Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

Cum Incarnati Verbi mysterium inter caetera divina opera maxime humanam rationem transcendat, nihil enim mirabilius cogitari potest, quam quod, ut Ecclesia profitetur in Symbolo sancti Athanasii, Dominus noster Iesus Christus Dei Filius, Deus et homo est: Deus ex substantia Patris ante saecula genitus, et homo ex substantia Matris in saeculo natus: perfectus Deus, perfectus homo ex anima rationali et humana carne subsistens; aequalis Patri secundum divinitatem; minor Patri secundum humanitatem; quare nihil mirum si circa tam ineffabile, tamque humanae menti impervium mysterium, pluribus longe modis erratum fuerit, quam circa quemlibet alterum ex nostrae fidei Articulis. Nam, ut missos faciam Gentiles, qui impossibile iudicarunt Deum hominem fieri, necnon et perditos Iudaeos, qui Christum merum esse hominem crediderunt; imo etiam, ut hominem infimum ac deterrimum, ignominiosa nece sustulerunt, vix numerari ac recenseri possunt varia haereticorum impia dogmata circa Incarnati Verbi assertionem. Nihilominus, ut eos errores ad certum ordinem perstringamus, triplicem in classem distribuemus: quarum Prima aperiet principes Haeresiarchas qui Christi Domini divinitatem impugnarunt: Secunda referet eos omnes, qui circa eius humanitatem erraverunt. Tertia denique varios ac multiplices referet errores eorum omnium qui utriusque, divinitatis et humanitatis unionem negaverunt, vel adulterare, et obscurare tentaverunt. Quidam enim, ut scribit sanctus Leo Papa Sermone decimo De Nativitate, cap. 2, ex documentis Nativitatis Domini nostri Iesu Christi, quae eum verum hominis filium demonstrabant, nihil ipsum amplius, quam hominis filium crediderunt, non putantes illi adscribendam esse divinitatem, quem, et primordia infantiae, et incrementa corporea, et passionum usque ad crucem, mortemque conditio, non dissimilem caeteris mortalibus approbassent.

Caeterum hac in texenda Haeresum ac Haeresiarcharum in Incarnationem divini Verbi militantium serie, ne quid ex proprio cerebro confictum proferre videar, Lectorem monitum volui, omnia quae narraturus sum, ex SS. Patribus illorum errorum expugnatoribus, et antiquioribus Ecclesiasticae Historiae Scriptoribus esse deprompta, ac testimonio roborata: quamquam, ut cuique meritas ac debitas grates et laudes rependam, non denegem me plurima debere Baronio, Petavio, aliisque modernis Annalistis, et Theologiae Professoribus, qui suis doctissimis studiis et scriptis, nobis in hac texenda Haeresum Enciclopaediam, imo et in difficillimo hoc Tractatu elucubrando in suppetias venere.

PRIMA CLASSIS HAERETICORUM — Qui Christi Domini Divinitatem impugnaverunt.

Tredecim circiter apud Antiquos celebrantur nefandi illius erroris Assertores et Artifices: quorum impium agmen duxit Carpocrates, qui ipsis Apostolorum temporibus, ut recenset Irenaeus lib. 1. cap. 1. praecipuus fuit Gnosticorum auctor, perinde, ac Simon ille Samarites magus et fornicarius, qui affirmabat, inter caetera, Iesum ex Iosephi et Mariae coniugio caeterorum more progenitum esse, in quem post Baptismum Christus illapsus est; ac talem animam accepisse dicebat, qua sciret ea, quae superna essent, atque nuntiaret: ut docent Tertullianus lib. De Anima cap. 25. Epiphanius, lib. 1. De Haeresibus cap. 5. et Augustinus ibidem cap. 7.

Cerinthus Carpocratis discipulus, nihil ab impio praeceptore dissentiebat; cum eo siquidem affirmabat descendisse Christum, hoc est Spiritum sanctum, in Iesum ad Iordanem in columbae specie, ac postquam passus est Iesus, Christum revolasse sursum, Iesum autem resurrexisse. Ita referunt Irenaeus, lib. 2. cap. 3. Epiphanius, haer. 28. At Augustinus, lib. De Haer. cap. 8. ait Cerinthum asseverasse non resurrexisse Iesum, sed resurrecturum esse. Porro iidem auctores testantur ipsum Cerinthum unum fuisse ex illis, qui commoverunt multitudinem credentium adversus Petrum, eo quod ad baptizandum Cornelium ingressus esset ad viros praeputium habentes: huncque praeterea esse, qui sub Apostolis quaestionem illam movit de Circumcisione ac caeteris Iudaeorum adhibendis caeremoniis; ad quam disceptandam primum Hierosolymis Concilium habitum est, ut legimus Act. 15. Quae si vera sint, oportet ipsum antiquiorem esse Carpocrate, quem sub Adriano collocat Theodoretus, qui in Aegypto Cerinthum diu versatum esse refert, ibique Philosophiae operam dedisse, atque in Asiam transisse postea; unde illud memorabile narrat Irenaeus lib. 3. cap. quod cum sanctus Ioannes Evangelista ad balneum venisset, animadvertens ibi accessisse Cerinthum statim inde exiit; ne balneum, inquit, subito cadens nos cum Cerintho opprimat.

Ebion, a quo Ebionitae, Cerinthi discipulus, cum secta Samaritanus esset, Iudaeus haberi maluit, idcirco Legem Mosaycam, ac ritus Iudaicos cum Christiana professione coniunxit, et Evangeliis caeteris abiectis, solum illud suscipiunt Ebionitae, quod est secundum Matthaeum: Apostolum vero Paulum recusant, apostatam eum legis dicentes, ut referunt Irenaeus cap. 26. et Epiphanius haer. 30. qui pariter probant Ebionem putasse Christum de Iosephi ac Mariae consortio esse genitum; quamquam Origenes lib. 2. Contra Celsum, cap. 3. dicat duo esse Ebionitarum genera; quorum aliqui Christum ex Virgine natum fatentur; alii vero ipsum communi cum caeteris statu procreatum. Hoc autem pessimum dogma sancto Ioanne Evangelista adhuc vivo emersisse, testis est S. Hieronymus, lib. De Scriptoribus Ecclesiasticis, cap. 19. ubi scribit de S. Ioanne: Novissimus omnium scripsit Evangelium adversus Cerinthum, aliosque haereticos, et maxime tunc Ebionitarum dogma consurgens, qui asserunt Christum ante Mariam non fuisse. Quod antea dixerat Tertullianus lib. De Carne Christi cap. 14. Poterit, inquit, haec opinio Ebioni convenire, qui nudum hominem, et tantum ex semine David natum, non item Dei filium constituit Iesum. Hinc apprime notat Eusebius lib. 3. Historiae Ecclesiasticae, cap. 21. eius sectatores merito dictos Ebioneos, hoc est mentis et intelligentiae impotes; Ebion enim lingua Hebraica pauperem et egentem significat; quippe qui de Christo, eiusque doctrina tenuiter et abiecte statuerent ac opinarentur.

Elxai, Iudaeus quidam impostor et Pseudo-propheta, sectam mediam Iudaeos inter, et Christianos instituit ad annum 249. Scripsit autem librum, quem tamquam propheticum mire sectatores eius venerati sunt; quem e coelo delapsum esse finxerunt: quo in libro Christum magnum esse regem praedicabat, sed eum nihilominus esse puram creaturam dicebat; ab initio quidem creatam, sed quae ut diversis temporibus varie appareret, varias induerat formas. Erat enim virtus quaedam coelestis, cuius soror est Spiritus sanctus, qui cum ipso Christo illapsus est in Iesum ex Maria et Iosepho genitum. Ita Epiphanius haer. 19.

His affinis fuit Helcesceorum haeresis: cuius parentem agnoscit Theodoretus lib. 2. cap. 4. Alcibiadem Apamoeensem. Narrat autem cap. 1. hanc haeresim ab origine statim repressam et extinctam, restauratam fuisse per Artemonem, sive Artemam, qui Iesum Christum merum esse hominem asseruit, ex Virgine procreatum, et Prophetis excellentiorem; idque Apostolos docuisse quidem, sed eorum successores, eundem pro Deo veneratos esse.

Circa finem secundi saeculi erupit impium Theodotianorum dogma, auctore Theodoto, patria Bisantino, arte coriario, litteris apprime erudito, qui in persecutione comprehensus cum fidem eiurasset, pudore affectus Romam se contulit, ubi cum nec latere potuisset, nec ferre ignominiam et reprehensionem suae perfidiae, quo eam elevaret, praedicare instituit Christum non esse Deum, sed nudum hominem, ac caeterorum more genitum. Ita Tertullianus lib. De praescr. et August. haer. 33. ubi eum Theodotionem appellat, forte ut perfectius eum distinguat a Theodoto argentario, vel trapezita, qui et ipse, inquit Tertullianus haeresi 8. introduxit alteram Sectam, et ipsum hominem Christum tantummodo dicit, ex Spiritu sancto, et Virgine Maria conceptum pariter, et natum, sed hunc inferiorem esse, quam Melchisedech.

Paulus Samosatenus Antiochenus Episcopus ad annum 265. Iudaeorum, et Ebionitarum haeresim instauravit; qui cum unicam in Deo personam esse diceret, duplexque Verbum distingueret: aliud aeternum, quod eadem esset cum Patre persona; et aliud prolativum, quod quasi aerem quemdam asseverabat; hinc docebat Christum hominem iustum, non Deum verum esse, quem nihilominus Deum appellabat. Sic enim de eo scribit S. Athanasius in libro De salutari adventu, Paulus, inquit, Deum ex Virgine confitetur, Deum Nazarethi in lucem editum, et inde existendi primordium, Regnique consecutum. Verbum tamen efficax e coelo, et sapientiam in eodem agnoscit, ac praedestinatione quidem ante saecula fuisse putat, sed Nazarethi primum extare coepisse, ut unus, inquit, sit Deus Pater. Non tamen existimabat Christum fuisse Deum simul atque est editus, sed ex profectu virtutis Deum esse factum, ut idem refert Athanasius, Oratione quarta contra Arianos. Adversus illius impium dogma celebratae sunt duae Synodi Antiochiae. Prima quidem circa annum 265. cui interfuit Firmilianus Episcopus Caesareae, Gregorius Neocaesareae, et plures alii sanctissimi Patres: non potuit autem adesse Dionysius Alexandrinus aetatem et valetudinem excusans, at vice sua Epistolam misit, qua fidem suam de Christi divinitate exposuit. Idem antea Paulum ipsum alia epistola redarguerat; cui vicissim haereticus iste rescripsit, ac decem pro nefaria opinione sua capita proposuit adversus Christi divinitatem; quibus Dionysius exiguo libello respondit, qui extat Tomo secundo Bibliothecae Patrum. Interim coram Episcopis Antiochiae congregatis comparere coactus Paulus, eorum sedulitatem frustratus est, pollicendo se priorem sententiam revocaturum, ac subdole Catholicum dogma prae se ferens, lusit Patrum existimationem, qui eum revera conversum existimantes Antiochia discesserunt. Sed cum postea haeresis patrocinium maiore fiducia resumpsisset, iterum Antiochiam conveniunt Episcopi n. 70. ut affirmat S. Athanasius in libro De Synodis; vel 180. ut refertur in libello supplici, quem Basilius Diaconus in Concilio Ephesino contra Nestorium obtulit: a quibus ipse Paulus citatus, et haeresis convictus industria Malchionis Presbyteri, viri eruditi, et acerrimi disputatoris, de sede sua deiectus est. Sed cum cedere nollet, interpellatus a Christianis Praesulibus Imperator Aurelianus, vi illum expelli iussit.

