Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

DECLARATIS et elucidatis utrimque divinis illis praecellentiis, et charismatibus, quae Christi Domini voluntatem exornant, iam auspicamur eas dotes delineare, quae illius mentem illustrant: hae autem ad cognitionem, et scientiam, quibus maxime divina ac creata mens exornantur, omnes referuntur. Illa autem multiplex in Christo spectatur: at prima, et maxime generalis illius divisio est, qua pro naturarum numero duplex scientia ipsi tribuitur: alia quidem divina, increataque; altera creata, et hominis propria. Atque haec deinde varias in species diffunditur: quaedam enim humano labore et industria parta, dicitur acquisita: alia divinitus est infusa; tertia vero beatifica vulgo nuncupatur, qualis est in beatis. Unde de hoc quadruplici scientiarum genere pauca sunt in praesenti delibanda sequentibus in Quaestionibus.

NOTANDUM 1. Praesentem quaestionem supponere duas in Christo naturas, divinam et humanam, duosque pariter intellectus, increatum videlicet et creatum; cum enim intellectiva facultas sit indivisa proprietas naturae spiritualis, necessum est, quod omni ea natura habenti illa virtus intellectiva conveniat; unde in 6. Synodo, Actione 11. definitur, Verbum assumpsisse animam rationalem animabus nostris contribulem, et mentem menti nostrae comparem; mens autem significat animam secundum illam facultatem, qua est intellectiva; et in Concilio Lateranensi sub Martino, Collatione 5. definitur in Christo omnia fuisse duplicia; duas nimirum esse naturas, duos intellectus, duas voluntates et operationes: quamquam enim ibi dumtaxat damnentur Monothelitae, qui solam duplicem in Christo voluntatem respuebant; quia tamen vis intellectiva inseparabilis est a virtute appetitiva, non potuit haeresis ista damnari, quin pariter determinaretur duos in Christo intellectus, creatum videlicet, et increatum. Unde hic merito quaeritur, an sicut in Christo duo sunt intellectus, duplex etiam sit admittenda scientia, creata videlicet, et increata.

NOTANDUM 2. Quod omissis illis haereticis, qui Christo mentem humanam, et subinde creatam cognitionem, et scientiam denegabant, contra quos iam saepius disputatum est in praecedentibus, nonnullos Catholicos Doctores asseruisse Christi Domini creatum intellectum non alia cognitione omnia novisse, quam divina et creata: quam utique sententiam suo tempore quibusdam placuisse refert S. Bonaventura in 3. dist. 11. q. 1. Illam praeceteris docuit quidam Ioannes a Ripa, ut refert Capreolus in 3. dist. 11. q. 1. a. 1. imo pro ipsa asserenda diu pugnavit Hugo Victorius Tractatu De Sapientia Christi Domini c. 16. ubi quamvis initio dumtaxat quaerere videatur, an scientia Christi divinam aequet; tamen eo progreditur ut scientiam creatam in Christo denegare maluit; nam cum id sibi obiecisset: si Christi anima cognoscit omnia, tantum esse, Deum in omni bono maiorem habere sufficientiam, quam creaturam eius; hoc ita dissolvit: verum esse, Deum in omni bono creaturis suis antecellere, ubi aliud creaturae bonum a bono Creatoris invenitur: sed cum sapientia illius animae, non sit alia, quam divina sapientia, quomodo potest fieri comparatio? Cui respondens ait:

Indubitanter dicendum est, quod alia sapientia quam divina non fuit in Christo; si enim sapientia animae Christi alia esset a divina sapientia, minor esset... ideo ut illam veritatem firmiter teneamus, quod illa anima nihil ignoravit, sed omnia scivit, dicendum est, quod non alia sapientia erat illa anima sapiens; sed in Deo per naturam, in illa anima per gratiam.

Verum reclamant caeteri Theologi affirmantes tamquam dogma de fide, quod sicut duplex est in Christo intellectus, creatus et divinus, ita etiam duplex in Christo scientia, increata et humana.

NOTANDUM 3. Quod etsi in hac astruenda assertione, unanimi calculo Theologi conveniant quantum ad rei veritatem, et ut de facto res in Christo se habuit secundum praesentem Dei ordinationem; nihilominus contendunt aliqui, de potentia saltem extraordinaria et absoluta. Christi Domini intellectum humanum posse fieri cognoscentem omnia per increatam Dei cognitionem, et scientiam, nec ulla ratione convincenti demonstrari posse sententiam Hugonis Victorini contradictionem implicare; quam quidem assertionem praeceteris propugnat Aegidius a Praesentatione libro 1. De Beatitudine; qu. 1. art. 2; at contrarium docent omnes Theologiae Principes, neenon eorum sequaces ac discipuli, quibus ut subscribamus, sit

Conclusio prima. — CHRISTUS REVERA DE FACTO HABUIT SCIENTIAM CREATAM. Haec est de fide, determinata in Conciliis definientibus omnia esse duplicia in Christo, nempe duas naturas, duas voluntates, duos intellectus, duasque operationes. Licet autem in particulari non loquantur de intellectu, tamen generali definitione illum comprehendunt; dicit enim Agatho Papa in Epistola Synodi Romana (quae in 6. Synodo Actione 1. refertur, et in 8. suscipitur): Confitemur in Christo omnia duplicia, qua ad naturas pertinent, duas naturas eius praedicamus, et unamquamque proprietates naturales habere confitemur, divinam omnia quae divina, humanam omnia quae humana sunt, absque ullo peccato. — Confirmatur ex eodem Concilio, ubi allegat S. Leonem dicentem: De duabus naturis Christi Domini agit utraque forma, cum alterius unione, quod est proprium: Verbo scilicet operante quod Verbi est, et carne exequente quod carnis est: quae postrema verba eatenus nostram sententiam probant, quatenus asserunt unamquamque naturam in Christo Domino exercuisse proprias suas functiones, et proinde cum una ex propriis operationibus naturae humanae sit actualis intellectio, Christum Dominum intellectu suo creato necessum est per solam actualem intellectionem creatam intellexisse. Hinc subditur: Neque enim in quoquam unam dabimus naturalem operationem Dei, et creaturae, ut neque quod creatum est in divinam educamus essentiam, neque quod eximium est divinae naturae, ad competentem creaturis locum deiicimus. Id etiam maxime constat ex Concilio Lateranensi sub ⟦OCR gap: several lines lost here by the OCR; text resumes mid-sentence⟧ pariter definitur, omnia in Christo esse duplicia, nempe non tantum duas voluntates, ⟦OCR gap: more lines lost; text resumes at the fragment "manam."⟧ manam. Nam primo, cum unicuique voluntati sua correspondeat cognitio; si duae sint in Christo voluntates, etiam et duas cognitiones esse necesse est. Secundo, dicendo duas operationes, et non determinando ad unius tantum, vel alterius potentiae operationes, non potest ab hac definitione excludi ea actio quae est prima inter humanas, scilicet cognitio creata. Tertio, definiendo esse in Christo omnia, quae ad naturam humanam pertinent, pariter definitum est in Christo esse intellectionem creatam, quandoquidem nemo negat ipsam ad naturam humanam maxime pertinere.

Probari etiam potest conclusio ex Scriptura sacra, maxime ex illo Ioannis 8. ubi Christus Dominus ait: Scio enim (scilicet Patrem) et sermonem eius servo: ubi haec particula scio supponit pro cognitione creata correspondente observationi praeceptorum sui Patris. Insuper apud eundem Evangelistam c. 13. Sciens, quia venit hora eius, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos; ex quibus infero, quod quemadmodum Christus observabat mandatum Dei, ut homo, et per naturam assumptam patiebatur, ita etiam ut homo aliquo actu creato sciebat haec et cognoscebat. His adde quod Christus Dominus plerosque actus humanae intellectionis elicuit, qui in divinam cognitionem non possunt cadere, nam Lucae 2. dicitur crevisse in sapientia: hic autem profectus, quomodocumque explicetur, non potest intelligi de sapientia divina, quae cuiusvis augmenti sicut et detrimenti est incapax; Matth. 8. dicitur ipsum fuisse miratum: admiratio autem quamdam nescientiam supponit, quae utique in divinam scientiam cadere non possunt. Et ad Hebr. 5. Didicit ex his, quae passus est: addiscere autem aliquid Christo repugnat ratione divinitatis; oportet igitur, quod Christus intellectum creatum habuerit, ac subinde creatam cognitionem.

Probatur etiam ratione, quia si Christus non haberet scientiam, et cognitionem creatam, sequeretur, quod intellectus creatus in illo esset frustraneus, intellectus enim per se ordinatur ad propriam actionem: propria autem intellectus actio est intellectio ab ipso elicita: igitur Christus debuit illam habere. — Deinde, Christus est verus et perfectus homo: sed humanitas sine intellectione creata non est perfecta: ergo Christus debuit habere intellectionem creatam. Maior constat. Probatur minor: quia omne quod caret suo fine imperfectum est: sed natura humana, quatenus intellectiva, est propter intellectionem creatam: omnis enim potentia est propter suam operationem: ergo sine illa erit imperfecta.

Dices. Frustra fiunt per plura, quae per pauciora possunt absolvi: sed Christus omnia cognovit intellectione increata: ergo intellectio creata fuit ipsi frustranea. — Distinguo maiorem: frustra fiunt per eamdem facultatem et virtutem, transeat; per diversas, nego. Christus autem per intellectum divinum, et ut Deus, intelligebat quidem omnia cognitione increata; per intellectum vero creatum, et ut homo, res cognoscebat cognitione creata: ideo ratione diversae facultatis, diversas habebat cognitiones, nec frustra per unam facultatem fiebat, quod per alteram facultatem intellectivam non poterat praestari.

Instabis. Ideo Christus non habuit subsistentiam creatam, quia per increatam sufficienter subsistebat: sed etiam sufficienter cognoscebat omnia per scientiam increatam: igitur, etc. — Respondeo negando paritatem; et ratio disparitatis est, quod subsistentiae multiplicatio multiplicet supposita, et duo omnino separata et divisa constituat, ac subinde si fuissent in Christo duo supposita, nulla fuisset in Christo unio Divinitatis cum humanitate: simile autem non accidit ex duplici natura, facultate, et operatione, quia per illas non constituuntur in Christo duo intelligentes invicem separati et seiuncti, sed unicus dumtaxat, ratione scilicet unitatis suppositi.

Dices 2. Si dedeceat Christum cognovisse dumtaxat per scientiam creatam, maxime quia, ut diximus, inde sequeretur, quod facultas intellectiva creata in ipso fuisset frustranea: sed haec ratio nulla est. Probatur; nullum enim inconveniens est, quod aliqua potentia in Christo non habeat sibi debitam operationem, nec obtineat finem, ad quem ordinatur, etenim Christus habuit potentiam generativam, quae nusquam fuit ad actum reducta. — Nego minorem, et ad eius antecedens dico in Christo fuisse omnes facultates, et earum actus, qui conducebant ad finem redemptionis; actuale autem exercitium intellectus creati animae Christi ad illum finem maxime conducebat; secus vero de potentia generativa; igitur non mirum si huius facultatis actus Christo defuerit.

Conclusio secunda. — INTELLECTUS HUMANUS CHRISTI, ETIAM DE POTENTIA DEI ABSOLUTA, NON POTUIT FIERI INTELLIGENS PER SCIENTIAM DIVINAM, ET INCREATAM. Haec est communis inter Theologos. Probatur primo ex Epistola Agathonis Papae supra citata, in ea namque probat in Christo non posse unam esse operationem utriusque naturae; quia impossibile est propriam operationem unius naturae fieri operationem alterius. Quod etiam probari potest auctoritate S. Ambrosii l. 2. De Fide, cap. 4. ubi aperte dicit operationem unius potestatis non posse esse alterius: nam ait: Ubi est substantia diversa, nequit esse operatio una. Ad eumdem modum argumentatur S. Damascenus lib. 3. cap. 13. et Leo Papa Epistola 10. ad Flavianum.

Probatur etiam ratione: Si intellectus humanus Christi fieri posset intelligens per scientiam increatam, maxime vel habitualiter, vel actualiter: at neutrum dici potest. Non primum, quia scientia increata non est habitus, sed substantia. Non etiam secundum, quia oportet illam cognitionem increatam produci ab intellectu, vel creato vel divino: at produci non posset ab intellectu creato: quidquid enim est a principio creato et finito, creatum est et finitum: igitur intellectus creatus non potest producere intellectionem increatam et infinitam. Non etiam ab increato, quia intellectio actualis est proprius effectus intelligentis; nemo enim intelligit per intellectionem alterius, nec consequenter per intellectionem ab altero productam: ergo intellectus creatus animae Christi non posset fieri formaliter intelligens per intellectionem ab intellectu divino productam. — Deinde, si intellectus creatus animae Christi intelligere posset per intellectionem increatam Verbi, hoc fieret vel per propriam communicationem intellectionis increatae, vel per unionem ipsius intellectionis cum intellectu creato. Primum dici non potest; quia qua ratione diceretur intellectio creata vere communicari intellectui creato animae Christi, eadem ratione omnes aliae divinae operationes communicari possent humanitati assumptae, et sic illa humanitas per communicationem virtutis spirativae, et spirationis posset spirare, et per communicationem creationis creare, quae manifeste absurda sunt, et impossibilia. Non etiam secundum: si enim per unionem cognitionis intellectus divini posset intellectus creatus Christi fieri intelligens, etiam et voluntas Christi fieri posset volens et libera per volitionem et libertatem increatam sibi intime unitam: sed hoc est falsum: igitur, etc. Sequela maioris patet: nam qua ratione uniri posset intellectio increata intellectui creato, eadem ratione volitio et libertas increata uniri possent voluntati creatae, cum utrobique eadem ratio appareat. Minor videtur certa: etenim volitio libera debet esse in potestate et dominio voluntatis: volitio autem divina nequit potestati aut dominio creatae voluntatis subesse.

Dices 1. Ad veram et perfectam cognitionem non aliud requiritur, quam ut anima habeat scientiam, et sapientiam actualiter intime sibi unitam: sed anima Christi habet intime sibi unitum Verbum divinum, quod est ipsa Dei scientia et sapientia increata: igitur per illam revera anima poterat omnia cognoscere. — Distinguo maiorem: sibi unitam per modum formae ipsam afficientis et perficientis, in ratione facultatis intellectivae, concedo: per modum termini ipsius dependentiam hypostatice terminantis: nego. Verbum autem divinum non unitur ipsi animae Christi per modum formae, sed per modum termini hypostatici: subsistentia enim Verbi est terminus in suo formali conceptu, non autem actus; intellectio autem est formaliter actus intelligentis, et ideo necessum est quod se habeat per modum formae. Quae responsio confirmatur ex eo, quod inquit Seraphicus Doctor d. 14. art. 1. q. 1.

Quamvis Verbum increatum sit unitum oculo Christi, et omnibus partibus corporis Christi, non tamen cognoscitur ab oculo: et hoc quia non est in eo dispositio ad cognoscendam rem spiritualem: ergo pari ratione quantumeumque Verbum increatum uniatur animae Christi, nisi anima sit disposita ad videndum Deum per lumen, quod ipsam facit Deiformem, nunquam ipsam intuebitur.

Dices 2. Non minus Divinitas uniri potest intellectui creato in ratione actualis intellectionis, qua intellectus creatus intelligat, quam eidem intellectui uniri in ratione speciei intelligibilis, aut in ratione subsistentiae: atqui tam essentia divina, quam subsistentia Verbi, uniuntur istis duobus modis intellectui humano: ergo etiam essentia divina potest uniri intellectui creato in ratione actualis intellectionis, qua intelligat. Minor constat ex dictis tum in praesenti Tractatu, tum in tractatu De visione beatifica. Maior vero probatur quoad primam partem: ex eo enim quod essentia divina uniatur intellectui creato per modum intellectionis actualis, non sequeretur ipsum intellectum non fieri formaliter intelligentem, sicut non sequitur ipsum non esse formaliter intelligentem, ex eo quod essentia divina ipsi uniretur per modum speciei intelligibilis. Patet etiam quoad secundam partem: sicut enim personalitas Verbi longe nobiliori modo facit subsistere humanitatem Christi, et sufficientissime satiat appetitum humanitatis, ita actualis intellectio increata longe melius satiat intellectum animae Christi, cum actualis intellectio creata non possit ei deservire, vel ad cognoscendum aliqua obiecta, quae non intelligat, per actualem illam increatam Dei cognitionem; vel ad cognoscendum illa nobiliori modo: ergo intellectus animae Christi non tantum cognoscit per actualem Dei cognitionem increatam, sed etiam praeter illam nullam habet aliam actualem creatam intellectionem: atque consequenter nullum habet scientificum habitum ordinatum ad talem intellectionem creatam. — Nego maiorem quoad utramque partem; et ad primam dico non esse paritem rationem unionis essentiae divinae in ratione actualis intellectionis, atque unionis eiusdem in ratione speciei intelligibilis, nam species intelligibilis est extrinseca intellectui: intellectio autem est intrinsecus, et proprius effectus formalis ipsius intellectus. Ad secundam rationem dico, non esse similiter paritatem inter unionem subsistentiae increatae cum humanitate, et unionem intellectionis increatae cum intellectu creato, quia natura humana non ordinatur primo et per se ad subsistendum tamquam ad proprium effectum formalem sibi connaturaliter debitum: intellectus vero ordinatur ad propriam intellectionem, ita quod si ista auferatur, non possit amplius concipi quomodo intelligat; quia ut intelligeret per intellectionem aliunde productam, oporteret quod illa in ipso reciperetur per modum verbi mentis: intellectio autem increata non potest recipi in intellectu creato, alioqui se haberet per modum formae accidentalis, quod repugnat. Addo quod posita Verbi subsistentia in humanitate, implicat propriam subsistentiam in humanitate resultare: at quantuvis poneretur intellectio increata in intellectu creato Christi, non implicaret intellectum hunc intelligere etiam per actum creatum a se elicitum; quia licet in ista hypothesi cognosceret omnia obiecta, quae potest cognoscere per intellectionem creatam, et quidem modo nobilissimo; attamen remaneret alius modus, quo posset adhuc illa obiecta cognoscere, scilicet naturali, et proportionata sibi cognitione: sicut de facto Christus, licet cognoscat obiecta cognitione beatifica et infusa, non minus propterea illa etiam cognoscit cognitione acquisita et experimentali.

Dices 3. Habitus scientificus tantum datur ut sciatur: at nulla fuit necessitas, quod Christus sciret per scientiam creatam, quippe cum iam nosset omnia per scientiam increatam: ergo nulla est necessitas admittendi in Christo scientiam creatam. — Distinguo minorem: nulla fuit necessitas simpliciter, concedo: secundum quid, et propter perfectionem intellectus creati, nego.

Tria potissimum hac in Quaestione sunt statuenda: Primum, an revera anima Christi habuerit scientiam beatificam, seu claram et intuitivam Dei visionem, idque ab instanti suae conceptionis. Secundum, an illa scientia, et cognitio ita fuerit perfecta, ut etiam dici possit comprehensiva. Tertium, an per eam anima Christi cognoscat id omne quod Deus novit.

