Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Quemadmodum revelatio olim divinitus patefacta est, ita continuo divinitus eam proponi convenit, ut homines assensu indubitato et supernaturali eam amplecti queant. Triplex autem medium praesto fuit, quo Deus progressu temporis revelationem proponeret. Potuit enim vel singulos homines rectum intellectum revelationis immediate edocere, vel per singula tempora prophetas mittere, qui miraculis et vaticiniis divinam suam legationem ostendentes, homines de genuino revelationis intellectu erudirent, vel tandem instituere magisterium perenne doctorum sibi invicem succedentium, qui omnibus hominibus omnium temporum revelationem vice Dei proponerent. Ast primum modum non contingere experientia constat. Secundum quoque modum non obtinere historia testatur. Superest igitur modus tertius, qui consistit in magisterio ecclesiastico vivo et perenni. Hunc ultimum modum hocque medium a providentia divina selectum esse ostendemus agendo de magisterii ecclesiastici exsistentia et exercitio.

Ut hominibus sufficienter provisum esset de religionis christianae negotio Christus in ecclesia sua instituit magisterium authenticum, i. e. docens auctoritate divina, atque hoc ipsum magisterium reddidit infallibile, i. e. divina assistentia immune ab errore. Ideo disserendum est primo de magisterio authentico, dein de magisterio infallibili.

¹

Tribunal authenticum illud vocatur, quod a legitima potestate (v. g. a rege), ut huius (v. g. regis) auctoritate fungatur, institutum est et cui proinde cives sese subiicere tenentur. Cum autem in qualibet societate bene ordinata pro causis profanis tribunalia authentica habeantur, a priore iam suspicari licet Christum etiam in ecclesia sua constituisse magisterium authenticum, quod revelationem fidelibus proponat et cui fideles acquiescere obligentur. Ut tamen in re tam gravi tuti et certi procedamus, de magisterio ecclesiae authentico agemus primo negative ostendendo falsitatem principii protestantici, quo magisterium istud negatur, secundo positive probando veritatem principii catholici, quo magisterium dictum affirmatur.

Ex dictis principium omnibus protestantium sectis commune tenet veritatem revelatam, nulla auctoritate ecclesiae mediante, spiritu privato sive subiectivo singulorum discendam esse e sacra Scriptura. Ita Lutherus: „Officium (christianorum) est iudicare et decernere de dogmatibus ... Quisque pro se salutis rationem habens, certus sit, quid credat et sequatur, ac iudex liberrimus sit omnium, qui docent eum, intus a Deo solo doctus ... Ideo officium istud iudicandi ... non modo recuperare nobis licet, sed nisi recuperaverimus, Christum fratrem abnegabimus."¹ Similibus sententiis idem principium protestantes omnes enuntiant.²

Sed licet re omnes conveniant, alio tamen modo praedictum principium definiunt protestantes antiquiores, alio recentiores. Illi pseudomysticismo sive falso supernaturalismo fidentes praetendunt inspirationem privatam, qua Deus singulos lectores Scripturae dirigat; isti rationalismo faventes iactant inquisitionem privatam, qua singuli lectores Scripturae seipsos dirigant. Utraque forma principii protestantici refutanda est.

Reformatores, ut singulis facultatem vindicarent iudicandi de fide, docuerunt inspirationem privatam sive illuminationem subiectivam a Spiritu Sancto concedi singulis Scripturam legentibus. Dicebant enim verbum Dei obiective inspiratum virtute sua insita, quae est virtus Spiritus Sancti, singulos legentes subiective ita illuminare, ut genuinum sensum necessario intelligant.¹

Atque ita singuli fideles constituuntur iudices omnium dogmatum et omnium doctorum, cum ipsi immediate Deum habeant interpretem ac doctorem secundum illud Lutheri: „Quisque iudex liberrimus sit omnium, qui docent eum, intus a Deo solo doctus."²

Verumtamen haec inspiratio privata refellitur tum Scriptura sacra tum historia protestantica.

1. Scriptura sacra. Nihil protestantes sollemnius habent sententia: nihil credendum esse, nisi e Scriptura probetur. Et necessario quidem, cum Scriptura ipsis sit unicus fons fidei revelatae, uti communiter affirmant, e. g. in „Formula concordiae" (1577): „Sacras litteras solas unicam et certissimam illam regulam esse credimus, ad quam omnia dogmata exigere, et secundum quam de omnibus tum doctrinis tum doctoribus iudicare oporteat."³ Iam vero inspiratio privata nullo testimonio Scripturae probari valet, quamvis protestantes ad eam fulciendam corradant multos textus Veteris et Novi Testamenti.⁴

E Vetere Testamento adducunt vaticinia Isaiae:⁵ „Ponam ... universos filios tuos doctos a Domino"; Ieremiae:⁶ „Et non docebit ultra vir proximum suum ... dicens cognosce Dominum; omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum, ait Dominus"; Ioelis:⁷ „Et erit post haec: effundam Spiritum meum super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae." At istis prophetiis tantum promittitur tempore messiano hominibus perfectam Dei revelationem datum iri, immo effuso Spiritu Sancto collatum iri etiam charismata. De inspiratione vero privata, quatenus exclusa auctoritate ecclesiae singulis fidelibus Scripturam explanet, nulla fit mentio.

