Scotus Academicus, Tomus septimus: De Incarnatione Verbi Divini

CONSTANTISSIMUM est apud Catholicos, ex divinis personis solam Filii personam humanitatem assumpsisse, ut apparet non solum definitione Conciliorum, maxime quintae Synodi Collatione 8. Canone 14. et Concilii Lateranensis sub Martino I. in definitione Fidei, Canone quarto, et alterius eiusdem nominis sub Innocentio III. capite Firmiter, etc. sed etiam aperte colligitur ex omnibus Scripturae locis, in quibus Dei Filius specialiter dicitur incarnatus, a Patre nobis datus, et pro nobis morti traditus: quae de Patre, aut de Spiritu sancto pari ratione non efferuntur, quod haud dubie Deus in omnibus ad salutem nostram providendam silentio non dedisset, si Pater, aut Spiritus sanctus, eadem ratione, qua Filius, humanitatem assumpsissent. Hinc merito dictum est anathema haereticis dictis Patripassianis, qui, ut refert Socrates lib. 2. cap. 19. totam Trinitatem incarnatam fuisse dicebant: adversus quem denuo suscitatum errorem acerrime pugnavit S. Anselmus libro De Incarnatione, quem eum ob finem scripsit. Non est igitur cur diutius immoremur in hac probanda constanti veritate; ideo quatuor dumtaxat proponimus hac in Sectione Quaestiones, quarum Prima aperiet qualiter totus Filius humanam naturam assumpserit et terminaverit; Secunda, utrum tres Divinae Personae simul assumere possint unam naturam, et plures naturae ab eadem persona assumi: Tertia, an Deus, seu natura divina, ut communis tribus personis ratione subsistentiae absolutae, possit alienam naturam assumere, illique immediate uniri: Quarto denique, an persona creata, saltem de potentia Dei extraordinaria, possit terminare naturam alienam.

QUALITER, ET PER QUID VERBUM DIVINUM NATURAM HUMANAM TERMINAVERIT ET ASSUMPSERIT.

NOTANDUM 1. Quod etsi conveniant omnes Theologi, solam secundam sanctissimae Trinitatis Personam humanitatem assumpsisse, eamque hypostatice terminare ut quod, nihilominus controvertuntur invicem de ratione formali primaria, per quam Verbum primo et formaliter humanitatem terminat; an videlicet per subsistentiam absolutam, et communem tribus divinis personis, vel per relativam personalem ac propriam; diximus enim in tractatu De Trinitate, in Deo tres esse subsistentias relativas, quibus divinae personae in esse personali constituuntur, et ab invicem realiter distinguuntur. Diximus pariter, praeter illas subsistentias relativas et incommunicabiles, dari in Deo secundum se considerato et ut praeintellecto ad personas, subsistentiam absolutam et personalem, per quam natura divina per se subsistit, non quidem incommunicabiliter, eo modo quo personae, sed communicabiliter, ut ipsamet essentia: quia Deus, ut praeintellectus relationibus, ac personis, operatur ut quod; nam dicitur: Deus creat, gubernat, conservat: unde cum operationes non sint nisi subsistentium, Deus, ut sic consideratus, debet habere subsistentiam.

NOTANDUM 2. Natura divina aliquo modo convenire rationem assumendi; ita namque docent plurimi ex sanctis Patribus. Augustinus *lib. 1. De Trinitate: Forma, inquit, Dei assumpsit naturam servi, ubi nomine formae naturam significat. S. Leo sermone 5. De Nativitate:

Salva igitur proprietate utriusque substantiae, et in unum coeunte personam, suscipitur a Maiestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ut rependendum nostrae conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili. Deusque verus, et homo verus in unitatem Domini temperatur, ut quod nostris remedis congruebat, unus, atque idem Dei, hominumque Mediator, et mori posset ex uno, et resurgere ex altero.

S. Damascenus lib. 3. cap. 6. Dicimus naturam Dei incarnatam esse, secundum SS. Athanasium et Cyrillum. Cum autem assumptio naturae duo significet, nempe principium actionis, et eius terminum, conveniunt Theologi, naturae divinae secundum seipsam convenire esse principium radicale et remotum assumptionis humanitatis; quippe ex ea tamquam ex radice oritur tota vis proxima, et immediata terminandi, quae reperitur in subsistentia relativa Verbi Divini, quia essentia divina secundum suam subsistentiam absolutam est radix et principium ipsius personalitatis Verbi. Sed difficultas est an etiam ipsi subsistentiae absolutae, proprie et immediate conveniat terminare humanitatem assumptam, circa cuius difficultatis resolutionem variant Theologi.

NOTANDUM 3. Triplicem maxime assignari capitalem Theologorum sententiam, circa praesentis difficultatis resolutionem: Primus est Durandi in 3. dist. 1. q. 2. contendentis unionem hypostaticam immediate factam esse ad subsistentiam absolutam Dei, et primam rationem terminandi unionem esse subsistentiam, non relativam et personalem Verbi, sed essentialem seu absolutam divinae naturae: cui ex parte subscribunt Capreolus in 3. dist. 1. q. 1. Marsilius in 1. q. 2. art. 1. Franciscus Victoria, ac Dominicus Soto, docentes Verbum terminare unionem humanitatis ratione subsistentiae absolutae, non praecise sumptae, sed ut modificatae proprietate relativa Filii: ita quod subsistentia absoluta sit ratio formalis terminandi, ipsa vero relatio seu personalitas Verbi, solum conditio sine qua non: eo proportionali modo quo potentia generativa in Patre constituitur per Essentiam Divinam, quae tamen requirit tamquam conditionem, relationem Paternitatis, per quam modificatur. Secunda vero sententia negat rationem terminandi esse proprietatem relativam vel absolutam, sed, ut ita dicam, totam entitatem Verbi, quae utramque rationem includit. Ita docet Ochamus in 3. q. 1. art. 2. cui aliquatenus consentit Gabriel dist. 1. notabili 5. Tertia tandem est omnium aliorum Theologiae principum, Alex. Alensis 3. p. q. 4. membro 1. Sancti Bonaventurae in 3. dist. 1. art. 1. q. 2. Sancti Thomae 3. p. q. 3. art. 2. Doctoris Subtilis dist. 1. q. 5. et omnium eorum Discipulorum, quibus ut subscribaConclusio prima. — RATIO FORMALIS PRIMA ET IMMEDIATA, PER QUAM VERBUM DIVINUM TERMINAT HUMANITATEM, NON EST SUBSISTENTIA ABSOLUTA ET COMMUNIS, SED RELATIVA, ET PERSONALIS.

Probatur primo auctoritate Concilii Toletani sexti, et undecimi in confessione fidei his verbis: Incarnationem Filii tota Trinitas operata est, quia inseparabilia sunt opere Trinitatis: solus tamen Filius formam servi accepit in singularitate personae, non in unitate divinae naturae, in illo quod proprium est Filii, non quod Trinitati commune: sed si humanitas primo fuisset unita subsistentiae absolutae, revera Filius suscepisset humanitatem in id quod commune est Trinitati, quippe talis subsistentia absoluta, sicut et Essentia Divina, tribus personis communis est: igitur secundum definitionem Concilii asserendum est humanitatem non fuisse immediate unitam subsistentiae absolutae et communi, sed relativa et personali, per quam Filius constituitur in esse personae, et distinguitur a Patre et Spiritu sancto. Confirmatur ex 6. Synodo generali Actione 8. ubi sub finem dicitur solum Verbum esse Incarnatum, quia Pater, et Spiritus sanctus nihil in incarnatione habent commune, nisi benignissimam voluntatem: at si humanitas unita fuisset immediate subsistentiae Dei absolutae et communi, Pater et Spiritus sanctus communicassent cum Filio non solum in voluntate, et in omni operatione, sed etiam in terminatione humanitatis; siquidem terminatio illa tribus personis fuisset communis: igitur iuxta sententiam Concilii, humanitas non fuit primario et immediate unita subsistentiae communi et absolutae, sed subsistentiae relativae et personali Verbi.

Probatur secundo auctoritate sanctorum Patrum: et imprimis S. Dionysii lib. De Divinis Nominibus cap. 2. cuius testimonium laudatur in Synodo mox dicta: ait enim:

Discretum est autem in divinis operibus in nos benigne manentibus, quod secundum nos atque ex nobis integre et vere substantiam sumpsit supersubstantiale Verbum: eaque gessit et pertulit quae sunt humanae ipsius assumptionis electa, atque praecipua: his enim neque lapis, neque spiritus ulla ratione communicant, nisi forte quis asserat, benignitate, clementiaque, et communicatione voluntatis, atque in omni supereminentissima, et ineffabili operatione divina, per quam homo pro nobis factus immutabilis, profecto Deus, et Dei Verbum, illos quoque accessisse consortes.

Eamdem sententiam ab ipso desumptam profert S. Damascenus lib. 3. De Fide, cap. 6. At si humanitas non tantum fuit unita Verbo Dei ratione proprietatis personalis, sed etiam ratione communis subsistentiae, idque primario, ut opinatur Durandus, non sola voluntate, et efficacitate sua, sed etiam aliquo modo unionis realis, Pater et Spiritus sanctus communicassent mysterio Incarnationis: quod aperte negat S. Dionysius: igitur, etc. — His adstipulatur S. Anselmus lib. De Incarnatione, cap. 1. ubi disputans contra quosdam qui dicebant, incarnato Filio Dei, necesse fuisse incarnari Patrem, et Spiritum sanctum, nisi persona distingueretur a natura realiter, ait: Qui recte suscipit eius Incarnationem, credit eum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae: hic autem (nempe ille contra quem scribebat) somniat, hominem Filii Dei magis esse assumptum in naturae unitatem quam in personae unitatem: si enim hoc opinaretur, non diceret, magis esse necessarium Patrem cum Filio incarnatum, quam esse possibile illum simul non esse incarnatum quia plures sunt personae. Quibus aperte concludit Anselmus unionem naturae humanae factam fuisse in eo, quod proprium est uni personae, ne cogamur asserere factam fuisse in natura, ac proinde cum omnibus personis.

Ex his auctoritatibus conclusionem etiam ratione evinco, quam Subtilis Doctor n. 5. sic expendit: si proprietas personalis non sit ratio terminandi immediate naturam assumptam, id praestabit absoluta Dei subsistentia: sed falsum consequens, ergo et antecedens. Maior constat, siquidem duplicis dumtaxat generis in Deo est subsistentia: videlicet absoluta et essentialis, et relativa et personalis. Minor probatur: si ratio formalis et proxima, per quam Verbum terminat humanitatem, esset Dei subsistentia absoluta, sequeretur tres personas sanctissimae Trinitatis terminare unionem naturae humanae, ac proinde dici posse incarnatas: sed hoc militat in fidem, et definitionem Conciliorum ac doctrinam SS. Patrum: igitur, etc. Probatur sequela maioris: illud terminat formaliter, in quo est ratio formalis terminandi: suppositum enim Verbi non terminat, nisi quia habet rationem formalem terminandi: sicut non creat, nisi quia convenit ei formaliter ratio creandi, etc. Sed subsistentia absoluta est formaliter in tribus personis; siquidem unaquaeque earum est formaliter Deus: ergo si illa ratio formalis et proxima terminandi unionem humanitatis sit ipsa subsistentia essentialis quae est formaliter in tribus personis, etiam in eis erit ratio formalis terminandi, ac proinde humanitatem assumptam terminabunt; igitur cum incarnari nihil sit aliud quam terminare naturam assumptam, tres personae revera dici poterunt incarnatae, quod est absurdum. — Confirmatur, ideo persona Filii est immediate unita naturae humanae, quia in illa datur ratio hypostatice terminandi immediate naturam humanam: sed si illa ratio terminandi immediata sit subsistentia absoluta, ut vult Durandus, cum haec conveniat omnibus personis ex aequo, nam absoluta et essentialia communia sunt toti Trinitati, consequens est quod non minus Pater, et Spiritus sanctus dicendi sint homo, quam Verbum: quippe tam Pater, et Spiritus sanctus habent rationem formalem terminandi naturam assumptam, quam ipse Filius.