Eodem ferme tempore erupit impium Sabellianorum dogma auctore Sabellio: qui cum unicam in Deitate personam agnosceret, etiam negabat Verbum divinum incarnatum fuisse, sed volebat unicam in Deo personam homini fuisse intime coniunctam; seu, ut narrat Ferrandus Diaconus in Epistola ad Severum, quae extat Tomo 3. Bibliothecae Patrum dicens: Illos veritas confutavit haereticos, qui sic unum Deum Trinitatem dicere voluerunt, ut quem Patrem fatebantur, ipsum sibi Filium, ipsum fingerent Spiritum sanctum, Deum scilicet, qui manens in coelestibus, creaturae totius Pater fuit, ut protensus in Virginem etiam nascendo inter homines Filius fieret; rursusque dispensationis humanae consummato mysterio, super Apostolos in linguis igneis veniens Spiritus sanctus vocaretur. Hoc errore compulsi non solum Filium Dei Patris, sed Patrem credere Crucifixum. Unde etiam Patripsessianos appellari vetustas ostendit. Hinc Epiphanius haeresi 62. refert illos haereticos hac similitudine suum impium dogma declarasse, dicendo Deum esse velut solem, cuius una est hypostasis, in qua tria discernuntur: illuminandi vis, nec non calefaciendi, et orbis, seu globus: sic in una, et singulari persona Dei dicebant Patrem appellari formam totius hypostasis: Filium vero vim esse quamdam illuminandi, Spiritum vero sanctum velut ardorem, et fovendi ac calefaciendi insitam facultatem: unde de Christo pronuntiaverunt, ipsum esse emissum Filium; hoc est radium divinitatis, qui omnia illa perfecit, quae ad illustrandas hominum mentes lumine, ac veritate Evangelica spectabant.

Sabellii fautor imitatorque fuit Marcellus Ancyranus: qui dum Arianos vehementius insectatur, et unitatem divinae substantiae adversus eos acerrime propugnat, in contrarium est lapsus errorem, et eandem unitatem, ad hypostases ipsas, personasque transtulit. Hinc, ut refert Eusebius Caesariensis, qui quinque libris eum impugnavit, dicebat Verbum esse expers propriae subsistentiae, ac nonnisi imperantem Sermonem in carnem subiisse, in eaque operatum esse: tuncque Christum extitisse, ac Iesum, et Regem, et imaginem Dei. Quod confirmat Theodoretus lib. 2. cap. 10. dicens, excogitatam esse extensionem quamdam ab illo Paterno Deitatis, talemque Sermonem esse, qui in Christum illapsus est: quique peracta omni functione ad Deum reductus et contractus est, a quo extensus fuerat. Addebatque post occasum mundi, ac Iudicium Sermonem a carne discessurum, et ad Patrem rediturum esse; ita ut sola Verbo destituta caro relinquatur.

Marcelli discipulus fuit Photinus Sirmii Episcopus, qui disertus, ac disputandi facultate peritus, circa annum 337. Pauli Samosateni, ut Marcellus, dogma instauravit; ita ut Paulianistae demum appellati fuerint Photiniani. In Concilio Sardicensi damnatus fuit, sed latae sententiae non acquiescens, Constantium Imperatorem adiit, petiitque Iudices, a quibus denuo audiretur: cui cum annuisset Imperator, delegavit ipsi Episcopos Semiarianos, qui Sirmii convenientes ipsum denuo damnaverunt, et sede sua deiecerunt; ut ea ratione Iudices illi Catholici apparerent, quatenus damnarent hominem, qui negabat Filium Dei ante Mariam extitisse. At illorum dolum brevi detexit Lucifer Calaritanus lib. De non parcendo delinquentibus in Deum, ubi Constantium Semiarianum Photini Iudicem et damnatorem sic interpellat: Ecce Photinus hominem tantum profitetur Dei Filium: dicit illum non fuisse ante beatissimam Mariam: tua quoque haec est professio, quod nimirum ante omnia quidem, hoc est ante caelum, terram, mare, et omnia quae in eis sunt, Filius Dei; sed quod extiterit ex nihilo, sed quod sit creatura, quid interesse arbitraris inter te, et Paulum Samosatenum, rectorem tuum, eius discipulum tuum Photinum, nisi quia tu ante omnia dicis, ille vero post omnia? Caeterum una vobis credulitatis, et incredulitatis mens est, ut dicatis non habere Deum verum Filium.

SECUNDA CLASSIS HAERETICORUM — Eorum scilicet, qui circa Christi Domini humanitatem erraverunt. —

Cum in homine duo sint, quibus constat et ex integro constituitur; corpus videlicet humanum et anirationalis, quae invicem communi quodam vinculo sociantur, ex quorum unione sequitur hominem varias habere facultates, tum ex anima, tum ex corpore promanantes, inde circa humanitatem Christi Domini varie erratum est ab haereticis; quorum errores, ut clarius et distinctius appareant, proferemus primum eos, qui nefaria quaedam dogmata circa Christi Domini corpus venditarunt.

Errores circa Corpus Christi Domini.

Hic non refero eos omnes errores, qui Iudaicam, et fictam, ac specie tenus adumbratam fuisse Incarnationem defendebant. Inter quos praecipuus, et omnium antesignanus videtur Simon Magus; qui, ut refert S. Irenaeus lib. 7. cap. 20. a multis quasi Deus glorificatus, docuit semetipsum esse, qui inter Iudaeos quidem quasi Filius apparuerit; in Samaria autem quasi Pater descenderit; in reliquis vero Gentibus quasi Spiritus sanctus adventaverit. Unde consequens erat, ut Incarnationem negaret, et carnem non revera, sed sola specie a Deo susceptam assereret. Sed his praetermissis, eorum dumtaxat mentionem facio, qui veram Christi carnem negabant; quorum primus prodit

Saturnilus, vel ut volunt aliqui, Saturninus, eiusdem Simonis discipulus, qui Simonis propagavit haeresim, atque inter caetera docuit Christum revera natum non fuisse, sed putative tantum hominem, ut ait Irenaeus lib. 1. cap. 22. vel in phantasmate tantum venisse, ut docet Tertull. De praescriptionibus, cap. 46. cuius condiscipulus Basilides ei in omnibus adhaesit, docens Christum fuisse phantasma, ac revera neutiquam passum, sed pro eo Simonem illum Cyreneum, cui cum Iudaei Christi crucem imposuissent, hunc Iesus in suam commutavit figuram, et eius vicissim propriam induit, atque ita Iudaeorum lusit, irrisitque conatum. Hinc negabat pro Christo martyrium subeundum esse, eo quod non ille mortem perpessus esset, ut referunt, praeter Irenaeum, Clemens Alexandrinus lib. 4. Stromatum, et alii plurimi.

Sub idem tempus idem nefarium dogma docuit Valentinus: qui, ut observat Eusebius lib. 4. Historiae, cap. 10. viguit sub Pio, hoc est anno Christi 158. et permansit usque ad Anicetum, nempe ad annum 167; qui inter caetera deliria docuit, Christum a Patre ad totius mundi salutem demissum, habuisse corpus, non terrenum, sed caeleste, ac per Mariam Virginem velut aquam per canalem transiisse, nec ex eius utero quicquam sumpsisse, ut scribit Epiphanius haeresi 31. Addit quoque Tertullianus contra Valentinianos c. 15. ipsum Christo spirituale dedisse corpus, idque veluti aquam per fistulam, sic per Mariam Virginem transmeasse, nihil inde vel accipientem, vel mutuantem.

Valentino annumerandi sunt plures alii, qui non minus insane, quam inepte de Christi Domini vero corpore senserunt. Prae caeteris vero eminent Cerdoniani a Cerdone, qui primus duos dixisse Deos fertur; unum bonum, alterum malum. Hic, inquit Tertull. lib. De Praescriptionibus, cap. 51. introducit initia duo, idest duos Deos; unum bonum, alterum saevum: bonum superiorem, saevum hunc mundi Creatorem. Hic Prophetias, et Legem repudiat, Deo creatori renunciat, superioris Filium Christum venisse tractat: hunc in substantia carnis negat, in phantasmate solo fuisse pronunciat, nec omnino passum, sed quasi passum; nec ex Virgine natum, sed omnino nec natum.

Cerdonis discipulus, et pessimi dogmatis imitator ac disseminator fuit Marcion, qui, inquit Tertull. lib. De Carne Christi, Christi negarit nativitatem, et ut nativitatem negaret, negavit et carnem. Et ut addit lib. contra Marcionem, cap. 5. duos Christos constituit: alterum qui Tiberianis temporibus a Deo quodam ignoto revelatus sit in salutem omnium Gentium: alterum qui Deo Creatore (hoc est malo) in restitutionem Iudaici status sit destinatus quandoque venturus. Inter hos diversitatem, et magnam differentiam scindit, quantum inter iustum et bonum; quantum inter legem et Evangelium, quantum inter Iudaismum et Christianismum.