E Novo Testamento obiiciunt verba Pauli: „Animalis autem homo non percipit ea, quae sunt Spiritus Dei ... spiritualis autem iudicat omnia, et ipse a nemine iudicatur",⁸ necnon Ioannis: „Vos unctionem habetis a Sancto, et nostis omnia ... Non necesse habetis, ut aliquis doceat vos".⁹ His similibusque verbis apostoli, quin de inspiratione subiectiva legentibus Scripturas concessa loquantur, fideles monent, ne doctoribus privatis aurem praebeant, sed fidem ope magisterii apostolici acceptam illibate servent. Unde reiecta norma privata, sive scripta sive orali, regulam proximam fidei statuunt unum ecclesiae magisterium.

2. Historia protestantica ad oculos demonstrat privatam illam inspirationem Spiritus Sancti inaniter propugnari, cum protestantismus dissensionibus et contradictionibus scateat. Viri „inspirati" vix ecclesiam catholicam eiuraverunt, secum ipsis litigarunt atque diversis temporibus diversa et opposita de una eademque re docuerunt. V. g. Lutherus nec Zwinglio nec Calvino nec sibi ipsi constans fuit. In gravissimis doctrinae capitibus confusio vere babylonica mox invaluit; e. g. de peccato originali sexdecim, de iustificatione viginti, de verbis eucharisticis „Hoc est corpus meum" ducentae sententiae prolatae sunt. Nulla absurditas tam impia quam immanis, quae vi ementitae illius inspirationis privatae non fuerit evoluta ex Scriptura. Scripturam arbitrio singulorum relictam theologus protestanticus Samuel Werenfels († 1740) recte describit versibus:

„Hic liber est, in quo quaerit sua dogmata quisque, Invenit et pariter dogmata quisque sua."¹⁰

Atque sic paulatim ortae sunt innumerabiles fere sectae, quae, dum suas ipsarum doctrinas continuo variabant,¹¹ aliarum sententias acerrime oppugnabant, igni ferroque Angliam, Belgium, Germaniam, Scotiam devastantes.

Nisi ergo Spiritum Sanctum auctorem harum absurditatum vocare velis, concedendum est protestantes in explicandis Scripturis ductos non esse inspiratione privata, sed privata libidine.

Revera protestantes recentiores pseudomysticam illam inspirationem respuentes, censent ingenium proprium naturale plane sufficere, ut ratio cuiusvis privata inquisitionem in textum biblicum instituendo ad genuinam intelligentiam revelationis perveniat. Loco itaque inspirationis privatae introducunt inquisitionem scientificam mere subiectivam. Iam si isti protestantes principio suo tantum affirmarent inquisitionem privatam seu studium scientificum bibliorum omnibus licitum esse, nihil nisi verum dicerent. Errant autem, quatenus contendunt credendum esse id omne et id solum, quod inquisitione privata singuli quique e bibliis eruunt. Inquisitio privata hoc sensu accepta refellitur tum ratione humana tum historia protestantica.

1. Ratio humana nullo labore perspicit inquisitionem privatam Scripturae non esse regulam fidei omnibus hominibus aptam et sufficientem. Perperam enim protestantes docent Scripturam se ipsam omnibus exponere vel saltem ab omnibus certo et expedite exponi atque intelligi posse.¹ Revera nihil difficilius intellectu bibliis, si sola inquisitione privata intelligi debeant. Codices bibliorum originales interierunt; linguae hebraica et graeca, quibus libri sacri primitus conscripti sunt, a plerisque ignorantur; versiones antiquae et vernaculae imperfectae sunt; canon Scripturae sacrae longo tantum studio eruitur; multi textus in se sunt obscuri:² innumerae quaestiones historicae, archaeologicae, philologicae solvendae sunt, ut libri sacri plane valeant intelligi.

Unde rudes impares sunt inquisitioni privatae Scripturae. Neque potest eis commendari scientia doctorum, uti inferunt adversarii. Etenim homines inculti capere nequeunt demonstrationes critico-scientificas eruditorum. Insuper eruditi fidem neque merentur neque sibi conciliare valent. Nam et ipsi in pessima ea condicione inveniuntur, ut de nulla veritate Scripturae consentiant, nullam certo revelatam esse credant. Unde tam rudibus quam cultis protestantibus recolendum est illud Domini: „Caecus autem, si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt."³ Profecto:

2. Historia protestantica principium inquisitionis privatae ad absurdum ducit. Demonstrat nempe protestantes in hoc unum principium iurantes coactos esse vel denuo recurrere ad spretam auctoritatem vel delabi in nudam incredulitatem.

