Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Ecclesia non infallibiliter quidem, sed tamen authentice docet: 1. magisterio ordinario summi pontificis; 2. magisterio congregationum romanarum; 3. magisterio episcoporum singularium.

1. Magisterium pontificium ordinarium toties exercetur, quoties papa veritatem proponit absque intentione manifesta eam infallibiliter definiendi. Quod quidem praestat: mittendo litteras encyclicas, in quibus res fidei exponuntur non adhibita forma cathedrali; respondendo ad varia quaesita per litteras decretales; edendo vel commendando catechismos aliosve libros fidelibus instruendis destinatos;¹ prohibendo libros fidei vel moribus periculosos; notando propositiones tamquam temerarias, scandalosas, piarum aurium offensivas etc.; dando demum sententias doctrinales quaslibet, quae non sunt definitivae, sed potius directivae et quasi provisoriae, prouti necessarium fuerit aut opportunum et sufficiens ad securitatem doctrinae.

2. Auctoritas magisterii pontificii ordinarii, quamvis non sit peremptoria et definitiva, est tamen maxima. Etenim romanus pontifex modo licet ordinario docens agit potestate pascendi primatiali sibi divinitus commissa, etiamsi non utatur tota intensione huius potestatis. Unde omnes oves Christi summi pastoris vocem audire ipsiusque magisterio sese conformare tenentur. Revera ecclesia semper maximi fecit magisterium summi pontificis tum infallibiliter fidem haeresesque diiudicantis tum authentice damnantis opiniones fidei periculosas haeresimque foventes. Merito ergo ius canonicum statuit: "Satis non est haereticam pravitatem devitare, sed oportet illos quoque errores diligenter fugere, qui ad illam plus minusve accedunt; quare omnes debent etiam constitutiones et decreta servare, quibus pravae huiusmodi opiniones a sancta sede proscriptae et prohibitae sunt."²

1. Congregationes romanae sunt collegia cardinalium a summo pontifice certis negotiis ecclesiae dirigendis, discutiendis et decernendis praeposita. Sunt autem undecim sequentes: Congregatio sancti officii; c. consistorialis; c. de disciplina sacramentorum; c. concilii; c. religiosorum; c. de propaganda fide; c. sacrorum rituum; c. caeremoniarum; c. pro negotiis ecclesiasticis extraordinariis; c. de seminariis et universitatibus studiorum; c. pro ecclesia orientalium.¹ Quaeque in ordine suo decreta edit nomine et approbatione ipsius romani pontificis. Ad ordinem doctrinalem maxime spectant decreta sancti officii. Cum enim ceterae congregationes praecipue invigilent disciplinae ecclesiasticae, "congregatio sancti officii, cui ipse summus pontifex praeest, tutatur doctrinam fidei et morum... Ad eandem pertinet non solum delatos sibi libros diligenter excutere, eos, si oportuerit, prohibere, et dispensationes concedere [legendi libros prohibitos]; sed etiam ex officio inquirere, qua opportuniore licebit via, quae in vulgus edantur scripta cuiuslibet generis damnanda".²

2. Auctoritas congregationum romanarum ac imprimis sancti officii gravissima est. Nam ab ipso pontifice instituuntur; a pontifice mutuantur iurisdictionem; pontifici significare tenentur, quidquid grave agunt; pontificis approbatione indigent et muniuntur omnes earum resolutiones,³ cumque per eas pontifex negotia ecclesiae universae expedire soleat, congregationes etiam veniunt nomine sedis apostolicae vel sanctae sedis.⁴ — Quamquam autem decreta congregationum tanta polleant auctoritate, tamen per se non pollent infallibilitate. Pontifex enim congregationibus nec vult nec valet communicare suam inerrantiam. Per accidens tantum, uti iam diximus,⁵ decreta congregationum fiunt infallibilia, si scil. pontifex approbatione non communi, sed sollemni decreta illa facit sua atque insimul indicat ea esse peremptoria et definitiva.

1. Magisterium ordinarium universi episcopatus sive consensum episcoporum extraconciliarem iam memoravimus. Hic sermo est de eodem magisterio ordinario non tamen episcopatus totius ecclesiae dispersae, sed episcoporum singulorum ecclesias proprias docentium. Episcopi singuli magisterium suum exercent tum viva voce tum litteris scriptis. Viva voce, dum episcopi sive ipsi sive per presbyteros in concionibus aliisque instructionibus populum docent.¹ Litteris scriptis episcopi docent, dum "mandata" aliasve epistulas fidelibus publice communicandas mittunt; dum catechismos aliosve libros instructioni fidelium destinatos praescribunt; dum libros quosdam pravos vel ephemerides prohibent; dum exorta controversia doctrinam credendam decernunt; dum decreta alicuius concilii provincialis subsignant. E contrario episcopus conscribens tractatus theologicos, quos non proponit dioecesi suae, non docet ut episcopus, sed ut doctor privatus. Item mera approbatio episcopalis, qua libri de rebus theologicis tractantes imprimi permittuntur, non est aequiparanda magisterio ipsius episcopi, cum liber non obstante approbatione maneat proprius auctoris, et cum episcopus approbationem concedere soleat fisus iudicio censorum officialium.

2. Auctoritas magisterii singulorum episcoporum patet ex iis, quae tum de authentia tum de infallibilitate magisterii ecclesiastici disputavimus.² Exinde constat episcopos singulos in singulis dioecesibus fungi magisterio non quidem infallibili, sed tamen authentico. Ipsorum proinde non est dogmata definire, sed definita annuntiare, proponere, conservare, urgere, defendere. Quivis igitur episcopus legitimus praesumendus est tradere doctrinam orthodoxam, quamdiu contrarium non probatur. Unde et fideles subditi episcopum docentem audire et sequi tenentur, quamdiu non probatur errare. Idem a fortiore valet de doctrinis, quas plures episcopi in concilio particulari sive provinciali congregati statuunt. Quare ius canonicum merito: "Episcopi quoque licet singuli vel etiam in conciliis particularibus congregati infallibilitate docendi non polleant, fidelium tamen suis curis commissorum, sub auctoritate romani pontificis, veri doctores seu magistri sunt."³ Clerici vero episcopis inferiores, ut parochi et concionatores quilibet, non ex sese, sed vi missionis ab episcopis obtentae authentice docent. Quamdiu et quatenus ergo secundum mandatum episcoporum et coniuncti cum episcopis docent, de ipsis quoque valet illud Domini: "Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit."⁴