Reponit Durandus consequentiam non valere. Ut enim, inquit, persona dicantur incarnatae, seu humanitati substantialiter unitae, requiritur duplex unio ipsius humanitatis: Prima quidem ad subsistentiam absolutam et communem: Secunda vero ad proprietatem personalem et relativam: unde cum humanitas Verbo unita fuerit, non solum secundum subsistentiam absolutam et communem, sed etiam secundum proprietatem relativam et personalem, aliis vero personis dumtaxat uniatur secundum subsistentiam absolutam et communem; hinc est quod solus Filius dici possit incarnatus, non vero Pater, aut Spiritus sanctus. — Contra, id quod convenit naturae divinae secundum se, et ratione sui, tribus etiam divinis personis convenit, et de ipsis praedicatur: ergo si divinae naturae conveniat primario, et per se terminare humanitatem quatenus est communis tribus personis, idipsum ipsis personis ex aequo conveniet. Antecedens constat; quoniam enim creare convenit naturae divinae, quatenus est hic Deus, etiam ex aequo convenit tribus personis. Deinde, assumptio humanitatis sumpta active, seu pro principio unionis naturae divina cum humana, indivisim convenit tribus personis, quia primario, et per se convenit Deo, quatenus est hic Deus subsistens subsistentia absoluta: ergo si terminare immediate naturam divinam ita competat primario naturae divinae, simili ratione convenit tribus personis. Denique, inauditum est duas admittere uniones in Christo: unam mediatam, qua humanitas unitur proprietati personali Verbi Divini: alteram immediatam, qua ipsa humanitas naturae divinae sociatur: atqui ex hypothesi, quod unio fiat immediate in essentia divina, seu subsistentia absoluta, erit duplex unio, altera in essentia, altera in personalitate Verbi divini: ergo, etc. Maior constat: siquidem huius duplicis unionis, quam gratis fingit Durandus, nulla est mentio nec apud sanctos Patres, nec apud Concilia: imo constantissime patet ex eis, unicam dumtaxat in Christo esse unionem, qua humanitas Verbo et essentiae divinae sociatur.

Repones, idem argumentum in nos militare; nam si humanitas primario terminetur ad Verbum, et secundario ad naturam divinam, admittenda erit duplex unio; altera primaria inter humanitatem et personalitatem Verbi; altera vero secundaria, ipsius humanitatis ad naturam divinam: igitur in nostram sententiam militamus. — Nego antecedens: nam quando statuimus primario humanitatem terminari personalitate Verbi, et secundario natura divina, in hoc non distinguimus duplicem unionem, sed unicam dumtaxat. Dicendo enim, quod natura divina sit secundus terminus, non intelligimus, quod sit aliqua unio terminata primario ad personalitatem Verbi, et alia media, quae secundario terminetur ad naturam; sed dumtaxat, quod eadem prorsus unio duplicem habeat terminum: unum quidem immediatum, nempe personalitatem Verbi: alterum vero mediatum, puta naturam divinam: qua ratione similitudo inter duo alba primario terminatur ad albedinem, seu concretum albi; secundario autem ad substantiam, cui albedo inest.

Conclusio secunda. — VERBUM DIVINUM NON TERMINAT HUMANITATEM IMMEDIATE PER SUBSISTENTIAM ABSOLUTAM, UT MODIFICATAM PER SUAM PROPRIETATEM PERSONALEM TAMQUAM PER CONDITIONEM SINE QUA NON. Ita Doctor ibidem num. 6. quam utique veritatem sic probat: nullum suppositum potest esse conditio requisita ad hoc, ut essentia divina sit in ipso ratio formalis proxima et immediata ad aliquid praestandum, ita quod non sit eiusmodi in aliis suppositis, nisi quia illud suppositum, in quo habet quod sit talis ratio formalis, precedit terminum, ad quem producendum vel acquirendum ipsa ratio formalis ordinatur. V. g. suppositum Patris non esset conditio requisita ad hoc, ut essentia divina esset in eo ratio formalis, et actualis generandi Verbum, nisi quia suppositum Patris praecedit origine terminum istius divinae generationis, scilicet Verbum: sed quaelibet divina persona praecedit unionem hypostaticam: ergo si essentia divina sit in aliquo supposito ratio formalis terminandi, erit similiter in aliis duobus suppositis divinis. Maior constat, quia ideo Pater, et Filius spirant Spiritum sanctum, et spiratio activa, quae fit per voluntatem tamquam per principium formale quo, procedit ab utroque, quia voluntas est in utroque prius origine, quam Pater, et Filius habeant relationem ad Spiritum sanctum, et sic in eis ratio formalis spirandi praecedit origine terminum productum; et e contra licet per circumcessionem vis generativa sit in Filio, et spirativa in Spiritu sancto, tamen neque Filius generat, neque Spiritus spirat, quia ratio formalis generandi et spirandi non concipitur esse in eis antequam termini generationis et spirationis activae concipiantur producti. Ideo autem tres personae indivisim creant et operantur ad extra, quia scilicet omnipotentia, qua est ratio formalis producendi, et principium agendi ad extra, est ex aequo in tribus personis antequam fiat illa productio, et terminus producendus existat: ergo a simili, cum ratio formalis subsistentiae divinae sit in tribus divinis personis antequam fiat assumptio humanitatis, si illa sit ratio immediata terminandi talem assumptionem, etiam ex aequo tribus personis conveniet.

Deinde, si Filius terminaret humanitatem, non per propriam et personalem subsistentiam, sed per absolutam et communem, ut appropriatam Verbo, non posset persona Verbi, ut distinguitur a Patre, et Spiritu sancto, dici terminare humanitatem: sed hoc est erroneum, et damnatum in Concilio Toletano III. supra laudato, ubi dicitur, quod solus Filius assumpsit humanitatem in eo quod est proprium Filii: ergo, etc. Sequela maioris patet: quia enim virtus creandi, v. gr. communis est tribus personis, non potest Filius per illam virtutem sibi appropriatam, seu ad se determinatam per relationem filiationis, aliquid producere, quin idipsum producat Pater, et Spiritus sanctus: ergo cum subsistentia absoluta sit communis tribus personis, non poterit Filius per illam specialiter terminare humanitatem, quantumvis ad se sit modificata, et determinata per subsistentiam personalem.

Denique, si Verbum divinum dumtaxat terminaret humanitatem per subsistentiam absolutam, modificatam per suam subsistentiam personalem, sequeretur, quod humanitati assumptae non communicaret personalitatem propriam, sed dumtaxat subsistentiam communem et absolutam. Probatur: ideo Pater communicando essentiam Filio, non communicat ipsi paternitatem, quia essentia, in qua est primaria vis generandi, tantum requirit Paternitatem ut conditionem sine qua non fieret generatio divina: ergo a simili si ratio formalis et proxima terminandi humanitatem in Filio sit subsistentia absoluta, et proprietas seu relatio personalis Filii solum interveniat tamquam conditio, consequens erit, quod Filius communicabit humanitati dumtaxat subsistentiam absolutam, non vero personalem.

Dices 1. Per illam rationem convenit Verbo terminare formaliter unionem hypostaticam, per quam virtualiter continet perfectionem suppositi creati, et capax est terminare potentiam obedientialem creaturae: sed haec ipsi conveniunt ratione subsistentiae absolutae, non vero personalis, igitur Verbum primario terminat per subsistentiam absolutam, non vero per relativam. — Negat maiorem Doctor, quia, ut diximus alias ex ipso, ratio formalis terminativa in Verbo non petitur ex continentia virtuali; sed dumtaxat ex independentia in ratione suppositi; quippe Verbum divinum non terminat humanitatem per modum causae efficientis et producentis, sed dumtaxat per modum suppositi terminantis, cui virtus terminativa competit praecise, quia in se et ex se habet rationem suppositi omnino independentis.

Dices 2. Per illud divinae personae convenit esse terminum assumptionis naturae humanae, per quod ei competit subsistere: atqui convenit persona divina subsistere per subsistentiam absolutam, non vero per relativam: ergo Verbum terminat humanitatem primario et immediate per subsistentiam absolutam. — Distinguo maiorem: per quod convenit ei subsistere essentialiter, nego: personaliter, concedo; per id enim terminatur humana natura, per quod ultimo constituitur in esse personae. Similiter distincta minore, nego consequentiam.

Dices 3. Personalitas Verbi est quid idem cum natura divina: ergo non magis immediate terminat humanitatem per subsistentiam propriam, quam per subsistentiam communem et absolutam. Distinguo antecedens: idem est realiter, concedo: formaliter, nego: unde neganda est consequentia: sicut enim distinctio formalis, quae est inter paternitatem, et Essentiam divinam, sufficit ut essentia communicetur Filio, non communicata personalitate; ita formalis distinctio filiationis a natura divina est sufficiens, ut filiatio immediate terminet humanitatem, licet eadem immediatione Essentia divina non terminet.

Dices 1. Ex unione immediata humanitatis cum divinitate non sequitur unio personalis cum tribus divinis personis, nec consequenter tres divinas personas esse incarnatas: ergo nulla est ratio, qua maxime duae praecedentes Conclusiones stabiliuntur. Consequentia patet. Antecedens probatur: quia si hoc sequeretur, maxime vel ratione connexionis personarum in una essentia, vel ex habitudine personarum inter se: at non primum, quia personae divinae sunt unitae in essentia, et tamen una non est alia, nec in alia, nisi ratione essentiae: non etiam secundum, quia illa habitudo est oppositionis, seu distinctionis, qua una persona distinguitur ab alia, quia ipsi relative opponitur: haec autem habitudo potius arguit naturam humanam uniri posse uni personae, et non alteri: igitur, etc.

Nego antecedens: inde namque revera sequitur naturam humanam uniri substantialiter tribus personis, quia uniretur illis in vinculo communi substantiali, scilicet subsistentia: unde etiam sequeretur tres personas esse incarnatas, quia tres personae sunt unus Deus, quippe uniuntur in una essentia, ut in communi vinculo, licet una non sit alia, nec in alia nisi ratione essentiae. Quocirca sicut tres personae sunt unus Deus, quia uniuntur in una Essentia divina communi, sic tres personae essent homo, quia unirentur in humanitate assumpta ad essentiam, et existentiam communem. Nec valet paritas unionis relationum divinarum cum Essentia divina, quia ideo personae divinae propter illam unionem non sunt idem, quia Essentia divina cum illis relationibus non habet oppositionem, et idem cum ipsis potest identificari, illae vero relationes invicem opponuntur, et propterea constituunt distinetas personas. Cum ergo humanitas oppositionem cum proprietatibus relativis non habeat, recte infertur, quod si immediate uniretur subsistentiae absolutae et communi, etiam uniretur saltem mediate tribus personis.

Dices denique. Quando Verbum divinum assumpsit humanitatem, vel illi tribuit esse absolutum et essentiale, vel dumtaxat esse relativum: si primum, ergo per subsistentiam absolutam: nam absolutum, et essentiale non potest tribui per relativum: posterius autem dici nequit, quia persona humana est quid absolutum; et subinde non poterat suppleri per aliquid respectivum. — Respondeo. Verbum divinum non tribuisse humanitati subsistentiam suam relativam; nec id officere: quippe humanitas quidem subsistit absolute, quando habet propriam subsistentiam, non vero quando habet alienam: tunc enim induit rationem ipsius subsistentiae sibi communicatae: unde persona Christi dici posset relativa; quia persona illa non aliud est, quam filiatio, quae formaliter est relativa.