Ipse Lutherus, parens principii inquisitionis privatae (nam praetextam inspirationem eius nil fuisse nisi inquisitionem privatam scimus), „libertatem spiritus" tantopere ventitatam mox refrenare tentabat auctoritate magisterii ecclesiastici. Et quidem, cum urgeret necessitas coercendi rusticos et doctores rebelles, sibi suaeque ecclesiae attribuit proprie magisterium authenticum seu divinum.⁴ Immo, viventibus adhuc reformatoribus protestantes compilare coeperunt „Confessiones" (augustanam, belgicam,⁵ helveticam, scoticam etc.) sive „libros symbolicos", quos tamquam normas credendi et praedicandi suis praescripserunt. Atque usque ad nostra tempora „orthodoxi" adiguntur evangelium annuntiare ad amussim librorum symbolicorum aliarumve „Confessionum" ecclesiasticarum.⁶ Sine auctoritate ecclesiae enim totam fidem et ecclesiam ipsam necessario interituram esse fatentur.⁷

Et vero protestantes, qui principio inquisitionis privatae sincere usi sunt, in nudam infidelitatem sive rationalisticam negationem totius revelationis lapsi sunt. Quod quidem probandum non est, cum omnibus notum sit protestantismum modernum eundem fere esse ac rationalismum. Qui enim inquisitionem subiectivam rationis statuit normam et iudicem veritatis revelatae, eo ipso contendit in revelatione nihil contineri, quod non pertineat ad sphaeram purae rationis. En rationalismus crassus! Atque insuper negata traditione et auctoritate ecclesiae, perit etiam unicus fons revelationis a protestantibus admissus, scil. Scriptura a Deo inspirata. Nam inspiratio Scripturae nisi Traditione et auctoritate ecclesiae sufficienter non constat, uti ostendetur.⁸ Unde principium fidei protestanticum logica necessitate ducit ad destructionem totalem religionis christianae.⁹ Religio christiana conservari nequit, nisi revelatio semel data a Deo, semper proponatur mediante magisterio a Deo ordinato.

Veritas principii catholici igitur iam ex falsitate principii protestantici deprehenditur, sicuti viceversa falsitas principii protestantici evidenter elucet ex iis, quibus veritatem principii catholici statim probabimus:

Christum in ecclesia sua instituisse magisterium authenticum fidei implicite constat ex constitutione ecclesiae hierarchica.¹ In potestate nempe hierarchica sive in potestate regendi ecclesiam includitur etiam potestas magisterii. Sane docendi potestas, cum ad credenda referatur, distinguitur a regendi potestate, quae in rebus agendis versatur. At ambae potestates in eo conveniunt, quod proxime imponunt praecepta; regimine imponuntur praecepta vitae, magisterio praecepta fidei. Unde actus magisterii vere sunt actus regiminis sive imperii. Immo, cum totum imperium ecclesiasticum eo tendat, ut homines dirigat secundum principia revelationis et fidei atque sic religionem christianam conservet et administret, imperium ecclesiae necessario continet, supponit et postulat magisterium. Huic argumento implicito nihilominus addimus explicita testimonia Scripturae sacrae et antiquitatis christianae, quae spectant ad magisterium authenticum a Christo ecclesiae suae inditum.

E libris Novi Testamenti sole clarius apparet apostolos magisterium authenticum accepisse, tenuisse et tradidisse.

1. Apostoli magisterium authenticum a Christo acceperunt. Christus, uti alio loco exposuimus,¹ initio vitae suae publicae duodecim apostolos i. e. legatos elegit, eos in fide speciali modo instruxit, munus obeundi apostolatum eos edocuit atque ad praedicandum evangelium eos emisit. Et licet hoc agendi modo iam satis significaret authentiam magisterii apostolici, tamen disertis etiam verbis monuit eos nomine et auctoritate Magistri ad homines docendos legari: "Qui vos recipit, me recipit: et qui me recipit, recipit eum, qui me misit."² "Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit. Qui autem me spernit, spernit eum, qui misit me."³

Reversurus demum in caelum magisterium eis iam concessum sollemniter confirmavit dicendo: "Eritis mihi testes in Ierusalem et in omni Samaria et Iudaea et usque ad ultimum terrae"⁴ "Euntes in mundum universum praedicate evangelium omni creaturae. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur."⁵ "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra: euntes ergo docete omnes gentes: baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti: docentes eos servare omnia, quaecumque mandavi vobis: et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi."⁶ Apostoli igitur ipsius Christi auctoritate omnes gentes (πάντα τὰ ἔθνη) omnesque homines (πάσῃ τῇ κτίσει) iubentur facere discipulos suos (μαθητεύσατε διδάσκοντες). Et quidem omni tempore usque ad consummationem saeculi, ita ut magisterium authenticum apostolorum numquam non sit continuandum in eorum successoribus. Apostolis autem eorumque successoribus docentibus credere tenentur fideles, addita sanctione aeternae salvationis pro credentibus, aeternae vero damnationis pro non credentibus. Ergo magisterium authenticum apostolorum et eorundem successorum a Christo ipso statutum est regula fidei proxima, quam omnes sequi debent.