NOTANDUM 1. Duplicem posse distingui Christi statum: unum quidem ante mortem et resurrectionem suam: alterum vero post ipsius resurrectionem. De posteriori non est ambigendi locus, quin Christus habuerit visionem beatificam et intuitivam divinae essentiae cognitionem; id enim expresse docere videtur Apostolus ad Heb. 1. ubi sermonem faciens de Christo ait: Sedet ad dexteram maiestatis in excelsis: tanto melior Angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit; qui textus maxime, ut notat Theodoretus, spectat ad Christum post resurrectionem: sed sancti Angeli divinam essentiam intuitive contemplantur, iuxta illud Matthaei 18. Angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei, etc. At non ita compertum est ex Scriptura, an Christus adhuc ex parte viator et mortalis iucunda Dei visione potitus fuerit, idque ab initio suae conceptionis, quapropter hoc erit in praesenti Quaestione determinandum.

NOTANDUM 2. Ex Doctore Subtili in 3. dist. 14. qu. 2. nu. 7. visionem comprehensivam eam dumtaxat appellari, qua ita perfecte cognoscitur, ut tanta sit perfectio in cognitione, quantum est perfectio in obiecto cognoscibili:

Videtur enim, inquit Doctor, solus ille intellectus comprehendere aliquod intelligibile, cuius tanta est perfectio in intellectualitate, quanta est perfectio vel intelligibilitas intelligibilis: et ideo ibi est commensuratio, adaequatio, et propter hoc neutrum est respectu alterius excedens, et ita utrumque quasi finitum est alteri, quia simpliciter adaequatum: sicut propter aequalitatem personarum divinarum posset dici una persona finita alteri, quia non excedens eam, et tamen simpliciter non est finita.

Unde colligit:

Quia ergo nullus intellectus creatus potest habere tantam intellectualitatem neque in actu primo, neque in actu secundo, quanta est intelligibilitas Dei, ut obiecti, imo in infinitum excedit; ideo nullus talis intellectus creatus, etsi videat quodeumque visibile ex parte Dei, potest ipsum comprehendere, quia non est commensuratio hinc inde.

Ita Doctor.

NOTANDUM 3. Ex eodem Doctore qu. 15. quodlibetica, obiectum aliquod videri in Verbo, seu in essentia divina, nihil esse aliud quam representari in ipsa divina essentia velut in speculo, ita ut eadem visione qua videtur obiectum illud secundarium, puta homo, videatur etiam Verbum, seu illa divina essentia, ut repraesentativa hominis. Porro obiecta, quae repraesentantur in essentia divina, sunt maxime duplicis generis: alia enim pure sunt possibilia, nec ullam unquam habitura sunt existentiam: alia vero existentiam vel habitura sunt, vel habent, vel habuerunt, dicunturque, vel futura, vel actualia, vel praeterita. Priora Deus dicitur cognoscere per scientiam simplicis intelligentiae, posteriora vero per scientiam visionis: quarum scientiarum diversitas abunde declarata est in secundo nostro volumine disputatione De scientia. Quaeritur autem impraesentiarum, an intellectus animae Christi per scientiam beatificam possit cognoscere hoc utrumque obiectum a Deo cognitum per scientiam simplicis intelligentiae et visionis, idque vel actualiter, vel dumtaxat habitualiter. Actualiter, inquam, si actu simul omnia videat: et hoc item, vel unica visione, vel pluribus. Unica quidem visione, si nimirum videndo Verbum divinum videat etiam omnia possibilia relucentia in ipso: pluribus vero, si singulis obiectis visibilibus singulae correspondeant intellectiones in intellectu Christi. Habitualiter autem, si habeat aliquid per modum habitus, vel actus primi, quo illa omnia obiecta posset percipere. Quod iterum fieri potest dupliciter: nimirum vel habendo habitum, seu lumen aliquod, quod sit repraesentativum omnium plane visibilium in Verbo: vel potius eliciendo unum actum visionis, qui sit ostensivus omnium; qualis est actus visionis actualis Dei, qui dici potest habitualis, vel se habens ad modum actus primi, respectu eorum, quae relucent in Verbo, quatenus nimirum illa potest repraesentari.

Conclusio prima. — ANIMA CHRISTI ADHUC VIATORIS ET MORTALIS HABUIT INTUITIVAM DEI VISIONEM, IDQUE AB INSTANTI SUAE CONCEPTIONIS. Haec est communis quoad utramque partem apud Theologos Prima autem probatur plurimis Scripturae textibus, maxime vero ex 3. cap. Ioann. ubi Christus sic loquitur: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo filius hominis, qui est in coelo. Quibus verbis Christus adhuc viator et mortalis, et adhuc in terris agens asserit se esse in caelo: sed non erat in caelo praesentia locali et corporea: ergo mentali et spirituali: at esse in caelo ratione animae et spiritus nihil aliud est, quam Deum intuitive videre: igitur Christus mortalis intuitiva Dei visione fruebatur. Confirmatur ex eo, quod Christus haec verba proferebat, ut probaret Nicodemo sibi esse credendum, utpote testi oculato, simul in terris et in caelo existenti, quod nulli unquam Prophetae contigerat; unde ibidem dicebat: quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur, ... qui de caelo venit super omnes est, quod vidit et audivit, hoc testatur. — Probari etiam potest ex illo Ioan. 12. ubi idem Christus ait: Si quis mihi ministrat me sequatur, et ubi ego sum, illic et minister meus erit. Non dicit ubi ero, sed ubi ego sum; significans se iam frui clara Dei visione, quam assequentur ii qui divinis eius vestigiis insistunt, maxime vero in aerumnis et cruciatibus perferendis. Quod autem ibi loquatur ut homo, inde constat, quod instituat sermonem de se, ut pro nobis morituro, et sequendo per mortem, tum quod in sequentibus Patrem aeternum ut homo alloquatur.

Probant etiam aliqui eamdem veritatem ex SS. Patribus; verum perpauca sunt expressa, et nominatim de suprema ante mortem et resurrectionem Christi felicitate concepta testimonia; et quae proferri solent a quibusdam, uno forsitan excepto, liquido rem minime demonstrant. Unus hic, quem dico, locus est Augustini e quaest. 63. De octoginta tribus, ubi suscitati a Domino Lazari allegoricam significa> tionem explicans, sudarium, quo tecta erat eius facies, figuram esse dicit praesentis in nobis visionis, qua per speculum videmus in aenigmate: quod eum auferri iubet Christus, hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem, quem Dei sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur: idest, etiam renata anima, nisi resolutione corporis libera ab omni peccato, et ignorantia esse non potest, quamdiu per speculum, et in aenigmate videt Dominum. Illius autem linteamina et sudarium, qui peccatum non fecit et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt. Ipse solus in carne, non tantum in monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur; sed ne linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret.

Suffragatur etiam ratio: Primo, quia natura humana per incarnationem sublimata est ad supremum esse: ergo pariter debuit elevari ad perfectissimam operationem, qualis est visio beatifica. Deinde, qui est aliis causa, ut sint comprehensores, ipse in gradu praestantiori debet beatitudinem habere: atqui Christus, etiam adhuc mortalis, fuit causa cur primi homines fierent comprehensores, quo maxime constat ex illa celebri promissione, quam fecit latroni paenitenti dicendo: Hodie mecum eris in Paradiso: nam, ut observat S. Augustinus epist. 57. quamvis illo ipso die mortis latro iste paenitens futurus esset in limbo: tamen quia ibi visurus erat Deum, dicitur futurus in Paradiso: igitur ipsemet Christus cum haec etiam proferret dira crucis sustinens supplicia, revera Dei visione fruebatur. Denique, non erat congruum, ut filius naturalis tamdiu sua haereditate fraudaretur, maxime cum illa beatitudinis suspensio quantum ad animam nihil quidquam conferret ad negotium salutis et reparationis nostrae.

⟦OCR gap: one or more print lines lost here by the OCR; text resumes mid-word at "-dimus", i.e. the end of a Scripture quotation (Ioan. 1. "…vidimus gloriam eius").⟧ dimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre. Quibus verbis expressit Evangelista gloriam animae Christi ex personali unione Verbi esse derivatam. Secundo, ex sequentibus istis plenum gratiae, et veritatis. unde sic argumentor: plenitudo gratiae est ipsa gloria: at gratia respectu gloriae habet se tamquam imperfectum ad perfectum: plenitudo autem veritatis consistit in cognitione Dei intuitiva. Tertio, ibidem: Deum nemo vidit unquam: Unigenitus, qui est in sinu Patris ipse enarravit. Ioann. 3. Quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur. Ioan. 8. Et si ego testimonium perhibeo de meipso, verum est testimonium meum: quia scio unde veni, et quo vado: et postea: Si dicerem quia nescio eum, ero similis vobis mendax: sed scio eum, et sermonem eius servo. Ex quibus sic argumentor: ibi proponitur Christus tamquam perfectissimus testis veritatis a Patre missus, non tantum ut Deus, sed etiam ut homo: perfecta autem testificatio ex visu est: unde auditis credimus, quia audiuntur a fide dignis, qui oculis suis res se vidisse testantur: ergo vidit ea, de quibus testimonium perhibuit: ergo Deum ipsum intuitive conspexit. Haec autem cum probent Christum ante passionem suam vidisse Deum intuitive, et non sit ratio cur uno tempore potius, quam alio, sequitur, quod vidit a primo suae conceptionis instanti.

Probatur item rationibus. Primo, gloria corporis, quam exhibuit Apostolis in monte Thabor, signum est evidentissimum gloriae animae ipsius: nec est assignabilis ratio, quare potius habuit eam hoc, quam illo tempore. Secundo, Filio naturali Dei debetur haereditas statim ac nihil obstat quominus illam consequatur: sed Christus ut homo est Filius Dei naturalis: haereditas est visio Dei intuitiva, seu scientia creata: neque est assignabilis ratio, propter quam a primo suae conceptionis instanti non sit illam consecutus.

Obiicies 1. nonnullos Scripturae locos, ut Ioan. 7. Nondum erat spiritus datus, quia Iesus nondum erat glorificatus. Ioan. 17. Clarifica, [de] glorificatione Christi in ipsa die Ascensionis, quando videntibus Apostolis elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum; non vero de ipsa gloria animae. Ita Augustinus tract. 32. in Ioan. Ad secundum, et tertium, dico intelligendos esse de gloria corporis, et nominis exaltatione, de qua Apostolus ad Philipp. 2. Propter quod et Deus exaltavit illum, etc. Ita Augustinus tract. 101. in Ioann. Quod utique confirmatur, quia Christus Dominus ibi postulat a Patre illam claritatem, qua ipse illum divinum Patrem suum clarificavit, quae certa alia non fuit, quam manifestatio nominis, et maiestatis Patris, ait enim ibidem: Pater manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi.

Obiicies 2. Christus sibi meruit scientiam, seu visionem beatificam: ergo illam tempore suae vitae mortalis, et ab initio suae conceptionis non habuit. Consequentia patet; necessum enim est, quod premium meritum subsequatur, quia meritum est via ad praemium. Probatur antecedens: Christo debet attribui id quod perfectius est: sed perfectius est habere aliquid ex merito, quam sine merito, nam habere aliquid ex merito est id obtinere independenter ab alio, et ex motivo iustitiae: habere autem sine merito est habere dumtaxat dependenter a liberalitate donatoris: igitur, etc. — Nego antecedens: quamquam enim Christus meruerit gloriam sui corporis, non tamen meruit gloriam animae, quam habuit ab initio suae conceptionis non titulo mercedis, sed per modum naturae, et iure filiationis naturalis. Unde ad probationem dico, perfectius quidem esse generatim loquendo rem habere ex merito, quam sine merito; tamen per accidens melius est interdum aliquid habere sine merito, quam per meritum, quando scilicet illius assecutio per meritum derogaret dignitati naturali, et perfectioni naturaliter debitae: beatitudo autem illa, ratione unionis hypostaticae, et filiationis naturalis, quasi nativo iure Christo debebatur; unde fuisset quoddam illius dignitati praeiudicium, si illam per studium et laborem debuisset promereri. Caetera, quae adversus hanc assertionem solent obiici, faciliori et congruentiori ordine proponentur ac solventur in sequentibus.

Conclusio secunda. — CHRISTI DOMINI COGNITIO BEATIFICA FUIT QUIDEM PERFECTA, NON TAMEN COMPREHENSIVA. Ita Doctor loc. laudato, eamque

Probat iisdem rationibus, quibus probavit animam Christi de facto habuisse perfectam et summam gratiam: cum enim quaesivisset q. 2. num. 2. an intellectus Christi possit perfici visione perfectissima Verbi; respondet: Dico quod sic, propter eamdem rationem, propter quam d. praecedenti q. 1. dixi voluntatem eius posse habere summam charitatem. Sic autem formari potest probatio: summam gratiam sequitur summa fruitio: igitur perfectissimo gradui gratiae correspondere debet perfectissimus gradus fruitionis: sed Christus habuit summam gratiam: ergo etiam summam fruitionem: at ad summam fruitionem, quae fit maxime per amorem beatificum, requiritur perfectissima Dei visio: ergo ex summa gratia sequitur Christum habuisse summam visionem. — Confirmat auctoritate S. Isidori dicentis cap. 12. in Exodum: Trinitas sibi soli nota est, et homini assumpto: quod utique eatenus verum esse potest, quatenus sola Trinitas, et homo assumptus cognoscunt ipsam Trinitatem ea cognitione, qua perfectior concedi non potest alicui creaturae.

Dices. Quo praestantior est intellectus cum aequali lumine gloriae, eo nobilior et praestantior potest esse visio beatifica: sed intellectus Angeli est perfectior in naturalibus, quam intellectus animae Christi: ergo ex hypothesi, quod Angelus haberet lumen gloriae aequale illi quod concessum est animae Christi, perfectiorem eliciet visionem beatificam: et consequenter visio beatifica animae Christi non est omnium perfectissima et summa. Maior constat ex dictis in primo volumine de inaequalitate luminis gloriae: probatum enim est vegetiorem intellectum cum aequali lumine gloriae praestantiorem elicere visionem. Minor etiam est certa: siquidem ex Apostolo ad Hebr. Christus paulo minus ab Angelis minoratus est. — Distinguo maiorem: nobilior et praestantior esse potest ratione facultatis intellectivae confortatae et elevatae per lumen gloriae, concedo: ratione ipsius luminis gloriae, nego. Et concessa minore, similiter distinguo consequens: praestantior esset visio beatifica Angeli, quam Christi, ratione facultatis intellectivae, concedo: ratione luminis gloriae, nego. Quia non tantum conferretur lumen gloriae Angelo, quantum Christo; cum enim Christus longe praestantius habeat esse, ratione unionis hypostaticae, quam qualibet creatura, ideo nobilius debet habere principium operandi, si non naturale, saltem supernaturale. Inde Christi beatitudo sit summa duntaxat de facto, non vero de possibili, ut a simili diximus de gratia ipsius.

Probatur secunda pars, nempe quod illa cognitio Christi non sit comprehensiva Divinitatis, nam inquit S. Augustinus lib. 83. quaestionum q. 14. Quidquid se comprehendit, finitum est sibi: sed essentia divina non est finita in comparatione ad animam Christi, cum in infinitum eam excedat: ergo non comprehendit anima Christi essentiam divinam. Secundo, infinitum non comprehenditur a finito: anima Christi est finita tam entitative, quam quoad potentiam intellectivam, et lumen gloriae, quo corroboratur: essentia autem divina, ut comprehensibilis, est infinita: ergo, etc.

Dices. Intellectus animae Christi, ex Doctore loco supra laudato n. 6. videt essentiam divinam ut infinitam: at videre essentiam divinam ut infinitam est illam comprehendere: igitur cognitio beatifica

Christi est comprehensiva. Probat maiorem Doctor: Quia, inquit, nihil nisi sub ratione infiniti formaliter potest quietare intellectum: ita quod si non in quantum infinitum formaliter apprehenderetur, sed infinitas tantum concomitaretur, non plus quietaret potentiam apprehensivam, quam aliud intelligibile: accidit enim sibi infinitas, ut comparatur ad potentiam illam, sicut non plus quietaret visum triangulus ut albus, quam ut niger, si triangulus solum, in quantum triangulus, comparatur ad potentiam illam, et apprehendatur per se illud concomitans. Similiter essentia non quietat, nisi ut essentia visa existens in tribus suppositis; hoc autem convenit sibi, nisi ratione infinitatis: ergo, etc. — Distinguo minorem: qui videt essentiam divinam ut infinitam modo infinito, ita quod tanta sit perfectio in vidente, quanta est in obiecto visibili, illam comprehendit, concedo: qui videt dumtaxat illam infinitatem modo finito, illam comprehendit, nego. Intellectus autem animae Christi videt quidem essentiam divinam ut infinitam; at illam videt modo finito, sicut caeteri Beati; unde qua ratione caeteri Beati Deum non comprehendunt: igitur nec intellectus animae Christi illam comprehendit.

Dices 2. Sanctus Isidorus supra laudatus dicit, quod Trinitas sibi soli nota est, et homini assumpto: igitur censet eodem modo hominem assumptum pari ratione Trinitatem cognoscere: at divina Trinitas seipsam cognoscit comprehensive: igitur et Christus. — Respondeo, sanctum Isidorum haec proferre, ut significet, quod homo assumptus comparari possit divina Trinitati in cognitione Dei, non ratione comprehensionis, sed ratione cuiusdam excellentissimae notitiae, qua prae caeteris creaturis anima Christi perspicacius et sublimius divinitatem intuetur. Vel aliter dico, Isidorum nil aliud significare, quam quod Incarnationis mysterium sit incomprehensibile, sicut et mysterium Trinitatis, ut ipsemet docet pene similibus verbis lib. 1. sententiarum cap. 3. dicens: Sola Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta: quibus verbis dicit Trinitatem tantum sibi esse notam, sicut et humanitatem assumptam, ut significet hoc utrumque mysterium soli Deo esse perfecte notum; quapropter Apostolus incarnationem appellat investigabiles Dei divitias.

Conclusio tertia. — PROBABILIUS EST, QUOD ANIMA CHRISTI NON VIDEAT OMNIA QUAE DEUS VIDET SCIENTIA SIMPLICIS INTELLIGENTIAE, PUTA OMNIA POSSIBILIA. Haec videtur esse genuina Doctoris sententia n. 20. ut colligit ibidem eius Scholiastes, quamquam revera potius videatur dubius hac in resolvenda difficultate.