UTRUM SUBSISTENTIA DEI ABSOLUTA ET COMMUNIS TRIBUS PERSONIS POSSIT NATURAM HUMANAM ASSUMERE, ILLIQUE IMMEDIATE UNIRI.

NOTANDUM 1. Certum esse, quod si Deus non esset trinus in Personis, sed in unica dumtaxat persona existens, uti existimant Iudaei, et alii infideles, qui mysterium Trinitatis negant, posset alienam naturam assumere, illique immediate uniri; nam in ea hypothesi haberet omnipotentiam, necnon et personalitatem absolutam, qua constitueretur in ratione personae: quae cum esset infinita in subsistendo, et terminando, haberet vim terminandi, et subsistendi id omne, quod sustentabile et terminabile est, quia non esset minor illius virtus in terminando, quam sit modo in personalitate et subsistentia relativa Verbi, cuius infinita virtus terminativa procedit a subsistentia absoluta, tamquam prima radice, quae imbibitur in subsistentiis relativis et constitutivis divinarum personarum. Solum ergo difficultas et controversia est inter Theologos, an subsistentia absoluta, qua individuum Deitatis, seu hic numero Deus, qui subsistit in tribus personis, quatenus praescindit a subsistentiis relativis, posset assumere naturam humanam, et ipsi immediate uniri. Quae ut evidentius dissolvatur,

NOTANDUM 2. Duplicis generis in Deo subsistentiam admitti: unam quidem absolutam et communem; alias vero relativas et personales; quales sunt subsistentia Patris, Filii, et Spiritus sancti. De posterioribus subsistentiis nulla est controversia apud Theologos, cum enim sit de fide tres divinas personas realiter ab invicem esse distinctas, consequens est, ut earum quaelibet habeat propriam subsistentiam, per quam in suo esse personali constituuntur, et ab alia distinguatur. Verum nonnulli Theologi negant in Deo subsistentiam aliquam absolutam et communem, quae naturae divinae ita conveniat, ut revera illam efficiat per se subsistentem, quatenus praescindit a personis divinis. Porro nobilior ac communior Theologorum sententia est illam subsistentiam absolutam esse admittendam, ut probavimus in tract. De Trinitate: siquidem per subsistentiam absolutam nihil aliud intelligimus, quam modum illum essentiae divinae, quo, ut praescindit a personis, est substantia completa per se existens, hoc est independenter a subiecto, a quo sustentetur, et ab aliqua parte, a qua compleatur, necnon incommunicabilis ulli extrinseco complemento a se realiter distincto: at nemo negare potest naturam divinam, ut praescindit a personis, esse substantiam completam per se existentem, et incommunicabilem ulli extrinseco complemento a se realiter distincto: igitur non debet esse dubium, quin detur id quod intelligimus per nomen subsistentiae absolutae. Quo etiam nomine eam designat S. Augustinus lib. 1. De Trinit. cap. 4. dum dicit: Divinam naturam ad se subsistere (idest subsistentia absoluta subsistere): Nam omnis, inquit, substantia ad seipsam crescit, quanto magis Deus? Hinc Agatho Papa in Epistola decretali, quae habetur 6. Synodo art. 1. ait: Confitemur Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum, non tres Deos, sed unum Deum: non trium nominum subsistentium, sed trium subsistentiarum unam substantiam, quibus verbis non negat subsistentiam relativam et personalem, de qua maxime tunc temporis erat controversia.

NOTANDUM 3. Duo posse considerari et distingui in subsistentia creata: unum quod compleat ipsam naturam, quae sine personalitate esset incompleta et imperfecta: alterum quod ipsam reddat incommunicabilem ulterius, ita quod sit ultimus ipsius naturae terminus: quae duo ita coniunguntur in creatis, ut nihil creatum possit causare unum, quin alterum etiam efficiat. Secus autem est in divinis, nam essentia divina, ut praescinditur divinis personis, cum sit infinita, est omnimodo completa in ratione naturae, non tamen est incommunicabilis: quippe tribus adorandis personis communicatur; unde subsistentia absoluta divinam quidem naturam significat completam et infinite perfectam; redditur autem personaliter incommunicabilis per subsistentias relativas ac personales: unde merito Doctor in 3. dist. 5. q. 1. n. 2. ait, quod si de ratione assumentis sit, quod efficiat naturam incommunicabilem, Deus per subsistentiam suam absolutam non potest esse terminus naturae humanae, nec eam assumere immediate, quippe cum per illam subsistentiam non possit eam reddere incommunicabilem. Igitur tantum remanet solvenda difficultas, an Deus per illam absolutam subsistentiam possit ita immediate assumere naturam humanam, ut eius terminet dependentiam quoad sustentationem, eamque perfecte completam efficiat.

Conclusio unica. — NATURA DIVINA, UT PRAESCINDIT A PERSONIS, ET SUBSISTIT SUBSISTENTIA ABSOLUTA, POTEST TERMINARE DEPENDENTIAM NATURAE CREATAE: EAMQUE REDDERE SUBSISTENTEM. Ita Doctor loco mox laudato, et dist. 1. q. 2. n. 6. ubi ait:

Quod autem ipsa essentia per se existens posset esse terminus proximus illius unionis, videtur, quia illa nullum habet esse a persona, sed est prius naturaliter, quam sit persona, et dat esse personae: est enim natura de se haec, et per se subsistens: licet non incommunicabiliter. Videtur autem, quod incommunicabilitas non sit necessario ratio propria terminandi istam dependentiam, sed subsistentia singularis.

Ex quibus Conclusionem sic probo: Probatur antecedens: Ens per se subsistens subsistentia absoluta, et omnino independens ab alio ut compleatur, ac proinde habens virtutem illimitatam et infinitam in ratione subsistendi, habet id omne quod requiritur ad assumendam et uniendam sibi naturam alienam, et ad efficiendam eam subsistentem: atqui Essentia divina sic spectata est huiusmodi; nam infinita est in ratione existendi et subsistendi, et omnino independens ab alio, sive ut in ipso existat tamquam in subiecto, sive ut ab alio tamquam a parte compleatur; igitur habet virtutem infinitam, et omnino independentem ad existendum et subsistendum.

Minor patet. Maior etiam constat, non enim alia ratione diximus Verbum Divinum posse per suam subsistentiam relativam assumere et sibi unire naturam humanam, quam quia habet virtutem infinitam et omnino independentem in ratione subsistendi, saltem infinitate identica, quatenus videlicet illius subsistentia imbuitur et identificatur cum subsistentia absoluta, qua omnino infinita est; igitur pari ratione haec subsistentia absoluta poterit naturae humanae dependentiam terminare, eamque perfecte subsistentem reddere.

Probatur secundo: Si quid obstaret quominus illa subsistentia absoluta posset efficere naturam absolute subsistentem, maxime quia cum haec absoluta subsistentia sit communicabilis tribus personis, sicut et essentia, non posset illam naturam assumptam incommunicabilem efficere: sed haec ratio non officit. Primo, quia subsistentia creata tantum reddit naturam incommunicabilem suppositis a seipsa distinctis: sed illa subsistentia absoluta divina est incommunicabilis suppositis a se realiter distinctis; quippe personae Patris, Filii, et Spiritus sancti, quibus haec natura cum subsistentia absoluta communicatur, non distinguuntur realiter ab essentia et subsistentia absoluta divina, sunt enim unus Deus: igitur illa subsistentia absoluta reddere potest naturam incommunicabilem alteri supposito realiter a se distincto; et consequenter eam efficiet incommunicabilem ea incommunicabilitate, qua sufficiat ad rationem subsistentiae, et suppositi. — Deinde, subsistentia propria id maxime habet peculiare, quod reddat naturam independentem actu ab aliquo supposito immediate, in qua independentia immediata maxime consistit illius incommunicabilitatis ratio: sed ea ipso quo dependeret natura humana totaliter a subsistentia absoluta, non posset dependere ulterius immediate a divinis personis; sed dumtaxat mediate: ergo hac ratione non minus redderetur incommunicabilis per absolutam subsistentiam, quam per propriam. His adde, non esse nostram sententiam, quod subsistentia absoluta possit seipsa supplere omnem effectum, quem praestat suppositum, et personalitas; sed solum, quod praestare possit illius effectum primarium, qui consistit in complemento naturae; ita quod natura subsistens reddatur omnimodo completa et perfecta substantialiter, nec indigeat ulteriori complemento: hoc autem complementum praestare potest ipsa subsistentia absoluta: igitur potest efficere naturam aliquam subsistentem; et subinde potest illam assumere.

Confirmatur: Complementum enim, quo indiget natura humana singularis, et quod recipit a personalitate propria, vel aliena, est complementum praerequisitum ad actiones; unde illud vulgare: actiones sunt suppositorum: sed natura divina, ut praescindit a personalitatibus, habet omne complementum praerequisitum ad actiones, tam ad intra, quam ad extra: ergo ut sic potest complere naturam creatam non minus quam propria personalitas creata.

Probatur minor quantum ad actiones ad extra: certum est enim, quod Deus, ut unus sine ulla multiplicatione personarum, et consequenter sine ulla personalitate relativa Paternitatis, Filiationis, et Spirationis activae et passivae, posset mediante subsistentia absoluta operari, ac producere quidquid producit ad extra: Deus enim non agit ad extra ut trinus, sed ut unus. Patet etiam eadem minor quantum ad operationes ad intra: illae enim non praesupponunt necessario personalitatem; nam actio productiva Filii, nimirum generatio activa Patris, et eius Paternitas, est ipsamet personalitas Patris, nec praesupponit aliquid praeter Essentiam divinam singularem, ut per se existens est: ergo Essentia divina singularis habet etiam omne complementum praerequisitum ad actiones ad intra, nec completur per personalitates divinas, sicut natura creata completur per personalitatem creatam: quod utique maxime verum est in sententia Doctoris docentis personalitates, et relationes divinas non importare formaliter perfectionem; quod enim non dicit formaliter perfectionem non potest formaliter complere, aut perficere naturam divinam.

Obiicies 1. Essentia divina, ut praescindit a relationibus, non habet subsistentiam absolutam: ergo ut sic non potest terminare unionem naturae humanae. Probatur antecedens: Primo, quia natura divina habet a sua existentia id omne quod habere posset ab ulla subsistentia absoluta ipsi superaddita: ergo frustra et sine ullo fundamento admittitur illa subsistentia absoluta. Secundo, si haberet Essentia divina subsistentiam absolutam, sequeretur, quod in Deo daretur suppositum absolutum, et persona absoluta, et consequenter sic essent quatuor personae in Deo: quod est haereticum. Tertio, subsistentia est ultimus terminus naturae, quam afficit: sed Essentia divina, ut praescinditur ad personalitates, nihil habet quod sit eius ultimus terminus, alioquin esset incommunicabilis tribus personis; igitur non habet subsistentiam absolutam; et consequenter ruit principale argumentum nostrae assertionis.

Nego antecedens; et ad eius primum probationem dico, quod si verum sit illius antecedens, existentia absoluta Essentiae divinae erit ipsiusmet subsistentia, quod certe nullatenus nobis adversatur. Quantum autem ad rei veritatem, et conformiter ad doctrinam Subtilis Doctoris, existimo non distingui alio modo subsistentiam absolutam Essentiae divinae ab eiusdem existentia, quam vel solo nomine, vel sola distinctione rationis ratiocinantis; nam Doctor locis supra laudatis asserit Essentiam divinam, ut per se existentem, posse terminare unionem naturae humanae; et consequenter subsistentiam pro existentia usurpat.

Ad secundam probationem, nego sequelam maioris: nam per suppositum et personam communiter intelligitur id quod est omnino incommunicabile; cum autem natura assumpta per illam subsistentiam absolutam non esset omnino incommunicabilis, sed ulterius posset communicari personis divinis, et ab eis ultimo terminari, idcirco proprie non posset dici persona, sed tantum substantia singularis completa substantialiter.