Sequitur omnium pessimus ac pestilentissimus Manes, sive Manichaeus; Magister falsitatis diabolicae, et conditor superstitionis obscurae, inquit sanctus Leo serm. 2. De Pentecoste: cuius discipuli, ait S. Aug. De haeresibus, c. 46. Christum affirmabant fuisse, quem dicit nostra Scriptura serpentem, a quo illuminatos primos parentes asserunt, ut cognitionis oculos aperirent, et bonum malunque dignoscerent, cumque Christum novissimis temporibus venisse ad animas, non ad corpora liberandas; nec fuisse in carne vera, sed simulatam speciem carnis ludificandis humanis sensibus praebuisse: ubi non solum mortem, verum etiam resurrectionem similiter mentiretur. Huic, ut ait Tertull. De Praescriptionibus, cap. 51. adscribendus est Appelles eius discipulus, qui Christum neque in phantasmate dicit fuisse sicut Marcion, neque in substantia veri corporis, ut Evangelium docet: sed in eo, quod e superioribus partibus descenderet, ipso descensu sideream sibi carnem, et aeream contexuisse: hunc in resurrectione singulis quibusque elementis, quae in descensu suo mutuata fuissent, in ascensu reddidisse; et sic dispersis quibusque corporis sui partibus in caelo spiritum tantum constituisse. Non refero omnes alios haereticos; puta Priscillianistas, et alios similes, qui, inquit S. Leo epist. 93. Christum Dominum in vera hominis natura natum esse non credunt, sed per quamdam illusionem ostentata videri volunt, quae vera non fuerint; sequentes dogma Cerdonis, atque Marcionis, et cognatis suis Manichaeis per omnia concordantes. Nec Phanaticos illos Arianos, qui Patripassionorum dogma renovantes, inquit sanctus Fulgentius lib. contra Sermonem Fastidiosi, cap. 11. Eos sua perversitas consequens ad hanc absurditatem praecipitat, ut nativitatem quidem divinam nullatenus credant; naturam vero secundum carnem, nihilominus passionem ac mortem, resurrectionem quoque ab inferis, et Ascensionem in caelum, et omnia illa, quae in Sacramento Incarnationis ad personam unius Filii pertinent, Patri consequenter adsignent. Nec denique Gaianitas, qui, ut scribit Leontius Scholasticus actione 10. lib. De Sectis, confitentur Deum Verbum e Virgine naturam humanam sumpsisse perfecte et vere, sed post unionem esse corpus incorruptibile dicunt.

Errores circa Animam Christi.

Prodeunt imprimis Ariani: Arius namque, ut observat Manuel Caleca, assumptam cum carne animam a Christo, ante Incarnationem existere, atque e caelo venisse credidit: siquidem animarum et ipse corporibus anteriorem extantiam ponebat; vel ut observat S. August. de quibusdam Arianis, Christum sine anima solam carnem suscepisse arbitrantur: quod verum esset Epiphanius non tacuit. Et ego, inquit, ex eorum quibusdam scriptis, et collocutionibus certissime comperi.

Quibus in errore successerunt Apollinaristae, affirmantes Deum Christum carnem sine anima suscepisse; docente ac dicente Apollinari haeresiarca, qui vir erat insignis doctrina, et antequam in haeresim laberetur, pietate ac virtute illustris, ipsique Epiphanio et Athanasio ac Catholicis omnibus longe charissimus: Non enim, inquit de eo Epiphanius haeresi 77. mediocrem litterarum scientiam fuerat vir ille consecutus: cum et humanioribus, Graecisque disciplinis esset excultus, et Dialecticam ac sophisticam omnem imprimis calleret: esset idem porro praecipua gravitate praeditus: et cum fidei Catholicae propugnatoribus summa charitate coniunctus, antequam in illud dogma laberetur: quin etiam exilium perpessus est idem, quod cum Arianis convenire nollet. Tanta erat eius eruditio, ut de eo scribat S. Hier. lib. De Scriptoribus Ecclesiasticis, cap. 14. Innumerabilia scripsit volumina, et eius adversus Porphyrium triginta Libri inter caetera eius Opera maxime probantur.

Erroris illius, haeresisque capita varia ac multiplicia afferuntur; sed quantum spectat ad Incarnationis mysterium tripliciter aberravit. Primo namque censuit naturam hominis in Christo esse semi-plenam, hoc est anima carentem, cuius vicem supplebat corpori Verbum ipsum caro factum. Nam, inquit Socrates, lib. 2. cap. ultimo, Apollinares omnino animam a Deo Verbo in dispensatione Incarnationis non assumptam: deinde quasi poenitentia ducti, corrigentes semetipsos adiecerunt, animam quidem assumptam, quae tamen non haberet mentem, sed Deum Verbum esse pro mente in hominem assumptum. Quae sententia fuit secundus illius error; ita quod sentiret animam quidem a Verbo assumptam esse ea parte, qua vegetamur ac sentimus et communia caeteris animantibus officia praestamus; non autem ea parte, qua rationalis est. Unde Augustinus Tractatu 47. in Ioannem sic in eos declamat: Videte absurditatem, et insaniam non ferendam. Animam irrationalem eum habere voluerunt, rationalem negaverunt: dederunt ei animam pecoris, substraxerunt animam hominis. Tertius denique error eius fuit, quod carnem Christi dissimilem, nec de Beatae Virginis carne sumptam arbitratus est; sed partem ipsius substantiae Dei in carnem esse conversam, e caeloque delapsam. Hinc Athanasius in Epistola ad Epictetum sic adversus nefarium illud dogma exclamat: Undenam, inquit, ista prodierunt? quinam porro inferi illud eructarunt, consubstantiale Deitati corpus esse, quod ex Maria genitum est, aut Verbum ipsum in carnem, ossa, capillos, totamque adeo corpus esse conversum, et suapte natura mutatum? etc. Magis vero ad stuporem insanum fuit, quod, ut refert Nazianzenus, Oratione 16. affirmavit Apollinaris, neutiquam adventitiam esse carnem, quam ad instaurandam naturam nostram unigenitus Filius secundum dispensationem assumpsit: verum iam tum a principio carnalem illam naturam esse in Filio. Quod quidem impium commentum probabat ex illo Ioann. 3. Nemo ascendit in caelum, nisi qui descendit de caelo Filius hominis.

Ex illis nefandis erroribus alius ex consequenti ab eis haereticis asserebatur; nempe Divinitatem Christi passam fuisse et mortuam, ut tacito Apollinistarum nomine refert S. Ambrosius in lib. De Incarnatione Christi, cap. 6. Sunt qui in tantum impietatis prodierint, inquit, ut putent, quia Divinitas Domini circumcisa est, et imperfecta de perfecta facta est, et in ligno non caro, sed illa operatrix omnium substantia divina in carnis specie coagulata pendebat. Quis autem non horrescat? quis audiat, quia non ex Maria Virgine, sed ex divina substantia passibilem sibi carnem fecerit Verbum? Quod asserendo eo prolabuntur, ut non ex tempore corpus Domini esse susceptum, sed coaeternum Dei Verbo semper fuisse contendant. Horum omnium auctores sunt, qui Divinitatem, et carnem Domini unius naturae fuisse dixerunt.

Errores circa facultates Animae Christi.

Certum est Apollinaristas, de quibus mox dictum est, errasse circa intellectum humanum Christi Domini; utpote qui affirmarent Animam in Christo propria caruisse mente ac intelligendi virtute; cuius vicem supplebat Divinitas Verbi, qua mens longe est potior, quam humanus intellectus. Quam utique opinionem expresserat Apollinaris ex Platonica Philosophia, ut testis est Nemesius, initio libri, quem de Natura hominis inscripsit. Quidam enim, ait, e quibus est Plotinus, aliud esse animam, et aliud mentem statuentes, ex tribus constare volunt hominem, e corpore, anima, et mente. Hos secutus est Apollinaris Laodiceae Episcopus: hoc enim iacto fundamento sententiae suae, reliqua dogmati suo consentanea superstruxit.

Errarunt etiam Agnoetae circa annum Christi 535. sic dicti ab ignoratione, eo quod ignorantiam Christi Domini intellectui attribuerint. De quibus Leontius Scholasticus lib. De Sectis, Actione 5. haec refert: Cum privatus Byzantii Theodosius degeret, Agnoitarum, sic ab ignoratione dictorum, dogma motum fuit. Nam quia Dominus ait neminem horam Iudicii scire, ne Filium quidem, extra solum Patrem, quaesitum est, an Christus eam ignoraret, ut homo: Theodosius Christum ignorare negabat, et adversus Agnoitas scripsit. Alii vero horam Christum ignorare tradebant, quemadmodum ipsum sensisse dolorem diximus. Inde divulsi sunt a Theodosio, qui Agnoetae vocantur, cumque sibi peculiarem fecissent Ecclesiam, seorsum communicabant: et rursus: Aiunt per omnia nobis Christo assimilari: quod si nos ignoremus, et ipsum ignorasse. Eorum etiam meminit sanctus Ioannes Damascenus lib. De haeresibus, qui observat eos etiam dictos fuisse Themistianos a Themistio, qui ex secta Theodosianorum fuerat. Quem pridem sepultum errorem denuo excitavit Lutherus: multa namque ignorasse Christum ut hominem, docuit in Concione de Natali Domini, explicans illum locum Marci 13. De die autem illa, etc. Et Homil. 1. Dominicae post Epiph. ad haec verba, Proficiebat sapientia, et aetate.

Errores circa Voluntatem Christi.

Missos facio Apollinaristas, qui eo ipso quod in Christo Domino negabant animam rationalem, etiam voluntatem humanam ei adimebant; necnon et Arianos eodem principio nixos; ac Eutychianos, de quibus infra. Nam ex eo quod unicam in Christo Domino naturam stabilirent, in quam volebant humanam esse conversam, consequenter unicam voluntatem in ipso agnoscebant. Profero tantum eos, qui bene sentientes de duplici natura, divina scilicet et humana Christi Domini, in hypostasi Verbi divini coniunctis: unicam tamen voluntatem divinam in illo esse, humanam autem nullam sustinuerunt.

Prodeunt imprimis Monothelitae: cuius haeresis hac occasione initium datum esse circa annum Christi 633. Theophanes, Cedrenus, aliique passim Annales Graeci perhibent; ut narrant Baronius et Petavius. Nam eum Heraclius Imperator, confecto bello Persico, Orientem peragrans, Hierapolim venisset, eum adiit Athanasius quidam Patriarcha Iacobitarum, quorum Secta erat Eutychiana; cui cum Imperator dixisset illum instituturum Patriarcham Antiochenum, si Concilium Chalcedonense approbaret, duasque in Christo naturas confiteretur, Eutychianum dogma eiuraret; hac spe illectus Athanasius duas in Christo naturas profiteri coepit: tum quaestionem non ita pridem a Theodoro Pharanita agitatam vicissim Imperatori proposuit de voluntate et actione Christi duplicemne esse oporteret, an unicam. Ad quam interrogationem haesitans Imperator, Sergium Patriarcham Constantinopolitanum per litteras consuluit; qui cum et ipse Syrus, a Iacobitis ortus parentibus, atque eiusdem clanculum defensor haeresis, quae unam in Christo naturam, adeoque voluntatem et actionem unam agnoscebat, consentaneum errori suo responsum dedit: quod cum accepisset Imperator, eamque Cyro Phasidis Episcopo, et paulo post Patriarcha Alexandrino communicasset, cum Cyrus ipse simili labe ac haeresi esset infectus, ex tunc communicatis consiliis duo illi Patriarchae, nempe Sergius Constantinopolitanus, et Cyrus Alexandrinus, una cum Macharin Patriarcha Antiocheno, robur et vires dederunt huic haeresi; maxime vero Cyrus, qui initio suae ad Patriarchatum Alexandrinum promotionis, praetexitu reducendorum ad Ecclesiam Theodosianorum haereticorum, et Acephalorum, quorum ingens erat in illa urbe numerus, Synodum congregavit: in qua novem Capita cum anathematismis palam exposuit: quorum septimum erat, unam in Christo Theandricam, seu Deivirilem esse operationem. Extant autem illa Capita in actione 13. sextae Synodi.

