solam lectionem duarum ipsius ad Sergium epistolarum: sed hae erantne ignotae Romae, aut a Romanis et Latinis Praesulibus minus intellectae, quam Constantinopoli, cuius Synodi maxima pars Orientales erant? quocirca oportuit illas epistolas in idioma Graecum traducere: certe nullus aequi iudicii istud censebit.

Secundum argumentum petitur ex Concilio Romano celebrato sub Agathone anno 680. hoc est, eodem anno, quo celebrata est sexta Synodus, cui aderant centum viginti quinque Episcopi, ut constat ex epistola Synodica, qua fuit quasi instructio Legatorum, qui missi sunt ab eodem Agathone ad sextam Synodum, et extat in eiusdem Synodi sextae actione 1. in qua quidem Synodica epistola tria habentur: Primum est professio fidei, ubi expresse continetur doctrina Catholica de duabus voluntatibus et operationibus in Christo. Secundum, repetitur damnatio eorundem Monothelitarum erroris patronorum, Theodori, Cyri, Sergii, Pyrrhi, et Pauli; nec levis quidem fit mentio, quod similiter erraverit Honorius: quod certe dissimulandum non erat, si verum esset. Tertium, denique affirmatur Agathonis praedecessores eandem fidem docuisse semper, et usque ad animae ipsius exitum constanter defendisse, non seductos blanditiis, non periculis territos, etc. Qua fronte autem haec subscriberentur a centum viginti quinque Episcopis, una cum summo Pontifice, si non ita pridem Honorius laboraret eodem errore, qui damnabatur in ea Synodo Lateranensi, et cuius damnatio procuranda erat a Legatis proficiscentibus ad illam sextam Synodum? Quis ita levis, ut credat tot Praesules toti Ecclesiae in Concilio Oecumenico congregatae tam turpiter imponere voluisse, et ita fuisse excordes, et suae famae prodigos, qui, ut Honorii nomen illibatum servarent, mallent se aperto mendacii periculo, coram universo Ecclesiae coetu exponere? Confirmatur ex epistola nomine Agathonis solius ad Imperatores Constantinum, Heraclium, atque Tyberium per eosdem Legatos directa, qua pariter refertur initio actionis 1. eiusdem sextae Synodi, ubi fidei Symbolum, quod veritatem de duplici voluntate et operatione expresse continet, profertur, subditque Pontifex ore libero, firmaque ac iterata contestatione fatetur, numquam aliquando Apostolicam Sedem a recto fidei tramite deviasse. Ait enim: Christi adnitente praesidio haec Apostolica eius Ecclesia numquam a via veritatis, in qualibet erroris parte deflexa est. Et paulo post:

Haec est enim verae fidei regula, quam in prosperis et adversis viraciter tenuit, ac defendit haec spiritalis mater vestri tranquillissimi Imperii, Apostolica Christi Ecclesia, quae per Dei omnipotentis gratiam a tramite Apostolicae traditionis numquam errasse probabitur, nec haereticis novitatibus depravata succubuit: sed ut ab exordio fidei Christianae percepit ab auctoribus suis Apostolorum Christi principibus illibata usque hoc tempus permansit. Et de suis praedecessoribus paulo post specialiter haec addit: Consideret itaque vestra tranquilla clementia, quoniam Dominus, et Salvator omnium, cuius fides est, qui fidem non defecturam promisit, confirmare eos Fratres suos admonuit: quod Apostolicos Pontifices meae exiguitatis praedecessores confidenter fecisse semper cunctis est cognitum: quorum et pusillitas mea, licet impar, et minima, suscepto tamen divinae dignationis ministerio, pedissequa cupit existere. Taedium enim mihi erit, si veritatem Domini mei, quem illi sinceriter praedicaverunt, praedicare neglexero.