2. Apostoli magisterium authenticum ipsi tenuerunt. Memores namque accepti mandati "profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis."⁷ Et quidem magisterium exercent nomine et auctoritate Christi: "Pro Christo legatione fungimur, tamquam Deo exhortante per nos."⁸ "Misit me Christus ... evangelizare."⁹ Postulant a fidelibus obedientiam absolutam: "Accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine eius."¹⁰ "Arma militiae nostrae non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitionum [adversariorum], consilia destruentes et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi, et in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam."¹¹ Et vero poenis gravissimis afficiunt inobedientes, qui a fide suscepta deficiunt: "Quidam circa fidem naufragaverunt ... quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare."¹² "Omnis, qui recedit et non permanet in doctrina Christi, Deum non habet."¹³ Praedicationem suam ut unicam regulam fidei proximam statuunt: "Vos quod audistis ab initio [praedicantibus apostolis], in vobis permaneat."¹⁴ "Si quis venit ad vos et hanc doctrinam [apostolicam] non affert, nolite recipere eum in domum; nec Ave ei dixeritis."¹⁵ "Licet ... angelus de caelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit."¹⁶ Ut vero munus docendi semper maneret in ecclesia:

3. Apostoli magisterium authenticum aliis tradiderunt. Etenim insimul cum officio pastorali discipulis suis delegant etiam officium docendi. Sic Paulus Timotheum, cui ecclesiam ephesinam regendam commiserat, adhortatur: "Attende ... exhortationi et doctrinae ... Attende tibi et doctrinae. Hoc enim faciens et teipsum salvum facies et eos, qui te audiunt."¹⁷ "O Timothee, depositum [fidei] custodi, devitans profanas vocum, novitates et oppositiones falsi nominis scientiae."¹⁸ "Collabora evangelio secundum virtutem Dei ... Formam habe sanorum verborum, quae a me audisti in fide et in dilectione in Christo Iesu. Bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum."¹⁹ "Sollicite cura teipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis."²⁰ "Praedica verbum, insta opportune, importune ... opus fac evangelistae, ministerium tuum imple."²¹

Quae autem apostoli discipulis suis iniungunt, isti iterum sociis et successoribus suis iniungere debent, episcopis nempe singularum ecclesiarum. Ideo Paulus ad Timotheum: "Quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere."²² "Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse ... doctorem."²³ Item ad Titum: "Huius rei gratia reliqui te Cretae, ut ea, quae desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego disposui tibi ... Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem ... amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem: ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos, qui contradicunt, arguere."²⁴ Unde praepositi singularum ecclesiarum, qui tunc mox vocabantur episcopi mox presbyteri, erant magistri authentici fidei et fidelium.

Immo Paulus asserit hos pastores et doctores eodem iure, quo apostoli, a Christo Domino ipso ecclesiae omnium temporum et locorum datos esse: "Ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi: donec occurramus omnes in unitatem fidei ... ut iam non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris."²⁵²⁶ En magisterium authenticum a Christo apostolis eorumque successoribus commissum ad servandam fidei integritatem et unitatem, et ad praecavendum fidelium errorem et incertitudinem. Haec testimonia Scripturae sacrae quam consona sunt regulae fidei catholicae, quam absona a regula protestantica!

Eandem regulam fidei, quam apostoli a Christo acceperant, tenuerant et tradiderant, unanimis quoque patrum consensus proclamavit perpetuaque ecclesiae praxis confirmavit.

1. Unanimis patrum consensus magisterium authenticum proclamavit ut regulam fidei proximam. Quoad patres postnicaenos hoc constare vel ipsi protestantes concedunt. Quam futiliter autem negent patres antenicaenos magisterium authenticum fidei ignorasse, patet ex testimoniis s. Ignatii, s. Irenaei et Tertulliani.

S. Ignatius multifariam affirmat episcopos nomine et vice Dei praeesse ecclesiis atque proinde etiam omnibus fidelibus et omnibus negotiis ecclesiasticis.¹ Ex quo sequitur negotium quoque fidei docendae idque praecipue pertinere ad episcopum. Unde Ignatius diserte non solum fideles, sed etiam clerum monet, ut episcopo praecipienti et docenti obsequantur: "Episcopo attendite, ut et Deus vobis attendat."² "Omnes episcopo obtemperate, ut Iesus Christus Patri."³ "Cum enim episcopo subiecti sitis ut Iesu Christo, videmini mihi non secundum hominem, sed secundum Iesum Christum vivere."⁴ "Decet vos in episcopi sententiam concurrere, quod et facitis. Nam memorabile vestrum presbyterium, dignum Deo, ita coaptatum est episcopo, ut chordae citharae."⁵ Sola concordia cum magisterio episcopali praecavet haereses: "Obsecro itaque vos ... solo christiano alimento utimini, ab aliena autem herba abstinete, quae est haeresis ... Hoc autem fiet, si nec inflati nec avulsi fueritis a Deo Iesu Christo et episcopo."⁶ Propterea fideles instante divisione et haeresi fidem ab episcopo propositam inviolabiliter sequi tenentur: "Fugite divisionem et pravas doctrinas: ubi autem pastor (ὁ ποιμήν) est, eodem ut oves sequamini ... Quotquot enim Dei et Iesu Christi sunt, hi sunt cum episcopo."⁷