Ad tertium probationem: Distinguo maiorem: de ratione subsistentiae est quod sit ultimus terminus, quatenus est subsistentia creata vel divina personalis et relativa, concedo: de ratione subsistentiae, ut sic, aut quatenus est subsistentia divina absoluta, nego. Itaque nego, quod de ratione subsistentiae, ut sic, sit esse complementum formale naturae, quia oporteret omnem subsistentiam complere naturam substantialiter, et sic subsistentia divina personalis ac relativa compleret naturam divinam, quod falsum est, quia ex se, et per se est omnimode completa in ratione naturae. Nec etiam de ratione eius subsistentiae, ut sic, est quod sit ultimus terminus incommunicabilitatis naturae, quia alias subsistentia absoluta efficeret naturam omnino incommunicabilem. Unde non existimo posse dari aliquem unum conceptum determinatum subsistentiae ut sic, qui conveniat univoce omni subsistentiae tam relativae, quam absolutae.

Instabis: Doctor Subtilis in 3. dist. 1|ordinatio:liber.3/distinctio.1. qu. 1. docet idem personam posse assumere, quia est incommunicabilis: naturam vero divinam non posse, quia communicabilis est: igitur eius sententia est, subsistentiam absolutam non posse esse terminum naturae assumptae. Deinde, idem dist. 6. qu. 1. affirmat naturam assumptam non posse existere per existentiam Verbi: sed, ut mox diximus, subsistentia et existentia absoluta idem sunt: igitur si non possit illa natura existere per existentiam absolutam, nec etiam poterit per subsistentiam absolutam subsistere. — Respondeo ad primum, non eam esse mentem Doctoris, ut fingit Lorca, qui existimat Subtilem Doctorem nostrae assertioni adversari: siquidem eo loci tantum contendit Doctor non bene probari a Varrone, et S. Thoma, quod persona divina possit supplere defectum personalitatis propriae, ex hoc quod contineat in se virtualiter perfectionem cuiuslibet personae creatae. Quia, inquit Doctor, non magis persona divina continet virtualiter quamcumque personam creatam, quam natura divina contineat virtualiter quamcumque naturam creatam: sed ex eo quod natura divina contineat virtualiter naturam creatam, non sequitur, quod possit cum ea uniri in unitate naturae, neque efficere ut loco naturae humanae faciat unum per se cum personalitate humana: ergo nec ex continentia virtuali personae divinae sequitur quod possit ita supplere defectum personalitatis humanae, ut eius vice et loco possit facere unum per se cum natura humana. Ad secundum, dico nihil contra sententiam nostram evinci, nam ex eo quod natura humana dicatur assumi per subsistentiam absolutam, non sequeretur quod illa deberet existere per existentiam absolutam, quia antecedenter ad illam assumptionem et unionem, qua uniretur istae subsistentiae absolutae, deberet necessario praescindi existens propria existentia: et consequenter licet subsistentia, et existentia absoluta sint unum et idem, non sequeretur quod natura illa existeret existentia absoluta; sicut per subsistentiam absolutam subsisteret.

Obiicies 2. cum Vasquez disp. 27. c. 2. hanc nostram assertionem adversari SS. Patribus, et Conciliis: SS. Patribus quidem, quia SS. Patres non cognoverunt unionem aliam naturae creatae cum Deo, nisi vel in natura, vel in persona, quam solam admittunt; sed unio cum natura divina ratione subsistentiae absolutae non est unio nec in natura, nec in persona: igitur nostra assertio SS. Patribus adversatur. Minor apparet: non enim fit unio naturae humanae cum divina in unitate naturae. Neque etiam illa unio fieret in unitate personae; siquidem subsistentia absoluta non habet rationem personae. Minorem probat Vasquez, Primo, quia nullius alterius unionis usquam mentionem fecerunt. Secundo, quia Concil. Toletanum XI. aperte dicit: Solus tamen Filius formam servi accepit in singularitate personae, non in unitate divinae naturae; in id quod proprium est Filii, non quod commune Trinitati. Tertio, S. Anselmus quaest. praecedenti a nobis laudatus diserte docet, Eum qui recte suscipit Incarnationem, credere Verbum non assumpsisse hominem in unitatem naturae, sed in unitatem personae. Quibus verbis S. Anselmus arguit adversus haereticum, qui dicebat, quod incarnata divina persona, necessarium erat tres simul incarnari: quem errorem, ut revincat Anselmus, infert eum haereticum sentire unionem fuisse factam non in persona, sed in natura: at si praeter unionem in natura, vel in persona, possibilis esset unio cum homine Deo, ut communis tribus personis ratione subsistentiae absolutae, illatio S. Anselmi non valeret: quippe ex unione naturae humanae cum subsistentia absoluta et communi, verum esset quod si illa unio tribueretur uni personae, etiam tribuenda esset duabus aliis: igitur etc.

Nego maiorem, et ad eius primam probationem dico, quod etsi SS. Patres et Concilia non meminerint alterius unionis, quam eius quae fit vel in unitate naturae, vel in unitate personae, non sequitur, quod aliam impossibilem iudicaverint: locuti sunt enim de unione actu, non vero de possibili: quia agebant contra haereticos Eutychianos, vel Nestorianos: quorum illi asserebant unionem Verbi factam fuisse in unitate naturae: hi vero negabant eam fuisse peractam in unitate sive naturae, sive personae. Ad secundam dico, eos dumtaxat docere unionem Verbi cum natura humana factam fuisse non in natura, sed in persona: seu in id quod proprium est Filio, non quod est commune toti Trinitati; non tamen negata unione in natura, inferunt necessario illam debuisse fieri in persona, sicut contendit Varquez. Adde quod loquuntur de unione ut actu peracta est, non vero de ea qua fieri posset. Ad tertiam probationem dico, Sanctum Anselmum non necessario concludere, quod si unio non sit facta in unitate personae, necessario et absolute fieri debuerit in unitate naturae: quasi non esset alius modus unionis Deo possibilis; sed dumtaxat, quod duo illi modi, nempe in unitate naturae, et personae, solum erant actu: scilicet unio in unitate naturae in creaturis, quae componuntur ex diversis partibus in unam naturam coalescentibus; aliam vero in unitate personae, qua natura divina et humana invicem sociantur.

Instabis: Si uniretur natura divina naturae humanae, ut subsistens subsistentiae absolutae, vel uniretur in unitate naturae, vel in unitate personae: quippe illa esset unum singulare: ergo vel idem realiter cum natura divina, per quam subsisteret: vel completa per personam: sed neutrum dici potest. Non quidem primum, quia alias esset idem natura assumens, et natura assumpta: vel ex natura divina et humana fieret una aliqua natura, quod est absurdum. Non etiam in unitate personae, quia natura divina, cui uniretur immediate, non est persona: igitur unio illa non est possibilis. — Nego maiorem: non enim tunc assumptio aut unio naturae humanae fieret in unitate vel naturae, vel personae, sed dumtaxat in unitate unionis naturae divinae cum natura humana: ex qua sequeretur, quod natura humana dependeret a natura divina, et esset ipsi intime unita, sicut de facto dependet a Verbo, quia ipsi intime unitur.

Urgebis: Ex eo quod persona est terminus immediatus unionis naturae ad Verbum, sequitur quod natura sit unita in unitate personae: ergo ex eo quod natura divina esset terminus immediatus unionis naturae humanae, consequens esset quod illa unio fieret in unitate naturae. — Nego consequentiam, quia coniungi seu assumi in unitate personae nihil aliud denotat, quam naturam quae assumitur coniungi immediate cum persona, et esse subsistentem in illa persona: sed uniri, seu assumi in unitate naturae, significat, quod natura assumpta vel identificetur naturae assumenti, vel faciat cum ipsa compositionem, constituendo cum ea tertiam aliquam naturam, quod utique omnino Deo repugnat. Unde si valeat haec consequentia: Natura humana est assumpta a divina persona, ergo ad unitatem personae; haec tamen non valeret: Est assumpta a natura: ergo ad unitatem naturae. Quia, inquit Doctor dist. 1. qu. 2. circa finem, in priori enthymemate, ex vi constructionis verborum, significatur subsistentiam personae divinae communicari naturae humanae, absque eo quod identificetur cum ea, aut aliquam cum ea compositionem efficiat: significatur enim solum naturam humanam subsistere in persona divina: in posteriori vero enthymemate, ex vi constructionis verborum, significatur naturam communicari naturae vel per identitatem, vel per compositionem; cum enim dicitur natura assumi ad unitatem naturae, satis declaratur non amplius duas, sed unicam ex duabus naturam coalescere: quod utique Deo repugnat.

Obiicies: Illa subsistentia absoluta non impediret resultantiam personalitatis propriae: ergo id fieri non potest. Consequentia patet: alias enim cum natura simul assumeretur persona. Quod sit impossibile, patebit infra. Antecedens vero probatur: illud solum potest impedire resultantiam personalitatis creatae, quod ei tribuere potest id omne, quod haberet a propria personalitate: atqui subsistentia communis non potest conferre naturae assumptae incommunicabilitatem, quam ei tribueret propria natura: igitur non potest impedire resultantiam illius personalitatis. — Nego antecedens: ut enim subsistentia absoluta impediat in natura assumpta propriam personalitatem, sufficit quod tribuat illi naturae existere per se, et esse completam essentialiter, etiamsi non conferat illi incommunicabilitatem, quae desideratur ad rationem subsistentiae; nam cum ratio existendi per se sit prior in persona, quam incommunicabilitas, qua dumtaxat ex illa sequitur, consequens est, quod si impediatur resultantia propriae personalitatis, quatenus illa est modus existendi per se, et complete essentialiter, etiam impediet ex consequenti illius resultantiam, quatenus esset modus existendi incommunicabiliter. His adde, quae diximus supra, vel quod incommunicabilitas non sit de ratione subsistentiae: vel quod illa subsistentia absoluta redderet naturam assumptam incommunicabilem supposito a se realiter distincto: vel denique, quod licet natura illa assumpta non haberet immediate a suo termino, nempe a subsistentia absoluta, omnimodam incommunicabilitatem, illam tamen obtineret a terminis mediatis; puta a personalitatibus divinis, a quibus mediate et concomitanter aut consequenter illa natura sic assumpta terminabitur, sicut terminatur, et fit incommunicabilis ipsa subsistentia absoluta.

Obiicies denique: In ea hypothesi, hic Deus esset hic homo: sed hic homo est persona: ergo natura sic assumpta assumeretur in unitate personae. — Nego minorem: Sicut enim persona non significatur per hunc terminum, Deus; ita neque significaretur per hunc terminum, homo: unde licet hic homo sit nomen suppositi ac personae ordinarie

Inquies: tamen non ita foret in praesenti hypothesi, quia nempe hic homo dumtaxat subsisteret per subsistentiam, quae non esset personalis, sed tantum, quae efficeret naturam ultimo completam communicabiliter, non vero incommunicabiliter, quia haec natura assumpta sicut et subsistentia, per quam subsisteret, esset communicabilis tribus personis.

Instabis: Eo in casu vel quaelibet ex divinis personis esset homo, vel non: utrumque autem videtur absurdum: ergo, etc. — Respondeo, quod qualibet foret homo, quippe humanitas cum ipsa subsistentia absoluta tribus personis communicaretur: neque inde ullum apparet inconveniens, si enim superficies, v. g. cui inest albedo, simul existeret in Petro et Paulo, revera Petrus et Paulus forent albi: ergo pari ratione, si unio naturae divinae cum humana communicaretur tribus personis una cum ipsa subsistentia absoluta, haud dubium quod qualibet ex illis personis esset homo, sicut est hic Deus per se subsistens.