Florebat tunc Alexandriae Sophronius Monachus, vir singularis pietatis ac doctrinae, qui cum probe cognosceret dolos ac fallacias pacis involucro tectas, apud Cyrum vehementer institit, ut septimum illud Capitulum rescinderet, quod utique obtinere non potuit. Quapropter Constantinopolim ad Sergium Patriarcham profectus est, ut illius opem adversus suborientem haeresim imploraret; verum cum eadem labe infectus esset Sergius, nec tamen, ut erat vir astutus, adhuc suum errorem propalare vellet, cum ipso Sophronio convenit, supprimendam esse mentionem unius, aut duarum voluntatum, ut videre est in Epistola ipsius Sergii ad Honorium Summum Pontificem: ubi inter caetera haec habet: Ad ultimum stetit, et placuit, quatenus praedictus Sophronius venerabilis, nullum sermonem de coetero, de una sive duabus operationibus movere debeat, sed ei sufficiat profecta, cautaque, ac trita sanctorum Patrum traditio, atque doctrina, &c. — Verum cum ipse Sophronius paulo post Hierosolymorum factus esset Episcopus, celebrata Synodo, duas in Christo operationes ac voluntates admittendas esse decrevit, ut constat ex illa Epistola, quam scripsit ad Sergium, quae lecta est et approbata in sexta Synodo Ecumenica; quin etiam Romam ad Honorium Summum Pontificem litteras misit per Stephanum Dorensem Episcopum, quibus de nova Monothelitarum haeresi eum certiorem facit, et paulo post obiit. — Scripsit ad eundem Honorium Sergius eodem anno, de controversia inter Cyrum, et Sophronium, non sine maligna interpretatione mentis corum, et sententia, qui duas operationes asserebant; tamquam inde consequens esset duas esse voluntates contrarias et confligentes invicem: quare consultius videri sibi ut nec una, nec duae operationes in Christo nominarentur, sed unus dumtaxat operans. Ad quae respondens Honorius, illud Sergii consilium probavit, retinendae concordiae gratia, alioqui non duas esse voluntates professus in Christo contrarias inter se, sed unam tantummodo, ut pugnam illam ac discordiam voluntatum eluderet. — Moritur post haec Honorius Papa, cui successit Severinus, cuius ordinatio dilata est, quod nondum ab Imperatore, uti mos erat, rata esset habita illius electio; sicque Romana sedes diu vacavit. Interim cum Monothelitarum factio in dies vires acciperet, ac suum virus effunderet, Heraclius Imperator, auctore Sergio, fidei Ecthesim, sive expositionem promulgarit; qua unicam in Christo voluntatem asseveravit quidem, sed quasi aliud agendo; cum diserte ac palam constitueret, ne quis tam unam, quam duas operationes et voluntates in Christo nominaret. Quam utique Ecthesim habita Synodo Constantinopoli probavit Sergius, ac publice proposuit, eodemque anno mortuus est, inque illius locum subrogatus est Pyrrhus, eiusdem cum Sergio particeps haeresis; apud quem Ioannes Quartus, qui Severino Pontifici mortuo successerat, institit, ut Ecthesis illa publicis in locis affixa detraheretur ac damnaretur; quod cum obtinere non potuisset, enacto Rome Concilio, Imperator Heraclius, Epistola ad Ioannem Pontificem professus est non se auctorem fuisse illius Ecthesis, sed Sergium, qui illam composuerat, rogaveratque, ut illi subseriberet, suoque nomine promulgari iuberet. — Biennio post promulgatam Ecthesim obiit Heraclius, cui successit Constantinus eius Filius Princeps Catholicus: at ipso post menses quatuor mortuo, non sine veneni suspicione ab noverca Martina dati, cuius consilii particeps Pyrrhus ferebatur, imperavit alter Heraclius, sive Heracleonas cum Martina matre, sed illis exilio damnatis, et naribus Heracleonae, Martinae lingua Senatus decreto resectis, eorum in locum suffectus est Imperator Heraclius alter Constantini filius, qui ideirco Constantinus, ac Constans a populo nominatus est, et potius avum, quam Patrem, aemulatus, Monothelitarum haeresim acerrime propugnavit. Interim Pyrrhus seditione populari ob Constantini necem exagitatus, Constantinopoli profugit, et in Africam sese recepit, ubi celebrem collationem habuit cum sancto Maximo Abbate viro religiosissimo et doctissimo in conventu Episcoporum, ac virorum nobilium; coque res deducta est, ut Pyrrhus convictus erroris, veritati Catholicae manus daret: quapropter Romam profectus, Theodoro Papae, qui Ioanni Quarto successerat, libellum obtulit, quo damnata haeresi sua Catholicae fidei subseripsit, atque ita in communionem receptus est. Verum postea Constantis Imperatoris iussu Olympius Exarchus Ravennam exercitu Pyrrhum ad resumendam professionem suam haereticam adduxit; qua de causa Theodorus Pontifex Pyrrhum deposuit et anathemate damnavit, eamdemque sententiam tulit in Paulum, qui suffectus fuerat in locum Pyrrhi. Suadente autem ipso Paulo, Constans Imperator Edictum promulgavit, quem Typum vocant, in quo ad sanciendam concordiam prohibuit, ne quis tam unam, quam duas in Christo voluntates usurparet. — Post obitum Theodori, Martinus primus eius successor Romae Lateranensem coegit Synodum Episcoporum 105. in qua Heraclii sive Sergii Ecthesis, et Typus Constantis, ac propterea Monothelitarum fautores, et dogmata damnantur. Quibus commotus Imperator Constans Martinum varie exagitavit, ut damnationem revocaret: at perseverans mittitur in exilium, ubi varias aerumnas passus martyrii coronam promeretur. Demum Constante Imperatore Syracusis in Sicilia per insidias occiso, Constantinus eius filius cognomento Pogonatus, idest Barbarus, in Imperialem dignitatem successit, qui cum esset pius et Catholicus princeps, egit primum cum Dono, deinde cum eius successore Agathone de pace Ecclesiae componenda; quapropter Concilium Generale celebratum est Constantinopoli; cui praefuerunt Legati sedis Apostolicae, praesens adfuit Imperator, in quo auditis denuo Monothelitis, quorum signifer erat Macarius Antiochenus, decretum est duas in Christo voluntates, totidemque naturales actiones inesse. Inchoatum autem fuit Concilium anno 680, sequenti vero perfectum. — Controvertitur autem, an revera Monothelitae assererent unicam esse in Christo voluntatem; an vero dumtaxat negaverint voluntatis humanae operationem; ita quod duplex esset quidem in Christo voluntas; sola tamen divina suam operationem exerceret: tamen probabilius est illos unicam dumtaxat voluntatem, seu volitivam facultatem admisisse: nam imprimis supradicta Ecthesis, licet prima fronte expresse nec unius dumtaxat, nec duarum voluntatum et operationum videatur meminisse, sed dumtaxat constituisset ne pacis impertiendae causa quis tam unam, quam duas operationes et voluntates nominaret in Christo; tamen exclusa operatione duplici, unicam voluntatem asserendam esse pronuntiat; quod ut appareat, quaedam ex ea profero. Nam post longam, et Catholicam explanationem Trinitatis et Incarnationis, nullo modo concedit alicui ex omnibus unam, vel duas dicere sive docere operationes in divina Domini Incarnatione: sed magis sicut sanctae et universales tradiderunt Synodi, unum eumdemque Filium unigenitum Dominum nostrum Iesum Christum verum Deum confiteri, operari divina et humana. Addit subinde rationem, ob quam nec unam, nec duas patiatur operationes; Eo quod, inquit, unius quidem operationis vox, licet ab aliquibus Patribus dicta est, tamen turbat, et extraneat quorumdam aures, arbitrantium interitum eandem prolatam esse duarum naturarum, quae in una subsistentia unitae sunt in Christo Deo nostro. Similiter autem, et duarum operationum vocem multos scandalizare, utpote a nemine dictam Sanctorum ac praecipuorum Patrum: sed et sequi in eo, ut duas confiteamur voluntates contrarie ad invicem renientes: Deo quidem verbo colente saluberrimam Passionem explere, Incarnationem autem in eo factam obviam euntem ipsius voluntati, et oppugnantem, et exinde duo contraria volentes introduci: quod impium est, et extraneum Christianici dogmatis. Postquam autem de operatione sic statuit, ut neutri parti praeiudicare, sed utraque suppressa paci et concordiae cavere videretur, mox de voluntate manifeste virus haereticum exprimit, unam in Christo confitens; Inde sanctos Patres, inquit, in omnibus, et in hoc sequentes, unam voluntatem Domini nostri Iesu Christi verissimi Dei confitemur. Igitur Ecthesis hoc habet proprium, ut operationem dici unam, duasve prohibeat: voluntatem vero unam aperte confiteatur. — Probatur insuper ex illa celebri disputatione sancti Maximi cum Pirrho; in qua praesertim immoratur sanctissimus ille vir, ut probet quod, quia duae naturae sunt in Christo, convenienter unicuique apta est ut velit et operetur: item quod Christus habet voluntatem humanam, quia habet naturam humanam perfectam, natura autem sine suis proprietatibus perfectae dici non possunt. Item quod Christus habuit voluntatem, quia habuit vim insitam ad tuendam suam humanitatem, unde subiungit: Quid igitur boni fecit Ecclesia Dei, si cum humanitate eius, et natura creata, ea etiam quae ab ipso in creaturam eidem animae indita sunt, sine quibus natura esse non potest, plane confitetur? Denique idipsum testatur Martinus primus in allocutione, quam habuit ad Patres Synodi Lateranensis, his verbis:

Et Cyrus quidem ante hos decem et octo annos unam operationem in Christo in eadem Alexandria urbe definiens, divinitatis eius, et humanitatis ad similitudinem Acephalorum haereticorum ordinando, capitula numero novem in alio tomo praedicans, cum anathemate, qui sic non sentiret, impie promulgavit. Sergius autem per Epistolam propriam ad denominatum Cyrum scriptam, eamdem similiter unam operationem suscipiens, cum eo irrationabili praesumptione ausus est confirmare. Et non solum hoc, sed etiam post aliquot annos eiusdem Cyri novam adinventionem, hoc est per nuper duodecimam indictionem delapsam, haereticum et ipse conscribens Ecthesim fidei, sub nomine tunc imperantis Heraclii, unum in eadem Salvatoris nostri, secundum impium Apollinarem, voluntatem et operationem instituit, ex hoc quod dicit imprudenter, sequi operationem voluntatem.

