Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Obiective loquendo ecclesia ex voluntate Christi dicitur sola mediatrix salutis ita, ut subiective nemo salutem obtineat, nisi cum ecclesia aliquo modo coniungatur. Non quaeritur obiective, utrum Christus potuerit aliis modis et viis uti ad salutem hominibus elargiendam, sed utrum voluerit ecclesiam instituere unicum organum salutis. Itaque etiam subiective non disquiritur, quis salvetur, sed ponitur condicio sine qua non salutis. Nam coniunctio cum ecclesia non est condicio unica salutis. Multa membra ecclesiae damnabuntur, quia vita spirituali ecclesiae carebant, i. e. destituebantur gratia sanctificante, qua sola homo supernaturaliter Deo unitur et beatitudinem aeternam consequitur. Nihilominus participatio cum ecclesia est condicio sine qua non salutis. Nam licet Deus ipse infundat gratiam sanctificantem, voluit tamen gratiam hanc per ecclesiae ministerium hominibus communicari. Ergo qui nullo modo cum ecclesia coniungitur, aeternae salutis impos est.

2. Qui re cum ecclesia coniungi nequit, voto vero eam amplexatur, a salute non excluditur. Re membra ecclesiae sunt, qui actu in societate ecclesiae visibili inveniuntur;¹ voto, qui desiderio ecclesiae tenentur. Hoc vero desiderium potest esse explicitum, ut est in catechumeno, qui ecclesiam novit, aut implicitum, ut est in eo, qui ecclesiam ignorat, attamen paratus est ad exsequenda mandata divina proindeque etiam mandatum ingrediendi ecclesiam, ubicumque eam repererit. Qui saltem hoc votum implicitum ingrediendi ecclesiam concipit, quamvis ad "corpus" ecclesiae non pertineat, pertinet nihilominus ad "animam" ecclesiae, i. e. subit multiplicem vim gratiarum ab ecclesia dispensatarum. Immo, actu fidei et caritatis potest acquirere statum gratiae sanctificantis et consequenter vitam aeternam.²

Hanc doctrinam Pius IX diserte sic enuntiat: "Notum nobis vobisque est eos, qui invincibili circa sanctissimam nostram religionem ignorantia laborant, quique naturalem legem eiusque praecepta in omnium cordibus a Deo insculpta sedulo servantes ac Deo obedire parati, honestam rectamque vitam agunt, posse, divinae lucis et gratiae operante virtute, aeternam consequi vitam."³

3. Igitur neque acatholici neque achristiani bonae voluntatis, sed ii tantum saluti inhabiles sunt, qui gravi culpa sua extra ecclesiam moriuntur. SS. patres et theologi medii aevi docent haereticos et schismaticos, qui bona fide extra ecclesiam profitentur christianam religionem, posse salvos fieri.⁴ Isti namque acatholici eo facilius iustificari queunt, quo magnam partem fidei revelatae et media quaedam iustificationis, baptismum praecipue, cum ecclesia communia habent. Patres et theologi etiam affirmant catechumenos, qui fidem et caritatem habeant, salvari, etiamsi moriantur, antequam per baptismum ecclesiam ingressi sint.⁵ Tenent denique vel ipsos ethnicos, qui nihil umquam audiissent de religione christiana et ecclesia, posse cum auxilio Dei ad iustificationem pervenire, dummodo facerent, quod esset in se.⁶ Quamvis enim his, cum destituantur doctrina et sacramentis ecclesiae, difficilius fiat opus salutis, tamen non evadit obtentu impossibile. Nam: "Facienti, quod est in se, Deus non denegat gratiam." Deus, "qui omnes homines vult salvos fieri"⁷ omnibus quoque dat media, per quae ad salutem perveniant.⁸ E contra salutis non possunt esse participes, qui, sive christiani sive achristiani, gravi propria culpa sua extra ecclesiam manent et moriuntur. Et hoc quidem probandum est.