Notandum 1. Theologos convenire tres personas divinas posse simul assumere et terminare eamdem humanitatem terminatione mediata: si nempe subsistentia absoluta et communis illam naturam immediate assumeret et terminaret: quia, ut dictum est in praecedenti Quaestione, eo ipso quod talis subsistentia communis illam naturam terminaret, et sibi uniret, terminaretur etiam a subsistentiis relativis personarum, quibus illa subsistentia absoluta communicaretur. Conveniunt insuper, quamlibet ex divinis personis posse naturam humanam assumere, et illam sibi hypostatice unire; siquidem assumptio naturae competit persona, vel active ratione omnipotentiae, quae est illius assumptionis principium effectivum; vel passive ratione personalitatis, quae est illius assumptionis terminus: sed quaelibet ex divinis personis habet per omnipotentiam, et personalitatem omnino independentem infinitam vim in terminando: igitur quaelibet potest naturam humanam assumere, et incarnari. Neque inde sequeretur ulla personarum confusio, licet Pater, si incarnaretur, appellaretur Filius; nam eadem persona potest dici Pater, et Filius diverso respectu: illa autem divina persona diceretur Pater, quatenus est principium generationis aeternae Verbi: diceretur autem Filius, quatenus esset terminus generationis temporalis ex Virgine: unde non esset Filius Dei, sicut Verbum, sed dumtaxat Filius Virginis.

Notandum 2. Certum esse tres divinas personas peculiari et nobiliori modo residere in humanitate Christi, quam in omnibus creaturis. Quam utique veritatem eleganter docet S. Augustinus Sermone 3. De Tempore, ubi ait: Filius suscepit carnem, et non deseruit Patrem, nec se divisit a Patre. Suscepit, inquam, Filius carnem in proprietate: sed tamen Pater, et Spiritus sanctus, non defuit maiestate. In divinitate aequalitas, in carne sola Filii proprietas; non tamen a Patre, aut Spiritu sancto recessit aliquando divinitas. Cum ergo una sit Deitas, una sit divinitas, implerit quidem carnem Christi, et Pater, et Spiritus sanctus: sed maiestate, non susceptione, etc. Haec autem nobilior et peculiaris residentia colligitur ex connexione, vel potius identitate essentiali, quae est inter divinas personas; ita quod, si per impossibile tres adorandae personae in omnibus creaturis non existerent, tamen propter unionem unius personae cum humanitate, duae aliae etiam in illa residerent: Quemadmodum enim (inquit sanctus Basilius Epist. 48.) in catena, qui unius annuli summitatem apprehendit, eo ipso simul alterum insertum attrahit: ita et hic qui Spiritum trahit, per ipsum Filium, et Patrem una simul attraxit. Et si quis tenet Filium apprehenderit, habebit et ipsum utrumque, hinc Patrem illius, illinc Spiritum sanctum undique compactum. Non est igitur difficultas de praesentia reali et personali trium divinarum personarum in eadem humanitate: sed dumtaxat de earumdem unione hypostatica, an videlicet tres simul eidem naturae individuali possint uniri hypostatice.

Notandum 3. Circa praesentem Quaestionem duas principes esse sententias: Primum quidem affirmantem tres divinas personas posse simul eamdem naturam assumere: quam tuetur S. Thomas 3. p. q. 3. art. 6. quem sequuntur eius discipuli, qui in suas partes etiam ex nostris advocant Alensem q. 2. memb. 1. S. Bonaventuram in 3. dist. 1. art. 1. q. 3. Ochamum item in 3. dist. 1. et nonnullos alios. Secundam vero sententiam tuetur Subtilis Doctor in 3. dist. 1. quaest. 2. num. 5. cum suis omnibus discipulis, quibus ut subscribamus, sit

Conclusio prima. — PLURES DIVINAE PERSONAE NON POSSINT EANDEM NUMERO NATURAM ASSUMERE, ILLAMQUE PROPRIA SUBSISTENTIA IMMEDIATE TERMINARE.

Probatur primo, auctoritate S. Anselmi lib. 2. Cur Deus homo, cap. 9. ubi ait: Plures personae nequeunt unum, eumdemque hominem assumere in unitate personae: quare in una persona tantum hoc fieri necesse est. Et libro De Incarnatione Verbi, cap. 1. Filio incarnato, non est necesse alias quoque personas incarnari, sed impossibile.

Nec valet reponere cum S. Thoma, eiusque discipulis, S. Anselmum ibi hominem accipere pro natura singulari personata propria personalitate; non vero pro natura, quae nondum intelligitur affecta sua personalitate. — Haec enim responsio aliena est prorsus a mente S. Anselmi: quippe eius intentum erat investigare in quam trium divinarum personarum facta fuerat hypostatica unio; supponit autem non fuisse peractam in tribus divinis personis, imo nec fieri potuisse, ut inde colligat in una tantum persona, nempe secunda, illam unionem fuisse factam: et revera quidem, nam si per hanc particulam, hominem, S. Anselmus intelligeret humanam naturam affectam sua personalitate, nihil plane concluderet; quia aeque implicat hypostasin assumi ab una persona, atque a tribus. Adde quod paulo post asserit, Verbum assumpsisse hominem, quo significat, vocabulo hominis nihil aliud denotari, quam naturam humanam secundum se spectatam.

Probatur secundo: Si tres divinae personae possent simul assumere eamdem numero naturam, sequeretur naturam illam esse infinitam: at repugnat naturam aliquam creatam infinitam esse: ergo pariter repugnat illam a pluribus personis assumi. Minor constat. Probatur maior: idcirco natura divina concluditur esse infinita, quia ipsa eadem numero potest esse indivisam in tribus suppositis divinis: ergo pari ratione si natura humana in tribus suppositis existeret, censeretur infinita. Patet antecedens, quia qua ratione illa natura potest esse in tribus personis divinis sine ulla sui divisione, eadem ratione posset esse in infinitis, atque haberet vim existendi infinitam; quia in infinitis personis posset existere. Consequentia etiam patet, quia natura humana singularis, qualis est assumpta a Verbo Divino, de se non est limitata potius ad tria supposita, quam ad centum, aut mille, si tot essent in divinis: ergo quantum est de se, si possit esse in tribus suppositis, poterit etiam esse in infinitis, si darentur.

Reponent Thomistae, falsam esse illam sequelam: idem namque, inquiunt, natura divina censetur infinita, non quia communicatur tribus suppositis, sed maxime quia communicatur suppositis a se realiter indistinctis, qua connaturaliter exigit, et sibi identificat: secus autem est de natura humana assumpta, qua nec identificaretur illis suppositis, sed esset ipsis adventitia: nec illa connaturaliter exigeret, sed dumtaxat ad illa determinaretur per potentiam obedientialem. — Contra, infinitas et illimitatio non oritur ex sola illa identitate unius rei ad alteram, sed ex sola aptitudine, qua res aliqua potest infinite se communicare: si enim daretur aliqua albedo, v. g. quae ex se posset infinitos parietes afficere et dealbare, licet ab eis esset distincta realiter, et solum adventitia, non minus tamen censeretur infinita, quia contineret virtutem et perfectionem infinitarum albedinum: ergo pari ratione, si natura humana communicari posset infinitis suppositis, quamvis eis foret adventitia, et ab eis realiter distincta, non minus censeretur infinita.

Probatur tertio: Natura humana affecta propria subsistentia et personalitate non potest assumi a Verbo Divino: ergo ubi affecta est personalitate Verbi non potest amplius assumi a Patre, nec a Spiritu sancto. Consequentia patet a paritate rationis; ideo enim natura affecta propria personalitate non est amplius assumptibilis hypostatice, quia est omnimode completa et terminata substantialiter: at etiam talis est per suppositum Verbi: igitur, etc.

Negant paritatem Thomistae, et rationem disparitatis hanc proferunt, quod aperta sequeretur contradictio si natura subsistens, et terminata per propriam personalitatem, rursus terminaretur per aliam; requireretur enim, quod illa subsisteret in se, et in alio: et sic subsisteret in se, et non subsisteret; quod est contradictorium: secus autem est si subsisteret in tribus personis, quia tantum subsisteret in alio. — Contra, non aliunde potest esse contradictio, quod natura subsistat in se, et in alio, quam quia, ut subsistit in se, est totaliter et adaequate terminata ac substantialiter completa, ex quo fit ut non possit amplius terminari et compleri: atqui eadem ratio contradictionis sequitur ex eo, quod natura sit terminata per personalitatem Verbi, quia subsistentia Verbi non minus perfecte, imo longe perfectius terminat et complet substantialiter illam naturam, quam terminare ae complere possit proprium suppositum; igitur par utrobique ratio. Adde quod gratis supponant esse contradictionem, quod natura subsistat in se, et quod subsistat in alio; nam omnis contradictio debet esse penes unum et idem respectu unius et eiusdem: et in eo casu, natura humana non esset in se, et in alio respectu unius et eiusdem, quia esset in se respectu et ratione propriae subsistentiae; in alio autem, ratione subsistentiae alienae: igitur non solum nulla est eorum replicatio, sed etiam minus recta locutio.

Probat tertio Doctor: Non potest unum et idem a pluribus adaequate pendere: at si natura creata tribus personis divinis uniretur, a pluribus totaliter et adaequate penderet: ergo repugnat unam et eamdem naturam a pluribus personis divinis assumi. Maior videtur certa, eamque colligit Doctor per inductionem. Primo quidem ab exemplo causae efficientis totalis: nam alias sequeretur, quod illae causae essent totales, et non essent totales. Essent totales, ut supponitur tam a nobis, quam ab adversariis: non essent autem totales, quia cum de conceptu intrinseco causa totalis sit quod totum effectum et totaliter producat, eo ipso quod alia causa simul cum ipsa illum produceret, sequeretur quod vel partialiter cum ipsa produceret illum effectum, et sic non esset illius causa totalis; vel totaliter produceret, et sic alia causa nihil influeret in effectum, quippe supponeret illum a priori causa totali productum. Colligit etiam ab inductione in aliis generibus causae, maxime vero in accidentibus, quae cum essentialiter pendeant a subiecto, unum et idem pendere non potest a duobus subiectis primis in suo genere. Minor vero suadetur; id enim ab altero totaliter et adaequate dependet, quod existit illo posito, caeteris etiam quibuscumque seclusis: sed natura creata per quamcumque ex tribus divinis personis assumpta, revera subsisteret per se, et esset completa substantialiter, etiamsi non assumeretur ab aliis personis, sicuti est de facto a solo Verbo assumpta: igitur si a tribus assumeretur, a qualibet earum personarum totaliter et adaequate penderet. — Confirmatur: quia duae causae efficientes totales et eiusdem ordinis non possunt producere eumdem numero effectum; quia, ut mox dictum est, simul essent totales, et non totales; ergo a simili, duae causae formales extrinsecae, quales essent praedictae personae respectu terminationis illius naturae humanae, non possent illam terminare, quia illarum quaelibet totaliter terminaret, et non totaliter.