Haec Agatho, quae quidem non adeo firmiter asserere, libere praedicare, ac sincere confiteri potuisset, si ad eamdem firmandam, quam confitetur, haeresim, Honorius in crimen adduci potuisset. Quae utique verissima iudicabis, si spectaveris, quis haec dixerit, ubi, ad quos, et quando scripserit; nempe sanctissimus, et omnium ore laudatissimus Agatho, in Synodali magno Patrum conventu, consensu omnium scribens ista ad ipsos Imperatores Constantinopoli degentes, quorum praedecessores favissent errori, ut constat ex Heraclii Ecthesis, et Typo Constantis: idque scriberet tempore, quo Ecumenica Synodus celebranda erat, ea scilicet in urbe, cuius Patriarchas ipse Agatho cum suo Concilio damnaverat; sese autem exposuisset iustae accusationi de personarum acceptione, si in praeiudicium veritatis, illius erroris reum cum ipsis fautoribus, ac Patronis Monothelitarum excepisset. — His adde, quod pridem ante illos summos Pontifices S. Maximus Honorium ab ipsa calumnia vindicavit, in illa disputatione, quam habuit cum Pyrrho; cum enim hic haereticus pro se stare Honorium acclamaret; Quid, inquiebat, de Honorio ad respondendum habes, qui aperte antecessori meo unam voluntatem Domini nostri Iesu Christi esse tradidit? Sanctus Maximus illum ab hac erroris insimulatione liberat, ostendens ipsum semper fuisse acerrimum verae fidei propugnatorem, et unam voluntatem in Domino dixisse, non divinitatis eius et humanitatis, sed humanitatis solius, ne oppositas in Christo voluntates carnis et spiritus admitteret. Confirmatur ex eo, quod anno 610. hoc est, secundo ab obitu ipsius Honorii, cum Monothelitae occasione praedictarum epistolarum ad Sergium, suas in partes illum pertrahere conarentur, Ioannes tum in Petri Cathedra sedens eum advocavit, qui suo Honorio duas illas epistolas scripserat, ut mentem defuncti Pontificis aperiret, et quid censuisset ille ad Constantinum Imperatorem scriberet. Paruit ille, et ut refert S. Maximus martyr, mandavit Imperatori eatenus dumtaxat Honorium unam in Christo voluntatem dixisse, quatenus negaret humanam voluntatem contrariam, carnis scilicet, et spiritus; non vero duplicem negasse, quarum altera divina sit, altera humana. Constat igitur ante sextam Synodum, tum ex eiusdem Honorii litteris, tum ex S. Maximi scriptis, atque ex Conciliis duobus Romae celebratis, tum ex litteris Romanorum Pontificum, Ioannis, Martini, et Agathonis, nullatenus Honorium posse erroris insimulari; ac subinde nullus rerum iustus estimator adduci poterit, ut credat Honorii nomen, cum aliis istius haeresis patronis, a sexta Synodo esse insertum; quin potius istud dolosa Monothelitarum arte ac fraude compactum esse, facile iudicabit. Qualiter autem id factum fuerit, mox aperiemus.

Tertium argumentum, quo vindicari potest Honorii fides integra, et apparere fictitiam esse illius in sexta Synodo damnationem, colligitur tum ex terminis, tum ex circumstantiis damnationis illius, quae legitur et exaratur in actione 28. huius Concilii, cuius verba haec sunt:

Sanctum Concilium dixit: secundum promissionem, quae a nobis ad nostram gloriam facta est, retractantes dogmaticas epistolas, quae a Sergio quondam Patriarcha huius a Dei conservandae regiae urbis scriptae sunt, tam ad Cyrum, qui tunc fuerat Episcopus Phasidis, quam ad Honorium quondam Papum antiquae Romae; similiter autem, et epistolam ⟦illam⟧, idest, Honorio rescriptam ad eumdem Sergium: hasque ⟦incernientes⟧ omnino alienas existere ab Apostolicis dogmatibus, et a definitionibus sanctorum Conciliorum, et cunctorum probabilium Patrum, sequi vero falsas doctrinas haereticorum; has omnimodo abiicimus, et tamquam animae noxias execramur. Quorum autem, idest, eorundem impia execramur dogmata, horum et nomina a sancta Dei Ecclesia proiici iudicamus. (idest, Sergii quondam Praesulis huius a Deo conservandae regiae urbis, qui aggressus est de huiusmodi impio dogmate conscribere, Cyri Alexandrini, Pyrrhi, Petri, et Pauli, qui et ipsi praesulatu functi sunt in sede huius a Deo conservandae civitatis, et similia eis senserunt: ⟦ad haer⟧, et Theodori quondam Episcopi Pharan): quarum omnium supra scriptarum personarum mentionem fecit Agatho sanctissimus, ac ter beatissimus Papa antiquae Romae, in suggestione, quam > ferit et piissimum, et a Deo confirmatum Dominum nostrum et magnum Imperatorem, postque abiicit, utpote contraria rectae fidei sentientes, quos anathemati submitti definimus. Cum his iure simul proiici a sanctae Dei Catholicae Ecclesia, simulque anathematizari praecipimus, et Honorium, qui fuit Papae antiquae Romae, eo quod invenimus per scripta, quae ab eo facta sunt ad Sergium, quia in omnibus eius mentem secutus est, et impia dogmata confirmarit.