Probatur itaque primo: Si anima Christi videret omnia obiecta possibilia, maxime vel per plures visiones, vel per unicam: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia cum obiecta illa supponantur numero infinita, oporteret etiam illum habere actu infinitas cognitiones: sed finita facultas, qualis est anima Christi, non potest habere actu infinitas cognitiones, quia repugnat, quod potentia finita tantum praestare possit quantum infinita; maxime in eo, quod dicit perfectionem simpliciter simplicem: sed si intellectus creatus posset intelligere per infinitas intellectiones obiecta infinita, id praestaret, siquidem id omne perciperet quod infinita virtus: haec autem infinitorum obiectorum cognitio dicit perfectiones sine imperfectione. Vel etiam secundum, quia illa unica cognitio vel ex natura sua intrinseca necessario repraesentaret illa omnia obiecta possibilia formaliter, vel dumtaxat istud praestaret mediantibus quibusdam respectibus superadditis per modum accidentium, et quos non exigeret ex natura sua intrinseca. Primum autem dici nequit, quia revera tum illa visio esset infinitae perfectionis, et vocari posset sapientia actualis infinita entitative, qualis soli Deo competit: siquidem illa visio non solum esset extensive infinita, quatenus tenderet in omnia obiecta intelligibilia, sed etiam intensive: quia non videtur esse maioris perfectionis intensissime videre unum obiectum, quam perfecte videre omnia intelligibilia simul: nullus enim est qui non preferat visionem perfectam ut unam decem obiectorum, quam visionem ut octo unius tantum obiecti. Insuper, si intellectio una posset representare infinita obiecta, sequeretur, quod etiam intellectus esset infinitae virtutis intellectivae; siquidem non magis repugnat, quod intellectus creatus habeat virtutem infinitam indivisibiliter ad producendam intellectionem infinitae perfectionis, quam quod intellectio creata habeat virtutem infinitam ad repraesentanda obiecta infinita: repugnat, quod intellectus Christi habeat virtutem infinitam, alioqui illa virtute de facto donaretur: siquidem id omne perfectionis tribui debet animae Christi, quod ei potest competere citra repugnantiam et indecentiam: igitur pariter repugnat, quod detur intellectio, quae habeat vim infinitam repraesentandi infinita obiecta ex ratione sua intrinseca. Confirmatur a simili; quia repugnat, quod unus homo possit aequivalere infinitis hominibus, quantum ad tollendum aliquod pondus infinitum, quod portari posset ab infinitis hominibus: quia oporteret illum hominem habere infinitam virtutem portandi: ergo pariter repugnat, quod una visio aequivaleat infinitis visionibus, quantum ad repraesentanda infinita obiecta. — Secundum etiam non potest dici, nempe, quod illa visio repraesentaret omnia obiecta possibilia mediantibus respectibus superadditis. Primo, quia, inquit Poncius ad praesentem quaestionem n. 107, necessum esset, quod isti visioni adderentur infiniti respectus ad illa infinita obiecta possibilia, et sic daretur infinitum actu, quod repugnare demonstravimus in Physicis. Secundo, sequeretur, quod illi respectus essent visiones formaliter, et sic darentur plures visiones illorum obiectorum, quod est contra hypothesim. Probatur sequela: quia per illos respectus viderentur obiecta illa secundaria, non autem per ipsam visionem; nam posita tali visione, non perciperentur obiecta, additis autem respectibus perciperentur: sed id quo videtur obiectum est visio: ergo sequeretur, quod isti respectus essent visiones formaliter, et consequenter, quod infinitorum obiectorum essent actu infinitae visiones. Confirmatur, nihil enim aliud requiritur, ut aliquid dicatur visio, quam quod faciat percipere obiectum visibile, et insit in ipso intellectu vidente: at revera oporteret respectus illos esse in intellectu, quippe afficerent actum intellectus, et illis mediantibus respectibus intellectus diceretur percipere obiecta visibilia, quae illis respectibus se solis non videret: igitur illi respectus revera essent visiones. Deinde, sequeretur etiam, quod visio non esset forma absoluta, sed respectiva, quia si per superadditum aliquem respectum possit repraesentari formaliter aliquod obiectum visibile, aut cognoscibile, nulla est ratio, limitata et determinata sit ad determinatum numerum obiectorum, ultra quem simul non potest plura intelligere. Quod utique colligitur ex distractione, et minori attentione intellectus ad plura obiecta, quae sane minor attentio, aut distractio non provenit ex productione visionis, quia alias sequeretur, quod ignis per simultaneam productionem plurium ignium pateretur etiam distractionem et diminutionem suae virtutis; nec etiam oritur ex impotentia organorum, quia alias illa minor attentio circa plura obiecta, quam circa pauciora, non esset in Angelis; sed oritur ex limitatione virtutis suae ad percipienda simul plura obiecta per distinctas visiones.

Dices. Si fieret distractio cognitionis, et minor attentio in cogni- tione plurium, quam in cognitione unius dumtaxat obiecti, sequeretur, quod Christus minus perfecte cognosceret divinam essentiam, si cum ea etiam alia obiecta secundaria simul intelligeret, quam si illam dum- taxat videret, et sic non haberet summam visionem divinae essentiae: sed hae consequentiae videntur absurdae: ergo falsum est, quod per cognitionem plurium obiectorum distrahatur attentio, et fiat minor cognitio.

Distinguo maiorem: id sequeretur si illa cognitio fieret per plures visiones, concedo: si per unicam, nego. Fateor equidem, quod si cognitio fiat per plures visiones, tunc distrahetur intellectus, et singulae cognitiones erunt minus perfectae; secus vero est quando unica cognitione intellectus plura percipit, tunc enim illa cognitio sese extendens ad plura obiecta, maxime quando sunt invicem subor- dinata, non dicitur minus perfecta, imo praestantior.

Instabis: Si per cognitionem plurium obiectorum, quae unica vi- sione percipiuntur, non fiat distractio: ergo per unicum actum visionis Christus poterit percipere omnia prorsus obiecta possibilia.

Nego istam consequentiam, quia nempe aliunde ipsi repugnat illa cognitio om- nium obiectorum possibilium, cum enim cognitio illa sit actualis, si actu perciperet omnia illa obiecta, cum supponantur infinita, sequeretur eum habere cognitionem non solum extensive, sed etiam inten- sive infinitam, ut dictum est.

Urgebis: Si distrahatur intellectus, et fiat minor illius cognitio, dum diversas habet cognitiones, consequens erit, quod Christus non habebit ita perfectam cognitionem essentiae divinae intelligendo simul omnia alia obiecta per scientiam infusam, seu acquisitam, ac haberet si illa per has scientias non intelligeret: sed falsum consequens: ergo et antecedens.

Distinguo maiorem: si cognosceret per plu- res cognitiones, quae tenderent in diversa obiecta, ita quod obiectum terminativum unius cognitionis non esset terminativum alterius, con- cedo: secus, nego. Fateor equidem, quod intellectus distrahatur per plures cognitiones, quando tendunt in obiecta diversa; at non ita contingit, quando illae diversae cognitiones circa eadem obiecta refe- rantur: cognitiones autem quas Christus habet per scientiam intu- sam aut acquisitam non tendunt circa diversa obiecta, sed circa ea- dem diversimode cognita, unde non debet fieri illius intellectus distractio. Dico cum Poncio n. 114, quod equidem Christi cognitio beatifica distrahi deberet per cognitionem infusam, aut acquisitam aliorum obiectorum, nisi Deus ex speciali beneficio vellet ipsum habere cognitionem beatificam in summo gradu: et ideo per abun- dantius lumen gloriae, et singularem concursum ita contortaret illius virtutem intellectivam, ut per cognitionem aliorum obiectorum non fieret minor, nec minus attenta cognitio beatifica.

Dices 2: Si Christus non posset videre per intellectum creatum obiecta possibilia, maxime quia ex infinitate illorum obiectorum se- queretur illius cognitionem esse infinitam intensive: sed hoc est fal- sum: siquidem tantum inde liceret inferre, quod illa cognitio esset extensive infinita, quia nempe tenderet in obiecta numero infinita: at ex cognitione infinite extensiva non colligitur cognitio infinita inten- siva: sicut licet in continuo sint infinitae partes in potentia divisibiles ab aliquo dividente, non sequitur, quod aliquod dividens creatum habeat actu virtutem infinitam ad dividendas illas partes. Deinde, licet visio beatifica terminetur, et sese extendat ad infinitatem Dei; tamen illa non est infinita intensive, quia, ut diximus, non videt in- finitatem infinito modo. Deinde Doctor refellit rationes, quibus S. Bo- naventura probabat Christum non videre actu infinita: Primo, quia inde sequeretur, quod intellectus animae Christi tantum intelligeret quantum intellectus divinus, et ut sic haberet virtutem infinitam: secundo, quia virtus infinita distinctius et perfectius videt duo quam tria, et tria quam quatuor, et ita ascendendo in infinitum, semper minus distincte et perfecte videre poterit plura quam pauciora: ergo si videret infinita infinities, minus clare et distincte ea videret, quam si videret dumtaxat infinita: sed quod infinities minus perfecte et di- stincte videretur, perinde est, ac si nullo modo videretur: tertio, quia infinita extensive virtus praesupponit infinitam intensive virtutem: sed anima Christi non potest sese extendere ad obiecta numero infinita.

Doctor, inquam, n. 21, has rationes solvit ac refellit: sed illae eaedem sunt rationes, quibus praefatam nostram Conclusionem firmavimus: ergo nostra assertio Subtilis Doctoris sententiae et doctrina adversatur.

Nego has omnes consequentias, et ad primam rationem dico, equi- dem ex cognitione extensiva non recte colligi cognitionem intensivam, quando cognitio extensiva non versatur circa obiecta quae actu, sed dumtaxat potestate intelligantur, concedo: quando illa cognitio exten- siva supponitur de facto versari circa infinita obiecta actu cognita, nego. Cum enim, ut diximus, per cognitionem plurium obiectorum non subordinatorum, quae necessario diversis cognitionibus debent attingi, fiat distractio intellectus, et singulae cognitiones sint minus perfectae, consequens est, quod si aliquis actu perfecte et distincte cognosceret obiecta numero infinita, necessario deberet habere virtutem intelligendi infinitam, sicut si quis de facto divideret infinitas partes continui, deberet habere vim divisivam infinitam. 2do secundum dico, disparitatem esse inter cognitionem Dei, ut infiniti, et infinitorum obiectorum, quod cognitio Dei sub ratione infiniti possit fieri modo finito, non enim requiritur ut tanta sit perfectio in cognoscente, quanta est in obiecto cognoscibili; quippe Deus visus ut infinitus non per- cipitur necessario secundum omnem omnino gradum suae perfectionis et infinitatis: sicut v. g. ut sol videatur quatenus lucidus, non est necesse, quod percipiatur secundum omnem gradum et perfectionem sui luminis, alioqui non posset perfectius videri ab uno oculo, quam ab altero; at ut omnia obiecta possibilia actu viderentur, necessum esset, quod intellectus videns haberet virtutem infinitam, quia vel illa videret per unicam visionem, vel per plures: si per unicam, opor- teret, quod illa intellectio esset actu infinita in repraesentando, quia representaret infinita obiecta, quae in ipsa relucerent, et per illam fierent manifesta intellectui: virtus autem productiva actionis infinitae debet esse infinita, et consequenter intellectus Christi produ- ctivus illius infinitae intellectionis deberet habere virtutem infinitam. Idem dicendum si illa obiecta cognosceret per infinitas numero intel- lectiones, quia sicut virtus ut duo requiritur ad producendas intel- lectiones duorum obiectorum, sic requiritur virtus ut quatuor ad producendas intellectiones totidem obiectorum: ergo pari ratione virtus infinita desideraretur, ut producerentur infinitae cognitiones infinitorum obiectorum.

Ad tertium, dico Doctorem eatenus refellere rationes S. Bonaventurae, quatenus Seraphicus Doctor volebat non solum quod intellectus aliquis creatus nedum numero infinitas intellectiones posset producere, sed nec aliunde productas recipere: quod utique non approbat Doctor, unde ibidem ait: Potest dici, quod videre indi- stinctius respectu plurium non necessario est ex parte intellectus ut receptivus est, sed solum ut elicitivus: posset enim recipere visiones aeque distinctas plurium, ac paucorum: et ita si ratio valeret, conclu- deret solum, quod intellectus non possit esse elicitivus respectu infini- tarum visionum. Et infra: Infinitas extensiva ad aliqua, vel ad formas recipiendas, non concludit infinitam entitatem recipientis, sicut patet de materia, si esset receptiva infinitarum formarum: imo magis concludit imperfectionem: sed infinitas aliqua extensiva, ut ad effectus simul coexistibiles concludit infinitatem extensivam, eo quod talis pluralitas concludit maiorem perfectionem in eo, quod ad plura se extendit, non ita de receptiva. Quibus verbis Doctor aperte significat, quod etsi forte intellectus sit receptivus infinitarum numero intellectionum divinitus productarum, sicut et infinitarum numero specierum intelligibilium, quales aliqui Theologi volunt concessas fuisse Angelis ab instanti suae formationis; non tamen sequitur, quod posset idem intellectus infinitas numero intellectiones producere; quae est ipsamet ratio, qua nostram Conclusionem firmavimus: ergo Doctor nobis non adversatur.

Nec refert, quod ibidem subiiciat: Si tamen, et intellectus ponitur eli- citivus infinitorum; dico, quod nec illa infinitas extensiva concludit infinitatem extensivam intellectus, sed obiecti: quia obiectum est causa principalis activa respectu illarum visionum, et non intellectus. Id, in- quam, non obstat, quia his verbis nihil aliud significare intendit, quam quod licet intellectus diceretur elicere cognitionem infinitorum obiectorum, non propterea dici deberet infinitus, quia non esset causa principalis cognitionis illorum obiectorum; sed Deus ipse, qui extra- ordinario modo concurrens cum istis produceret eorum visionem in ipso intellectu Christi, sicque intellectus magis diceretur receptivus, quam productivus talis cognitionis.

Conclusio quarta. — PROBABILE EST INTELLECTUM CHRISTI NON VIDERE OMNIA QUAe DEUS VIDET SCIENTIA VISIONIS, SED DUM- TAXAT ALIQUA: IDQUE NON ACTUALITER, SED HABITUALITER: NON QUIDEM PER LUMEN GLORIAe, AUT ALIQUAM QUALITATEM, SED EX EO QUOD HABEAT ACTUM VISIONIS BEATIFICAe CIRCA OBIECTUM REPRAe- SENTATIVUM EORUM OMNIUM QUAe CHRISTUS VULT COGNOSCERE. Haec videtur conformior menti Doctoris, quantum ad tres partes, quibus constat, quarum

Prima est contra Thomistas affirmantes animam Christi per scien- tiam beatam cognoscere in divina essentia omnia prorsus praesentia, praeterita et futura. Probatur autem, quia obiecta futura possunt esse numero infinita, puta infinita hominum et Angelorum cognitiones et affectus per totam aeternitatem: sed, ut dictum est, Christus non potest intelligere obiecta infinita, eadem enim currit ratio de istis obiectis futuris, ac de possibilibus: ergo, etc.

Secunda pars similiter constat, nempe quod Christus non videat illa obiecta habitualiter, tamquam per lumen gloriae, aut alterius qua- litatis, quae per modum habitus repraesentaret intellectui omnia obiecta futura: quia non magis intellectus Christi posset determinari per seipsum ad videnda illa obiecta, quam per lumen gloriae, aut per aliquam similem qualitatem, quae se haberet per modum habitus: sed non potest determinari per ipsum ad illa omnia obiecta videnda: ergo nec a lumine gloriae. Maior constat, quia non aliunde lumen gloriae posset determinare intellectum ad illa obiecta percipienda, quam quia ex se posset concurrere ad cognitionem istarum cognitionum, quibus illa obiecta perciperentur: atqui pari ratione intellectus posset con- currere ad illas cognitiones: ergo id magis fieri non potest per lumen, quam per intellectum, maxime cum intellectus sine ullo lumine glo- riae, et cum solo uberiori actuali concursu possit determinari ad cognitionem obiectorum: lumen autem gloriae non posset concurrere ad illam visionem, nisi dependenter ab intellectu. Haec pars confirma- bitur paulo infra.

Tertia pars etiam constat, nempe quod Christus eatenus videat obiecta futura, quatenus nempe videt essentiam divinam instar spe- culi voluntarii, et ut est repraesentativa eorum omnium vel ex possi- bilibus, vel ex futuris, quae Christus vult cognoscere; hac enim ratione Christi cognitio dici potest perfectissima quia licet non actu percipiat omnia prorsus obiecta, tamen semper eius intellectus est paratus in actu primo ad illa detegenda, quoties vel ad sui felicitatem acciden- talem, vel ut ad aliorum quaesitum respondeat, illa obiecta cogno- scere cupiet.

EX HIS COLLIGE, quod hoc postremo modo sit intelligendus Doctor Subtilis, dum dicit Christum videre omnia habitualiter in Verbo. In- telligendus autem est iuxta secundam partem praesentis Conclusionis, dum negat secundum sententiam S. Bonaventurae Christum videre omnia habitualiter, eo scilicet modo, quo Seraphicus Doctor affirmabat in intellectu Christi aliquam esse qualitatem per modum habitus, quo fieret, ut Christus posset habitualiter cognoscere omnia obiecta tam possibilia, quam futura; quod utique Doctor expugnat ostendendo, quod habitus ille omnium obiectorum repraesentativus sit impossibilis; tum quia vel habitus ille esset ratio cognoscendi infinita obiecta per se praecise, et sic haberet virtutem infinitam in repraesentando, quod repugnat ex dictis: vel id praestaret mediantibus respectibus fundatis in ipso habitu, per ordinem ad ipsa obiecta intelligibilia, quod pa- riter dici nequit: quia, qua ratione ponuntur infiniti respectus in tali habitu, ne concedatur habitum illum esse infinitum, eadem ratione possunt fundari infiniti respectus in aliquo actu, qui tamen propterea ex illa sententia non esset infinitus: at in eadem sententia non ad- mittitur actus aliquis fundans infinitos respectus ad infinita obiecta: ergo neque admitti debet habitus. Praeterea, impossibile est infinitos respectus fundari in habitibus ad obiecta, quin ponatur iste habitus infinitus actu, nam habitus non habet alium respectum ad obiectum suum, quam vel respectum causati ad causatum, vel mensurati ad propriam mensuram: ergo si habeat infinitos respectus mensurati ad mensuram, iste habitus erit infinite mensuratus: esse autem infinite mensuratum est esse infinite perfectum; quia mensurari est perfici, vel saltem perfectum cognosci: ergo habitus erit non modo infinitus extensive, verum etiam intensive. Hinc merito Poncius carpit Suarium, quod dixerit disput. 26, circa principium, Doctorem Subtilem a sen- tentia S. Bonaventurae, quam explicando alio modo minus probabili: in quibus verbis, inquit Pon- cius, licet paucis, ter crasse erravit Suarez: Primo, dum dixit parum abfuisse Scotum a sententia S. Bonaventurae, quam impugnavit; tantum enim abest ab illa sententia, quantum ultima pars huius con- clusionis, quae est affirmativa, distat a prima, quae est negativa, et quarum una nihil prorsus habet connexionis cum altera, ut manifestum est. Secundo, dum dixit Scotum sententiam S. Bonaventurae a se im- pugnatam postea explicasse aliter; nam licet aliter explicaverit habitu- aliter, quam S. Bonaventura, tamen non aliter explicavit sen- tentiam S. Bonaventurae, sed statuit aliam sententiam toto caelo di- stinctam. Tertio, dum dixit explicationem Scoti esse minus probabilem; nam ex dictis constat oppositum. Fallitur etiam ulterius, dum ibidem putat Scotum dixisse, quod visio actualis aliquando se haberet per modum actus primi, aliquando per modum actus secundi: non enim somniavit hoc Scotus; sed solum dixit, quod mediante visione, qua tamquam actu secundo videt obiectum beatificum potens et paratum omnia intelligibilia repraesentare, habet applicatum actum primum sufficientem ad causandum cum intellectu cognitionem cuiusque in- telligibilis; non quidem coniunctim, sed divisim, quod sine dubio verum est. Haec Poncius.

UTRUM PRAETER SCIENTIAM BEATIFICAM CHRISTUS HABUE- RIT SCIENTIAM INFUSAM, QUA RES IPSAS IN PROPRIA EARUM NATURA COGNOSCERET.

