Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

De monumentis in genere tria considerantur: necessitas, species et certitudo.

1. Monumentorum necessitas. Monumenta Traditionis non quidem absolute, sed tamen secundum quid sunt necessaria.

a) Monumenta Traditionis non sunt absolute necessaria. Etenim organum princeps a Christo electum ad Traditionem testandam, transmittendam et conservandam est successio apostolica, i. e. magisterium semper vivens ecclesiae, uti ex articulo praecedenti patet. Unde Traditio perenniter custoditur et manifestatur testimonio vivo episcoporum ecclesiam actu regentium. Et quidem consensus moralis episcoporum, cum convertatur cum magisterio totius ecclesiae dispersae,¹ est testimonium infallibile Traditionis. Licet ergo nulla monumenta exsisterent vel adhiberentur ad comprobandam veritatem traditam, veritas tradita constaret eo ipso, quod in eam consentit collegium episcoporum. Nihilominus:

b) Monumenta Traditionis sunt necessaria secundum quid ad Traditionem conservandam et indagandam. Licet enim magisterium ecclesiae habeat "charisma veritatis certum", tamen veritatem non assequitur charismate revelationis novae. Propterea necessaria saepe est inquisitio in fidem et professionem antiquitatis christianae, ubi vel consensus praesens non est satis perspicuus, vel quoties ad fideles instruendos aut haereticos confundendos demonstranda est connexio professionis praesentis cum antiquitate et unitas fidei per omnes aetates. Ergo magisterium vivens ecclesiae atque, a fortiore, scientia theologica indigent subsidio monumentorum Traditionis.

2. Monumentorum species. Traditiones pristinas documentis variis consignaverunt tum praepositi ecclesiae, tum simplices fideles, tum aliquando etiam haeretici et infideles. Praecipua documenta haec sunt:

a) Acta conciliorum, summorum pontificum et episcoporum singularium. Haec acta primo loco ponuntur tum quia sunt testimonia immediata custodum Traditionis, tum quia insimul sunt iudicia authentica magisterii, quae constituunt etiam regulam proximam fidei.

b) Symbola fidei, nominatim symbolum apostolicum, nicaeno-constantinopolitanum, athanasianum et tridentinum. Commentaria in symbola sunt catechismi variorum temporum et variarum ecclesiarum, inter quos eminet "catechismus romanus ex decreto concilii trident. a Pio V editus".²

c) Libri liturgici: missalia, sacramentaria, pontificalia, ritualia, breviaria, omnia denique monumenta, quae spectant ad cultum religiosum. Quae quidem eximiae auctoritatis sunt secundum illud: "Legem credendi lex statuit supplicandi".³ Liturgiae nempe practice exprimunt dogmata fidei et ad oculos demonstrant Traditiones antiquissimae ecclesiae.

d) Ius canonicum omnium aetatum: libri paenitentiales, canones disciplinares, leges ecclesiasticae generales et particulares. His omnibus nempe vita christianorum ad normam fidei dirigitur ac proinde ipsa fides copiose manifestatur.

e) Opera artis christianae sculpta, picta, architectonica in catacumbis, cryptis, sacrariis, sarcophagis, cathedris, supellectilibus sacro vel profano usui fidelium destinatis, in quibus saepissime inscriptiones vel epigrapha inveniuntur. Huiusmodi monumenta doctrinam traditam aliquando vividius illustrant quam libri scripti, quia veterum vitam, cultum fidemque ipsam arte oculis subiiciunt.

f) Documenta historiae ecclesiasticae quaecumque: acta martyrum, vitae sanctorum, historia haeresum, dogmatum, pontificum, episcoporum, ordinum religiosorum etc.

g) Scripta patrum et theologorum, quae omnibus aliis monumentis Traditionis ita praestant, ut singillatim tractari mereantur.

3. Monumentorum certitudo. Monumenta antiquitatis eatenus praebent argumentum certum Traditionis divinae, quatenus consensum successorum apostolorum manifestant. Quod quidem contingit:

a) Quando monumenta omnium aetatum congruentia aliquam doctrinam ut revelatam perhibent. Hoc sane idem est, acsi successores apostolorum sive magisterium vivens omnium saeculorum una cum ecclesia discenti coram sisteretur ad testandam fidem inde ab apostolis semper praedicatam. Atqui manifestior demonstratio Traditionis nulla cogitari potest. Ergo...

b) Quando monumenta unius tantum aetatis congruentia aliquam doctrinam ut revelatam perhibent. Sic enim ostenditur magisterium vivens respectivae aetatis in illam doctrinam consensisse. Atqui consensus magisterii vivi singulae cuiusvis aetatis fidem infallibiliter testatur. Ergo...

c) Quando monumenta prostant numero quidem pauca, sed pondere talia, ut communem fidem ecclesiae referant. Etenim sunt veritates, quae raris monumentis expressae fuerint. Item permulta monumenta antiqua cursu saeculorum perierunt. Perpensis tamen indole et adiunctis, pauca monumenta, quae supersunt, consensum magisterii certo interdum demonstrare valent. Ergo...

d) Quando demum vel unico monumento probatur ecclesiam sollemni iudicio doctrinam aliquam ut revelatam proposuisse. Si enim sollemni iudicio concilii oecumenici vel summi pontificis infallibiliter constat doctrinam aliquam revelatam esse, a fortiore constat eam ab apostolis eorumque successoribus esse traditam. Ergo...

Scholion. Ex dictis aestimare licet canonem pernotum s. Vincentii lirinensis: "Magnopere curandum est, ut id teneamus, quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est. Hoc est etenim vere proprieque catholicum."⁴ Haec regula est positiva, i. e. id omne catholicum est, "quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est"; non vero exclusiva, i. e. quasi id solum catholicum sit, "quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est". Nam permulta in Traditione implicite tantum continentur atque demum decursu saeculorum et progressu cognitionis et propositionis explicite ab ecclesia docenti praedicantur, necnon creduntur ab ecclesia discenti. Quamvis autem de his non valeat illud s. Vincentii sensu exclusivo sumptum, tamen vere proprieque catholica sunt. Quod quidem nec ipse Vincentius diffitetur, cum in opere suo maximi faciat progressum fidei per explicitiorem cognitionem et propositionem earum veritatum, quae prius implicite solummodo admittebantur.⁵