Hactenus, qua fertur, sententia adversus haereticos in Synodo condemnatos.

Hoc est praecipuum adversariorum propugnaculum, quo nituntur quotquot Honorium Monothelitarum erroris reum esse volunt. Verum falsatam esse praefatam sententiam, et haereticorum vafricia ac dolo falso insertum Honorii nomen, pluribus, iisque non levioribus momentis demonstro. Primo quidem, quia Synodus dicit se eos damnare, quos ait praedamnatos ab Agathone Pontifice in ipsius epistola ad Imperatorem: at in illa epistola cum haereticis damnatis non habetur Honorius; imo constantissime testatur Agatho, numquam Ecclesiam Apostolicam a via veritatis in quamlibet erroris partem deflexam esse, nec per Dei omnipotentis gratiam a tramite Apostolicae traditionis numquam errasse, nec haereticis novitatibus depravatam succubuisse: quod certe falsissimum esset, si ipsum Honorium in errorem, quem ipse Agatho damnaverat, lapsum fuisse iudicasset: igitur cum testetur Synodus, eos dumtaxat damnari, quos Agatho praedamnaverat in sua epistola ad Imperatorem, consequens est Honorium in illa Synodo non fuisse damnatum, utpote qui cum damnatis haereticis ab Agathone non fuerit nominatus. Secundo dicitur in ea sententia ideirco damnatum esse Honorium, quod eius epistola ad Sergium alienae sint ab Apostolicis dogmatibus, et a definitionibus SS. Conciliorum, et cunctorum probabilium Patrum, sequi vero falsas haereticorum doctrinas: sed haec omnia falsissima sunt, ut supra probatum est; quippe in illis epistolis nihil est quod Catholicam doctrinam non redoleat. Deinde etiamsi illae epistolae, (quod diei non potest) aliquid erroris praeferrunt, numquid ex iis damnandus a Synodo erat ipse Honorius, et non more maiorum disquirendum, an inveniri posset ipsum, mutata sententia, errorem eiurasse antequam diem extremum clauderet? Insuper cum notum esset, quod extaret posterior eiusdem Honorii epistola ad eumdem Sergium: cur non expectata est eius lectio, quae dumtaxat facta est in sequenti sessione, ex qua posteriori epistola certo argumento constare poterat, ut supra diximus, ipsum Pontificem asseruisse duas operationes, et totidem in Christo voluntates? Sane nullus est, qui hanc praeposteram, et praecipitatam Romani Pontificis condemnationem, de impostura et falsificatione suspectam esse non iudicet. Tertio, cum isti Synodo praessent Apostolicae Sedis Legati, quomodo altum silentium servassent audientes damnari, tam praecoci impetu eiusdem sedis Antistitem, maxime in re tam aperta, et iam sufficienter discussa, tum per praecedens iudicium Ioannis Romani Pontificis missum Constantinopolim, tum per defensionem S. Maximi martyris, qui in publica disputatione cum Pyrrho toti orbi Catholico promulgata, hanc ab Honorio calumniam propulsaverat? Tum denique cum in epistolis Agathonis, cuius vices gerebant, expressissimum haberent nullum e Romanis Pontificibus in aliquem errorem lapsum? Quonam modo, tam profundo lethargo laborassent, ut ne unus, vel alter quidem ista senserit, ac insurrexerit, saltem defensores litterarum Agathonis, cum praesertim ex iis accepissent nihil ab ipsis decernendum, praeterquam illa tantum ipsa, qua iisdem ipsis litteris continerentur? His adde quod etiamsi revera epistolae Honorii aliquem errorem redolent, cur non institerunt Legati, ut supersederetur, donec constitisset ipsum non deposuisse illum errorem, sed in eo fuisse defunctum? Potestne alicui in mentem venire, qui noverit quanta animi firmitate ipsi Legati obstiterint Monothelitis, dum Vigilium Romanum Pontificem suas in partes pertrahere tentabant; ipsi tamen animo quieto audierint damnari alterum eiusdem sedis Antistitem, ne verbo quidem in eius detensionem prolato? Quid? Ob damnationem Theodori Mopsuesteni, et condemnationem scriptorum Theodoreti, et Ibae Episcopi, oportuit totum Christianum orbem commoveri, ac Ecumenicam Synodum congregari; nec tamen nisi cum maximo labore id actum est: Antistes autem primae Sedis, qui omnes iudicat et a nemine iudicatur, damnatus esset ex simplici illarum Epistolarum lectione, nulla disquisitione facta, an illum errorem, priusquam diem extremum obiret, eiurasset? Quarto, si revera Honorius damnatus fuisset ut haereticus, cur post celebratam sextam Synodum, illius nomen cum damnatorum Patriarcharum nominibus e sacris diptychis non fuit expunctum? nam refert Anastasius Bibliothecarius, Synodo absoluta, omnium damnatorum Patriarcharum nomina fuisse deleta, ipsorumque imagines de Ecclesiis fuisse sublatas. Constat autem Honorium cum orthodoxis Pontificibus in Basilica sancti Petri sepultum esse, illiusque sepulchrum plurimis elogiis, ac honorificis titulis, quos refert Baronius ad annum Christi 638. num. 2. et sequentibus. Inter caetera autem illius Epitaphium hoc praefert:

Quem doctrina potens, quem sacrae regula vitae, Pontificum pariter sanxit habere decus. Sanctiloqui semper in te commenta magistri Emicuere tui tamquam foecunda nimis. Namque Gregorii tanti vestigia iusti Dum sequeris cupidus, et meritumque geris. Aeternae lucis Christo dignante perennem, Cum Patribus sanctis posside iamque diem.

Qui versus quamquam nullam elegantiam prae se ferant, et illius saeculi rudiorem Musam sapiant: nihilominus sufficienter aperiunt ipsum fuisse virum probum, ac sancti Gregorii imitatorem: quae certe de homine haeretico dicta non pateretur Romana sedes, nec illius nomen in albo orthodoxorum Pontificum insertum sineret, eiusque imaginem musivo contextam in apside sanctae Agnetis Ecclesiae, quam ipse instauraverat, pateretur hactenus cerni publice venerationi Christianorum expositam. — His igitur sufficienter constare debet falsata esse istius Synodi acta, et Monothelitarum vafricia Honorii nomen, ac Epistolas dolose cum damnati erroris assertoribus esse inserta.

TERTIO INQUIRITUR: quis adduci poterit, ut credat, quod aliquis eo pervenerit audaciae, ut corrumperet acta Concilii generalis? — Respondeo, id mirum non videri homini rerum Ecclesiasticarum perito; haec namque stropha frequentissima fuit apud Graecos, quos falsificasse acta quinta Synodi, falsitatisque convictos supra vidimus in causa Vigilii. — Insuper, Sanctus Gregorius lib. 5. Epistola 11. quae est ad Narsen, testatur eos corrupisse acta Concilii Chalcedonensis, ubi addit se suspicari, quod etiam Ephesinam Synodum corruperint, unde ibidem subiicit veraciores esse codices Romanorum, quam Graecorum; Quoniam, inquit, Romani sicut non acumina, ita nec imposturas habent. Similiter eos corrupisse Canones secundae Synodi, evidens est ex Actione 16. Concilii Chalcedonensis, et litteris sancti Leonis de Patriarcha Constantinopolitano. — Denique, eos corrupisse acta septimae Synodi non minus, ac praecedentium, testatur Anastasius Bibliothecarius in praefatione Historiae ad sextam Synodum; post quam subdit:

Sic igitur Graeci, accepta occasione celebratorum universalium Conciliorum, frequenter egisse clarescunt, et nunc minuendo, nunc addendo, vel mutando, nunc in absentia sociorum, nunc in abscondito angulorum, nunc extra Synodum, nunc post Synodum astutia sua, imo fraude communibus sanctionibus abutuntur, et ad suos ⟦libitum⟧ cuncta, quae sibi visa fuerint, etiam violenter inflectunt.