Notandum 1. Triplicem distinctam creaturarum cognitionem et scientiam attribui Christo, nimirum Beatificam, Acquisitam, et Infu- sam. Beatifica est, qua res creatas cognoscit in essentia divina; Ac- quisita dicitur, quam proprio studio et experientia sua comparavit;

Infusa vero ea est, quam ipsi Deus indidit imprimendo eius intelle- ctui species repraesentativas rerum creatarum. Insuper, scientia divi- nitus indita alia est infusa per se, et alia per accidens. Dicitur infusa per accidens, quae quantum est ex se, de facto comparari posset per studium et exercitationem intellectus; nihilominus infunditur a Deo, ut is, qui illam obtinet, non solum promptius et facilius, sed perspicacius res cognoscat. Talis fuit scientia illa, quam Adamus et Salomon sibi divinitus inditam habuerunt de rebus naturalibus, quas temporis successu proprio studio potuissent sibi comparare; sed neces- sario debet a Deo infundi, qualis est scientia, seu cognitio evidens de rebus supernaturalibus. Quaritur autem impraesentiarum, an Christus habuerit scientiam infusam, non solum per se, sed etiam per accidens, qua nedum res supernaturales, sed etiam naturales in propria earum natura noverit.

Notandum 2. Discrimen statui inter scientiam beatam, et scientiam in proprio genere: non quidem penes obiecta cognita: nam eadem obiecta, quae cognoscuntur in Verbo, seu in essentia divina, etiam cognosci possunt in proprio genere: sed invicem distinguuntur penes media diversa; nam medium cognitionis scientificae beatificae est ipsa di- vina essentia, quatenus representativa rerum, quas eminenter et vir- tualiter continet, et habet vim infinitam eas repraesentandi: scientiae vero infusae medium sunt species intelligibiles divinitus inditae, quae res cognoscendas representant non secus ac si illae species essent pro- prio labore comparatae. Hine cognitio beatifica habet pro obiecto im- mediato quidem ipsam essentiam divinam, et pro secundario ipsas creaturas, quae videntur in essentia divina. Cognitio vero Acquisita, vel Infusa terminatur ad ipsas creaturas tamquam ad obiectum pri- marium, quod per se, et non in alio videtur, aut intuitive, aut ab- stractive, et idem hac ratione res dicuntur videri in genere proprio. Cum autem prius medium longe sit clarius et praestantius, etiam longe clariore ac praestantiori modo res videntur in essentia divina, quam in proprio genere.

Unde cognitio beatifica dicitur Matutina, infusa vero vel comparata Vespertina appellatur. Advertendum in- super, scientiae infusae obiecta esse vel divina, ut ea quae spectant Deum unum et trinum, necnon et Incarnationem Verbi; vel super- naturalia ut gratia, etc.; vel pure naturalia.

Notandum 3. Unam et eandem speciem intelligibilem non posse simul plura obiecta distincte repraesentare, ut ex processu docet Doctor in 2. dist. 3. q. 1. Quod utique variis rationibus probat: maxime vero quia una et eadem res non potest esse representatio naturalis rerum dissimilium: sed naturae et quidditates rerum, sunt inter se valde dis- similes: igitur una species non potest esse earum perfecte repraesentativa. Deinde, quidquid est ratio cognoscendi distincte plura, necessario debet habere unum obiectum, in quo perfecte illa plura continentur, et velut adunantur: quod utique patet exemplo essentiae divinae, quae est re- presentativa omnium creaturarum, idque distincte, et perfectissime, quia omnia perfectissime continet, et suo sinu claudit: sed una spe- cies non habet aliquod obiectum primum includens virtualiter omnes alias quidditates secundum totam suam cognoscibilitatem; nulla enim est creatura, quae virtualiter contineat alias creaturas secundum omnimodam earum cognoscibilitatem: igitur una species non potest esse repraesentativa omnium omnino aliarum quidditatum. Denique, colli- gitur infinitas divina essentiae ex infinitate eorum, quae per ipsam re- praesentantur: ergo pari ratione, si daretur aliqua species, quae haberet vim repraesentandi omnia prorsus obiecta, etiam infinitatem sibi vin- dicaret: hoc autem est falsum.

Conclusio prima. — PRAETER SCIENTIAM BEATAM, EST ETIAM ADMITTENDA IN INTELLECTU ANIMAe CHRISTI SCIENTIA QUA- LIBET INFUSA.

Probari potest Conclusio illis omnibus Scripturae textibus, quibus supra probatum est in Christo fuisse omnia dona Spiritus sancti, inter quae enim sunt dona sapientiae et scientiae. Item ex illis ad Coloss. 2. In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei: scientia autem infusa est nobilissima portio scientiae supernaturalis, qua maxime de- signatur ab Apostolo nomine scientia Dei; unde Ioan. 7. mirantibus Iudaeis, ac dicentibus: quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? respondit Iesus: Haec doctrina non est mea, sed eius qui misit me: quasi diceret: non illam mea industria comparavi, nec ab homine do- cente didici, sed a Patre meo mihi fuit indita.

Probatur etiam ab omnibus Theologis; maxime vero a nostro Alensi 3. p. q. 13. memb. 2. ubi distinguit sex modos scientiae in Christo:

Quorum primus est, inquit, quo Christus omnia novit, quia Deus, et haec scientia non est accidens, sed substantia, et Deus ipse.

Secundus modus est quo omnia novit ratione gratiae unionis, et hic modus dicit tantum excellentiam quamdam scientiae animae Christi illi necessario debitam, ratione gratiae unionis hypostaticae.

Tertius modus est quo agnovit omnia notitia comprehensorum et Beatorum, et de illo modo in quaestione praecedenti disputavimus.

Quartus modus est quo cognovit omnia secundum perfectionem naturae integrae, quomodo Adam cognovit omnia, et hic modus est scientia infusa.

Quintus modus est quo cognovit aliqua per experientiam in parte appetitiva, de quo modo loquitur Apostolus ad Hebraeos 5. Didicit ex illis, quae passus est, obedientiam.

Sextus tandem modus est quo cognovit aliqua per experientiam in parte sensitiva, et hic sextus modus differt a quinto, quod quintus modus dicat tantum experientiam dolorum et poenalitatum, quas Christus tulit; unde dicitur modus sciendi secundum naturam poenalem assumptam; sextus modus vero dicit praecise cognitionem intellectivam comparatam beneficio sensuum, quam Christum habuisse inferius probabimus.

Probatur insuper hac ratione: Sicut se habet gratia ad voluntatem, sic scientia ad intellectum: sed in Christo fuit plenitudo gratiae infusa: ergo et scientia plenitudo. Non esset autem plenitudo scientiae, nisi esset aliqua infusa: ergo in Christi anima fuit aliqua scientia infusa.

Praeterea, si non esset admittenda eiusmodi scientia infusa in Christo, maxime quia pugnat cum scientia beata, quam intellectus animae Christi habet in Verbo; vel saltem quia data scientia beata, frustra daretur scientia infusa: sed neutrum dici debet. Non quidem primum, quia ex S. Augustino, q. 26. ad Orosium, Cognitio creaturae in semetipsa est vespertina, in Deo est mane: sed ex eodem S. Augustino 4. super

Genesi ad litteram, In coelesti patria simul est mane, et vespere: ergo in Christo utpote beato, simul est mane, et vespere. Non etiam se- cundum, quia, data scientia beata, iterum datur infusa, non ad co- gnoscendum simpliciter, sed ad cognoscendum distinctis mediis: at vero data cognitione alicuius per unum medium, non est frustra co- gnoscitiva eiusdem per aliud medium; sicut patet de terra, cuius rotun- ditas semel probata per medium physicum, non propterea frustra pro- batur per medium mathematicum: ergo, data scientia beata, qua in- tellectus animae Christi videt res in Verbo, per Verbum, tamquam per unum medium, non datur frustra scientia infusa, qua res easdem co- gnoscat per species infusas, tamquam per aliud medium.

Obiicies 1. Non possunt simul subsistere scientia et opinio: igitur multo minus scientia beata et infusa. Antecedens patet ex Aristotele 1. Posteriorum, et abunde probatum est in tertia parte nostrae Logicae. Consequentia probatur: quia plus invicem distant ratio increata et creata, quam duae rationes creatae: sed scientia beata habetur per me- dium increatum; scientia vero infusa per medium creatum, nempe per species inditas; scientia vero et opinio habentur per rationes creatas: igitur, etc.

Nego consequentiam, et ad probationem dico, scientiam creatam et increatam magis quidem distare, quam scientiam et opi- nionem in ratione entis, non vero scientiae; nam utraque scientia facit assensum firmissimum, licet per distinctas rationes; et ideo non repugnat simul existere in eodem intellectu scientiam beatam et infusam: at vero opinio et scientia, licet conveniant in ratione entis creati, ma- xime tamen disconveniunt in ratione assensus; quippe opinio facit assensum dubium: scientia vero assensum omnino certum.

Dices 2: Praesente cognitione perfecta, excluditur omnis cognitio imperfecta: sed scientia infusa comparata ad scientiam beatificam est imperfecta: ergo haec per illam excluditur. Insuper, minus lumen ex- cluditur per maius: sed lumen scientiae infusae minus est, quam scien- tiae beatifica: ergo hoc illud excludit. Denique, una et eadem facultas non potest elicere simul duas actiones: ergo nec intellectus potest habere duas cognitiones, quarum una sit beatifica, alia infusa.

Respondeo ad primum, distinguendo maiorem: cognitio absolute im- perfecta excluditur per perfectam, concedo: quae solum est imperfecta comparate, nec ex se opponitur perfectioni, nego. Scientia autem in- fusa non est absolute imperfecta, sed tantum comparate; nec per se op- ponitur scientiae beatificae, ideoque per illam non excluditur. Ad se- cundum dico maiorem esse veram, si utrumque lumen maius et minus, sint eiusdem ordinis, qua ratione lumen Solis obscurat lumen stellarum; falsum autem quando ista lumina sunt diversi ordinis: at scientia beata et infusa sunt diversi ordinis et status; siquidem beata spectat ad ordinem gloriae, infusa vero ad ordinem gratiae: similiter beata per- tinet ad statum comprehensoris, infusa vero ad statum viatoris. Ad tertium denique distinguo maiorem: una et eadem facultas non potest habere duas operationes adaequatas, concedo: inadaequatas, nego. Cognitio autem beatifica, seu quae habetur per medium bea- tificum, scilicet per essentiam divinam, et illa qua habetur per me- dium infusum, scilicet per species divinitus inditas, non sunt adae- quatae, sed inadaequatae, quippe cum haberi possint circa idem obieetum per diversum lumen, et una subordinetur alteri, tamquam mi- nus perfecta praestantiori.

Conclusio secunda. — PROBABILE EST CHRISTUM DOMI- NUM PER SCIENTIAM INFUSAM COGNOVISSE MYSTERIA DIVINA, PUTA DEUM ESSE UNUM ET TRINUM; NON SOLUM QUANTUM AD QUESTIONEM AN SIT, SED ETIAM QUOAD QUESTIONEM QUID SIT.

Probatur: Christo concedenda est per scientiam infusam notitia eorum omnium obiectorum, quae nullam secum important repugnan- tiam aut indecentiam: at nihil obstat quominus per illam scientiam mysteria divina noverit Christus: igitur fatendum est illa novisse.

Maior patet ex pluribus dictis; quod nempe in tantum dignificanda est celebranda sit Christi humanitas ac perfectio, quantum fieri potest absque ulla repugnantia. Minor vero probatur: si quid obesset quo- minus anima Christi per scientiam infusam novisset ista divina my- steria, maxime quia, ut volunt moderni Theologi, non potest cognosci quidditative mysterium Trinitatis, v. g. nisi etiam cognoscatur intui- tive: sed haec ratio nulla est. Probatur: notitia quidditativa in ge- nere non debet esse necessario intuitiva, alioqui rerum essentias nusquam quidditative cognosceremus; siquidem vix unquam accidit, ut eas noverimus intuitive: ergo neque cognitio quidditativa obiecti divini necessario debet esse intuitiva. Antecedens constat. Consequen- tia probatur a Doctore Subtili in 2. dist. 3. qu. 9. et 10. il- ludque etiam cum ipso probavimus in Tractatu De Angelis, ubi agendo de cognitione Angelorum, docuimus Angelos adhuc viatores habuisse speciem impressam, per quam Deum unum et trinum revera quid- ditative, non tamen intuitive sed abstractive cognoverunt. Probatur insuper: si qua sit ratio, ob quam notitia Dei debeat necessario esse intuitiva, maxime, ut volunt Recentiores, quia existentia Dei est de intrinseca ratione eius, ac proinde, viso Deo quidditative, videri quoque debet quatenus est actualiter existens: at haec ratio nulla est. Primo, quia certum non est existentiam divinam esse gra- dum formaliter constitutivum essentiae divinae: siquidem plurimi Theo- logi docent illam esse dumtaxat modum intrinsecum primario circum- stantem et afficientem ipsam divinam essentiam. Deinde, etiamsi vere existentia divina sit de essentia Dei, inde non est consequens, quod, viso Deo quidditative et essentialiter existente, necessario videri debeat intuitive; siquidem ad cognitionem quidditativam singularium sufficit quod cognoscantur abstractive, maxime cum non sunt per se praesentia facultati cognoscenti, licet cognoscantur ut actualiter existentia: at vero Deus potest cognosci ab intellectu creato, non ut praesens facul- tati cognoscenti, et tamen ut existens actu, sicut quidditative cognitus est ab Angelis adhuc viatoribus per speciem impressam, quae divinam essentiam ipsis clare et distincte exhibebat: igitur licet existentia di- vina sit praedicatum essentiale Dei; inde non sequitur, quod si Deus cognoscatur quidditative, necessario debeat cognosci intuitive: et su- binde potuit intellectus Christi per scientiam infusam divina mysteria quidditative cognoscere.

Confirmatur ex doctrina Doctoris Subtilis in 1. qu. 3. ubi docet posse Beatum habere in memoria actum recordationis suae visionis beatifici, si videlicet illa non continuaretur: at per illum actum cogno- scere posset abstractive obiecta divina, quae per scientiam beatificam intuitive novit. Hinc ipsemet Doctor in 2. dist. 3. qu. 9. docet S. Pau- lum recordantem visionis Dei praeteritae, quam habuit in exstasi, potuisse divinam Trinitatem per illas species praeteritae visionis in memoria conservatas distincte cognoscere: igitur pari ratione per scientiam infusam, et species sibi divinitus inditas potuit intellectus Christi clare et distincte cognoscere mysterium Trinitatis, et alia mysteria divina.

Confirmatur insuper: intellectus animae Christi, precise spectatus secundum statum viatoris, ea debuit nosse, quae maxime conducebant ad illius animae perfectionem, et delicias, salva unione hypostatica, et debitis eius circumstantiis: sed illa cognitio divinorum mysteriorum maxime conducebat ad animae Christi perfectionem, et delicias, nec ullatenus pugnabat cum eius unione hypostatica, aut illius circum- stantiis: igitur etc. Minor constat quantum ad primam partem; si enim perfectio sit, et quaedam animi voluptas novisse veritatem aliquam naturalem, longe maior et amplior erit nosse summam veritatem, puta Deum, ac divina eius mysteria. Probatur autem quoad secundam partem: ideo enim scientiam infusam de divinis mysteriis denegant animae Christi recentiores Theologi, vel quia illam superfluam iu- dicant: vel quia censent illam esse incompossibilem cum visione beatifica: sed neutra ex illis rationibus est valida. Non quidem prima: siquidem, ut iam diximus, una et eadem res non cognoscitur frustra, quando diverso lumine, et per diversa media, ac diversas notitias ab eodem intellectu percipitur. Non etiam secunda, nulla enim apparet ratio huiusmodi incompossibilitatis. Cum enim Christus Dominus fuerit simul comprehensor et viator, inde fit, quod licet ut comprehensor debuerit habere notitiam mysterii Trinitatis ut prae- sentis; tamen ut viator potuit eius mysterii habere notitiam abstrac- tivam, et illud nosse, non sub ratione presentis et moventis ad sui cognitionem per suam presentiam; sed id potuit obtinere, vel per speciem luminis gloriae; nam cognoscendo perfecte et adaequate lumen gloriae, potuit illius habere speciem impressam, et cogno- scere omnes illius habitudines; cum autem lumen gloriae habeat in- trinsecam habitudinem ad Deum ut Trinum et Unum, quatenus in se, et per se visum, ideo potuit intellectus animae Christi videndo istud lumen gloriae, etiam videre istam habitudinem; et consequenter terminum eiusdem habitudinis, qui est Deus ut Trinus et Unus: vel potuit illud mysterium cognoscere per speciem impressam possibilem repraesentantem ipsum, non quidem ut absens aut ut praesens, sed tantum secundum se praecise, abstrahendo ab absentia aut praesentia eius: igitur nihil obstat tam ex parte visionis beatificae, quam ex parte illius circumstantiae, quominus Christus nosse potuerit divina mysteria per scientiam infusam.

Dices: Illa cognitio divinorum mysteriorum aut esset clara, aut obscura: at non potuit esse obscura; tum quia notitia obscura et ine- videns obiecti non potest subsistere cum illius cognitione beatifica, et ideo diximus fidem non habere locum in intellectu Christi: non etiam clara, quia clara cognitio abstractiva Dei aut haberetur per cognitionem alicuius creaturae, velut per speciem impressam Trinitatis, et divinorum mysteriorum; aut per inevidentiam in attestante, et re- velante, non quidem obscure, sed evidenter, in aliquo scilicet lumine: sed nullum horum trium potest asseri. Non quidem primum, quia nulla est creatura, quae habeat connexionem in ratione effectus cum divina Trinitate, et aliis divinis mysteriis, ita quod ex sui cognitione possit intellectum creatum deducere in cognitionem causae cuius est, et cum qua necessariam habet connexionem. Nec etiam secundum, quia non est possibilis aliqua species impressa, qua divinam Trini- tatem repraesentet, siquidem Deus ut Trinus semper et ubique est praesens realiter per praesentiam et potentiam, et subinde non requi- ritur species impressa ad eum repraesentandum; siquidem haec dum- taxat est vicaria obiecti ad ipsum repraesentandum, quando non est praesens; repraesentari enim est rem praesentem efficere. Non denique tertium, quia ex evidentia in attestante non habetur evidentia rei te- stificatae: igitur ex nullo capite illa cognitio potuit esse clara et evi- dens: nec proinde scientifica.

Respondeo hanc cognitionem fuisse quidem claram, ratione scilicet speciei impressae, cuius possibilitatem abunde satis et perspicue probavimus agendo de visione beatifica in priori volumine, necnon et in Tractatu De Angelis, solvimusque omnes instantias, quas adversus illam solito formant adversarii, quas hic referre et refricare taediosum esset et otiosum.

EX HIS COLLIGE per illam scientiam infusam Christum Dominum etiam cognovisse suam Incarnationem; haec namque cognitio maxime conducebat ad animae Christi perfectionem, nec ullatenus eius statum dedecebat. Adde quod per scientiam infusam potuit cognoscere extrema unita in Incarnatione, nempe Verbum, et humanitatem: potuit pariter cognoscere ipsam unionem actualem; quippe haec minus videntur cognitu difficilia, quam mysterium Trinitatis; siquidem sunt ordinis aliquo modo inferioris, si ordinem hypostaticum aliquo modo distin- guas ab ordine Divinitatis.

Conclusio tertia. — INTELLECTUS ANIMAe CHRISTI PER SCIEN- TIAM INFUSAM NOVIT OMNIA ENTIA QUE PER SE SUNT SUPERNATU- RALIA, UT SUNT VIRTUTES THEOLOGICAe, GRATIA, LUMEN GLORIAe, VISIO BEATIFICA, ETC. Haec est communis apud Theologos, et

Probatur: istorum omnium per scientiam infusam Christus cogni- tionem habuit, quorum haberi potest species per se infusa: at il- lorum entium supernaturalium haberi potest species infusa: igitur etc.