TERTIA CLASSIS HERETICORUM. — Circa unionem naturae Divinae cum humana in Christo.

Inter omnes haereticos, qui Divinae naturae cum humana in unitate personae unionem impugnarunt, omnium nequissimi fuerunt Nestoriani, et Eutychiani; at diversa, et omnino opposita ratione; siquidem Eutychiani humanam naturam per Incarnationem in divinam traductam, et veluti transubstantiatam esse contendebant: Nestoriani vero e contra duas naturas simul, et personas in Christo distinctas asseverabant: haec autem haeresis cum alteram tempore praecesserit, ideirco ab ea auspicandum esse duximus.

NESTORIANI, dicti sunt a Nestorio, impio illo ac nefando architecto illius erroris, quem Suidas nepotem ac filium, hoc est, discipulum Pauli Samosateni, idest, illius damnati erroris instauratorem profert. Natus est Germaniciae in Syria: at variis peragratis provinciis, ut scribit Theodoretus lib. 1. De haereticis, c. 12. Antiochiae tandem resedit, ubi Sacerdotum numero adscriptus, liberalibus artibus mediocriter eruditus, exercenda voci, quae natura suavis et sonora illi inerat, primum maxime operam dabat: deinde quod cum sermone promptus ac disertus esset, docendique populi munus iniunctum ei obtinuisset, non ingenuum, inquit Theodoretus, Epistola ad Coradium, et fructuosum dicendi characterem imitatus est, qui hominum animos pascere possit, sed ad popularem auram declinando, et vanum populi applausum, ut quivis alius aucupando, instabile et abiectum vulgus ad sui desiderium concitavit. Accedebat affectata quaedam sanctitatis species, quam et pulla vestis ostentabat, et vultus ad tristitiam, gravitatemque compositus, et index interea nec mortificationis pallor: insuper populi frequentiam devitans domo se continebat, ubi inter libros nihil rerum mundanalium curare visus, tranquillam quietamque vitam degebat; quibus artibus, plerosque in sui admirationem et affectum concitabat: in quo vivendi instituto, cum maximam vitae partem insumpsisset, summamque sibi hac vivendi ratione apud omnes venerationem conciliasset, tandem contigit circa annum Christi 428. quod mortuo Sisinnio Constantinopolitano Episcopo in eius locum selectus fuerit; cum enim visum fuisset Imperatori externum potius, quam indigenam ad illam dignitatem promovere, iudicavit ab ea urbe praesulem esse petendum, quae tam felici successu Ioannem antea dederat cognomento Chrysostomum. Venit ergo Constantinopolim an. 428. ordinatusque est Episcopus Aprilis die 10. summa omnium Catholicorum gratulatione, quod eum fidei defensorem acerrimum existimarent. Hinc S. Cyrillus statim atque renuntiatum illum Episcopum audivit, officii plenas ad eum litteras rescripsit, ut colligitur ex Epistola illius ad Theodosium Imperatorem.

Quam de se existimationem, ut tueretur Nestorius, vehemens in Catholicam religionem studium suum, et in haereticos odium praese tulit: quod utique maxime demonstravit in prima concione, quam habuit coram Imperatore Theodosio, in qua memorabilem hanc vocem, ut narrat Socrates, edidit: Da mihi Imperator puram ab haereticis terram, et ego tibi caelum vicissim dabo, evelle mecum haereticos, et ego tecum Persas opprimam. Huius itaque persuasionis Theodosius Imperator sanctionem adversus haereticos edidit: sed dum praeclarum videbatur Catholicum facinus moliri, non solum clam favebat Pelagianis suis amicis; nulla siquidem in ea sanctione fit Pelagianorum mentio; sed etiam eo progressus fuit postmodum audaciae, ut ipse nova haeresis artifex appareret, Filium Dei negans revera incarnatum hominem factum, sive ex Maria Virgine secundum carnem genitum; quapropter Virginem sacram non θεοτόκον, hoc est, Deiparam appellandam esse impurus homo negabat: proque nomine isto Χριστότοκον, hoc est, Christiparam usurpare volebat: ac propterea totus illius furor in eradendam voculam istam Deiparam exarsit, ut refert Theodoretus.

Statuebat igitur Nestorius aliam esse Personam Filii Dei, et aliam filii Virginis Mariae, atque ex eo negabat genuisse Deum et esse Matrem Dei, sed affirmabat genuisse purum hominem, qui Filius Dei progressu temporis dictus fuerat propter unionem aliquam accidentalem cum Verbo: quam quidem unionem primo explicabat ratione inhabitationis, quia Verbum Divinum in persona filii Mariae tamquam in templo sua habitabat, iuxta illud Ioan. 2. Solvite templum hoc, etc. et illud 1. ad Colossenses, in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis habitare corporaliter; quam quidem expositionem sic impugnat S. Cyrillus in defensione primi anathematismi:

Christum, inquit, tamquam unum Sanctorum inhabitantem habuisse Deum praedicare conantur, et hoc sentiendum suadent, non considerantes, quod et in nobis est per Spiritum sicut in sanctis Templis omnium Deus; scriptum est enim: Nescitis quia Templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis ergo templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus: templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Sed licet nominemur templa Dei, cum Deum habeamus inhabitantem > per Spiritum: attamen alterum norimus modum Sacramenti secundum Christum.

Deducebat insuper ex hac unione inhabitationis secutam esse ulterius aliquam aliam unionem affectus inter Filium Dei, et filium Mariae Virginis. Iuxta illud Ioan. 8. Qui misit me mecum est, et non reliquit me solum: quia quae placita sunt ei facio semper: ut sic intelligatur talis unio hominis ad Deum, qualis est illa, de qua inquit Apostolus primae Corinth. 6. Qui adhaeret Deo unus Spiritus est. Tertio ex hac unione affectus deducebat esse aliquam aliam unionem, quae est operationis, per quam videlicet Verbum Dei utitur filio Mariae tamquam instrumento quodam ad opera miraculosa patranda. Hine in suo nono anathematismo damnabat eos, qui secus sentirent. Quarto ex hac triplici unione inhabitationis, affectus, et operationis, alteram affirmabat oriri unionem, quam participationis et communicationis eiusdem excellentiae ac dignitatis appellabat; sicut enim ex unione affectus inter duos homines contingit interdum, ut nomina, quae proprie Deo conveniunt, ad homines transferantur, unde dicuntur dii, Filii Dei, sancti, et Christi: ita etiam nomina divina propter eminentem sanctitatem filio Virginis singulari quodam privilegio deferuntur. Ita sensit Nestorius anathematismo 8. Quinto denique docebat, quod etsi Filius Dei, et Filius Mariae sint duae personae, aliquando tamen duo illae personae dici possunt una persona, sicut dicitur de viro et muliere, quod iam non sunt duo, sed una caro, idque ratione unionis istius per affectum et consensum voluntatis, quapropter Theodorus Mopsuestenus, ut refertur in 5. Synodo Collatione s. Canone 12. dicebat talem factam esse unitionem Dei Verbi ad Christum, qualem dixit Apostolus de viro, et muliere, Erunt duo in carne unum.

His in erroneis assertionibus consentiebat haeresi Pauli Samosateni, Marcelli, et Photini, de quibus supra; ut probarunt Clerici Constantinopolitani adversus eumdem Nestorium, comparatis inter se praecipuis utriusque Dogmatum capitibus, sicut videre est actione prima Concilii. Christum simplicem ex Maria natum esse dixit: idem hoc iste docuit: Paulus Christum asseruit gratiam omnem ex Spiritu Sancto assecutum esse, ex qua adoptionis dumtaxat dignitatem obtinuit: Nestorius vero docuit Christum qualemcumque divinitatis communionem habuisse, quando post Baptismum Spiritus sanctus columbae specie in eum delapsus est. Ambo denique non aliter in Christo sapientiam, vel Deum habitasse, quam in Prophetis, arbitrati sunt, nisi quod uberior in illum, quam in istos caelestis gratiae copia effusa est. Huius autem haeresis promulgatae primordium hoc refert Socrates lib. 7. cap. 32. Nestorius duxerat secum Antiochia Constantinopolim Anastasium quemdam presbyterum arcanorum omnium consiliorumque socium ac participem: hic cum aliquando concionem ad populum haberet praesente Nestorio, audacter hanc sceleratam vocem protulit, Deiparam Mariam nullus nominet: nam Maria homo erat, impossibile est autem, ut homo Deum pariat: quae cum magnos tumultus apud Clerum et populum excitasset, tantum abest ut Nestorius hunc sceleratum hominem emendaverit, quinimo eius sacrilegum dictum probavit. Quod et praestitit quidam Episcopus nomine Dorotheus, spe sordidi quaestus, adulationi impense deditus, qui cum Nestorio assentari vellet, in Ecclesiae synaxi praesente ipso Nestorio verba faciens ad populum, inclamare ausus est: Si quis Mariam Deiparam dixerit, anathema sit: quod impium facinus probavit Nestorius, nam illum Dorotheum statim ad communionem admisit, ut constat ex Epistola sexta S. Cyrilli. Hinc factum est, ut narrat idem Cyrillus Epistol. 9. ad Caelestinum Summum Pontificem, quod Constantinopolitanus populus universus praeter paucos, leves, ac vanos homines, et Nestorii assentatores, a communione eius abstinuerint, neenon Monasteria omnia, eorumque Archimandritae: quin etiam, ut refert Socrates cap. 28. Proclus Cysici Episcopus illo tempore Constantinopoli degens, cum Dominica quadam die concionem haberet ad populum, eam dixit Homiliam de laudibus Virginis, quae initio Concilii Ephesini praefixa legitur, in qua Mariam Deiparam appellat.