Quarto inquiritur: quisnam ille fuerit audax interpolator, qui eiusmodi acta Synodalia temerare ausus fuerit, et Honorii nomen cum damnatis haereticorum patronis inserere. — Respondeo, non improbabile videri, id quod docet Baronius ad annum 681. num. 29., huius imposturae artificem et auctorem censeri Theodorum Patriarcham Constantinopolitanum Monothelitam, et illius haeresis audacissimum defensorem, qui eo insolentiae prorupit, ut nomina Romanorum Pontificum ab excitata controversia defunctorum, e sacris diptychis, atque imprimis Vitaliani abstulerit, retento solo nomine Honorii, ut constat ex eo quod Georgius Constantinopolitanus, qui in huius locum suffectus fuerat, in sexta Synodo Actione 8. postulavit, ut nomen Pontificis Vitaliani restitueretur, quod ultro concessum est. Cum vero astutissimus ille simulata paenitentia suam in sedem restitutus fuisset anno 682. mortuo scilicet post tres annos, et totidem menses Georgio, credibile est, quod ipse summa rerum potitus, et Synodi prototypum nactus, nomen suum e damnatorum numero deleverit. Neque enim dici potest, quod in ea Synodo non fuerit damnatus: Tum quia Synodus de omnibus Episcopis Constantinopolitanis ab exorta hac haeresi iudicium tulit, et condemnavit Sergium, Pyrrhum, Paulum, et Petrum: orthodoxi autem declarati sunt Thomas, Ioannes, et Constantinus praedecessor istius Theodori; quidni ergo ipse Theodorus, cum eadem sentiret, qua caeteri Patriarchae haeretici, et propterea fuerit destitutus, non itidem cum haereticis fuerit damnatus? Tum quia Anastasius Bibliothecarius, qui actiones eiusdem sextae Synodi in compendium redegit, ista habet:

Deinde, inquit, piissimus et serenissimus princeps tomum ad relegendum protulit, in quo uno haereticum dogma Macharii erat conscriptum, et eius in manu subscriptum apertissime unam voluntatem in Domino affirmantem: sub ipsius subscriptione, et Theodori Patriarchae utique iuxta cum tenorem ibi subscriptio erat.

Constat igitur Theodorum eiusdem erroris reum fuisse; et tamen nihil huiusmodi reperitur in actis, quae prae manibus habentur: unde non leve ducitur argumentum, quod ex autographo actorum Synodalium expunxerit ea, quae in sui ignominiam vergabant, et inseruerit Honorii nomen, ac in sui nominis locum reposuerit, tum, ut quod conceperat in Ecclesiam Romanam odium ea ratione tentaret explere: tum maxime, ut culpa sua caeterorumque successorum Sergii, necnon et ipsiusmet Sergii minor videretur, utpote qui in eodem errore comitem habuissent universalis Ecclesiae Pontificem.

Instabis: Quomodo ergo in septima Synodo Actione ultima, non est detecta illa fraus? siquidem in ea dicitur anathema Honorio et Sergio caeterisque Monothelitarum haeresis defensoribus; quod etiam reperitur in Epistola Synodi nomine missa ad Constantium Imperatorem, et Irenem matrem eius. — Respondeo, pariter acta istius Concilii a Graecis fuisse interpolata in odium Romanae Ecclesiae, nominis Honorii in locum Theodori suffectione, ut factitatum fuerat in sexta Synodo per ipsum Theodorum Constantinopolitanae Sedis Patriarcham, damnatorum culpa minor appareret, quibus nimirum praeivisset Romanae Ecclesiae Pontifex Honorius. — Respondent aliqui, Patres huius septimae Synodi deceptos ex corruptis actis sextae Synodi, dixisse anathema Honorio. Verum id non habet speciem probabilitatis; nam Legati Adriani Romani Pontificis, qui eius nomine praecerant Concilio, non passi fuissent tantam iniuriam inferri Romano Pontifici, quem ab errore immunem Ioannes summus Pontifex, et S. Maximus Martyr declaraverant.

Urgebis: Si haec ita sint, cur ergo Concilium Romanum sub Adriano II. testatur Honorium in sexta Synodo fuisse recusatum? nam in illius Concilii Epistola habetur: Honorium iudicatum fuisse post mortem a sexta Synodo, quia de haeresi fuerat accusatus. — Respondeo, in ea non dici damnatum fuisse Honorium a sexta Synodo, ut falsum supponit obiectio, sed tantum quod damnatus sit ab Orientalibus: quod utique non negamus; sed merito habemus, quod conqueramur de illa iniusta damnatione, tum quod omnino innocens fuerit Honorius; tum quod prima Sedes ab alia inferiori non est iudicanda. Itaque illius condemnatio non emanavit a Synodo Ecumenica, a qua tamen fuisset revera damnandus si isto errore fuisset infectus.