Maior constat: quippe Christus donari debuit cognitione eorum, quae maxime conferebant ad illius animae decus: rerum autem supernaturalium notitia maxime conferebat ad illustrandam Christi animam: igitur etc. Minor vero probatur; quia entia supernaturalia creata sunt finitae et limitatae entitatis, et consequenter finitam repraesenta- bilitatem habent, et subinde per speciem creatam possunt clare et distincte repraesentari.

Deinde, per cognitionem finitam clare percipitur eorum obiectorum quidditas; siquidem haec cognoscitur per visionem beatificam, quae est cognitio creata et finita; quidni ergo per speciem divinitus inditam pari ratione repraesentari posset, et attingi?

Denique, si illa obiecta non possent quidditative repraesentari, maxi- me (ut volunt quidam Recentiores etiam ex nostris) quia illa scientia ter- minatur ad Deum ut est in se: sed haec ratio nulla est: tum quia, ut mox diximus, Deus ipse ut Unus et Trinus, potest etiam per illam scien- tiam infusam quidditative repraesentari et cognosci: tum quia, etiamsi taliter non cognosceretur ille ordo, quem entia supernaturalia dicunt ad Deum, non impediret quominus haec possent cognosci; siquidem, ut taliter cognoscerentur, non esset necessarium, quod Deus etiam co- gnosceretur quidditative, ordo enim dependentiae creaturarum a Deo cognoscitur quidditative, absque eo, quod Deus taliter cognoscatur.

Dices 1: Gratia sanctificans, et lumen gloriae sunt entia superna- turalia: at illa non possunt cognosci per scientiam infusam; gratia quidem, quia illa est participatio quaedam divinae essentiae, iuxta illud 2. Petri 1. Maxima, et pretiosa nobis promissa donavit, ut per haec efficiamur divinae consortes naturae: igitur non potest cognosci quidditative gratia sanctificans, nisi pariter cognoscatur divina essen- tia, cuius est participatio: sed haec cognosci non potest per scientiam infusam: ergo nec illa. Idem constat de lumine gloriae, cum enim lumen gloriae excedat quodlibet aliud lumen creatum, et sit ordinis superioris ad illud, quippe cum spectet ad ordinem beatificum, qui est supremus inter entia creata, non potest per aliud lumen sibi infe- rius, qualis est scientia infusa, cognosci: igitur omnia entia super- naturalia non poterunt quidditative per scientiam infusam ab intel- lectu Christi cognosci.

Nego minorem, et ad primum dico, quod cum gratia non sit participatio substantialis et entitativa divinae es- sentiae, quia haec est indivisibilis, sed tantum per quamdam imita- tionem, ideoque non est necesse quod, ut gratia cognoscatur quiddi- tative, etiam divina essentia cognosci debeat quidditative, et quoad quaestionem, quid sit: sed sufficit, quod cognoscatur quoad quaestio- nem, an sit. Deinde, creaturae omnes secundum entitatem naturalem sunt quaedam participationes divinae entitatis: at hae possunt cognosci absque eo, quod Deus quidditative cognoscatur: ergo ut res partici- pans quidditative sit nota, non est necesse, quod pari ratione partici- pabile cognoscatur. Ad secundum dico, quod licet lumen gloriae excedat quodlibet lumen creatum: nihilominus potest per inferius lumen cognosci: siquidem per ipsum lumen Deus cognoscitur intui- tive, qui tamen longe altioris est ordinis, quam istud lumen: ergo per lumen inferius potest videri res superioris ordinis.

Instabis. Si Christus per scientiam infusam potuisset cognoscere lumen gloriae, pari ratione etiam cognovisset visionem beatificam eli- citam tam a se, quam ab aliis Beatis, sed falsum est, quod Christi anima potuerit per scientiam infusam cognoscere visionem beatificam: ergo etc. Maior constat a paritate rationis: Minor vero probatur: qui cognoscit visionem, qua obiectum videtur intuitive, etiam intuitive illud obiectum cognoscit: sed per scientiam infusam Christus non potuit intuitive cognoscere Deum: ergo nec visionem, qua videtur Deus.

Nego minorem, necnon et minorem illius probationis: falsum enim est, quod qui videt medium, quo percipitur obiectum, etiam illud obiectum percipiat: nam medium illud, quo percipitur obiectum, non est ratio cognoscendi illud obiectum cuilibet intellectui: sed tantum illi, in quo est formaliter secundum entitatem propriam; quare, que- madmodum Raphael, v. g. videns speciem aliquam repraesentativam essentiae divinae existentem in intellectu Gabrielis, non propterea videt essentiam divinam, quia eiusmodi species non est ratio repraesentativa essentiae divinae in intellectu Raphaelis, quippe in eo non est nisi obiective, et non formaliter; ita intellectus animae Christi videns vi- siones beatificas in aliis intellectibus existentes, et natura sua ad Deum terminatas, non sequitur tamen Deum vidisse, saltem intuitive, sed ad summum abstractive; quia visio beatifica non terminatur imme- diate ad Deum clare visum, nisi prout est in intellectu formaliter vi- dente per ipsam: intellectus autem animae Christi non videt formaliter per visiones aliorum: ergo quantumeunque cognoscat illas per spe- cies, non sequitur tamen cognoscere Deum per ipsam, saltem intuitive.

Conclusio quarta. — ANIMA CHRISTI PER SCIENTIAM INFU- SAM COGNOVIT COGITATIONES CORDIUM, NECNON ET FUTURA, ETIAM CONTINGENTIA. Haec Conclusio communior est pariter apud Theologos: maxime vero quantum ad primam partem, quae

Probatur auctoritatibus Scripturae sacrae, quibus constat Christum Dominum novisse interiores hominum affectus, et cordium cogitatio- nes. Sic Matth. 9. Cum vidisset Iesus cogitationes eorum, dixit: ut quid cogitatis mala in cordibus vestris? Et c. 12. Iesus autem sciens cogi- tationes eorum, etc. nihilque frequentius apud sacros Evangelistas, quam quod adorandus ille Salvator noverit omnia humani cordis ar- cana. Hinc S. Ioannes c. 2. ubi dixit, quod cum Christus esset Iero- solymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine eius videntes signa, quae faciebat, statim subdit: Ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis, eo quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat, quid esset in homine.

Favet etiam ratio; siquidem illa arcanorum cordis notitia maxime decebat Christi Domini ministerium. Primo namque erat Iudex non solum hominis exterioris, sed maxime interioris: at iudex requissimus nosse debet ea omnia, de quibus est dicturus sententiam. Similiter erat Doctor et magister hominibus destinatus: subinde nosse debuit tum ea quae spectant ad actus interiores in ordine ad vitam aeternam, sicut et ea quae spectant ad actus exteriores, ut provideret de mediis et remediis ad illum finem conducentibus. Denique, supremum habebat dominium in omnes hominis actiones; influere enim debebat in animas hominum tamquam caput in membra: dominus autem nosse debet ea omnia et singula quae subsunt eius dominio: igitur Christus quatenus Iudex, Doctor, et Dominus debuit nosse cordium cogitationes.

Secunda pars etiam constat: Siquidem Christus Dominus plura novit futura, ut constat ex omnibus illius vaticiniis. Sic Matth. 26. in nocte passionis dixit Petro: Antequam gallus cantet, ter me negabis. Et Lucae 19. Videns civitatem flevit super illam dicens: *quia si cogno- risses et tu, et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi, nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis: quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et circumdabunt te, et coangustabunt te undique, et ad terram prosternent te, et filios tuos, qui in te sunt, et non relinquent in te lapidem super lapidem, eo quod non cognoveris tempus vi- sitationis tuae. Ad haec, est eadem ratio, ac nunc insinuata, quia vide- licet est futurus Iudex omnium. Adde quod ista pertinebant ad perfectionem prudentiae eius; nam vir prudens non debet tantum praesentia intueri, sed et praeteritorum reminisci, et futura praevidere, et quanto eminet prudentia, tanto perfectius, et eo plura praeterita et futura debet cognoscere.

Tertia pars etiam apparet, nempe, quod cum Christus cognoverit futura contingentia, ut contingentia sunt, seu quatenus pendent a libera hominum voluntate, non solum quae revera erant extitura, sed etiam, quae conditionate essent ventura, si talis conditio poneretur. Patet, inquam, de futuris contingentibus revera extituris in aliqua temporis differentia; nam Matth. cap. 26. Petro pronuntiavit: Antequam gallus cantet, ter me negabis: illa autem trina negatio erat futurum contingens omnino libere pendens a libertate Petri; quod tamen evenit: ergo eiusmodi futura contingentia novit Christus.

Quod autem etiam noverit futura conditionate contingentia, similiter patet ex illo celebri rationicio, quo habitatorum Bethsaidae, et Corozaim cor imprimens, et obduratum animum increpans, ait Lucae 10. Vae tibi, Corozaim, vae tibi, Bethsaida: quia si in Tyro, et Sydone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio, et cinere sedentes poeniterent. Quibus verbis conditionate futuram Tyrorum ac Sydoniorum poenitentiam exprimit: igitur illam noverat.

Confirmatur: nam anima Christi per scientiam infusam cognoscit ea, quae maxime spectant ad suum statum, et mi- nisterium: sed aliqua ex futuris conditionate libere contingentibus possunt spectare ad statum, et ministerium Christi Domini; praedicta Tyriorum et Sidoniorum conversio spectabat ad confirma- tionem praedicationis sui Evangelii, et ad convincendam singularem duritiem et obstinationem eorum, quibus annuntiabat Evangelium: igitur valde conveniens fuit, quod anima Christi Domini haberet co- gnitionem horum futurorum conditionatorum.

Obiicies 1. Cognitio cogitationum et affectuum cordis est soli Deo propria, ipsique ut divinitatis indicium tribuitur: Sic 1. Reg. cap. 16. Homo videt, quae patent. Deus autem intuetur cor. Et Ieremiae 17 Pravum est cor hominis, et inscrutabile, et quis cognoscet illud? Ego Dominus scrutans corda. Unde SS. Patres Christi Domini Divinitatem maxime probarunt ex eo, quod secretissimas omnium cogitationes cognoverit et revelaverit. Sic S. Ambrosius, lib. 5. in Lucam ad illa verba Evangelii, Et autem vidit cogitationes eorum. Sic pariter S. Hie- ronymus exponens cap. 9. S. Matth. Idem dicendum de futuris: eorum enim cognitio, et revelatio solum Deum spectat, iuxta illud Isaiae 41. Nuntiate ea, quae ventura sunt in futurum, et sciemus quia Dii estis vos: unde Tertullianus in Apologetico cap. 20. praeclare ait: Idoneum opinor testimonium divinitatis, veritas divinationis: at scientia infusa non convenit Christo ut Deo, sed ut homini: ergo nec cogita- tiones cordium, nec futura contingentia cognovit per illam scientiam infusam; sed vel per scientiam increatam quatenus Deus, et Verbum, vel ad summum per scientiam beatam, qua videbat quasdam creaturas relucentes, et sibi representatas in essentia divina: igitur per scien- tiam infusam ista non cognovit.

Respondeo distinguendo maiorem: est soli Deo propria, quatenus ei soli naturaliter convenit habere co- gnitionem liberarum cogitationum, et rerum futurarum, concedo: qua- tenus ex singulari ipsius beneficio non posset etiam alteri intellectui creato communicari, prout exigit illius dignitas et conditio, ad quam per ipsum sublimatur, nego. Fateor itaque, quod illa quidem cognitio sit soli Deo propria per modum cognitionis naturaliter debitae, nihi- lominus ex privilegio potuit Christo conferri propter dignitatem et ministerium ad quod destinabatur, maxime vero ratione unionis hy- postaticae, propter quam longe praestantiori modo ista cognitio ei tribue- batur, quam cuilibet fuerit unquam concessa aut concedenda. Unde SS. Patres ex illa cognitione merito inferebant ipsius Christi Domini Divinitatem, quia nullus unquam homo purus tanta perspicacia, tan- taque certitudine penetravit et reseravit humani cordis abscondita, futurosque rerum eventus, ac ipsemet Christus Dominus; non tamen negarunt SS. Patres aliquam earum cogitationum, aut rerum futurarum cognitionem minus perfectam posse tribui alicui purae creaturae, hoc enim testatur S. Ambrosius lib. 2. in Lucam ex testimonio S. Pauli

1. ad Cor. 14. quo demonstrat aliquos homines ex speciali virtute sibi a Deo communicata cognoscere secretas cogitationes cordium. Quod etiam firmatur multis Sanctorum exemplis, qui ipsa cognitione et re- velatione donati sunt.

Obiicies 2. Christus cognoscit cogitationes cordium et futura con- tingentia per scientiam beatificam: ergo superfluum est admittere etiam in eo scientiam infusam per quam ista detegat.

Nego consequentiam: iuvat enim rem pluribus mediis et modis nosse, quando illa cognitionis multiplicitas non officit praestantiori cognitioni: at scientia infusa non officit scientiae beatificae, nec statui hypostatico Christi, imo maxime conducit ad illustrandam ipsius animam: igitur licet Christus secreta cordium et futura contingentia noverit per scientiam beatificam, non otiose nec inutiliter etiam ipsa novit per scientiam infusam.

Instabis: Christo non est attribuenda perfectio, nisi illa intellectui creato censeri possit debita secundum ordinem naturae vel gratiae: sed cognitio secretorum cordis, ac futurorum contingentium, non est de- bita intellectui creato secundum alterutrum ordinem: ergo non est asserenda in anima Christi.

Respondeo primo, negari posse maio- rem, cum enim Christus ratione unionis hypostaticae sublimatus fuerit ad ordinem longe praestantiorem, quam sit ordo naturae, et gratiae, ideoque etiam praecellentiori dignitate ac notitia fuit donandus. Re- spondeo secundo distinguendo minorem: cognitio secretorum cordis et futurorum non est debita communi ordini gratiae, concedo: extraor- dinario ac praecellentissimo gratiae ordini ac statui, nego: sicut enim Christus ratione plenitudinis gratiae, quam obtinet, longe est Deo ac- ceptabilior, quam caeteri quique iusti, inde mirum videri non debet, si etiam longe praestantiori Dei beneficio cumuletur, et perspicaciori rerum notitia donetur.

Obiicies 3. Futura contingentia non possunt cognosci ab intellectu Christi, nisi vel in sua causa; vel in testimonio Dei dicentis et reve- lantis ea, sicut revelavit Prophetis; vel in decreto divinae voluntatis determinantis eorum futuritionem, quo pacto Beati, et ipse Deus fu- tura contingentia cognoscunt; vel denique in seipsis immediate, nempe si cognitio animae Christi terminaretur immediate ad ipsa futura secundum se, et non mediante aliquo obiecto prius cognito: sed neutro ex his quatuor modis potuit illa futura contingentia nosse. Non quidem in sua causa, quia causa productiva illorum effectuum contingentium est omnino indifferens ex se ad illos producendos vel non producendos: ex principio autem indifferenti non potest aliquid certo et determinate cognosci: tum quia futura contingentia, ut sunt in causis, non habent veritatem determinatam, sicut nec entitatem, quia causae contingentes non sunt magis determinatae ad illos effectus, quam ad oppositos: igitur non possunt esse magis rationes cognoscendi effectum aliquem, quam illius oppositum. Non etiam secundum, quia quod cognoscitur per testimonium Dei dicentis aut revelantis, tantum cognoscitur per medium extrinsecum: cognitio autem per medium extrinsecum non est scientifica: siquidem cognitio scientifica infertur per medium intrinsecum, et evidenter notum cognoscenti. Hinc omnis cognitio, quae habetur per revelationem, vel ad fidem, vel ad prophetiam pertinet, non autem ad scientiam. Non etiam tertium, quia obiecta debent aliter cognosci per scientiam infusam, quam per beatam: sed per beatam cognoscuntur in decreto Dei, vel saltem in divina essentia, quatenus habet vim infinitam quaelibet obiecta repraesentandi. Non denique quartum, quia futura contingentia non sunt repraesentabilia in seipsis per aliquam speciem creatam, quod enim non habet esse determinatum, non est repraesentabile per propriam aliquam speciem; siquidem repraesentatio speciei, cum sit naturalis, non potest certo determinare illud, quod est indifferens ad essendum vel non essendum. Futurum contingens, v. g. trina negatio Petri, non habebat determinatum esse, sed erat omnino indifferens ad essendum, vel non essendum: igitur per aliquam speciem non poterat certo repraesentari.

Nego minorem: nam revera futura contingentia cognita sunt in seipsis per speciem repraesentativam illorum, ut docere videtur Doctor in 3. dist. 14. quaest. 3. n. 4. ubi de Christo loquens ait: Potest dici, quod haec anima noverit habitualiter, et abstractive aliqua singularia per proprias species infusas, et aliqua non noverit habitualiter. Quibus concedit Christi intellectui habuisse cognitionem quorumdam singularium contingentium: ibi namque non loquitur de singularibus necessariis, sed contingentibus, siquidem subdit: Potest tamen cognoscere illa habitualiter, si illa fiant in existentia reali: ergo non loquitur de singularibus possibilibus aut existentibus necessariis, sed etiam de contingentibus: quod utique confirmatur, quia per scientiam infusam, anima Christi cognoscit per proprias species ea omnia, quae per proprias species sunt in seipsis repraesentabilia, sed futura contingentia sunt repraesentabilia per suas proprias species: igitur, etc. Maior constat. Minor probatur: quodlibet ens sub ratione, qua ens est, est intelligibile: sed futuritio, et contingentia sunt revera aliquid, et consequenter ens, ac subinde sunt intelligibilia. Deinde, ens ut futurum et ut praeteritum est intelligibile, ergo etiam ut futurum contingens. Antecedens per se patet. Consequentia probatur; sicut enim futuritio est relatio temporis futuri ad praesens, et sicut praeteritio est relatio temporis praeteriti ad praesens, ita contingentia est relatio effectus ad causam, prout in actu primo indifferentem; igitur tam futuritio, quam contingentia sunt entia cognoscibilia. Nec refert, quod illa non habeant esse determinatum, quatenus considerantur secundum se, et ut spectantur in sua causa, quae prout consideratur in actu primo, indifferens est ad effectum contigenter ponendum vel non ponendum: sufficit enim, quod illa habeant aliquod esse determinatum in decreto Dei, non pro tempore, quo dicitur futurum contingenter, sed pro tempore, quo Deus libere decrevit, ut illud futurum contingens existat: ex hac enim determinatione supposita divinae voluntatis, futurum illud dicitur habere aliquod determinatum esse: quod ut sic per speciem creatam supernaturaliter a Deo infusam repraesentari potest, et certe cognitioni subesse, et consequenter per aliquam scientiam supernaturalem possunt cognosci.

Dices. Doctor Subtilis ibidem n. 6. absolute negat, quod futurum contingens possit cognosci: Si dicatur, inquit, quod potuit hanc habere per species infusas, hoc falsum est: igitur nostra sententia ipsi adversatur.

Nego consequentiam; ibi enim non loquitur de cognitione abstractiva, de qua agimus, sed de intuitiva, quam affirmat non posse haberi per speciem: Tum quia, inquit, species infusa repraesentat obiectum ut abstrahit ab actu et existentia, quia eodem modo repraesentat obiectum, sive existat sive non existat, et per consequens non est ratio cognoscendi ut existens: tum quia veritates cognoscibiles cognitive intuitive de existentibus, ut existentia sunt, scilicet veritates contingentes, non possunt cognosci per species quascumque innatas: quia ex cognitione terminorum, non potest cognosci veritas complexorum contingentium de illis terminis, etc. Ex quibus sic ratiocinari licet: censet Doctor, quod species infusae eodem modo repraesentant obiectum, sive existat, sive non existat, ex eius mente: ergo ex illa habemus, quod etiam si futurum contingens non existat, potest per species per se infusas cognosci; non solum ipsa substantia futuri, sed etiam futuritio et contingentia ipsius, et consequenter non solum specificative, sed etiam reduplicative.