Refert etiam S. Cyrillus lib. 1. Contra Nestorium, quod cum ipse Nestorius sermonem ad populum habens quaedam execranda contra Christi divinitatem efferret, Laicus quidam e media turba exclamarit, quanta potuit vocis contentione, Verbum divinum ante saecula genitum a Patre, alteram suscepisse generationem secundum Carnem, et ex muliere; quod audiens Nestorius acri bile percitus, plurima in ipsum monitorem convitia evomuit, gravesque minas intentavit, quibus auditis, varium in concione murmur exortum est, plurimis in Nestorium trementibus clamantibusque: Regulum habemus, Episcopus non habemus. — Interea Nestorius varias pro tuendo suo errore dixit, et scripsit Homilias, quae per Orientem vulgatae sunt. Quibus auditis Cyrillus Alexandriae praesul Epistolam scripsit ad Aegyptios Monachos, qua illos contra pestilentem haeresim praemunire conatus est, nulla tamen authoris facta mentione. Cuius Epistolae exemplar Constantinopolim delatum, cum accepisset et legisset Nestorius, adversus Cyrillum frendens, primum blanditiis cum eo egit, ut Virginem Deiparam non esse assereret: at cum Cyrillus ad ipsum rescripsisset varias litteras, quibus illius haeresim impugnabat et damnabat, Nestorius per se suosque inaudita contra Cyrillum crimina, calumniasque confingens illius apud fideles, et Catholicos auctoritatem elevare nisus est, ac disseminatis ubique libellis eum refellere, suoque erroneo dogmati robur addere non desiit. Quin etiam ad Caelestinum Papam prior ipse scripsit, et expositionum suarum libellos ad eum direxit; quo audito scripsit, et ipse Cyrillus ad Caelestinum, qui utrique respondens mandat Nestorio, ut haeresim eiuret, et Cyrillo suas vices committit, ac praecipit, ut nisi intra decem dies postquam fuerit admonitus, Nestorius Catholicam fidem profiteatur, renunciet, ipsum a Romanae Sedis et omnium Episcoporum communione esse reiectum. Cyrillus Caelestini Papae auctoritate fretus, cum videret Nestorium in haeresi firmatum, congregata Synodo scripsit ad Nestorium Epistolam cum duodecim capitulis, qua totidem anathematismis illius feriebant haeresim, denuncians ei, nisi damnato errore capitulis istis subscriberet, latam in ipsum ab Caelestino ratam fore sententiam. Dedit et ad Constantinopolitanos litteras, Clerum videlicet, ac populum, neenon ad Monachos, quibus eadem significavit: at Nestorius in furorem actus, duodecim, et ipse capitula, sive anathematismos Cyrilli totidem opposuit; quibus contra Catholicum dogma haeresim suam affirmavit. Nec verbis solum adversus fideles insanire, sed etiam eos insidiari aggressus est: nam Constantinopolitanos, qui pene omnes ab eius communione discesserant, variis modis exagitavit. Praefectorum abusus potentia, praesertim adversus Monachos, quos intensissimos sui erroris oppugnatores agnoscebat. Imperatorem quoque Theodosium adversus Cyrillum calumniis suis commotiorem reddidit, quasi in Ecclesia turbas excitaret: verum precibus Iuvenalis Hierosolymitani Episcopi, et Archimandritarum, Monachorumque, ad id sollicitatorum a Cyrillo, scripsit ipsemet Imperator Cyrillo, aliisque Episcopis, se permittere, ut Synodus congregaretur Ephesi post Pascha anni sequentis Christi 131. ipso die sacro Pentecostes. Misit et qui interesset Candidianum domesticorum comitem, ut constat ex sacra, quae habetur cap. 35. sed ea lege et conditione, ut cum quaestionibus et controversiis, quae circa fidei dogmata incidunt, nihil quisquam commune habeat: Ne fas esse, subiunxit, qui sanctissimorum Episcoporum Catalogo ascriptus non est, illum Ecclesiasticis negotiis et consultationibus sese immiscere: verum tum ut modis omnibus ab illa civitate amoveret Monachos, Laicos, caeterosque qui Synodi videnda causa eo confluentes, tumultu suo obstaculum Patribus afferrent: tum ad impediendas graviores contentiones, quae ex mutuo repugnandi studio in ipsa Synodo possent suboriri: tum ut curaret omnia proponi, quae ad fidem spectarent, omnibus responderi: tum ne quis e Synodo discederet etiam ad Imperatorem reditum affectans ante causam finitam: tum ne ullum negotium Ecclesiasticum ullave controversia ante moveretur, quam quaestio a Nestorio inchoata, conclusa fuisset: tum denique ut nulla omnino ibidem pecuniaria, vel criminalis causa adversus aliquem agitaretur.

Cogitur itaque Concilium statuto tempore Ephesi. Adfuit in urbe longe antea, hoc est paulo post Pascha Nestorius. Interfuit ad diem datum Iuvenalis Hierosolymitanus cum Episcopis Palaestinae: abfuit Capreolus Carthaginensis, et cum eo abfuerunt quoque Africani Praesules: rationem absentiae suae dederunt Concilio per litteras, quod nimirum sibi ob Wandalorum feritatem libera non essent itinera. Augustinum addiderunt vita functum fuisse ante ipsas Litteras Imperatoris acceptas, quibus Litteris in Concilium specialiter venire iubebatur. Expectabatur Ioannes Antiochenus, qui post elapsas duas hebdomadas significavit non esse, quod ipsum diutius expectarent Patres. Mora haec erat, ut morem gereret Nestorio. Ita esse asserunt Ephesini Patres Epistola ad Caelestinum aliquando post medium actionis tertiae.

Inchoatur Concilium praeside Cyrillo Alexandrino, qui Caelestini locum obtinebat, elapsis sexdecim diebus, ut testatus est Memnon Episcopus Ephesinus, ab adventu Patrum, qui erant numero ducenti. Ante omnia lectae sunt Imperiales Litterae, quibus Concilium indiciebatur. Habentur 1. part. c. 32. quibus lectis retulit Hermogenes Rhinoculorum Episcopus, et cum eo tres alii se ex ordinatione Patrum convenisse Nestorium, quem monuerunt ne vellet a Synodo ipsa abesse die praesenti dicta: qui respondit, se deliberaturum, et si necessarium iudicaverit adfuturum. Addideruntque etiam se sex vel septem alios Episcopos, qui erant in comitatu Nestorii, significavisse, quorum haud absimilis fuit responsio. Iubet Concilium, ut denuo per Episcopos aliquot adesse moneatur. Illi in eiusdem domum veniunt, reperiunt multitudinem militum cum fustibus, qui impediunt ne eorum adventus Nestorio significetur, iussosque se dicunt ne quempiam intromitterent conveniendi illius causa. Eadem quorumdam Clericorum, quos allocuti sunt Antistites isti, responsio. Tandem ad eos accedit Tribunus quidam, qui cum expectare iussisset, responsum allaturus, rediens post aliquod tempus cum clerico quodam, dixit sibi non licuisse videre Nestorium, qui tamen per alios ipsi significavit, cum omnes Episcopi simul convenerint, tum se quoque adventurum. Quo relato ad Synodum, decernitur, ut per nonnullos Episcopos tertia citatione accersatur. Parent: intra vestibulum armatos milites reperiunt, qui aiunt se in mandatis habere ne ullum omnino, qui a Synodo missus esset, ad ipsum ingredi permitterent. Sed tanta est eorum insolentia, ut ne quidem venerandos Praesules sub umbra consistere permittant, neque illos huc, illuc propellentes tantillum loci concedant, ubi pedem figere possint. Redeunt cum multas horas expectassent absque alio responso.

Post trinam citationem Doctrina Nestorii expenditur. Legitur Symbolum Nicaenum. Legitur Epistola Cyrilli ad Nestorium, quae extat 1. part. cap. 8. et definitur, quod sit Nicaeno Symbolo consona: legitur Epistola Vestorii ad Cyrillum, quae extat ibidem cap. 9. et iudicatur contraria Symbolo Nicaeno: quare omnes anathema, ea audita, dixerunt Nestorio. Postea lecta est Epistola Caelestini ad Nestorium, quae habetur cap. 18. et iudicata est consona Epistolae Cyrilli. Lecta Epistola Synodi Alexandrinae ad Nestorium, quae extat cap. 26. audiuntur Episcopi per quos Litterae istae datae fuerunt isti Nestorio, qui referunt quod nec responsum illis fecit, nec per eas mutatus est in melius, sed e contra multo peiora doceret ad hunc usque diem. Auditi sunt et Praesules, qui etiamnum in errore suo persistere Nestorium testificati sunt. Lectae sunt postea sanctorum Patrum, Episcoporum, et Martyrum ea de re sententiae, quibus constare posset de traditione. Lecti sunt, et istius Vestorii Commentarii, in quibus aperte affirmabat, neminem ex Doctoribus, qui ante se extiterant, ea populis locutum, quae ipse locutus est. Lecta denique est Capreoli Carthaginensis Epistola, de qua supra, ubi expresse sentit, se antiquis fidei dogmatibus stare, quae etiam fuit vox omnium Episcoporum; tandem processum est ad condemnationem Vestorii ab Episcopis, lacrimis subinde profusis, qua propter blasphemas in Christum Dominum voces Episcopali dignitate privatus est, et ab universo Sacerdotum consortio et caetu alienus esse definitum est. Habes ista Actione 1. Quod ut auditum est, populus universus civitatis, qui a primo mane usque ad vesperam iudicium Synodi expertaverat, Deum coepit glorificare, et Synodum laudare, quoniam fidei hostis concidisset, quin, et tantis acclamationibus discedentes Episcopos, ac cum taedis, et facibus ad diversorium usque prosecutus est. Quos et Matronae thuribula gestantes antecedebant. Tum per totam urbem appensa lumina, in laetitiae signum.

Postridie depositionis sententia missa est ad Nestorium ab Synodo, quae et Constantinopolitanum Clerum certiorem de ea fecit. Interim Candidianus comes Nestorio addictus, antequam Synodalia acta conficerentur, et ad Imperatorem mitterentur, relationem ad eum scripsit mendaciis, et in Synodum calumniis plenam; idem et Nestorius cum decem Episcopis fecit, de vi, et iniuria a Memnone Ephesino sibi illata conquerens: maxime quod Ioannis, et

Orientalium adventum expectare noluissent. Definitionem hanc Concilii approbaverunt Legati Caelestini, qui ea facta in Synodum venerunt, postquam Epistolam Caelestini, quam detulerunt iuxta Ecclesiae veterem consuetudinem primo Latino sermone, deinde Graeco legi curassent, qua unanimiter a Synodo recepta est, ut constat ex Actione 2.

Sed Ioannes Antiochenus, qui post factam condemnationem, et ante Legatorum adventum accesserat ad Synodum, favens Nestorio et Candidiano, indigneque ferens damnatum, se absente atque inconsulto, Nestorium, coegit Conciliabulum ex triginta Episcopis fautoribus Nestorii, vel discipulis Pelagii, vel rei alicuius criminis, in quo refutari iussit Theodoretus anathematismos Cyrilli: Episcopalis honor, et nomen ablatus Cyrillo et Memnoni, quasi idem cum Apollinari sentirent; et quicunque Concilio interfuerant, excommunicati. Huic pseudo-Concilio nomen dant Concilii Ephesini. Scribunt ad Imperatorem deiectos Cyrillum et Memnonem, qui falsa schismaticorum relatione delusus, ad Ephesinam Synodum per Palladium Magistrianum scripsit, iubens irrita esse, quae hactenus facta fuerant, ac de integro legitimum iudicium institui. Interim Orientales schismatici cum Nestorianis, nihil non machinabantur ad opprimendam Catholicam Synodum, et acta eius obliteranda. Quippe fictis adversus illam calumniis ac mendaciis, aures Imperatorum ac Principum impleverunt: strenuam ad hoc operam navantibus Candidiano et Irenaeo Comitibus, qui vias omnes ac portus, et navigia in potestate habentes, sedulo id egerunt, ne quid litterarum ab Ecumenica Synodo ad Imperatorem perveniret, quo rem, ut gesta erat, certo cognosceret: cum interim soli Orientalium commentarii, et Epistolae Constantinopolim perferrentur.