Huic rationi varie respondent Thomistae; sed communior eorum solutio ea est, quam tradit Caietanus dicens, quod licet non possit unus et idem effectus pendere a duobus dependentia causali, quae est stricta; potest tamen ita pendere dependentia non causali, sed terminativa, quae est dependentia non stricta: discrimen enim inter utramque dependentiam est, quod effectus productus a causa totali eatenus totaliter ab ea pendet, quatenus habet esse ab una causa, non relinquitur in eo capacitas, per quam censeatur pendere ab alia, quia nullum ab illa esse mutuatur, ratione cuius censeatur ab ea dependere: natura vero terminata subsistentia aliena non accipit suum esse ab ea, sed solum modum quemdam unionis, per quem dicitur ab ipsa sustentari et terminari. Cum igitur natura sit capax triplicis modi unionis, et diversi, quia tribus personis successive saltem potest uniri; dum habet unum modum, et ratione illius unitur uni personae, non manet expleta secundum extensionem capacitatis, qua terminari potest ab alia: quare accedere potest alia persona tribuens alium modum unionis: non quidem ex indigentia, sed ex sola capacitate. Hinc illa natura per unam subsistentiam terminaretur adaequate, adaequatione quidem intensiva, non autem extensiva: sicut patet in creatis ex vi eiusdem relationis, qua ad unum filium refertur, et ab illo adaequate intensive terminatur, dum generatur alter filius, ad ipsum denuo terminatur adaequatione extensiva. — Verum contra primo: quemadmodum effectus productus a causa efficiente totali suum esse ab ea mutuatur totaliter, ita natura aliqua singularis suam sustentationem et terminationem totalem accipit a suo termino totali: cum hoc solo discrimine, quod effectus accipiat esse simpliciter a causa: natura vero solum habeat esse modificatum a subsistentia: igitur quemadmodum acceptio esse totalis ab una causa totali excludit aliam quamcumque causam totalem eiusdem ordinis, ita acceptio esse modificati, scilicet sustentationis totalis, ab una subsistentia totali excludere debet quamcumque aliam subsistentiam totalem. Insuper, natura esset adaequate terminata et completa extensive per propriam subsistentiam: igitur etiam talis est per subsistentiam Verbi, quae non minorem habet virtutem terminandi naturam ac illius capacitatem explendi, quam propria subsistentia. Ad exemplum de relatione, dico illud esse falsum: sicut enim in quolibet individuo hominis geniti est diversa differentia individualis diversimode determinans naturam specificam, ita etiam est adaequata ratio terminandi relationem diversam filiationis: quapropter gratis asseritur, quod multiplicatis filiis non multiplicentur relationes: quippe cum sint diversae rationes fundandi, et omnes conditiones ad multiplicationem relationum desiderandae ibi reperiantur.

Obiicies 1: In mysterio Incarnationis tota ratio facti est potentiae facientis, inquit S. Augustinus Epistola 3. quae est ad Volusianum: igitur in hoc mysterio magis attendenda est virtus personae assumentis, quam conditio personae assumptae: at Omnipotentiae divinae non repugnat tres personas unicam naturam assumere: igitur id possunt exequi. Maior patet. Minor probatur: divinae personae possunt eamdem naturam assumere si non sese excludant a consortio eiusdem naturae: at ita est; quippe in eadem natura divina subsistunt: igitur etiam subsistere possunt in eadem natura humana. — Distinguo maiorem: attendenda est magis potentia facientis, quam ratio facti in his, quae contradictionem non implicant, concedo: quae implicant, nego. Implicat autem, ut diximus, quod eadem natura terminetur totaliter a pluribus terminis totalibus et adaequatis. Ad probationem minoris, dico non esse parem rationem de subsistentia divinarum personarum in natura divina, et in humana; tum quia natura divina est infinita, et sic ei non repugnat esse in pluribus; tum quia personalitates divinae non tribuunt rationem subsistendi naturae divinae, quia illa a se subsistit per suam subsistentiam absolutam, sed tantum personis, quae inter se sunt realiter distinctae: at vero naturae creatae personalitas tribuit subsistere, quod nequit a pluribus totalibus et adaequatis subsistentiis conferri.

Obiicies 2: Humanitas secundum se assumptibilis est a quacumque divina persona: ergo omnes simul eam possunt assumere. Antecedens constat, quia, ut diximus, quaelibet ex divinis personis potest naturam humanam assumere. Probatur consequentiam: in illo instanti, quo una ex divinis personis naturam assumit, aliae duae personae divinae possunt agere secundum ultimum potentiae suae, ut eamdem naturam assumant; quo in casu, vel illa natura a tribus assumetur, et sic habetur intentum; vel a nulla, quod est absurdum; quippe Deus agendo secundum omnimodam potentiam suam non potest frustrari effectu; vel ab una tantum, quod dici nequit, cum non sit potior ratio, cur assumatur ab una, quam a multis, cum tres divinae personae sint aequalis virtutis, et natura assumptibilis sit in potentia obedientiali, ut assumatur a qualibet divinarum personarum: igitur, etc. — Respondet Doctor num. 1. negando, quod tres divinae personae suam possint impendere virtutem ad assumptionem simultaneam eiusdem naturae, propter earum incompossibilitatem in terminatione eiusdem naturae; Deus enim suam virtutem non exercit circa impossibilia, et ea quae contradictionem important, qualis est illa assumptio simultanea. Possunt equidem, inquit Doctor, tres divinae personae simul agere ad assumptionem ipsius naturae ab aliqua persona ex illis, ita quod licet tres agant, unica dumtaxat naturam assumat, et terminet: Et si dicas, inquit Doctor, qualiter potest simul agere quaelibet persona ad uniendam illam naturam sibi, nego: quia impossibile est, ut simul uniatur pluribus: quia impossibile est totaliter dependere dependentia eiusdem rationis a pluribus personis, cum sit una terminari ad unam personam, et ad incompossibilia non possunt personae simul agere.

Instabis: Id praestare possunt tres divinae personae quod est in potentia obedientiali per ordinem ad quamlibet ipsarum: sed natura creata est in potentia obedientiali, ut assumatur a qualibet ex divinis personis: igitur tres simul possunt illam assumere. Maior constat. Probatur minor: antequam assumeretur natura a Filio, potuit assumi a Patre: ergo etiam postquam assumpta est a Filio. Probatur consequentiam: ideo fuit assumptibilis a Patre antequam assumeretur a Filio, quia ad illam assumptionem habebat potentiam obedientialem: sed illam eamdem potentiam habet, dum est assumpta a Filio, neque enim eam potuit perdere, cum sit ipsi realiter identificata; igitur eam conservat. Confirmatur: quia potentia obedientialis, quam habebat in ordine ad Patrem, non habuit suum actum, neque impleta fuit per sui ipsius assumptionem a Filio; siquidem illa potentia obedientialis ordinabatur ad unionem naturae cum Patre: unio autem cum Patre est diversae rationis ab unione cum Filio, sicut personalitas Patris est diversa rationis, aut saltem numero distincta a personalitate Filii: igitur unio quae fieret cum Patre distingueretur numero ab unione qua fieret cum Filio; et consequenter potentia naturae, quatenus respicit personalitatem Patris est vel diversae rationis, vel diversa numero a potentia respiciente unionem cum Filio; atque adeo unio cum Filio non reducit ad actum illam potentiam obedientialem naturae, quatenus ordinatur ad Patrem; ergo non obstante ipsius naturae unione cum Filio, habet adhuc potentiam obedientialem, ut uniatur cum Patre, et consequenter potest adhuc uniri. — Distinguo maiorem: quod est in potentia obedientiali, nec ullam habet repugnantiam, ut reducatur ad actum, concedo: quando illam habet repugnantiam: nego. Ad minorem dico: natura assumpta a Filio adhuc habet potentiam obedientialem ad Patrem, ut cum ipso uniatur in sensu diviso, concedo: in sensu composito, nego: hoc est, secundum se spectata posset quidem uniri cum Patre; id vero non potest quatenus assumpta et terminata est per Filium, quia iam omnimode est completa substantialiter, et totaliter terminata. Ad confirmationem similiter nego ultimum consequentiam: quamvis enim illa potentia obedientialis non habuerit actum quatenus ordinatur ad Patrem, non sequitur, quod illum possit habere, quando iam terminata est, et reducta ad actum per personalitatem Filii, propter incompossibilitatem terminationis totalis, qua fieret per personalitates Patris, et Filii: quam utique veritatem clare demonstrat Doctor respondendo ad praefatum argumentum ab exemplo parietis, qui licet habeat potentiam ad albedinem et nigredinem, tamen ubi reducitur ad actum per praesentiam et adhaesionem albedinis, non potest reduci ad actum illa potentia, quam habebat ad nigredinem, propter incompossibilitatem nigredinis cum albedine: Sic, inquit Doctor, natura nunc personata a Verbo, si dimitteretur ab eo, posset assumi a Patre; sed stante actuali assumptione a Verbo, licet sit in potentia assumptionis a Patre, non potest tamen reduci ista potentia ad actum, propter incompossibilitatem illius actus ad istum; hoc est, personalitatis Verbi ad personalitatem Patris in eadem natura assumpta.

Urgebis: Natura unita Verbo habet inclinationem ad personalitatem propriam: ergo et ad quodeumque potens illam personalitatem supplere: sed personalitas Patris potest illam supplere: igitur habet inclinationem ad personalitatem Patris. — Distinguo sequelam maioris: habet inclinationem ad id omne quod potest propriam personalitatem supplere, si aliunde non sit impedimentum et repugnantia, concedo: si sit, nego. Et similiter distinguo minorem: personalitas Patris potest illam supplere, in sensu diviso, et ex hypothesi quod non esset aliunde assumpta, concedo: in sensu composito, ubi semel assumpta est, nego. Adde quod retorqueri potest argumentum, quia quamvis natura assumpta a Verbo conservet inclinationem ad proprium suppositum, ut supponitur, non tamen potest simul cum unione ad Verbum habere personalitatem propriam: ergo licet ut unita Verbo haberet inclinationem ad suppositum Patris, non sequitur, quod possit cum unione ad Filium habere unionem cum Patre.

Obiicies 3: Idem accidens potest esse in duobus subiectis: ergo eadem natura in duobus suppositis. Probatur consequentia a paritate rationis. Antecedens etiam constat, quia possunt esse simul duo corpora, unum gloriosum, alterum non gloriosum, in eodem loco ergo possunt habere unum ubi: ubi autem est accidens ipsorum: ergo unum accidens potest esse in diversis subiectis. Quod autem eadem duo corpora habeant idem ubi, patet, quia correspondet ipsis idem locus, et consequenter eadem circumscriptio activa: ergo etiam habent eamdem circumscriptionem passivam: sed circumscriptio passiva est ubi: ergo illa duo corpora habent idem ubi. — Respondet Doctor negando antecedens, ad cuius probationem dicit illa duo corpora non habitura idem ubi, sed diversa. Et ad probationem respondet, locum illum, in quo continerentur duo corpora, habere duas circumscriptiones activas in eadem superficie, et consequenter duae erunt circumscriptiones passivae in illis corporibus, quia superficies ambiens est fundamentum sufficiens fundandi plures circumscriptiones activas in pluribus corporibus circumscriptis, sicut una albedo sufficit ad fundandas plures similitudines albi in pluribus albis. Verum, quoniam hic videtur Doctor supponere, quod unum accidens non possit esse in pluribus subiectis, cuius oppositum ex ipso docuimus in Philosophia, ideo respondeo negando consequentiam. Et ratio disparitatis est, quod non sequatur contradictio, ex eo quod unum accidens ponatur in pluribus subiectis, quia hoc solum designat multiplicationem praesentiae, et informationis, quod non repugnare docuimus in Physica; repugnat autem eamdem naturam subsistere pluribus subsistentiis. Ad Doctorem autem dicens ipsam negavisse accidens posse pluribus subiectis inesse, eo modo quo de facto unico subiecto inest: de facto enim ita est in uno subiecto, ut per se et adaequate dependeat ab illo, quo certo modo nequit existere in pluribus subiectis: sed in illis potest esse, ita ut tantum partialiter ab uno dependeat: simile autem dici nequit de subsistentiis: quia quaelibet subsistentia tribuit totum esse completum substantiale, et est ultimus eius terminus.