ADVERTE TAMEN, Doctorem Subtilem in 2. dist. 3. qu. 11. merito contra S. Thomam docere, quod Angelus non possit cognoscere futurum contingens per species universales, imo nec per species simpliciter et solitarie, quia species deserviunt dumtaxat ad simplicem extremorum apprehensionem, non vero ad iudicium ferendum. Quapropter ad hoc, ut intellectus animae Christi ferre potuerit iudicium de hac propositione qua Petrum alloquens dixit: Ter me negabis, praeter species repraesentantes Petrum, et negationem, necessarium fuit aliquod medium coniungens haec extrema; illud autem fuit revelatio quaedam, et manifestatio per lumen aliquod.

Quaeres prima: an illa scientia infusa Christi fuerit actualis, vel habitualis?

Respondeo, communem esse Theologorum sententiam illam esse habitualem, ac iugiter in eius intellectu perseverantem per modum qualitatis concurrentis cum eodem intellectu ad cognitionem actualem. Cuius ratio est: illa scientia est habitualis, per quam sciens est tantum in actu primo, et utitur tali scientia pro libito ad actum eliciendum: sed anima Christi per scientiam infusam quandoque tantum erat in actu primo, et ea pro libito utebatur: igitur erat habitualis. Huiusmodi admittitur ab omnibus. Probatur minor: in hoc praeter caeteras differentias discrepat scientia infusa a scientia beata, quod haec semper sit actu; non enim intellectus beati potest suspendere, vel interrumpere suum actum visionis beatificae, sicut nec voluntas suspendere actum amoris: potest vero intellectus Christi suspendere, et cessare ab actu cognitionis per scientiam infusam; cum enim status animae Christi, et modus eius intelligendi extra visionem beatificam sit ut operetur modo humano, id est voluntario et libero, oportuit, ut intellectus animae Christi per scientiam infusam interdum esset in actu secundo, interdum vero dumtaxat in actu primo; nam cum haec scientia per se infusa sit solummodo ordinata ad perficiendum intellectum Christi, quatenus erat viator, oportuit, quod eius usum liberum haberet, sicut et nos habemus usum scientiarum, quas nostro labore comparamus; nec enim habuit intellectus Christi principium aliquod, quo necessitaretur ad semper exercendum actum alicuius scientiae.

Dices. Praestantius est semper esse in actu secundo, quam in actu primo: ergo cum scientia infusa Christi fuerit in statu perfectissimo, debuit semper esse in actu secundo. Probatur antecedens: primus actus ordinatur ad secundum tamquam minus perfectus ad perfectiorem; siquidem facultas completur et perficitur per actum secundum.

Distinguo antecedens. Id perfectius est secundum omnem statum, nego; secundum statum comprehensoris, concedo: perfectio enim debet esse proportionata statui, cuius est: status autem viatoris non exigit semper esse in actu secundo, sicut status comprehensoris, quia viator pro libito debet uti suis facultatibus et habitibus; unde non modica in eo perfectio, quod sit liberrimus in suis actionibus eliciendis, et consequenter quod pro libito utatur suis habitibus.

Quaeres secundo: an unico vel pluribus repetitis actibus anima Christi cognoverit omnia obiecta per scientiam infusam?

Respondeo, actus fuisse multiplices secundum diversitatem obiectorum: tum quia ubi sunt multae species intelligibiles repraesentantes obiecta specie distincta, intellectus non potest unico actu mediantibus illis speciebus diversis illa obiecta specie distincta percipere; actus enim non solum a potentia, sed etiam ab obiecto pendet: at diversorum specie obiectorum erant diversae species; siquidem per speciem alicuius obiecti non potest repraesentari aliud obiectum specie distinctum, nec enim per speciem albedinis repraesentari potest nigredo: ergo non per unicum, sed per plures actus anima Christi debuit illa obiecta cognoscere.

Deinde, actus huius scientiae debet esse minus perfectus etiam secundum intensionem, quam sit actus visionis beatificae; quippe cum sit ordinis inferioris: atqui actus visionis beatificae id habet proprium, ut unicus sit commensuratus et adaequatus omnibus subiectis, quae videntur a Beato: igitur actus scientiae infusae non debuit esse unicus.

Denique, unitas aut multiplicitas actus petitur, vel ab unitate obiecti, vel medii, in quibus obiecta alia continentur et relucent. Hinc actus beatificus est unicus: quia omnia obiecta, quae percipiuntur a Beatis, adunantur et relucent in essentia divina illa repraesentante: sed nullum est medium, in quo omnia obiecta percipienda per scientiam infusam adunentur et reluceant; si enim aliquod esset tale medium, maxime aliqua species intelligibilis, quae tantae esset perfeetionis et virtutis, ut omnia prorsus obiecta simul repraesentaret, et intellectum Christi promptum et expeditum redderet ad illa cognoscenda: sed ita non est, species enim sunt similitudines obiectorum; unde cum obiecta sint specie distincta, imo et genere, unica species non potest simul omnia obiecta illa referre, et earum similitudinem exprimere: hinc, ut probatum est agendo de notitia Angelorum, non dantur species universales et genericae, quae referant obiecta inferiorum specie distinctorum: ergo multo minus dari potest unica species, quae tot, ac tam varia, etiam genere diversa, obiecta distincte et clare repraesentet.

Quaeres tertio: utrum illa scientia fuerit discursiva?

Respondeo affirmative, quippe secundum doctrinam Doctoris, ad praecisam rationem formalem discursus tantum requiritur, ut duae sint propositiones, quarum una inferatur per aliam: nec enim necesse est, ut ignotum inferatur ex notiori, ut alias probavimus: atqui anima Christi utendo hac scientia potuit habere duas cognitiones actuales, quarum prior esset causa posterioris; nam cum species concurrentes ad illam scientiam subiicerentur eius libertati, et repraesentarent res ad eius nutum, potuit efficere, ut species naturae alicuius primo repraesentaret ipsam naturam, quatenus eam naturam actu cognosceret; deinde ut species proprietatis illius naturae ipsam naturam repraesentaret actu cognoscendam, et sic ex cognita essentia potuit colligere existentiam actualem proprietatis. Insuper, anima Christi erat rationalis, et subinde ratiocinativa, sicut et nostra: ergo revera uti potuit habitu scientifico sibi infuso ad ratiocinandum et discurrendum, sicut et nos iisdem uti possumus. Consequentia patet: anima enim potest uti pro libito cognitione sibi inexistente, maxime quando illa ordinatur ad perficiendam et complendam illius activitatem: at scientia infusa datur anima Christi ad complendam activam eius potentialitatem: igitur ea uti potuit modo sibi connaturali: sed connaturalis modus intelligendi animae rationalis est per discursum: igitur anima Christi per scientiam infusam potuit ratiocinari.

Quaeres quarto: utrum scientia infusa animae Christi fuerit praestantior et perfectior scientia Angelorum?

Videtur affirmare Doctor d. 14. q. 3. ubi supponens intellectum angelicum distingui specie ab intellectu humano, et intellectum Angeli esse praestantioris activitatis quam sit humanus; concedit equidem intellectum Christi non potuisse praestantiorem cognitionem elicere, quam posset angelicus cum aequali scientia infusa, quia cum intellectus angelicus sit maioris activitatis, quam humanus, etiam cum aequali lumine poterit perfectius res percipere, nisi aliunde Deus suppleat minorem activitatem intellectus humani per abundantius lumen, et per plures species infusas: cum autem Christus sit caput Angelorum, et per unionem hypostaticam habuerit modum essendi longe praestantiorem, quam Angeli, etiam debuit habere longe praestantiorem modum operandi; subindeque conveniens fuit, ut Deus suppleret minorem activitatem illius intellectus per species abundantiores et magis perfectas.

Notandum 1. Nomine scientiae acquisitae, nos hic illam intelligere, quae suapte natura acquisibilis est proprio scientis studio de rebus naturalibus: quae tametsi de facto aliquando infundatur (qualiter omnes scientias naturales Adamo fuisse infusas ab instanti suae formationis communiter docent Theologi), per se tamen naturae viribus comparari potest: unde cum infunditur, dicitur dumtaxat infusa per accidens, quia videlicet ex natura sua postulat, ut propriis actibus acquiratur. In quo maxime differt a scientia de rebus supernaturalibus, quarum cognitio naturae vires transcendit, nec ullatenus haberi posset, nisi Deus gratuito beneficio illam infunderet. Quamvis autem certum sit apud omnes Theologos, scientiam illam acquisitam revera in Christo extitisse, ut aperte significat Apostolus ad Hebr. 5. dum de Christo ait: Didicit ex his, quae passus est, obedientiam, non tamen conveniunt omnes de modo, quo illam obtinuerit, an videlicet per divinam infusionem, ut Adamus: an per humanum studium et laborem, ut caeteri homines in rebus naturalibus periti: an per utrumque simul. Quidam enim cum Seraphico Doctore in 2. dist. 11. art. 3. quaest. 2. docent Christum ab initio habuisse sibi infusam divinitus scientiam illam acquisibilem, ne unquam careret notitia naturali plurimorum obiectorum naturalium, quae per talem scientiam percepit; ita quod praeter scientiam illam habitualem non fuerit alia habitualis scientia in eius intellectu, sed dumtaxat experimentalis, intuitiva: cui sententiae adstipulatur etiam Subtilis Doctor, ut infra demonstrabimus. Nonnulli vero cum S. Thom. qu. 12. art. 2. communiter docent, quod etsi Christus Dominus per scientiam infusam ab initio suae formationis omnia noverit, nihilominus de novo sibi comparavit scientiam acquisitam propriis actibus, eo fere modo, quo caeteri homines illam acquirunt; non quidem per disciplinam ab Angelis vel hominibus excerptam, sed praestantissimo, quo pollebat ad res percipiendas, et penetrandas mentis acumine, ne videlicet intellectus agens in eo maneret otiosus et frustraneus. Ita docent omnes Thomistae, et plurimi Recentiores. Sunt etiam qui velint cum Hurtado dist. 8. diff. 22. scientiam illam naturae viribus acquisibilem, in intellectu Christi fuisse partim proprio labore acquisitam, partim per accidens divinitus infusam.

Notandum 2. Cognitionem infusam, et acquisitam ex se praecise non distingui specie, ut docet Doctor dist. 14. q. 3. n. 2. Quia, inquit, acquisita, et infusa cognitio idem habere possunt obiectum, et solum differunt penes causas efficientes, sicut homo creatus, et genitus naturaliter: sed talis distinctio causarum non distinguit cognitionem formaliter, secundum S. Augustinum, epistola ad Deogratias, et Ambrosium lib. De Incarnatione, dicentes, quod disparitas ortus non facit distinctionem naturae, ut patet de Adamo et nobis. Inde colligit Doctor, quod scientia infusa per accidens, et acquisibilis in Christo non distinguantur specie. Item quod si Christus, ut vult S. Thomas, habuerit scientiam infusam de omnibus rebus in proprio genere, non potuerit de novo per proprios actus sibi scientiam de iisdem rebus comparare, quia S. Thomas docet duo accidentia solo numero distincta non posse simul in eodem subiecto subsistere, alterutrum enim foret inutile et otiosum ad subiectum informandum et afficiendum: sic, v. g. duae quantitates bipedales forent frustraneae in eadem parte ligni: et subinde cum scientia acquisita, et infusa de rebus naturalibus ex se dumtaxat numerice differant, quia non specificantur a principio per quod obtinentur, sed ab obiectis, idcirco vel falsum est, quod communiter docent Thomistae, duo accidentia eiusdem speciei non posse in eodem subiecto subsistere: vel Christus non habuit scientificam notitiam de rebus naturalibus: vel non potuit aliam propriis viribus scientificam notitiam de rebus ipsis comparare.

Notandum 3. Cognitionem experimentalem in plurimis a scientifica distingui. Primo namque scientifica cognitio cum sit certa, et iugiter perseverans, maxime occupatur circa res universales, et in abstracto consideratas: experientia vero dumtaxat versatur circa res individuales praesentes, et moventes per suam praesentiam ad experimentalem illam sui cognitionem; unde cognitio experimentalis semper est intuitiva. Secundo, cognitio scientifica ex se potest divinitus infundi independenter ab omni prorsus experientia; licet enim experientia ex natura rei conferat ad acquirendam scientiam naturalem; tamen ab illa non omnino ac per se pendet; quia non in illa nititur tamquam in proprio principio, sed solum est veluti quaedam via, qua naturaliter proceditur ab imperfecto ad perfectum: sic Adamus in statu innocentiae multarum rerum scientiam habuit, quas pro illo statu experiri non potuit. Experimentalis vero notitia non videtur posse infundi, sed solum per ipsam experientiam acquiri: tum quia species ad experientiam deservientes pertinent vel ad cognitionem intuitivam praesentium, vel memoriam praeteritorum, vel coniecturam futurorum, ut docet Doctor loco laudato, num. 4. Unde ut formetur vera et certa notitia experimentalis, oportet, quod noverit intellectus rem fuisse iam taliter qualiter illam experitur de facto; quod utique praestare non potest per speciem infusam, quia, ut diximus cum Doctore, species infusa indifferens est ad repraesentandam rem ut existentem, vel non existentem; unde fit quod si infunderetur species experimentalis, ducere posset in falsam cognitionem repraesentando aliquid ut perceptum per sensus, quod ita cognitum non fuisset. Denique, species quibus scientia utitur in sua repraesentatione et cognitione, abstrahunt a tempore, et a precedente aliqua cognitione: at vero species, quae experimento deserviunt, repraesentant rem praesentem, quae sub experientiam cadit cum ordine ad tempus praeteritum, et ad intuitivam, seu sensibilem cognitionem praeteritam; experientia enim est diuturna, et exacta observatio singularium, ex qua certa et constans cognitio colligitur.

His ita praemissis, tria supersunt statuenda: Primum, quod revera Christus habuerit scientiam acquisitam. Secundum, quod illam habuerit sibi a suae formationis exordio divinitus infusam. Tertium, quod illa non fuerit de omnibus omnino rebus in individuo.

Conclusio prima. — PRAETER SCIENTIAM BEATIFICAM ET INFUSAM, CHRISTUS ETIAM HABUIT SCIENTIAM ACQUISITAM. Haec est communis inter Theologos.

Probatur primo auctoritate Scripturae sacrae, Isaiae 7. ubi Propheta faciens sermonem de Christo ait: Antequam sciat vocare Patrem, aut Matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Samariae: quae verba sic expendit S. Ambrosius in libro De Incarnationis Dominicae sacramento, ubi cum dixisset: Sensus hominis profecit nempe Christus: sicut scriptum est, et Iesus proficiebat aetate, et sapientia, et gratia apud Deum, et homines. Quomodo proficiebat Sapientia Dei? Doceat te ordo verborum, profectus est aetatis, et profectus sapientiae, sed humanae est: ideo et aetatem ante praemisit, ut secundum hominem creders dictum: aetas enim non divinitatis, sed corporis est. Ergo si proficiebat aetate hominis proficiebat, sapientia hominis; sapientia autem sensu proficit, quia a sensu sapientia. Quibus aperte docet Christum aliquam sapientiam, et scientiam per sensus sibi comparasse; quod paulo post probat mox laudato oraculo Isaiae, subditque: Sapientem enim futura et occulta non fallunt: expers autem cognitionis infantia per humanam utique prudentiam, quod adhuc non didicit ignorat. Quibus verbis S. Ambrosius non tribuit Christo simpliciter ignorantiam, cum lib. 5. De Fide, cap. 7. id aperte neget; sed solum tribuit Christo nescientiam oppositam scientiae, quae oritur ab experientia et sensu: concedit igitur Prophetam hic significare aliquam in Christo scientiam sensuum beneficio paulatim acquisitam.

Id insuper idem Propheta luculentius exprimit cum ait ibidem: Butyrum, et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum: quae verba sic expendit S. Hieronymus ibidem: Adhuc pannis involutus, et butyro pastus, ac melle, habebit boni malique iudicium, ut reprobans mala eligat bona: non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit, sed quod scierit reprobare et eligere: ut per haec verba noscamus infantiam humani corporis divinae sapientiae non praeiudicasse. — Probatur etiam per istud Luc. 2. Iesus proficiebat aetate, et sapientia coram Deo, et hominibus: qui utique profectus non fiebat secundum scientiam infusam, cuius omnimodam plenitudinem ab initio receperat: igitur attendendus est dumtaxat penes scientiam experimentalem; non enim, ut quidam volunt, profectus ille dumtaxat est attendendus secundum apparentiam: quia, ut docet S. Augustinus lib. 83. q. 8, verba Evangelistarum narrantium historias accipienda sunt ut exprimuntur, et subinde verus hic significatur profectus.

Probat Conclusionem Seraphicus Doctor supra laudatus qu. 1. Ex eo quod anima Christi, inquit, debuit esse perfecta, non solum secundum superiorem portionem, verum etiam secundum inferiorem, et secundum partem sensibilem, non tantum quantum ad statum patriae, verum etiam quantum ad statum viae, qui duplex est: videlicet innocentiae et naturae lapsae. Et secundum hoc Christus habuit triplicem cognitionem isti triplici statui convenientem, videlicet cognitionem gloriae, cognitionem naturae integrae, et cognitionem poenalis experientiae, ut de quolibet statu aliquid in se haberet. Rursus, quia perfecta fuit anima Christi, quantum ad cognitionem, non solum respectu cognoscibilium, sed etiam respectu modorum cognoscendi; ideo cum res tripliciter sint cognoscibiles, secundum quod tripliciter habent esse; habent enim esse in Verbo, habent esse in intellectu creato, habent nihilominus esse in proprio genere: ideo ad hoc, quod intellectus animae Christi plenam de rebus cognitionem haberet, res cognovit ista triplici cognitione. Et sic patet, quod anima Christi non tantum habuit cognitionem rerum in Verbo, sed etiam rerum a Verbo; cognitionem, inquam, non tantum simplicis notitiae, verum etiam experientiae. Patet etiam harum trium cognitionum sufficientia, necessitas, et distinctio, quae potest sumi vel ex parte virium, scilicet superioris rationis, interioris, et sensualitatis: vel ex parte statuum, videlicet gloriae, innocentiae, et naturae lapsae: vel ex parte modorum cognoscendi, scilicet in Verbo, in se, et in genere proprio. Et sic patet, quod anima Christi praeter cognitionem, quam habuit in Verbo, habuit cognitionem rerum in se, et in genere proprio; et sic ulterius patet, quod anima Christi, praeter cognitionem, quam habuit in Verbo, habuit aliam cognitionem a Verbo.