Patres Concilii accepta Imperatoris Epistola ad ipsum per eumdem Palladium rescribunt, rei gestae ordinem ex veritate narrantes, ac de comitibus Candidiano et Irenaeo, a quibus multa et indigna patiebantur, querimoniam formant. Verum Palladius acceptam Synodi Epistolam Imperatori non dedit; quocirca Patres Concilii alias litteras commiserunt mendico homini ad Episcopos, et Monachos scriptas, quibus veritatem rei exponebant. Iis acceptis litteris Monachi strenue operam suam dederunt, ac praeceteris Dalmatius Archimandrita, vir sanctissimus, qui annos totos quadraginta et octo pedem Monasterio non extulerat, quamvis de eo saepe rogatus ab Imperatore fuisset. Verum ut tunc exiret missa de caelo voce compulsus est, et cum aliis Archimandritis, ac plurimis Monachis Imperatorem adiens rem omnem, ut erat, aperuit.

Imperator ab utraque parte legatos mitti ad se postulat. Mittitur pro Orientalibus Irenaeus comes, qui Constantinopolim profectus Catholicae Synodi legatos ibi reperit, ac fraudibus et mendaciis adeo profecit, ut Imperator circumventus iterum, quod valde mirum sit, eo duce se pateretur, uti ratam iuberet trium esse depositionem, Nestorii, Cyrilli, et Memnonis, quos ab legitima Synodo damnatos omnes arbitrabatur, de qua sacra, ut appellare mos erat, scripsit ad Ephesinos Patres per Ioannem Comitem sacrarum largitionum: qui cum Ephesim pervenisset, tres illos in privatam custodiam dedit, ac litteras Imperatoris illis, quibus Patribus abeundi potestas fiebat. Tandem ab utraque parte delecti septem Episcopi ad Imperatorem mittuntur, qui veritate comperta Cyrillum et Memnonem liberos suis Ecclesiis restituit, Nestorium damnat eumque exulare iubet, et alium in sede Constantinopolitana eius loco sufficit. Nestorius Antiochiam reversus, in Monasterio sancti Euprepii ubi aliquando versatus fuerat, quatuor annis habitavit; sed cum ibi plures suis colloquiis ac litteris corrumperet, Ioannis Antiocheni monitu, Theodosius illum in Oasim relegari iussit; ubi multis calamitatibus agitatus lingua eadem qua sacrilegas in Dei Matrem voces emiserat, a vermibus depasta cum adhuc viveret, paulo post, vel ad terram elisus, quod vult Evagrius lib. 1. cap. 7. ex amentia ac furore; vel ut habet Theodoretus lib. 4. haereticarum fabularum, absortus terrae delitescentis voragine miserrime obiit. At eo licet tam infeliciter extincto, non omnino sepulta iacuit illius haeresis: cum enim illius libri Ecclesiastica et Imperiali constitutione fuissent prohibiti, illius defensores tres libros emiserunt, quorum primus erat Theodori Mopsuesteni Nestorii Magistri, quem in varia idiomata transtulerunt; secundus Theodoreti; tertius fuit ille liber, seu Epistola Idae Edessenae civitatis Episcopi ad Marin Persam; de quibus tribus libris, seu capitulis in quinta Synodo actum est.

EUTYCHIANI. — Haeresis Eutychiana coepit circa annum Christi 448.¹ Auctore Eutyche, qui erat Constantinopoli Presbyter, et Monachorum in celeberrimo Monasterio, ut ait Liberatus, praesidens, et archimandrita. Pietate eximia clarus, sed longe clarior ob navatam strenue operam in haeresi Nestoriana, tam crescente, quam repullulante post condemnationem revincenda, qui cum infensissime in Nestorianos duas in Christo personas admittentes inveheretur, in alium non minus exitiosum errorem extreme declinavit, affirmans duas quidem in Christo fuisse naturas ante unitionem, sed in unitione humanam a divina absorptam esse, et subinde unicam subsistere. Cuius quidem erroris initium dedit ignorantia magis, quam affectata malitia, ut testatur Leo Magnus in Epistola 13. quam scripsit ad Pulcheriam Augustam:

Ille error, ait, qui, ut arbitror, de imperitia magis, quam de versutia natus est, auferatur, priusquam ullas sibi vires de consensu imprudentium pertinacia pravitatis acquirat: quia etiam ignorantia in graves nonnumquam incidit lapsus, et plerumque in diaboli ruit foveas incauta simplicitas, per quam in supradicto subrepsisse intelligo Spiritum falsitatis.

— Triplex autem fuit Eutychianae haeresis capitale dogma. Primum quidem, quod carnem Christi ex Virgine negabat esse sumptam. Sic testatur Vigilius initio lib. 3. Contra Eutychen;

Eutychiana, inquit, haeresis in tantum impietatis prolapsa est errorem, ut non solum Verbi, et carnis unam credat esse naturam: verum etiam hanc eamdem carnem non de sacro Virginis corpore assumptam, sed de caelo dicat, iuxta infandum Valentini et Marcionis errorem, fuisse deductum, ita pertinaciter Verbum asserens factum, ut per Virginem, veluti si aqua per fistulam transisse videatur, non tamen, ut de Virgine aliquid, quod nostri sit generis, assumpsisse videatur.

Hoc idem ipsemet Eutyches contestatus fuerat in Concilio Constantinopolitano, ut refert Flavianus in Epist. ad Leonem, quae est in actis Chalcedonensis Concilii. Theodoretus similiter affirmat lib. 4. Haereticarum fabularum, cap. 13. Eutychen negasse assumptum esse corpus a Deo, Nihil enim, inquit, hominis proprium e Virgine accepisse Deum Verbum, sed ipsum sine ulla mutatione conversum, et carnem tantum, transisse tantummodo per carnem. — Secundum Eutychiani erroris caput fuit, quod ante unitionem naturae extitissent duae; ut indicat Leo Pontifex Epist. 10. ad Flavianum: ubi miratur, quod tam absurda, tumque perversa eius professio nulla iudicantium increpatione reprehensa fuerit: et quod sermo nimis insipiens, nimisque blasphemus, ita missus, quasi nihil quo offineret esset auditus. Subditque in Epist. ad Iulianum Coacensem se suspicari talia proloquentem hoc habere persuasum, quod anima, quam Salvator assumpsit, prius in caelis sit commorata, quam de Maria Virgine nasceretur, eamque sibi Verbum in utero copularit. Quibus constat Eutychen sensisse prioritatem illam, qua Christi humanitatem attinebat extitisse antequam assumeretur a Verbo, non esse duntaxat prioritatem naturae, sed temporis; cum enim et Deum hominem esse factum ex communi Christianorum professione didicisset, et unam nihilominus naturam in Christo assereret; non aliter conciliare ista, et extricare se potuit, quam ut ex duabus unam factam esse naturam diceret: adeoque duas antequam inter se sociarentur naturas extitisse.

— Tertium denique, et quidem praecipuum Eutychianae haeresis caput fuit, quod unam tantum agnosceret in Christo naturam post unionem: quod ipsemet professus est coram Flaviano et Patribus Synodi Constantinopolitanae, de qua mox dicemus: rogatus enim utrum consubstantialem, et ex naturis duabus constantem post incarnationem esse sentiret Dominum nostrum, qui ex Virgine natus est, mentem suam sic aperuit: Confiteor ex duabus naturis fuisse Dominum nostrum ante unionem: post unionem vero unam naturam profiteor. Idem testatur Flavianus Epistol. ad Leonem, ubi Eutychetis dogma referens, ait: Ante inhumanationem quidem Salvatoris nostri Iesu Christi duas naturas esse, divinitatis, et humanitatis: post unitionem vero unam naturam factam. Quod utique erroneum dogma varie explicabant illius Assertores, sicut et ipsemet Eutyches, (ut haereticorum moris est) nusquam sibi constans: nam nunc asserebat supermanentem illam naturam esse humanam, in quam conversa, et veluti absorpta videretur Divinitas, unde Theodoretus refert, quod Eutyches assereret Deum sine conversione conversum, et carnem esse factum: unde docebat clavis suffixum, et cruci affixum fuisse incircumscriptum, indeterminatum, et incomprehensum Unigeniti Divinitatem, utpote quae in humanam naturam descenderat. At ipsemet Theodoretus dialogo secundo Eranistem, seu Patronum Eutychiani erroris, qui cum Orthodoxo disputat, ita pronuntiantem introducit, ut Divinitate sola manente humanam dicat absorptam esse naturam: nam Catholico sciscitanti quomodo post unitionem unicam naturam agnosceret, utrum ex ambabus unam esse conflatam; an altera manente, extinctam putaret alteram: respondet Eranistes, Ego Divinitatem aio mansisse; ab hac vero absorptam esse humanitatem.

In quo potissimum dogmate Eutyches maxime Apollinari ac Valentino consentiebat, qui unam dicebat Christi esse naturam. Hic Eutychianus error hac ratione in publicum traductus est, et damnatus anno 448. Cum esset Constantinopoli collecta Synodus Episcoporum 40. ad disceptandam controversiam inter Florentium Sardium Episcopum, Lydiae Metropolitanum, et duos eiusdem Provinciae Episcopos Ioannem, et Cossinium. Hac lite decisa, cum inter Iudices sederet Eusebius Dorylaei Episcopus Eutychem familiaris et amicissimus, qui ipsum privatis colloquiis erroris arguerat, et ne talia loqueretur saepius monuerat, libellum supplicem detulit Synodo, quo continebatur Eutychianus error, postulans accersiri Eutychen ad causam dicendam; at ille tertio vocatus cum semel et iterum respondisset delegatis a Synodo, sibi fas non esse e septis Monasterii egredi, in quo tamquam in sepulcro clausus iacebat, tandem tertio citatus, valetudinem excusans tempus sibi prorogari petiit ad septimum usque diem: quo impetrato, tandem venit, non tamquam ad Concilium, sed tamquam ad bellum; stipatus videlicet, non solum ingenti Monachorum, sed etiam numerosa militum corona, sibi commodata a Florentino Patricio favore Chrysaphii Eunuchi, quem e baptismo susceperat. Ibi ab Episcopis, et ab ipso Florentio interrogatus, haereticum suum dogma coram omnibus professus, nec adduci potuit, ut illud eiuraret: itaque de Concilii sententia damnatur, ac Sacerdotali dignitate, et omni praefectura Monasterii spoliatur, ab omni communione Ecclesiastica submovetur, ut videre est actione prima Concilii Chalcedonensis.