S. Irenaeus docet apostolos episcopis, successoribus suis, et doctrinam et magisterium fidei reliquisse: "Habemus annumerare eos, qui ab apostolis instituti sunt episcopi et successores eorum usque ad nos, qui nihil tale docuerunt neque cognoverunt, quale ab his [haereticis] deliratur. Etenim si recondita mysteria scissent apostoli ... his vel maxime traderent ea, quibus etiam ipsas ecclesias committebant. Valde enim perfectos et irreprehensibiles in omnibus eos volebant esse, quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes."⁸ Igitur episcopis fidem proponentibus obediendum est: "Quapropter eis, qui in ecclesia sunt, presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab apostolis, sicuti ostendimus; qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum, secundum placitum Patris acceperunt; reliquos vero, qui absistunt a principali successione et quocumque loco colligunt, suspectos habere vel quasi haereticos et malae sententiae."⁹ Magisterium ergo authenticum et fidem infallibilem ii tantum episcopi habent, qui iunguntur "principali successioni" sive primatiali ecclesiae romanae: "Ad hanc enim ecclesiam propter potiorem principalitatem necesse est omnem convenire ecclesiam."¹⁰

Tertullianus instat doctrinam christianam a Christo apostolis et ab apostolis ecclesiis traditam esse: "Apostoli in orbem profecti eandem doctrinam eiusdem fidei nationibus promulgaverunt. Et proinde ecclesias apud unamquamque civitatem condiderunt, a quibus traducem fidei et semina doctrinae ceterae exinde ecclesiae mutuatae sunt et quotidie mutuantur, ut ecclesiae fiant ... Hinc igitur dirigimus praescriptionem: si Dominus Iesus Christus apostolos misit ad praedicandum, alios non esse recipiendos praedicatores, quam quos Christus instituit. Quid autem praedicaverint, id est quid illis Christus revelaverit, et hic praescribam, non aliter probari debere, nisi per easdem ecclesias, quas ipsi apostoli condiderunt, ipsi eis praedicando tam viva, quod aiunt, voce, quam per epistulas postea."¹¹ Dicendo autem "ecclesias", ecclesiarum praesides sive episcopos subintelligit, uti diserte docet haereticos perstringendo: "Ceterum si quae (haereses) audent interserere se aetati apostolicae, ut ideo videantur ab apostolis traditae, quia sub apostolis fuerunt, possumus dicere: edant ergo origines ecclesiarum suarum, evolvant ordinem episcoporum suorum, ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille episcopus aliquem ex apostolis vel apostolicis viris, qui tamen cum apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo ecclesiae apostolicae census suos deferunt."¹²

2. Perpetua ecclesiae praxis magisterium authenticum confirmavit ut regulam fidei proximam. Fideles numquam habuerunt ius quaestiones fidei solvendi; sed totum ius et officium dogmata definiendi, controversias fidei dirimendi, evangelium praedicandi a primis saeculis exclusive pertinebat ad episcopos et maxime ad episcopum episcoporum, romanum scil. pontificem. Partem praecipuam, quam romani pontifices exercuerunt in rebus fidei, alio loco iam descripsimus.¹³ Episcopi ceteri primitus, cum persecutionum procellae saevirent, per litteras formatas communicantes, et postea in conciliis oecumenicis collecti controversias diremerunt et dogmata credenda proposuerunt. Prius contra valentinianos, montanistas, sabellianos, posterius vero in causa arianorum, macedonianorum, nestorianorum, eutychianorum et subsequentium haeresum obtinuisse antiqua monumenta ostendunt. Ordinarium autem magisterium in singulis ecclesiis particularibus singuli quique episcopi vel immediate vel mediate per clerum a se delegatum exsecuti sunt. Alium modum propagandae et proponendae divinae doctrinae ecclesia numquam novit, teste tota historia antiquissima. Et si qui demum christiani hoc magisterium authenticum non agnoverunt eive pertinaciter restiterunt, anathemate perculsi ab ecclesia reiecti sunt.

Omnia ergo contestantur magisterium authenticum in ecclesia esse organum a Christo electum ad fidem revelatam proponendam, propagandam dispensandamque. Christus, apostoli, apostolorum discipuli, patres priorum saeculorum, tota persuasio vetustissimae ecclesiae docent catholicum principium auctoritatis esse regulam fidei proximam. Subiectivismus protestanticus, auctoritatem magisterii respuens eique substituens sive inspirationem privatam singulorum sive liberam inquisitionem ("Freie Forschung"), a christianismo priorum XV saeculorum alienus ac proinde achristianus est.