Obiiciunt aliqui Agathonis auctoritatem, quasi in ea damnaretur Honorius. — Verum contrarium apertissime constat, quippe expressissime habet, ut supra vidimus, Ecclesiam Romanam numquam a tramite Apostolicae Sedis aberrasse, nec haereticis novitatibus depravatam succubuisse, quod aperte falsum esset, si ipsemet in ea Honorium damnaret.

Obiiciunt denique epistolam Leonis secundi ad Constantinum Imperatorem, qua habetur ad finem sextae Synodi, cuius acta confirmat et approbat: in qua scribitur Honorium in Monothelitarum haeresi defunctum, ait enim: pariter anathematizamus novi erroris inventores, idest, Theodorum Pharanitanum Episcopum, Cyrum Alexandrinum, Sergium, Pyrrhum, Paulum, Petrum, Constantinopolitanae Ecclesiae Successores, magis quam Praesules, necnon et Honorium, qui hanc Apostolicam Ecclesiam non Apostolicae traditionis doctrina illustravit, sed profana proditione immaculatam fidem subvertere conatus est. — Respondet Baronius ad annum Christi 687. n. 19. et sequentibus, illam Leonis Epistolam spuriam esse, idque probat, quia contradictoria continet; nam primo scribitur: data nonis Maii indi ctione decima: et tamen in contextu habetur, quod Leo imperatorias litteras accepit, et acta Synodalia, elapsa nuper indictione decima, mense Iulio, et suscepit Legatos e Synodo redeuntes. Secundo quia Leo non potuisset suscepisse Legatos una cum litteris et actis sextae Synodi, mense Iulio; quippe dumtaxat decem menses sedit, creatus est autem Pontifex mense Augusto. Tertio ait se recepisse mense Maio, indictione decima, Epistolam Imperatoris, et tamen constat illam ab Imperatore missam dumtaxat eadem indictione, mense Decembri. Quae omnia cum aperte sibi contrarientur, fatendum est illam Epistolam Leonis nomine vulgatam spuriam ac ementitam esse. Adeoque ex his omnibus momentis constat Honorium istius erroris prorsus immunem fuisse, et nullatenus a sexta Synodo haereticis fuisse annumeratum, ac cum ipsis damnatum.

Urgebis: Ideo Leo Pontifex scripsit ad varios orbis Christianae Praesules, maxime vero ad Hispanos eorumque Regem Ervigium, ad quos transmisit hanc definitionem, et acta sexta synodi per Petrum notarium regionarium, quatenus ipsorum omnium subscriptionibus munirentur, quae in illo Ecumenico Concilio statuta fuerant: sed in ipsis actis per Leonem transmissis reperitur illa Honorii damnatio, et eiusdem Epistolarum proscriptio: igitur revera Leo probavit illam Honorii damnationem, et ut legitimam habuit.

Negat maiorem Baronius ad annum 683. num. 21. et sequentibus, demonstratque illas Epistolas, quae nomine Leonis circumferuntur ad Praesules Hispaniae, et Regem Ervigium, spurias esse ac supposititias: primo quia in singulis istis Epistolis asseritur ipsam Ecumenicam Synodum absolutam fuisse indictione 9. Constat autem ex ultima eiusdem Synodi actione illam absolutam fuisse dumtaxat in indictione 10. Secundo in Epistola ad Praesules Hispaniae, haec habentur: De diversis autem Conciliis huic sanctae Apostolicae Sedi, cuius ministerio fungimur, subiacentibus, Archiepiscopi sunt a nobis destinati, qui cum pio Principe, simul et omnibus, qui eius mandato convenerunt, Ecclesiarum Praesulibus praesulentes; ac confidenter primum quidem sancta quinque universalia Concilia, etc. Sed falsum est, quod aliquis Archiepiscopus Roma missus Synodo interfuerit; nullus enim in actis illius Synodi refertur: igitur apparet hoc esse commentitium. Tertio denique in Epistola ad Regem Ervigium dicit, quod Imperator scripserit ad Agathonem Papam, ut Legatos dirigeret Constantinopolim ad Synodum celebrandam: constat autem tum ex litteris Agathonis, tum ex ipsis Synodi actis, quod Imperator scripserit non ad Agathonem, sed ad eius praedecessorem Donum Pontificem. Adde quod illa Epistola tradat Imperatorem haec scripsisse nona indictione; quod aeque falsissimum deprehenditur; siquidem illae ad Donum litterae Imperatoris, datae reperiuntur indictione sexta pridie idus Augusti, quae certe de impostura roborant argumentum.