Verum eiusdem Chrysaphii auxilio fretus, nihil non molitur adversus Flavianum illius Synodi principem, conqueritur maxime de eo, ac de caeteris Synodi Patribus apud Leonem summum Pontificem; ad eum pariter scripsit Flavianus, et acta Synodalia transmisit; quibus acceptis Eutychetis damnationem ratam habuit Leo, et inter alias celeberrimam illam Epistolam scripsit ad Flavianum, qua Incarnationis dominicae dogma Catholicum uberrime, eruditissimeque declaravit. Interim Chrysaphius nihil non in Eutychetis gratiam, et ad Flavianum opprimendum moliebatur apud Theodosium, fictis criminationibus et calumniis in suspicionem Flavianum vocare nitens; quo illum ab Episcopali sede deiceret, quocirca Imperator iubet congregari Synodum generalem Ephesi anno 449. cui iubet praesse Dioscorum Alexandrinum, et adesse Iuvenalem Hierosolymitanum, Domnum Antiochenum, Flavianum Constantinopolitanum, rogans pariter Leonem Pontificem Romanum, ut Synodo adesse dignaretur, quod eum praestare non posset. Legatos misit Iulianum, Velgibum Episcopum Puteolanum, Renatum Presbyterum, et Hilarium Diaconum cum litteris ipsius Leonis: altera ad Savianum, altera ad Synodum, continentibus rectam ac Catholicam fidem. Barsumam quoque Syrum Archimandritam, at verius dicam immanem sicarium, Concilio adesse voluit Imperator, qui ageret pro Eutyche contra Episcopos, qui illum damnaverant, quos pariter adesse voluit Concilio non ut iudices, sed ut actores.

Cogitur itaque Concilium, petuntque Legati Romani Pontificis, ut illius Epistolae iuxta veterem Ecclesiae consuetudinem primum legantur. Obstat Dioscorus procurante Eutyche, qui ante omnia examinari faciunt acta Constantinopolitana, quocirca Legati recedunt a Concilio tum ob litteras non lectas, tum etiam ob non delatum ipsis primum locum. Deinde Dioscorus lectis Constantinopolitanae Synodi actis, mox decretum Ephesinae Synodi contra Nestorium legi voluit, quo prohibitum erat ne quis praeter ea, quae ibi constituta erant de fide amplius quaereret aut retractaret, alioquin si Episcopus aut Clericus esset, deponeretur; post haec Dioscorus contra Flavianum, et Eusebium Dorilei Episcopum tamquam Decreti illius violatores, quod novi aliquid de fide constituissent, depositionis sententiam tulit, et Eutychen in integrum restituit, suae sententiae subscribere cogens caeteros Episcopos per vim intentatam a trecentis Monachis, et plurimis militibus, qui armata manu audita Dioscori sententia in Synodum irrumpunt, extorquent iudicia Episcoporum adversus Flavianum, illosque adigunt, ut suscribant in albis membranis, in quibus quidquid voluerint postea adiicerent, ut testatum est actione prima Concilii Chalcedonensis. Reclamant Legati summi Pontificis, sed et ipsi salutem suam in fuga ponere coguntur, Flavianus Romanum Pontificem appellat; at illico coniicitur in vincula a Dioscoro, calcibus appetitur, ut refert Evagrius lib. 2. cap. 2. plurimis plagis etiam, et iniuriis a militibus lacessitur, ait Liberatus; et ut acta Chalcedonensis Synodi referunt, occiditur a Barsama cum suis Monachis vociferante, Occide, Occide. Interim gemit Leo Pontifex, qui coacta Romae Synodo rescindit quidquid Ephesi gestum fuerat.

Tandem Theodosius Imperator acceptis a Leone summo Pontifice Epistolis, damnatam ac proscriptam audiens Eutychianam haeresim, et flagitiosa acta Synodi Ephesinae, quae postmodum dicta est latrocinium Ephesinum, rei veritate comperta, in eos a quibus circumventus erat animadvertit: Chrysaphium malorum omnium auctorem relegavit, ac paulo post moritur: cui succedens Marcianus Pulcheriam Augustam uxorem duxit; qui Leonis Pontificis hortatu animadvertit primum in Clericos et Monachos, qui relicto vero orthodoxae Religionis cultu, Apollinaris vel Eutychetis haeresim et dogmata abominanda secuti fuissent. Deinde Synodum generalem cogere decrevit.

Cogitur itaque Concilium generale anno 451. Chalcedonense ex 630. Episcopis; praesunt Legati Leonis, videlicet Paschasinus, et Ascelanus Episcopi, neenon Basilius, et Bonifacius Presbyteri. Interest etiam Dioscorus, ac lectis quae in Constantinopolitana Synodo, et pseudo-Ephesina ab Eutyche et Dioscoro acta fuerant, discedere iubetur; ac postmodum omnibus rite ponderatis, Episcopali honore, omnibusque Sacerdotum functionibus a Synodo privatur. Post haec plurimi ex Episcopis, qui Ephesi sederant, veniam petunt, crimenque fatentur: leguntur Epistolae Leonis ad Flavianum, cui in hunc modum acclamarunt Patres: Petrus in Leone locutus est. Eusebius Dorilei Episcopus vere Catholicus pronuntiatur: Flavianus martyr declaratur, qui pro fidei Orthodoxae detensione occubuit, et actione undecima legitur haec vox: Flavianus post mortem vivit martyr; pro nobis oret.

Interea Chrysaphius Pulcheriae nutu, ut ait Marcellinus, interemptus est, et Eutyches iussu Marciani in exilium mittitur; quid autem deinceps de eo factum sit, quem in locum deportatus sit, et quem vitae exitum habuerit, altum silentium est apud auctores: sic felicem exitum habuit celeberrima illa Synodus, in qua Ephesinae latrocinalis acta rescisa sunt, et certa rataque fidei forma conscripta. Verum diabolus, qui semper superseminat zizania, maximis haereticorum conatibus Synodum Chalcedonensem impugnavit. Scribit enim Eulogius Alexandrinus Patriarcha post Marciani obitum, cum ei successisset Leo, Aegyptios a Synodo reversos per totum orbem maximos excitasse tumultus; ubique disseminantes Cyrillum in illa Synodo damnatum, et Nestorium pro Catholico receptum fuisse. Inde plurimi eruperunt illius Chalcedonensis Synodi detractores, maxime vero Alexandriae, qui Acephali dicti sunt; quod a Petro Mongo Patriarcha suo, et ipso

Eutychiano succedentes, seorsim, et sine suo capite communicarent: neque enim ille manifeste impugnabat Chalcedonense Concilium, sed tantum latenter eiusdem auctoritatem elevare nitebatur. Severiani tamen postea dicti sunt a Severo Eutychiano Monacho, deinde Antiocheno Episcopo constituto, ac deinde in plura alia capita pullulantes, nunc Gaianitae a Gaiano, Theodosiani a Theodosio, Iacobitae a Iacobo nuncupati sunt. Conquerebantur omnes, quod Concilium Chalcedonense conventus fuit Nestorianorum: sic enim familiare est haereticis Catholicos haeresis ex adverso veritati Catholicae oppositae accusare.

Errores circa filiationem Christi. — Commune est Ecclesiae Catholicae dogma, Christum Dominum, etiam ut hominem, Filium Dei esse naturalem. Nihilominus duo Episcopi Felix Urgelitanus, et Elipandus Toletanus, regnante in Galliis Carolo Magno, Romae vero sedente Adriano I. circa annum Domini 790. Nestorii extinctam et compressam haeresim ex parte restaurantes, Christum Deum hominemque contessi, totidem, quot naturae sunt in eo, filios inesse docuerunt; alterum naturalem, qui est Deus, et Verbum: alterum adoptivum, qui est homo; de quibus ita scribit Eginhardus in Annalibus:

Orgellis (hanc Urgellanam alii nominant) est civitas in Pyrenaei montis iugo sita: cuius Episcopus nomine Felix, natione Hispanus, ab Elipardo Toleti Episcopo per litteras consultus, quid de humanitate Salvatoris Dei, et Domini nostri Iesu Christi sentire deberet: utrum secundum quod homo est, proprius an adoptivus Dei Filius credendus esset, ac dicendus: valde incaute, atque inconsiderate, et contra antiquam Catholicae Ecclesiae doctrinam, adoptivum non solum pronuntiavit, sed etiam scriptis ad memoratum Episcopum libris pertinacissime pravitatis opinionis suae detendere curavit. Huius rei causa ductus ad Palatium Regis, qui tunc apud Reginum (Ratisbona Baioariae civitatem, in qua, et hiemaverat, residebat); ubi congregato Episcoporum Concilio auditus est, et errasse convictus, ad praesentiam Adriani Pontificis Romam missus; ubi etiam coram ipso haeresim confessus est, atque abdicavit; quo facto ad civitatem suam reversus est.

— Verum biennio post, cum Elipandus eamdem erroris pravitatem iam in plurimis Conciliis damnatam, maxime vero Foro-Iuliensi, et Ratisbonensi, tueri ac propagare pergeret, ac Felicem ad illius resumendum patrocinium impulisset: quin etiam ad Carolum Regem pro ea scripsisset Epistolam; hic ex omnibus suae ditionis Provinciae Episcopos, et eruditionis fama celebres viros Francofurtum ad Synodum accivit, qui invicem convenientes lecta Elipandi epistola, necnon Adriani Papae ad Hispaniarum Episcopos, et libro sacro-syllabo Paulini Aquileiensis contra Felicis, et Elipandi haeresim, unanimi omnium consensu in illo Concilio haec haeresis damnata fuit ac proscripta. Insuper Carolus Rex luculentam ad Hispanos contra eamdem haeresim epistolam scripsit, quam cum Adriani, et totius Synodi epistolis, ac Paulini libro ad eos dixerit.

Haec sunt praecipua haeresum capita Christi Domini Incarnationem impugnantia: caetera enim, quae in Christum pugnant, vel in eius divinitatem, aut meritum, aut cultum potius, quam in Incarnationis mysterium militare videntur. Si quae vero supersint ab illis antiquioribus haeresibus repullulantes, ut revera plures esse non diffiteor, maxime hisce posterioribus temporibus, in quae non solum saeculorum fines devenisse, sed et errorum fauces effluxisse videntur, in sequentium Disputationum ac Quaestionum enucleatione sparsim commemorabimus. Quocirca ampliori haeresum relatione praetermissa, iam auspiciandus est Theologiae Tractatus.