Corollarium. Episcopos solos, non vero inferiores clericos, esse magistros authenticos fidei constat tum ex mox dictis tum ex eo, quod soli episcopi successores apostolorum sunt in ordinario munere pastoratus.¹⁴ Nihil tamen obstat, quominus sacerdotes modo extraordinario participes reddantur eius potestatis docendi, quae est ordinaria in episcopis. At sacerdotes ad docendum deputati sive ab episcopis singularibus sive ab ipso summo pontifice, munere magistrali vi et auctoritate delegata tantum funguntur ac propterea a nutu delegantis pendent.

^[1. Ballerini, Controvers. lib. 3. et 4., Lutetiae 1620; Magnus, De infallibilitate romani pontificis, Viennae 1643; Pichler, Papatus numquam errans in proponendis fidei articulis, August. Vindel. 1709; Orsi, De irreformabili romani pontificis judicio, Romae 1739; Petr. Ballerini, De vi et ratione primatus romani pontificis, Venet. 1766; id., De potestate ecclesiastica summorum pontificum et conciliorum generalium, Venet. 1768; Veith, De primatu et infallibilitate romani pontificis, 2. ed., Mechliniae 1824; Passaglia, De praerogativis beati Petri, Ratisbonae 1850; Murray, De ecclesia Christi, Dublinii 1860-1866, vol. III.; Scheeben, Dogmatik I, Freiburg 1873, 177-268; Palmieri, De romano pontifice, Romae 1877, 509-676; Mazzella, De religione et ecclesia, ed. 2., Romae 1880, 813-875; Hettinger, Die kirchliche Vollgewalt des apostolischen Stuhles, 2. Aufl., Freiburg 1887; Wilmers, De Christi ecclesia, Ratisbonae 1897, 375-477; Schanz, Apologie des Christenthums III, 2. Aufl., Freiburg 1898, 478-512; Billot, De ecclesia Christi, 2. ed., Romae 1903, 652-707; De San, De ecclesia et romano pontifice, Brugis 1906, 117-200; Batiffol, L'église naissante et le catholicisme, 3. éd., Paris 1909, 47-113. 247-253, et passim; Ottiger, Theol. fundam. II, 8-49; Straub, De ecclesia Christi II, 187-483; Besson, L'infaillibilité pontificale, Lausanne 1919. Permulta scripta, quae occasione concilii vaticani prodierunt pro infallibilitate et contra eandem, recenset Granderath-Kirch, Geschichte des vatikanischen Konzils III, Freiburg 1906, 633-721..

Magisterium authenticum strenue distinguendum est a magisterio infallibili. Etenim potest alicui magistro competere authentia sive auctoritas muneris doctrinalis, quin ei competat infallibilitas in docendo. Revera authentice docent omnes magistri ecclesiae, infallibiliter autem ii tantum magistri, qui fidem peremptorie proponere possunt eamque actu peremptorie proponere intendunt.

Antequam tamen hoc probemus, pauca praevie dicenda sunt de notione et exsistentia infallibilitatis ecclesiasticae.

1. Notio infallibilitatis ecclesiasticae. Infallibilitas ecclesiastica est praerogativa supernaturalis, qua ecclesia docens vi assistentiae divinae fruitur inerrantia in proponenda revelatione. Dicitur:

Praerogativa supernaturalis. Nam ecclesiae infallibilitas est gratia gratis data, charisma veritatis supernaturale, cum magistri ecclesiae natura sua sint homines fallibiles.

Qua ecclesia docens ... Duplex nempe distingui solet ecclesiae infallibilitas: infallibilitas ecclesiae discentis, quae in credendo non errat, et infallibilitas ecclesiae docentis, quae in proponendo non errat. Illa vocatur infallibilitas passiva, eo quod fideles eam mere subeunt inhaerendo ecclesiae docenti. Ista vocatur infallibilitas activa, eo quod sua propositione fideles infallibiles reddit. In nostro tractatu infallibilitas activa tantum respicitur.

Vi assistentiae divinae ... Infallibilitatis causa efficiens enim est assistentia divina ipsaque sola. Quare ex una parte infallibilitas ecclesiastica non pendet a numero, virtute vel scientia hominum, quibus committitur; ex alia parte non excludit media humana (studium, orationem etc.), quibus adhibitis veritates e fontibus revelationis eruantur.

Fruitur inerrantia proprie dicta sive immunitate erroris ea, qua a magisterio ecclesiae excluditur tum error actualis (inerrantia facti) tum erroris possibilitas (inerrantia iuris), et quidem:

In proponenda revelatione. Quibus verbis indicatur infallibilitatem ecclesiasticam arctari explicatione et intimatione revelationis christianae semel factae. Unde magistri ecclesiae neque novas revelationes accipiunt neque veritates non revelatas infallibiliter docere possunt.