Obiicies denique: Si simultanea terminatio eiusdem naturae tribus divinis personis repugnaret, illa repugnantia peteretur vel ex parte naturae terminabilis, vel ex parte personarum terminantium: sed ex neutro capite potest haec repugnantia, seu contradictio reperiri. Non quidem ex parte personarum terminantium, quia illae non se excludunt a convenientia et terminatione eiusdem naturae creatae. Non etiam ex parte naturae, quia illa habet potentiam obedientialem ad omnes personas divinas: igitur illa simultanea terminatio a tribus personis divinis non repugnat. — Nego minorem: illa namque repugnantia petitur tum ex parte personarum assumentium, quae cum sint termini totales respectu naturae assumendae, non possunt suam virtutem simul exercere circa eamdem naturam: repugnat etiam ex parte naturae, quae cum sit omnimode completa per unam subsistentiam, non habet unde compleatur per alteram. Ad probationem dicens non eamdem esse rationem terminationis divinae, ac humanae; tum quia cum natura divina sit infinita, potest esse in pluribus suppositis: tum quia illa natura non completur in suo esse substantiali per subsistentias relativas, sicut compleretur natura humana: nam subsistentiae relativae non dant esse substantiale naturae divinae, quae iam supponitur undequaque completa per subsistentiam absolutam, sed dumtaxat eam naturam divinam determinant ad constituendas personas: unde non est paritas inter terminationem utriusque naturae.

Conclusio secunda. — UNICA PERSONA DIVINA POTEST PLURES NATURAS CREATAS ASSUMERE. Ut Doctor in 3. distinct. 1. qu. 5. ubi Conclusionem sic probat. Plures naturas simul assumi a Verbo non repugnat, neque ex parte Verbi, neque ex parte naturarum: ergo potest illas assumere. Probatur antecedens primo quidem ex parte Verbi, quia habet virtutem infinitam terminandi, ex subinde non potest exhauriri per terminationem unius naturae. Adde quod per illam terminationem tantum ponuntur in ipso Verbo plures relationes rationis, vel Verbum ipsum per suam subsistentiam terminat plures relationes reales naturarum assumptarum. Utrum autem repugnat Verbo. Non primum, quia multiplicatio relationum rationis nullam arguit in Verbo mutationem, aut dependentiam realem. Non etiam secundum, quia Deus, et tota Trinitas terminat omnes relationes creaturarum: igitur Verbum potest plures ex illis relationibus terminare. Non etiam repugnat ex parte creaturarum, quia omnes sunt in potentia obedientiali, et dependent aequaliter a persona divina assumente: ergo qua ratione una potest assumi, etiam et altera: actualis enim dependentia unius naturae non repugnat dependentiae alterius naturae, inquit Doctor.

Dices 1: Si Verbum assumeret plures naturas, aut esset unus homo, aut plures homines: at neutrum dici potest. Non primum, quia haberet plures humanitates, et consequenter esset multiplex homo. Non etiam secundum quia esset unicum suppositum; ubi autem est unicum suppositum, est unicus homo, licet plures sint formae, qui enim plures habet scientias propter unitatem suppositi, non dicitur plures scientes, sed unus sciens. — Respondet Richardus negando sequelam, dicendo nempe quod in eo casu nec esset unus homo, nec plures. Hanc responsionem impugnat Doctor: primo quia unum et multa sunt opposita immediate dividentia ens: ergo nullum est ens, de quo non possit dici, quod sit unum ens, vel multa entia: igitur de illo ente, quod est homo, verum erit dicere quod sit unus homo, aut multi homines. Secundo, quia de quolibet ente necessario debet dici, quod sit unum, aut non unum: ergo cum de quolibet ente, quod dicitur homo, potest dici, quod sit unus homo, aut non unus homo: sed si dicatur, quod non sit unus homo, debet dici, quod sit plures homines, ubi enim negatur unum, affirmantur multa: in affirmatione scilicet, quae fit per positionem. — Respondet S. Thomas quaest. 3. art. 7. quod esset unus homo propter unitatem suppositi, sicut dicitur unus sciens, licet pluras habeat scientias. Quam responsionem impugnat Doctor, quia, inquit, si concretum hominis deberet non multiplicari, quando suppositum restat unum, sequeretur, quod ad multiplicationem suppositi, concretum deberet multiplicari: sed falsum consequens, quia alias tres personae divinae deberent dici tres dii. — Unde respondet Doctor, pluralitatem concretorum non esse petendam ex sola pluralitate suppositorum, ut vult sanctus Thomas, sed etiam ex pluralitate formarum: ita quod quantulumcumque sint plura supposita, non sequatur pluralitas concretorum, si unica sit forma. V. g. ex pluralitate suppositorum divinorum non sequitur pluralitas Deorum, quia in divinis est unica tantum divinitas. Dicitur enim homo terminus adiectivus respectu personae divinae, ut docet Doctor dist. 7. qu. 1. et idem numerari non potest, nisi numeratis suppositis. Et si teneatur, quod sit terminus substantivus, et dicatur substantive de proprio supposito, tamen dicitur adiective de supposito Verbi, saltem quoad modum praedicandi: cum autem quodlibet adiectivum ultimate dependeat et terminetur ad substantivum, non potest ipsum adiectivum esse ratio terminandi significatum alterius adiectivi per se. ideoque cum haec dictio homo sit adiectiva, non poterit terminare dictionem numeralem, duos, ratione sui, quia adiectivum reducitur ad suum substantivum, nec censetur multiplicari, nisi ipso multiplicato. Mitto fusiorrem hanc de re discussionem magis grammaticalem, quam theologicam, rectiusque hoc in casu censerem Verbum non appellandum unum hominem, nec plures, sed unum dumtaxat suppositum habens plures humanitates.

Dices 2: Si naturae distinctae speciei assumerentur simul a Verbo, sequeretur non solum duo contraria, sed etiam duo contradictoria posse enuntiari de eodem: sed falsum consequens: ergo, etc. Probatur maior: nam si Verbum assumeret ignem et aquam simul, sequeretur calorem et frigus, quae contraria sunt, simul existere: similiter si assumeret simul hominem et columbam, sequeretur unum et idem suppositum esse simul rationale et irrationale, quae sunt contradictoria. — Nego maiorem: nam si Verbum aquam et ignem assumeret, solum sequeretur ignem et aquam esse simul simultate suppositi et terminantis, non autem simultate existentiae, et reatu penetrationis naturarum assumptarum. Similiter, si assumeret naturam hominis et columbae, nulla sequeretur contradictio, quae solum intercedit inter negationem et affirmationem penes unum et idem: quare sequeretur quidem unum et idem ens esse rationale et irrationale, non respectu eiusdem, sed respectu diversorum.

Notandum 1. Ex Doctore in 3. distinct. 1. qu. 4. num. 2. naturam cogitari posse duobus modis a persona creata assumi: scilicet vel effective, vel terminative, seu formaliter. Effective quidem, uniendo videlicet ipsam naturam cum natura creata, cuiusmodi tota Trinitas univit naturam humanam cum Verbo, et illam unionem conservat; terminative autem, nimirum illam unionem et naturae communicationem terminando, quemadmodum Verbum Divinum terminat et sustentat humanam naturam sibi unitam. Certum est autem nullam naturam creatam posse alterutrum praestare propria virtute; tum quia christinitas seu personalitas creata limitatur ac determinatur per propriam naturam; tum quia unio hypostatica unius naturae cum altera, est opus miraculosum; nulla autem creatura propria virtute patrare potest miracula. ideoque nec alienam naturam assumere et terminare. An autem alterutrum, aut utrumque divina et extraordinaria Dei virtute fieri possit, non conveniunt Auctores. Etenim Ochamus in 3. dist. 1. qu. 1. ad 13. et 11. docet personam creatam posse divinitus alienam naturam, non quidem assumere effective, sed terminative: cui subscribant plurimi ex nostris: illi maxime, qui docent personalitatem creatam esse formaliter aliquid positivum. Thomistae vero quamplurimam negativam partem amplectuntur. Doctor vero Subtilis utramque sententiam probabilem existimat, quapropter utriusque solvit fundamenta. Quid autem verius existimemus, ut innotescat apertius

Notandum 2. Seu revocandum ex iis, quae docuimus in Metaphysica, quod persona creata est naturae rationalis incommunicabilis existentia ea qua, et id quod. Qua definitio, ut evidentius pateat, sciendum est, quod duplex est communicabilitas, quantum ad praesens attinet: prima est, qua aliquid communicatur alteri, ut forma, vel ut pars: qualiter anima communicatur corpori, humanitas Petro, et brachium toti integrali. et haec dicitur communicabilitas ut quo, quia quod sic communicatur, est quo aliquid est tale, v. g. corpus animatum, Petrus homo. Secundum est, qua aliquid alteri communicatur per identitatem, puta natura communis suis interioribus: et haec dicitur communicabilitas ut quod, quia quod sic communicatur, est idem realiter cum altero, cui communicatur: sic homo communicatur Petro et Paulo, et essentia divina tribus personis. Negatio primae communicabilitatis tam actualis, quam aptitudinalis, est id quo constituitur persona in ratione personae: hinc anima separata non est persona, quia licet actualiter non communicetur, habet tamen aptitudinem, ut iterum uniatur, et communicetur suo corpori: similiter humanitas Christi non potest dici persona, licet sit actualiter et aptitudinaliter incommunicabilis et incommunicata ut quod, quippe non potest praedicari de multis: tamen est communicabilis et communicata ut quo, tamquam forma totalis supposito et personae Verbi.

Notandum 3. Quod ex istis duabus negationibus posterior oritur ex individuatione naturae specifice, quia ideo persona non est communicabilis ut quod pluribus individuis actualiter et aptitudinaliter, quod per haecceitatem et differentiam individualem determinata et contracta sit ad esse individui: unde etiamsi haec sit personata aliena personalitate, ut contingit in humanitate Christi, tamen secum habet hanc negationem. Altera vero negatio communicabilitatis, nempe ut quo, oritur non ex aliqua entitate positiva individui, vel personae, sed ex defectu actionis agentis extrinseci non unientis ipsam naturam cum aliena persona: ex eo enim quod aliquod agens extrinsecum non causaverit unionem inter naturam individuam cum aliqua personalitate extranea, natura individua remanet sine unione cum personalitate extranea, unde manet in se personata propria personalitate.

Quibus praemissis, duo sunt in praesentiarum determinanda: Primum quidem, an per divinam potentiam persona creata possit effective assumere, et sustentare naturam alienam: secundum vero, an saltem terminative id praestare queat.

Conclusio prima. — PERSONA CREATA NON POTEST EX SE EFFECTIVE ASSUMERE NATURAM ALIENAM, NEC EAM SIBI HYPOSTATICE UNIRE. Ita Doctor loco laudato, eamque sic probat: Natura creata absolute assumi potest effective ad unionem hypostaticam, respectu cuius habet potentiam obedientialem: sed nulla natura habet potentiam obedientialem ad aliquam creaturam: alias illa potentia non diceretur obedientialis, sed naturalis, prout naturalis potentia opponitur obedientiali: ergo nulla persona creata potest effective assumere naturam alienam. Maior patet: cum enim illa assumptio naturae longe excedat, ut dictum est in primo Notabili, et propterea mysterium Incarnationis dicitur miraculorum omnium maximum, et opus dexter Excelsi, evidens est, quod connaturaliter fieri non possit, sed ad id exigat virtutem omnes naturae conatus excedentem. Minor etiam constat, quippe potentia obedientialis in creatura respicit sumam efficientiam a prima causa, cui tanquam omnium efficientiae principio subordinatur et subiicitur. — Deinde, nulla creatura particularis potest evertere, destruere, aut impedire id, quod ex se pertinet ad ordinem universalem termini primae causae immediate subditi: at subsistentia propria alicuius naturae, et illius fluxus, seu emanatio pertinet ad dictum ordinem: ergo nulla creatura potest illum invertere, consequenter impedire, ne illa subsistentia fluat ab ipsa natura individuali, et subinde non poterit illam ad se effective sumere. Denique, suppositum creatum, secundum sententiam probabiliorem, dicit formaliter negationem: sed negatio non potest habere virtutem effectivam, partialem aut totalem, respectu illius positivi: igitur, etc.