Obiicies 1. SS. Patres aperte docent Christum nullatenus revera profecisse, aut habuisse incrementum scientiae, et notitiae interioris, sed ipsius profectum in scientia attendendum esse dumtaxat penes externam manifestationem scientiae, vel divinitatis. Sic Athanasius in oratione 4. contra Arianos, ubi etsi primum veram videatur agnoscere scientiae progressionem in Christo; subinde tamen id diserte negat; ait enim: Corporis igitur proprius ille profectus, etenim proficiente ipso, proficiebat in eo divinitatis apud illos, qui intuebantur, ostensio: quanto autem magis divinitas aperiebatur, tanto copiosius augebatur apud omnes homines. Quibus significat profectum istiusmodi in eo consistere, quod evidentiora dabat signa divinae sapientiae ac virtutis; unde subdit: Quis est ille, qui dicitur profectus, nempe ut dixi Deificatio illa est, et gratia hominibus a sapientia communicata, cum in ipsis peccatum, et insita corruptela deleretur ad similitudinem, et cognitionem Verbi: sic enim augescente secundum aetatem corpore, augebatur etiam in eo divinitatis ostensio, palamque monstrabatur omnibus templum ipsum esse Dei, ac Deum in corpore. Ad idem scribit S. Gregorius orat. 25. Ille, inquit, Christus proficiebat ut aetate, ita sapientia et gratia; non quod incrementum ista caperent, quid enim id, quod ab initio perfectum extitit, posset esse perfectius? Sed quod paulatim aperirentur, ac sese proderent. Hoc etiam uberrime declarat S. Bernardus Homilia 2. super Missus est, ubi demonstrat nullum perfectionis incrementum in anima Christum habuisse, ait enim: Neque minus habuit sapientiae: vel potius non minor fuit sapientia Iesus conceptus quam natus, parvus quam magnus: sive ergo latens in utero, sive vagiens in praesepio, sive grandiusculus interrogans Doctores in templo, sive iam perfectae aetatis docens in populo, aeque perfecte plenus fuit Spiritu sancto; nec fuit hora in quacumque aetate sua, qua de plenitudine illa, quam in sui conceptione accepit in utero, vel aliquid minueretur, vel aliquid eidem adiiceretur: sed a principio perfectus, a principio, inquam, plenus fuit spiritu sapientiae et intellectus, spiritu consilii et fortitudinis, spiritu scientiae et pietatis et spiritu timoris Domini. Mox illud Evangelistae de profectu Christi declarans: non secundum quod erat, sed secundum quod apparebat, intelligendum est: non quia videlicet aliquid ei novum accideret, quod ante non haberet; sed quod accidere videretur, quando volebat ipse, ut videretur. Tu homo cum proficis, non quando, nec quantumvis proficis; sed te nesciente tuus moderatur profectus, tua vita disponitur. At vero puer Iesus, qui disponit tuam, ipse disponebat et suam; et quando volebat, et quibus volebat sapientior: quando et quibus volebat sapientissimus: quamquam in se numquam esset nisi sapientissimus: similiter et cum semper plenus omni gratia fuisset, sive quam apud Deum, sive quam apud homines habere deberet, pro suo tamen arbitrio eam nunc plus, nunc minus ostentabat, prout cernentium vel meritis congruere, vel saluti expedire sciebat*. Haec S. Bernardus.

Respondeo SS. Patres nihil aliud velle, quam quod Christus Dominus nullum habuerit sapientiae et scientiae incrementum penes divinitatem, sed dumtaxat penes humanitatem: ut diserte explicat Rupertus lib. 1. In Genesim, cap. 21. ubi locum Isaiae 11. tractans, in quo dicitur super Christum requievisse spiritus sapientiae et intellectus, sic scribit: Quia ille in quem haec dicuntur, cum non tantum homo, sed et Deus sit, licet secundum humanitatem sapientia, aetate, et gratia profecerit, attamen secundum id quod est et erat Deus, nullum profectum habuit. Unde etiam S. Athanasius loco laudato in obiectione, dicit quod si quis pertinacius obluctetur, ut profectum illum in sapientia et aetate verum esse contendat, id eatenus concedendum esse dicit, ut non de divinitate ipsius, sed de humana natura istud dici existimetur. Tamen tamen, inquit, si contentiosius in eo perseverant, quod Christus interrogaverit, audiant a nobis, nullam in divinitate ignorantiam esse, carnis vero esse proprium ignorare.

Vel dico SS. Patres eo modo esse intelligendos, quo dicemus in sequenti Conclusione, nempe Christum Dominum omnia novisse per scientiam infusam, etiam naturalia; nihilominus eorum aliqua adhuc cognoscere potuisse per scientiam experimentalem, non quidem habitualiter, sed actualiter.

Obiicies 2. Superfluum est facere per plura, quod sufficienter fieri potest per pauciora: sed Christus per solam scientiam infusam, non solum sufficienter, sed longe perfectius, cognoscebat id omne quod per scientiam acquisitam nosse posset: igitur haec in ipso fuit frustranea.

Nego minorem: ad perfectionem enim intellectus Christi spectat non solum omnia obiecta cognoscere, sed etiam secundum omnem modum, quo cognoscibilia sunt; unde cum aliter res, maxime sensibiles, possint cognosci per phantasmata ab ipsis abstracta, quam per species a Deo infusas; hinc est, quod sicut in anima Christi praeter scientiam beatam, qua res in Verbo contemplatur, admittitur scientia infusa, per quam illas extra Verbum cognoscat, eo quod utroque hoc modo sint cognoscibiles, ita quia res naturales non solum per species a Deo infusas, sed etiam per eas, quae a phantasmatibus abstrahuntur, cognosci possunt, idcirco hic cognoscendi modus in Christo esse asserendus, utpote cum sit maxime connaturalis animae Christi quatenus coniunctae humano corpori.

Obiicies 3. Scientia acquisita incompossibilis est cum visione beatifica, ut colligitur ex illo 1. ad Cor. 13. Sive prophetiae evacuabuntur. sive lingua cessabunt, sive scientia destruetur: quod maxime intelligitur de scientia acquisita et comparata per phantasmata: sed Christus habebat scientiam beatificam: ergo non potuit habere scientiam acquisitam.

Respondeo primo, ut iam alias diximus, Apostolum intelligendum esse de destructione scientiae non penes habitum, sed penes actum, et exercitium spectans ad aliorum instructionem. Secundo, dico, quod etsi intelligendus esset Apostolus de scientia acquisita, significaret dumtaxat, quod in statu beatitudinis ut anima separata a corpore cognoscat per scientiam acquisitam, non habebit opus sese convertendi ad phantasmata.

Conclusio secunda. — PROBABILIUS EST CHRISTUM NOVISSE QUIDDITATES RERUM NATURALIUM AB INSTANTI SUAE CONCEPTIONIS PER HABITUM SIBI INFUSUM, QUEM POTUISSET PROPRIIS ACTIBUS COMPARARE, NISI ILLUM PER INFUSIONEM OBTINUISSET: NIHILOMINUS ALIQUA DE NOVO POTUIT COGNOSCERE COGNITIONE INTUITIVA, ET EXPERIMENTALI.

Haec, ut mihi videtur, genuina est Subtilis Doctoris doctrina, quantum ad utramque partem, ut constabit infra.

Prima autem pars probatur primo auctoritate SS. Patrum, qui Christo omnimodam scientiae plenitudinem etiam infanti tribuunt, negantque ipsum, etiam puerulum, aliquid nesciisse. Sic S. Augustinus lib. 2. De peccatorum meritis, et remissione, c. 29. ubi docet nullam in eo infante quidem ignorantiam extitisse, uti nec alios inquietos motus originalem redolentes culpae maculam: Quam plane ignorantiam, inquit, nullo modo crediderim fuisse in Infante illo, in quo Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis, nec illam ipsius animi infirmitatem in Christo parvulo fuerim suspicatus, quam videmus in parvulis. Hanc veritatem luculenter tradit Eulogius Alexandrinus Patriarcha in lib. adversus Agnoitas, ubi copiose, eruditeque hanc quaestionem tractans ait: Neque secundum divinitatem, neque secundum humanitatem affirmare in illo ignorantiam extitisse, periculosae temeritatis est expers: cuius librum laudat et approbat S. Gregorius lib. 8. epistolarum, epist. 12. quam ad ipsum scripsit: Quia, inquit, in doctrina vestra impugnans haereticos, qui dicuntur Agnoitae, fuit valde, quod admiraremur, sed autem displiceret non fuit. Eadem veritas constat ex SS. Patribus in prima obiectione superioris Conclusionis laudatis; illi namque constanter affirmant nullam in Christo, etiam ut homine, aliquando ignorantiam extitisse; sed necessum fuisset illum plura ignorare, si rerum naturalium, quae per studium et laborem addisci possunt et cognosci, non habuisset sibi infusam scientiam: igitur illam revera habere dicendus est.

Probatur etiam ratione. Primo, quidem ea, qua usus est S. Damascenus lib. 3. De fide, cap. 22. ubi probat Christum revera nequidem secundum humanitatem potuisse habere ullum incrementum scientiae, propter intimam illius coniunctionem cum Verbo. *Nam si vere caro est coniuncta Deo Verbo, ab ipso existendi primordio; vel potius in ipso extitit, et hypostaticam cum illo identitatem habuit; qui fieri potuit, ut non perfecte omni sapientia, et gratia locupletata sit? Non ut ipsa gratiam participaret, neque ut ex gratia in communionem admitteretur eorum, quae ad Verbum pertinent: sed ea potius ratione, quod propter unionem hypostaticam, humanis ac divinis omnibus unius Christi propriis factis (quandoquidem Deus idem et homo simul erat) illa ipsa caro gratiam, et sapientiam, plenamque bonorum omnium copiam in mundum fontis instar exundaverit. Ex quibus sic ratiocinari licet: Christus ratione suae unionis ad Verbum debuit habere plenam bonorum omnium copiam, et subinde sapientiam ab eo instanti, quo ipsius humanitas fuit unita Verbo: at si non habuisset per infusionem scientias omnes naturales, quae studio et labore comparari possunt, non habuisset plenam bonorum omnium copiam: igitur ex tunc illas habere debuit.

Confirmatur: unio hypostatica ex sua dignitate postulat, ut natura assumpta sit in primo instanti perfecta omni perfectione naturali non repugnante suo statui: atqui scientiae naturales sunt quaedam perfectiones intellectus humani, nec repugnant statui Christi; quia si repugnarent, maxime vel ex defectu usus rationis, vel quia intellectus dependet a phantasmatibus et speciebus possibilibus, ut utatur scientia naturali, quae per acquisitionem comparari potest: sed ex neutro capite repugnant scientiae naturales Christo ab instanti suae formationis. Non quidem ex primo capite, quia, ut constat ex laudatis Sanctis Patribus, Christus etiam in utero matris perfectum habuit rationis usum, idcirco Ieremias cap. 31. ipsum adhuc in utero matris existentem virum appellat: Mulier, inquit, circumdabit virum: quae verba sic exponit S. Hieronymus: Iuxta incrementum aetatis, inquit, per partus tempora, et infantiam proficere videtur sapientia et aetate: sed perfectus vir intra femineo solitis mensibus continebatur. Vel ut supra dicebat S. Bernardus, Non minor fuit sapientia Iesu, conceptus quam natus, parvus quam magnus, etc.

Reponunt aliqui Thomistae cum Caietano, quod quamvis Christus non habuerit sibi infusas omnes scientias naturales ab initio suae formationis: tamen facili negotio potuit eas comparare, ratione acuminis ingenii, quo praeceteris hominibus excellebat, et quo poterat comprehendere naturas rerum, ita ut cognito caelo, v. gr. cognosceret omnes effectus illius, et cognito uno individuo cognosceret alia.

Contra, quantumvis aliquis excellat ingenio, non potest rerum naturalium brevi tempore notitiam sibi comparare: tum quia excedit naturales ingenii vires, ut viso uno, aut altero individuo, possit aliquis colligere, quid sit sentiendum de aliis; cum multa individua reperiuntur sibi similia, ut experientia constat circa medicinam pro morbis curandis; quippe pro diversa hominum complexione, ad eumdem morbum curandum diversa sunt adhibenda remedia. Adde quod scientia humana non possit comparari, nisi dependenter a sensibus et phantasmatibus: quare cum omnes res et effectus non occurrerint sensibus Christi, imo nec plures potuerint occurrere, nisi diuturno temporis successu, non videtur quomodo Christus potuisset propriis actibus earum notitiam sibi comparare.

Reponunt iterum, rerum naturalium phantasmata ad hanc scientiam necessaria, maxime earum, quae communiter non occurrunt, fuisse ab Angelis repraesentata sensibus et phantasiae Christi.

Contra, non apparet quomodo tam diversa sensibilia, et tam multa potuerint ab Angelis applicari sensibus Christi: phantasmata autem non possunt Angeli infundere, quia ut communiter docent Theologi, solum possunt producere motum localem, et movere phantasmata antea producta, et applicare activa passivis. Addit Isambertus, quod longe facilius sit recurrere ad simplicem infusionem pro acquisitione eiusmodi scientiarum, quam ad tantam congregationem obiectorum factam ministerio Angeli; tum etiam, quia has scientias debent admitti in Christo Domino multo perfectiores, quam in quovis puro homine: at ex nuda subministratione aliquorum obiectorum singularium, facta per Angelum ex singulis speciebus, haec scientia non potest, ex vi etiam acutissimi ingenii, comparari brevi aliquo tempore in statu tam perfectissimo, in quanto fuit acquisita ab aliquo singulari homine, v. g. Aristotele, per disciplinam fundatam in longa experientia et magno studio eruditissimorum hominum, praesertim cum singula individua non semper ita repraesentent proprias differentias, ut sine errore possint cognosci: ergo cum Christus Dominus debuerit habere has scientias perfectas in tota latitudine obiectorum, nec sit deterioris conditionis, quam primus noster parens, nec potuerit illas habere aliter quam per infusionem, habuit omnes illas de facto per infusionem.

Probatur secundo: Christus non debuit esse minus divinis charismatibus et donis illustratus, quam Adamus, utpote qui venerat prioris Adami damna resarcire: sed Adamus ab initio suae formationis habuit sibi infusam cognitionem omnium rerum naturalium: igitur etiam Christus habere debuit.

Reponunt Thomistae negando paritatem, et rationem disparitatis triplicem cum caeteris profert Gonetus:

Primo quidem, quod cum Adamus fuerit conditus a Deo in aetate perfecta, ut caput et Doctor generis humani, statim haberet illas scientias, quae in homine illius aetatis essent necessariae ad illa munia exercenda: Christus autem licet sit caput ac Doctor totius Ecclesiae, atque omnium Dominus, quia tamen genitus fuit in aetate infantili, ita ut non statim ut vir perfectus in hoc mundo conversaretur; non opus fuit, ut scientiam suapte natura acquisibilem, per infusionem ab initio reciperet; sed paulatim, ut caeteri homines, per sensus eam sibi comparare debuit. Secundo, Adamus datus est Doctor toti generi humano in naturalibus, et ideo oportuit, quod a principio suae productionis haberet omnes scientias naturales, sicut et quod statim esset perfectus homo, quantum ad corporis quantitatem et dispositionem: at Christus datus fuit Doctor mysteriorum gratiae, non rerum naturalium. Dicit enim Apostolus 1. Cor. 15. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de caelo coelestis. Et ipsa veritas ait Ioan. 3. Qui de terra est, de terra loquitur, qui de caelo venit, super omnes est, et quod vidit et audivit, hoc testatur, et ideo oportuit, ut Christus statim haberet scientiam infusam mysteriorum gratiae, non vero scientiam per se acquisibilem rerum naturalium, sicut neque perfectam corporis quantitatem. Tertio, Adamus visione beatifica carebat, et mox a creatione privandus erat scientia per se infusa; unde conveniens fuit, ut statim ab initio naturalem scientiam infusam per accidens reciperet, non modo iuxta mensuram proportionatam aetati, in qua a Deo conditus est, sed etiam quantum ferebat necessitas, qua et ipse, et omnes eius posteri laborassent, nisi eo Dei beneficio liberaliter fuisset praeventus; at in Christo nulla talis necessitas extitit, et fulgens ei scientia beata atque infusa abunde supplere potuit omnem usum scientiae infusae per accidens.

Verum haec tres responsiones non solvunt vim argumenti, nec sufficientem disparitatem adstruunt. Non quidem prima, nam licet Christus a primo suae formationis exordio non habuerit aetatem perfectam, tamen revera virilem habebat animum, et erat vir, iuxta praefatum Ieremiae vaticinium, hoc est, virile, et ut hominem decet, habebat perfectum rationis iudicium, ut docet S. Hieronymus: ergo cum naturales scientiae maxime deceant hominem pro eo statu vel tempore quo perfectum habet iudicium rationis, maxime conveniens fuit, ut etiam pro illo tempore anima Christi scientiis naturalibus illustraretur, unde cum tunc non posset illas acquirere propriis actibus, necessarium fuit, ut illas haberet per infusionem.

Secunda pariter ratio disparitatis est nulla, quamquam enim Christus destinatus fuerit, ut esset Doctor gratiae et iustitiae, non vero scientiarum naturalium, inde non sequitur, quod ipse non debuerit habere perfectam notitiam de rebus naturalibus: tum quia res naturales maxime deserviunt ad notitiam rerum spiritualium: siquidem, ait S. Paulus ad Rom. 1. Invisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, etc. unde earum notitia Christus opus habebat, ut mysteria regni Dei nota faceret per similitudines et parabolas, quibus frequentissime utitur in Evangelio, a rebus et scientiis naturalibus desumptas: tum quia, ut diximus, illae scientiae naturales maxime deserviebant ad illustrandum Christi animum.

Ad tertiam dico, perinde esse ad cognitionem rerum naturalium, quod Christus habuerit scientiam beatificam et infusam, sicut enim praeter scientiam beatificam necessaria fuit in eo infusa per se, qua res in entitate suas supernaturales, et quae humano studio cognosci non possunt, ipse cognosceret in proprio genere, ita praeter illam infusam per se, necessarium fuit, ut haberet etiam scientiam infusam per accidens, qua res naturales, quarum cognitio potest acquiri, apprime et peritissime nosset.

Probatur tertio: Christus habuit per infusionem virtutes morales, quae conducebant ad illustrandam et perficiendam ipsius voluntatem: ergo pari ratione debuit habere virtutes intellectuales, seu naturales scientias, sibi divinitus infusas. Antecedens constat ex dictis. Consequentia probatur a paritate rationis, quia carentia scientiarum naturalium non minus derogat perfectioni animae Christi, quam carentia virtutum moralium.

Negant paritatem Thomistae, et rationem disparitatis duplicem profert Gonetus, quarum prima est, quod scientiae naturales non reddunt subiectum bonum simpliciter, sed tantum secundum quid; ac proinde ex illarum carentia non constituitur non bonum simpliciter in aliquo ordine; ex quo ulterius sit non plus derogari perfectioni Christi per carentiam scientiarum naturalium ad tempus, quam ei accrescat ex connaturali illarum acquisitione; cuius oppositum in virtutibus acquisitis contingit, ut ex supra dictis constat. Secunda ratio discriminis, quam proferunt, est quia, si scientiae per se acquisibiles fuissent humanitati Christi per accidens infusae a primo instanti suae conceptionis, intellectus agens animae Christi perpetuo mansisset privatus suo proprio munere, et officio, quod est abstrahere species intelligibiles a sensibus, illustrando phantasmata, ut docent Philosophi in libris De Anima: erat autem magnum inconveniens, quod aliqua potentia maneret in anima Christi perpetuo privata actu proprio et sibi connaturali. Ex hoc vero, quod Christus receperit per infusionem omnes virtutes morales a primo instanti suae conceptionis, non sequitur synderesin, vel aliam potentiam animae Christi fuisse in eo otiosam, et perpetuo privatam suo proprio munere, quia potentiae animae Christi, virtutibus illis semel informatae, actus eiusdem speciei circa materias virtutum moralium produxerunt, quos per virtutes morales a se comparatas elicuissent. Haec Gonetus.