Dices 1: Tam persona creata potest unire naturam aliquam alieno supposito, quam potest eamdem unire cum proprio illius supposito: atqui postremum nedum fieri potest, sed et quotidie fit. dum enim pater aliquis producit filium, sicut videtur attingere unionem corporis cum anima, ita etiam videtur unire naturam sui filii cum illius supposito, quia producit illam naturam subsistentem, et suppositatam: ergo posset etiam vel ipse, vel saltem Angelus illam naturam effective unire cum alieno supposito. — Respondeo primo, negando minorem: falsum enim est proprie loquendo, quod qui producit naturam singularem, uniat illam cum proprio supposito: sicut nec proprie illam unit cum suis proprietatibus, quae potius dicuntur ex natura producta fuere, quam ipsi uniri. Respondeo secundo, negando maiorem: tum quia dato quod producens naturam uniat illam cum proprio supposito, tunc non inverteret, imo sequitur ordinem universalem rerum; ad hoc autem, ut illam uniret cum alieno supposito, inverterdus esset rerum praescriptus ordo, quod utique causa secunda praestare nequit: tum quia sicut non potest pater unire corpus filii sui cum anima alia ab ea quae est filio propria, ita dicendum de natura respectu proprii suppositi.

Dices 2: Agens superioris ordinis quod continet perfectionem interioris potest illius virtutem, et effectum supplere: sed persona angelica, v. g. est superioris ordinis respective ad humanam, omnemque hominum perfectionem virtualiter continet: igitur potest humanam personam supplere, eiusque vices praestare, et consequenter potest naturam humanam sibi hypostatice unire. — Negat minorem Doctor num. 1: sicut enim Angelus non continet potentiam visivam, ita ut possit supplere defectum eius, quamvis habeat potentias longe superiores facultati visivae, ita licet in ratione personae formaliter sit praestantior, quam persona humana, non sequitur necessario, quod possit supplere defectum, et praestare vices personae humanae. Adde quod negari possit, quod persona Angelica in ratione personae sit praestantior personalitate humana.

Conclusio secunda. — PROBABILE EST PER EXTRAORDINARIAM DEI POTENTIAM, QUOD PERSONALITAS CREATA POSSIT TERMINARE ALIENAM NATURAM, ET IPSI HYPOSTATICE UNIRI.

Probatur primo ex S. Hieronymo in caput 1. Aggaei: ubi postquam persequitur quorundam opinionem dicentium Malachiam, Aggaeum, et S. Ioann. Bapt. fuisse Angelos in assumptis corporibus, subdit ipse:

Non mirum si haec de Angelis credi: cum propter peccata Dei Filius ipse carnem assumpserit. Idem antea docuerat Tertull. lib. 3. Contra Marcionem cap. 7. Hinc evidenter colligitur assertum in Conclusione esse saltem possibile, etsi forte revera unquam hoc fieri contigerit.

Probatur secundo: Id omne tribui debet divinae potentiae extraordinariae, quod manifestam contradictionem, aut repugnantiam non importet: sed nulla apparet repugnantia, quod personalitas creata ultra propriam naturam, etiam alienam terminet: ergo, etc. Maior constat; infine vero patebit ex solutione omnium rationum, quas pro negativa sententia proferunt Adversarii.

Obiicies primo: Suppositum terminans naturam alienam debet esse omnino independens: sed suppositum creatum quodcumque non est independens: igitur alienam naturam non potest terminare. Minor patet: quidquid enim est creatura, eo ipso est dependens. Maior vero probatur: tum quia haec ipsa ratione probavimus Verbum divinum ideo terminare naturam humanam, quia sit independens in ratione personae: tum quia cum natura sustentetur per suppositum, idque dumtaxat per animam, caeterum per se, ut iam suppositum sit omnino primum, et independens. — Respondet Doctor, non esse ita verum, quod suppositum debeat esse omnino independens, ad hoc ut terminet: licet enim ea sit ratio cur Verbum terminet naturam humanam, tamen fieri posset, quod alia ratione suppositum creatum terminaret dependentiam alterius naturae, si assumeretur a Deo ad id praestandum, sicut quod substantia creata terminat adaequate dependentiam accidentis in ratione subiecti, et tamen non est simpliciter independens: imo ipsa personalitas propria terminat dependentiam naturae propriae: cum tamen illa non sit simpliciter independens.

Obiiciunt 2: Duae naturae creatae non sunt unibiles in eodem supposito, nisi una se habet per modum actus, altera vero per modum potentiae: at in unione hypostatica, de qua nunc loquimur, non daretur talis unio naturarum, quoniam naturae debent remanere impermixtae: naturae autem quae uniuntur ut actus et potentia, non permanent impermixtae, sed ex illis fit tertia entitas, et compositum: igitur non possunt invicem in unico supposito creato convenire. — Respondet Doctor, negando maiorem: nam si propter assignatam rationem duae naturae haberent incompossibilitatem in supposito creato, eamdem haberent in supposito increato: et consequenter essent incompossibiles, quia naturae illae subsistentes per suppositum increatum, ut est revera in Incarnatione, non habent rationem actus et potentiae: ergo si hoc non obstante natura creata terminari possit per personalitatem Verbi, etiam poterit terminari per personalitates creatas: si enim duae naturae, puta divina et humana, subsistere possint per suppositum Verbi, absque eo quod una sit actus, alia vero potentia, quidni idipsum fieret, si duae naturae creatae in eadem personalitate creata subsisterent?

Obiicitur 3: Si duae naturae possent per suppositum, aut personalitatem creatam terminari, Incarnatio Verbi foret mysterium singulare, et sine exemplo, nec per consequens mirabile: at consequens est absurdum: ergo, etc. — Nego maiorem: quamquam enim fortasse non aeque mirabile esset ac nunc est, non minus tamen omni admiratione dignum esset: quid enim mirabilius fingi potest, quam quod, ut ait Apostolus, ille qui est splendor gloriae, et figura substantiae Patris aeterni, ei per omnia coaequalis, semetipsum tamen exinaniverit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus?

Obiicies 4. Si posset subsistentia creata terminare dependentiam naturae humanae, et eam reddere formaliter subsistentem, haberet ex natura sua virtutem id faciendi: sed hoc est falsum: quia inde sequeretur, quod posset naturaliter tantum effectum praestare; quod enim praestare potest ex natura sua intrinsece, id praestat naturaliter: sequeretur etiam quod connaturaliter id praestare exigeret, et concursum omnem ad id faciendum haberet requisitum. — Nego maiorem: si enim esset verum, sequeretur pariter, quod Verbum divinum peteret connaturaliter terminare dependentiam, et unionem hypostaticam naturae humanae, quod est absurdum. Sequeretur etiam quod anima naturaliter postularet recipere habitus supernaturales, et earum inhaesionem terminare, quia ex natura sua intrinseca absque aliquo superaddito potest illos habitus recipere. Ideo quod licet omnis potentia naturalis possit reduci ad actum naturaliter, non tamen id verum est de potentia obedientiali, qualis esset illa, quam haberet suppositum creatum ad terminandam unionem alterius naturae.

Obiicies 5. Subsistentia terminans plures naturas debet esse infinita: sed nulla subsistentia et personalitas creata est infinita: ergo non potest plures naturas terminare. Minor patet: tum quia omne creatum finitum est: tum etiam quia subsistentia creata limitatur ab illa natura cuius est complementum et terminus. Maior vero probatur: subsistentia terminans plures naturas supplet vices subsistentiarum, quae sunt propriae illis naturis: sed non potest illarum vices supplere, nisi contineat eas eminenter, et consequenter nisi sit infinita. Ideo quod, qua ratione posset terminare unam naturam, posset etiam terminare infinitas, si darentur: ergo, etc. — Negat maiorem lector, quippe personalitas Verbi formaliter loquendo non est infinita, sed tantum realiter, et tamen sustentat ac terminat alienam naturam. Et ad probationem respondeo, quod sit manifesta petitio principii, dum dicitur, quod una subsistentia creata non contineat virtualiter perfectionem alterius, quantum requiritur ad complendam naturam, ac reddendam ipsam aptam, ut tam facile suas operationes exerceat, quam si afficeretur propria subsistentia. In confirmationem dico, revera quidem subsistentiam creatam posse terminare infinitas naturas, si darentur, nec tamen propterea censeretur infinita, quia illimitatio extrinseca, et sincategorematica, qualis esset illa quae peteretur ex terminatione naturarum, non importat infinitatem, sed solum illimitatio intrinseca, et categorematica: hinc albedo, quae posset terminare infinitas similitudines, si darentur, non propterea censeretur intrinsece infinita.

Obiicies 6. Una natura creata non potest simul terminari a pluribus personis: ergo neque una persona creata potest simul plures naturas assumere. — Nego paritatem, et ratio disparitatis est aperta: ideo enim una natura creata non potest simul terminari a pluribus personis, quia, ut diximus, quaelibet earum est causa finalis personandi, seu terminandi naturam: at vero una persona creata respectu diversarum naturarum non causat eandem terminationem, sed diversam, quia utique non repugnat: sicut non repugnat, quod una causa efficiens producat diversos effectus, vel quod unum punctum, quod ex sua natura ordinatur ad terminandam unicam lineam, possit terminare, et de facto terminet omnes illas, quae a circumferentia ducuntur ad ipsum.

Obiicies 7. Subsistentia est modus naturae: sed implicat modum unius rei modificare aliam: implicat enim me sedere per sessionem alterius, et unum accidens inhaerere per alterius accidentis inhaerentiam: ergo implicat naturam creatam per subsistentiam alicuius terminari. — Respondeo primo negando minorem: nam subsistentia divina formaliter spectata est modus Essentiae divinae, quemadmodum, ut volunt aliqui, subsistentia creata est modus naturae singularis creatae; et tamen potest terminare subsistentiam naturae creatae, et eam efficere subsistentem: ergo aliquis modus potest tribuere suum effectum formalem alteri, quam rei cuius est modus. Respondeo secundo, maiorem esse veram de modificatione intrinseca, quae fit per inhaesionem; non vero de extrinseca, quae fit per terminationem, qualis est modificatio, quae fit per subsistentiam. Adde quod maior forte sit vera de modis positivis, non vero de negativis, qualis est ratio formalis subsistentiae.

Obiicies 8. Ratio formalis terminandi dependentiam et communicationem naturae debet esse quid reale et positivum: atqui secundum nostram sententiam, persona creata non constituitur per aliquid reale et positivum, sed dumtaxat per duplicem negationem communicationis, et communicabilitatis: igitur non potest alienam naturam terminare. Maior constat: tum quia relatio humanitatis assumptae a Verbo terminatur ad aliquid reale et positivum, nempe ad eius subsistentiam: tum quin terminus relationis realis et positivae debet esse quid reale et positivum. — Respondeo, quod in eo casu, relatio naturae assumptae terminaretur ad aliquid positivum, scilicet ad illius personae creatae naturam singularem, non quidem nudam sumptam, sed cum adiuncta sibi duplici negatione communicabilitatis, per quam videtur esse sufficiens ad sustentendam alienam naturam, eamque reddendam incommunicabilem in sensu composito: sicque illa relatio unionis realis non terminaretur ad negationem, quae est personalitas, tamquam ad terminum qui, sed tanquam ad terminum quo. Non est autem inconveniens, quod relatio realis habeat pro termino formali quo, aliquam negationem: quia relatio solum requirit extrema positiva: non vero requirit, quod rationes formales extremorum sint positiva; relationes diversitatis, quae pertinent ad primum genus relativorum, fundantur in carentia identitatis, quae carentia et negatio est ratio formalis qua terminandi illas relationes.