Contra primo, eo modo, quo virtutes morales conferunt ad perfectionem voluntatis, ita et intellectuales ad perfectionem intellectus: ergo sicut Christus diceretur imperfectus in genere moris, si non haberet omnes virtutes morales, ita diceretur imperfectus in ratione intelligentis, si non haberet omnes virtutes intellectuales. Adde quod prudentia est una ex virtutibus moralibus: sed prudentia perfecta, cum consistat in practica cognitione, supponit perfectam cognitionem speculativam, non tantum primorum principiorum, sed etiam universalium conclusionum, a quibus iudicium in singulis eventibus pendet: ergo habuit moralem scientiam eorum omnium, et consequenter habuit caeteras scientias, non enim ad alias erat magis impeditus, neque una scientia potest sine consortio aliarum esse omni ex parte perfecta. Sunt enim quodammodo connexae, sicut virtutes.

Nego pariter secundam rationem disparitatis, nam ut observat Doctor d. 14. q. 3. n. 3. intellectus agens fuit in Adamo, et in Beatis remanet, nec tamen dicitur in eis frustraneus, licet non abstrahat species a phantasmatibus: sicut nec nutritiva, augmentativa, et generativa in Beatis corporibus facultates dicuntur frustraneae, quamquam illae facultates nullum actum, nullamque operationem exerceant; quippe non solum ordinantur ad operationem sibi congruam, sed etiam ad naturae humanae integritatem: igitur pari ratione Christus Dominus potuit habere intellectum agentem, et passibilem, quatenus conducebat ad naturae humanae integritatem, et vim habebat cudendi species intelligibiles deservientes ad rerum naturalium notitiam, si aliunde istam notitiam non habuisset. Adde quod intellectus agens deservire poterat ad excipiendas et formandas species deservientes ad experimentalem cognitionem, in qua Christus poterat proficere.

Nec valet reponere cum Caieto, quidem non semper ex carentia propriae operationis alicuius potentiae recte deduci eam esse in suo subiecto frustraneam, sed duntaxat ex carentia operationis pro statu, et tempore, quo debetur. Unde non debebatur intellectus agens Adamo pro statu primae creationis, quia cum formatus fuisset perfectus tam secundum animam, quam secundum corpus, non habuit opus ipso intellectu agente, quo crescit et perficitur intellectus in scientia, abstrahendo species a phantasmatibus; unde licet tali operatione caruerit, tamen intellectus agens non fuit in eo frustraneus. Idem dicit de Beatis, quia, inquit, non sunt in statu acquirendi scientiam, unde licet non careant intellectu agente, tamen in ipsis intellectus non dicitur frustraneus. Haec, inquam, responsio nulla est: tum quia supponit pro certo, quod in controversiam movetur; nempe quod Christus non fuerit productus undecumque perfectus secundum intellectum, sicut Adamus; hoc enim contendimus, quod ipse cum caeteris

Thomistis negat absque fundamento: tum quia nulla facultas censetur frustranea pro quocumque statu, licet non producat suum actum, quia iam aliunde productus est, nam, ut inquit Doctor mox laudatus, potentiae pro quocumque statu non dicuntur inutiles et frustraneae, quae ex se habent vim producendi suum actum et effectum, nisi illum ab alia causa iam productum haberent. Sic v. g. augmentativa facultas non potest sese exercere in accretione corporis Beati, sicut nec potuit in Adamo, quia corpus Adami, et Beatorum divinitus habuit productum perfectum statum accretionis, cui nihil fuit, quod iusto adiiceretur: sufficit igitur, ut Christus dicatur habuisse intellectum agentem, quod intellectus ille ex se fuerit capax ad producendam notitiam scientificam de rebus naturalibus, si Deus ipsi illam non indidisset.

Obiicies 1. Omnes illas Scriptura et SS. Patrum auctoritates, maxime vero auctoritatem S. Ambrosii docentis, quod Christus profecerit secundum scientiam a sensibus acceptam: ergo revera Christus acquirere potuit scientiam a rebus naturalibus proprio studio et labore.

Respondeo illas auctoritates explicari de profectu notitiae experimentalis acquisita, qua utique dependebat a sensibus, et in dies ad occursum obiectorum fiebat maior in ratione experimentalis notitiae; non vero secundum rationem verae scientiae; Christus enim iam aliunde perfectam habebat illam sibi infusam scientiam de rebus naturalibus. Dicitur autem in ista notitia profecisse, quemadmodum medicus v. g. qui iam perfecte cognoscens remedii a se confecti virtutem per suam scientiam theoreticam, dicitur eiusmodi virtutem melius cognoscere, dum illam in seipso experitur, et verum esse comprobat. Adde quod si profectus ille Christi accipiatur secundum veram et perfectam scientiam, poterit intelligi eo modo, quo explicant caeteri SS. Patres, nempe de profectu secundum manifestationem exteriorem et sensibilem illius scientiae, cuius plenitudinem Christus habebat.

Obiicies 2. Christus ut viator debuit habere scientiam eo modo quo viatorem decebat: sed statum viatoris decet, ut acquirat scientiam multis actibus et experientiis: igitur pari modo illam Christus obtinere debuit.

Respondeo primo, negari posse maiorem: quamquam enim revera Christus fuerit viator, attamen cum simul esset comprehensor, et hypostatice eius humanitas unita Verbo, hinc multo ampliores et nobiliores praerogativas, quam caeteri viatores, habere debuit. Unde sicut habuit scientiam infusam de rebus naturalibus, et intellectum, ac voluntatem expeditam ad operationem ab instanti suae formationis, quod caeteris viatoribus non competit, hinc etiam potuit habere scientiam acquisitam alio modo, quam caeteri viatores.

Respondeo secundo cum Doctore supra laudato num. 8. distinguendo minorem: Cognitio intuitiva, et experimentalis competens viatori, est ex multis actibus et experientiis, transeo: cognitionem abstractivam comparari per multos actus, et experientias, nego: haec enim potest haberi per scientias infusas et abstractivas. Christus priorem sibi comparavit per proprios actus, non vero posteriorem.

Instabis: Christus non solum debuit habere scientiam, sed debuit illam habere secundum proprium et connaturalem modum, quo haberi potest; sic enim non solum est perfectus per diversas scientias atque perfectiones, verum etiam et diversis modis: igitur sicut habuit scientiam beatam secundum modum proprium illius, scilicet permanentem et non tantum transeuntem, ut forte aliqui viatores habuerunt, et sicut habuit scientiam per se infusam, secundum modum proprium illius, scilicet per infusionem, ita scientiam humanam, seu natura sua acquisibilem habere debuit modo humano, scilicet per acquisitionem.

Distinguo antecedens: habere debuit modo connaturali, si perfectiori modo eam aliter habere non potuerit, concedo: secus, nego. At perfectius est habere scientias ab instanti conceptionis per infusionem, quam illas diuturno labore comparare: igitur longe praestantius fuit Christo habere scientias per infusionem, quam illas paulatim acquirere.

Urgebis. Praestantius est habere scientiam per acquisitionem, quam per infusionem, tam ex parte scientiae, quam ex parte scientis: ergo praetaxata solutio nulla. Patet antecedens: ex parte quidem scientiae; quoniam scientiae acquisitio est talis scientiae generatio per se, infusio autem est scientiae generatio per accidens; similiter ex parte scientis, nam ut docet Aristoteles 1 Ethic. c. 5. ex Hesiodo, Optimus ille quidem est ex se se, qui omnia novit: igitur, etc. — Nego subsumptum: nam simpliciter et absolute loquendo, perfectius est numquam caruisse aliqua scientia sibi convenienti, etiamsi a solo Deo recipienda sit, quam aliquandiu illam non habere, ut per proprios actus obtineatur, maxime cum hic modus obtinendi scientiam nihil perfectionis addat. Adde quod ex Suare d. 30. sect. 2. quacumque ratione Christus hanc scientiam infusam habuerit, a se illam habere dicendus est, non tamquam adventitiam, sed tamquam proprietatem connaturalem ratione unionis, sicut de gratia et aliis donis in superioribus dictum est. Quod secundo ita declaratur et confirmatur; quia si Christus assumpsisset humanam naturam in statu per se debito unioni sine defectibus, quos propter nostram redemptionem in corpore assumpsit, sine dubio assumpsisset illam perfectam hac scientia, sicut reliquis perfectionibus: ergo et nunc de facto ita illam assumpsit cum hac perfectione ex illo principio, quo carentia huius scientiae neque est necessario coniuncta cum corpore passibili, nec per se confert ad finem redemptionis.

Obiicies 3. Christus erat discursivus: ergo mediante discursu poterat de novo aliquas conclusiones scientificas cognoscere, et sibi scientiam comparare. — Respondet Doctor mox laudatus, discursum non semper efficere, ut aliquis cognoscat conclusionem, quam ante non sciverit, sed ut cognoscat actu, quod ante habitualiter novit. Unde si Christus non cognosceret omnes res naturales in proprio genere, posset sibi per discursum comparare notitiam rerum ignotarum, secus vero cum illam notitiam sibi haberet infusam. Deinde posset Christus cognoscere conclusionem scientificam, licet praehabuerit notitiam quidditativam terminorum, quam notitiam Aristoteles scientiam appellat, licet, inquit Doctor, proprie non sit habitus conclusionis.

Obiicies 1. Doctor Subtilis loco laudato num. 6. aperte docet, quod Christus profecit in cognitionem rerum naturalium; ait enim:

Illa cognitio intuitiva in genere proprio actualis vel habitualis non potest dari illi animae de omnibus; et quoad hoc necesse est dicere, > quod profecit, sicut et alia anima, quia alia et alia obiecta alio et alio modo cognovit, etc.

Respondeo Doctorem nihil aliud velle, quam quod Christus non cognoverit omnia per scientiam intuitivam mediantibus speciebus infusis, immo quod nec etiam noverit contingentia, quia species infusae cum aeque repraesentent rem absentem, ac praesentem, et illam semper eodem modo exhibeant, non possunt deservire ad cognitionem certam et intuitivam rerum contingentium et praesentium: unde necessum fuit, quod Christus res contingentes vel noverit in Verbo, vel earum scientiam acquisierit. Unde colligit Doctor, quod ut Christus haberet scientiam intuitivam et experimentalem de rebus, necessum fuit, ut illam sibi compararet per proprios actus, et per phantasmata ac species desumptas ex sensibus:

Quia, inquit ibidem, de re praesente non tantum relinquitur species sensibilis in phantasia, sed aliqua in potentia memorativa, et illae potentiae cognoscunt obiectum sub alia, et alia ratione: nam una cognoscit obiectum secundum se absolute, apprehendendo quidditatem eius; alia apprehendit obiectum, ut in praeterito apprehensum, ita quod apprehensio praeterita est immediatum obiectum, et obiectum immediatum illius apprehensionis praeteritae est obiectum mediatum recordationis. Ita, etiam praesente aliquo sensibili sensui potest virtute illius causari in intellectu duplex cognitio; una abstractiva, qua intellectus agens abstrahit speciem quidditatis, ut quidditas est, a specie in phantasmate, quae repraesentat obiectum absolute, non ut existit hic, et nunc, vel tunc: et alia potest esse in intellectu cognitio intuitiva, quae cooperatur intellectui, et ab hac potest derelinqui habitualis cognitio intuitiva importata in memoriam intellectivam, quae sit non quidditatis absoluta, sicut fuit alia, sed cogniti, ut existentis, quando in praeterito apprehendebatur, ut praeteriit. Hoc modo Christus per experientiam didicisse dicitur multa, hoc est per cognitiones intuitivas, id est illorum cognitorum, quantum ad existentiam, et per memorias derelictas ab eis.

Ita Doctor. Quibus aperte docet, quod equidem Christus profecerit in scientia experimentali et intuitiva, non vero habituali, et abstractiva.

Corollaria. — Ex his collige primo per scientiam acquisitam Christum novisse quidditates omnium rerum existentium; nam species et quidditates sunt numero finitae, et consequenter facili negotio poterant omnes ab intellectu Christi percipi, imo novit etiam nobilissima totius rerum universitatis individua: cetera autem, quorum notitia non maxime conducebat ad illius scientiae dignitatem, non est inconveniens asserere ipsum per illam scientiam acquisibilem sibi insitam non novisse, sed dumtaxat per scientiam experimentalem, vel intuitivam.

Collige secundo. Ipsum non habuisse notitiam illam de rerum quidditatibus per species universales, quas sibi successu temporis acquisierit, ita quod simul, et semel duplicem de rebus habuerit cognitionem acquisibilem: unam quidem per accidens infusam, alteram vero proprio studio, et labore comparatam, ut vult S. Thomas: quia, ut subtiliter arguit Doctor argumento ad hominem, duo accidentia eiusdem speciei, et solo numero distincta non possunt esse in eodem subiecto secundum doctrinam S. Thomae, sed notitia infusa per accidens, et acquisita per se, de uno et eodem obiecto specie, sunt duo accidentia eiusdem speciei, et solo numero distincta; quia vel sunt species, vel similitudines illius obiecti, quarum una est habita per infusionem, et alia comparata per acquisitionem, vel habitus, qui non plus distinguuntur, quam species: ergo non possunt in doctrina S. Thomae dari scientia infusa et acquisita de uno obiecto in eodem intellectu: at secundum S. Thomam erat iam in intellectu animae Christi scientia infusa quidditatum non solum omnium supernaturalium, verum etiam naturalium: ergo in ipso intellectu non est admittenda earumdem quidditatum scientia acquisita.

Dicent forte Thomistae, distingui scientiam infusam, et notitiam acquisitam de eodem obiecto, sicut distinguuntur scientia matutina, et respertina, seu scientia in Verbo, et in genere proprio: possunt autem dari de eodem obiecto specie scientiae matutina et vespertina: ergo et scientia infusa et acquisita. — Verum respondet Doctor, disparem longe esse rationem, quia scientia matutina, et scientia vespertina comparantur per diversa media, seu per diversas rationes: matutina nimirum per Verbum, quod est obiectum cognitum, et ratio cognoscendi: respertina vero per propriam similitudinem creatam infusam, vel acquisitam, quae non est obiectum cognitum, sed solum ratio cognoscendi: at scientia infusa et acquisita, quas admittit S. Thomas de uno et eodem obiecto specie, nec penes obiectum, nec penes rationem qua, nec penes rationem sub qua, nec penes rationem per quam distinguuntur, sed penes varias causas efficientes dumtaxat, quae non sufficiunt ad constituendam distinctionem specificam inter aliquos effectus: ideo quantumvis de uno specie obiecto dari possint notitia matutina et vespertina, tamen dari non possunt scientia infusa et acquisita. Confirmantur haec omnia: nam si duae cognitiones eiusdem plane speciei essent in Christo, vel utraque esset imperfecta, vel utraque perfecta, vel saltem alterutra: dicere autem ambas imperfectas est ponere imperfectionem in cognitionibus Christi sine necessitate: ponere vero utramque perfectam, est dicere alteram quoties obiectum aliquod perfecte cognoscitur, esse superfluam, quia quando cognoscitur quantum est cognoscibile per aliquam cognitionem superfluit alia cognitio, quae postmodum datur de eodem obiecto. Dicere tandem aliquam illarum esse perfectam, aliam imperfectam, hoc videtur gratis dici, quia utraque probari potest esse perfecta in genere suo.

Colligit tandem. Christum nihil didicisse, nec ab hominibus, nec ab Angelis: Primo, quia non fuit conveniens eum doceri ab illis, quorum est Doctor, et non discipulus: atqui Christus erat hominum et Angelorum Doctor, et non discipulus. Secundo, ille proprie discit, qui cum aliquid ignoraret, eius notitiam accepit a scientia, et cum non habeat ex se principium sufficiens, acquirit species dependenter a conceptu magistri per eum sibi explicato, qui velut quoddam lumen illum illuminat et determinat: Christus autem non illuminabatur ab Angelis, neque ab hominibus: sed cum ab eis aliquid audiebat, habebat se instar praecceptoris, cui discipulus ex libro legit ea, quae sciebat.

Dices. Acquirere scientiam ab homine docente, videtur esse nobilius, quam acquirere illam a rebus sensibilibus: quia in anima hominis docentis sunt species intelligibiles in actu; in rebus autem sensibilibus sunt species intelligibiles solum in potentia: sed Christus accepit scientiam acquisitam a rebus sensibilibus. — Respondeo: dignius esse accipere scientiam a rebus sensibilibus, quam ab homine: Primo. quia creaturae sensibiles sunt velut Dei voces, ideoque ab eis abstrahere species est doceri per Deum: secundo, quia scientia, quae habetur ex rebus sensibilibus, acquiritur per modum inventionis absque alterius adiumento, et ex propriis viribus: quae autem ab hominibus, acquiritur ex adiumento docentium.

Dices 2. Quilibet audiens sermonem significativum alicuius, potest cognoscere quod nescit: ergo Christus potuit addiscere ab hominibus quae secundum hanc scientiam nesciebat. — Respondeo. antecedens verum esse, nisi eo ipso tempore, quo audit, alio modo cognoscat illud de quo audit, vel tempore antecedenti cognoverit: ita vero se habet Christus, qui cum per scientiam acquisitam cognoverit omnia, quae secundum locum, et tempus conveniebat illum non ignorare, ex consequenti ab hominibus non norit, sed per experientiam, atque ministerio sensuum, statim ac cognosci ab eo conveniens fuit.

Dices 3. Luca 22. habetur, quod Christo in horto apparuit Angelus confortans eum: sed confortatio fit per verba confortatoria docentis, iuxta illud Iob 2. Ecce docuisti plurimos, et manus lassas roborasti, vacillantes confirmaverunt sermones tui: ergo Christus ab Angelis edoctus est. — Respondeo, dubitatum aliquando fuisse de veritate huius historiae a Catholicis nonnullis, ut patet ex S. Hilario lib. 10. De Trinit. et Hieronymo lib. 1. Contra Pelagianos, qui scribunt, quod suis temporibus in Graecis, et Latinis codicibus non inveniebatur. Et Epiphanius ipse in Anchorato, testis est ex orthodoxis et piis nonnullos simplici zelo, sed non secundum scientiam, illam historiam e suis codicibus erasisse, quia timebant ne tareret Arianis. Assenserunt illis Anabaptistae. Verumtamen certa esse debet, maxime a tempore Concilii Tridentini, cuius haec est definitio, sess. 4. Siquis autem libros istos integros cum omnibus suis partibus prout in Ecclesia Catholica legi consueverunt, et in vetere vulgata editione habentur, pro sacris Canonicis non susceperit, anathema sit. Et certe Epiphanius loco citato, et Augustinus lib. 3. De consensu Evangelistarum, cap. 4. hunc locum Lucae ut Evangelium agnoverunt, et alii. Non negavit ipse Hilarius, non Hieronymus, quare supposita eiusdem loci veritate, respondet duobus modis: Primo. Angelum dici confortasse Christum, non quia robur illi addidit, sed quia virtutem ac robur animi ipsius laudavit. Ita S. Chrysostomus Homil. De Trinit. Quo pacto ab Angelo robur accipiebat? Non robur accepit, sed glorificationem Angeli dicentis: Tuum est regnum, et imperium, Domine. In eodem sensu est Epiphanius supra. Secundo, confortari dicitur ab Angelo, sicut amicus solet levare amici tristitiam verbis, et colloquio familiari: etiamsi nihil prorsus doceat amicum: confortari autem se ab Angelo permisit Christus, inquiunt SS. Patres, tum ut doceret veritatem humanae naturae, qua interior est Angelica, sicque in nobis fides Incarnationis ipsius confirmaretur: tum etiam ut doceret homines hac ratione utilitatem orationis.