2. Exsistentia infallibilitatis ecclesiasticae iam patet implicite tum ex indefectibilitate ecclesiae tum ex authentia magisterii ecclesiastici.

Ex indefectibilitate ecclesiae. Ecclesiam ab essentia sua atque propterea a fide deficere non posse ostendimus.¹ Atqui si magisterium ecclesiasticum non gauderet inerrantia in docendo, ecclesia posset deficere a fide. Ergo magisterium ecclesiasticum gaudet inerrantia in docendo.

Ex authentia magisterii ecclesiastici. Magisterium ecclesiae ea auctoritate divina munitum est, qua valeat hominibus fidem proponere peremptorie, i. e. sub poena aeternae damnationis.² Atqui prorsus repugnat, ut Deus ad credendum id, quod falsum est, obliget sub poena aeternae damnationis. Ergo magisterium authenticum ecclesiae tunc saltem, cum peremptorie fidem proponit, infallibile est.

Hinc magisterii ecclesiastici infallibilitas implicite iam constat. Tamen argumenta pro exsistentia infallibilis magisterii enucleatius evolvenda sunt, et quidem ita, ut simul ostendatur, qualenam sit subiectum magisterii infallibilis seu quinam magistri valeant infallibiliter fidem proponere.

Cum potestas magisterii sub potestate imperii (regiminis, iurisdictionis) comprehendatur et ex hac potestate fluat,³ ii soli iique omnes infallibiliter revelationem proponere valent, qui totam ecclesiam peremptorie regere valent, scil. episcopatus universus et pontifex romanus. Unde disserendum est primo de infallibilitate episcopatus universi, postea de infallibilitate romani pontificis.

Singulos episcopos non esse infallibiles manifestum est. Cum enim solam suam quisque ecclesiam singularem regere queat, non potest statuere dogmata fidei, quibus tota ecclesia peremptorie obligetur. Revera neque apostoli¹ neque antiquitas christiana umquam episcopis personalem infallibilitatem attribuerunt; quinimmo, historia teste, a primis saeculis inventi sunt episcopi non pauci, qui in haeresim vel schisma inciderunt et ab ecclesia exclusi sunt, ut Paulus samosatenus, Nestorius, episcopi ariani. Episcopi autem simul sumpti ut collegium apostolicum eo ipso infallibiles sunt, cum ex una parte comprehendant totum magisterium ecclesiae, ex alia autem parte magisterium ecclesiae, uti diximus, in docenda fide errare nequeat. Diserte infallibilitatem episcopatus universi testantur Scriptura sacra et historia christiana.

1. Christus episcopatui infallibilitatem promittit Io 14, 15-18. 26 et Mt 28, 18-20.

a) Io 14, 15-18. 26: "Et ego rogabo Patrem, et alium paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere ... apud vos manebit et in vobis erit ... Paraclitus autem Spiritus Sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia, quaecumque dixero vobis."

Hisce verbis Christus in ultima coena collegio apostolico promittit Spiritus Sancti 1° assistentiam perpetuam 2° in docendo.

1°. Collegio apostolico promittitur Spiritus Sancti assistentia perpetua. Apostolis promitti assistentiam Spiritus Sancti absque explicatione claret ex verbis obviis: "Et ego rogabo Patrem, et alium paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum, Spiritum veritatis ... apud vos manebit et in vobis erit ..." Ipsis autem promitti assistentiam Spiritus Sancti perpetuam, i. e. etiam post apostolorum mortem perduraturam in successoribus eorundem episcopis enuntiatur verbis disertis: "Ut maneat vobiscum in aeternum", vel rectius, secundum textum graecum: "Ut sit vobiscum in aeternum: ἵνα ᾖ μεθ' ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα." Locutio εἰς τὸν αἰῶνα a Vulgata optime vertitur "in aeternum". Etenim secundum constantem usum Scripturae Novi Testamenti ὁ αἰών simpliciter significat omne tempus, quo durat mundus terrenus. Ὁ αἰών incipit initio mundi¹ et finit ultimo mundi tempore.² Itaque Spiritus Sanctus cum collegio apostolico erit, usquedum mundus durabit. Haec interpretatio confirmatur eo, quod Spiritus Sanctus promittitur adhibito "praesente aeternitatis": "Ut sit vobiscum" simpliciter absque limite temporis. Cum apostolis erit non solum, quoad ipsi superstites erunt individualiter, sed quoad vivent in successoribus suis episcopis. Et quidem:

2°. Collegio apostolico promittitur assistentia Spiritus Sancti in docendo. Nam de docendo solummodo Christus hic loquitur. Apostolis de proximo magistri obitu moestis et de ipsius doctrina sollicitis Pater mittet "alium paraclitum", i. e. advocatum, qui pro ipsis et in ipsis loquetur eosque loquentes et docentes iuvabit. Hic quidem advocatus est "Spiritus veritatis: τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας", Spiritus absolutus veritatis absolutae. Vis ergo clara promissionis ista est: Spiritus Sanctus qua veritas essentialis et qua Paraclitus, i. e. advocatus infallibilem veritatem defendet et servabit discipulis docentibus. Hunc sensum promissionis cum discipuli nondum sat bene intelligerent, Christus disertius adhuc explicat: "Paraclitus autem Spiritus Sanctus ... ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia, quaecumque dixero vobis", i. e. totam revelationem. Et postea eadem repetit: "Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem ... de meo accipiet et annuntiabit vobis."³

Ergo apostoli et eorum successores fruuntur perpetua assistentia Spiritus Sancti in docendo. Spiritu Sancto semper ducentur et dirigentur in exercitio magisterii apostolici. Quod profecto idem est ac dicere: apostoli, quatenus personam gerebant episcopatus perennis, per Spiritum Sanctum redduntur infallibiles in exercitio magisterii ecclesiastici.

Iniuria ad vim huius textus infirmandam obiiciunt quidam Spiritum Sanctum omnibus fidelibus promissum esse, quin tamen omnes infallibiles reddantur. Etenim ad alium finem Spiritus Sanctus promissus est fidelibus, ad alium apostolis eorumque successoribus. Fidelibus omnibus promissus est ad sanctificationem; apostolis autem et successoribus eorum insuper promissus est ad docendum et proinde ad communicandum ipsis infallibilitatem.

b) Mt 28, 18-20: "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, docentes eos servare omnia, quaecumque mandavi vobis: et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi."

Hisce verbis Christus in caelum ascensurus collegio apostolico promittit 1° assistentiam suam perpetuam 2° in docendo.

1°. Christus collegio apostolico promittit assistentiam suam perpetuam. Disertis enim verbis ait: "Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi." Ita loquendo non solum praeclare affirmat se cum apostolis mansurum esse per totam eorum vitam, sed se etiam cum successoribus eorum esse usque ad finem mundi. Nam ista locutio: "usque ad consummationem saeculi: ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος" tantum quinquies legitur in Novo Testamento, et quidem apud solum Matthaeum. Atqui quattuor prioribus locis, secundum omnes, indicat finem mundi.⁴ Ergo etiam hoc quinto loco eadem significatione sumenda est, nisi contextus adversetur. Contextus vero, nedum huic interpretationi obsistat, eam omnino requirit. Etenim si contextum respicis, Christus loquitur de evangelio omnibus gentibus omnique creaturae praedicando; atqui certo apostoli tantum opus non poterant ipsi perficere; ergo sermo est de opere perficiendo per eorum successores episcopos. Ex quo iam etiam patet, quod:

2°. Christus collegio apostolico assistentiam suam promittit in docendo. Enimvero prioribus verbis textus Dominus aperte instituit magisterium authenticum, tradendo apostolis potestatem suam divinam, qua iubentur docere et discipulos facere omnes gentes omnemque creaturam: "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Euntes ergo docete omnes gentes ... docentes eos servare omnia, quaecumque mandavi vobis." Hos magistros authenticos iamnunc firmat et fulcit promittendo eis suam in docendo assistentiam: "Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi."

Hac autem assistentia Christi apostolos eorumque successores infallibiles reddi certum est. Per se enim patet episcopatum, quocum docente Christus erit usque ad finem mundi, non posse falli vel fallere in proponenda veritate christiana. Idem patet ex multis textibus parallelis. Quotiescumque Deus in Scriptura sacra dicitur esse cum aliquo, hoc significat eum praestiturum esse praecipuum auxilium ad finem quendam propositum certissime assequendum.⁵ Quia igitur Christus cum apostolis eorumque successoribus est in docendo, episcopatum universum usque ad finem mundi infallibilem reddit.

Opponunt quidem adversarii: "Si infallibilitas vi verborum Christi apostolis promissa transiret in successores apostolorum episcopos, episcopi singuli dicendi forent infallibiles, quemadmodum apostoli singuli infallibilitate pollebant. Atqui fatentibus catholicis episcopi singuli non sunt infallibiles; ergo infallibilitas apostolorum non transit in eorum successores." Respondemus: Apostoli fruebantur duplici munere, munere scil. personali et extraordinario apostolatus et munere collegiali et ordinario episcopatus. Illud morte apostolorum interiit, istud in successores apostolorum transiit, uti suo loco iam probavimus. Atqui infallibilitas singulorum apostolorum, quam sola Traditio testatur, coniuncta erat cum apostolatu; infallibilitas vero collegialis apostolorum, quam etiam Scriptura testatur, coniuncta erat cum episcopatu sive pastoratu apostolorum. Unde ista quidem transiit in eorum successores, illa vero non transiit.

2. Paulus infallibilitatem episcopatui collatam esse testatur Eph 4, 11. 13. 14 et 1 Tim 3, 15.

a) Eph 4, 11. 13. 14: "Et ipse [Christus] dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ... donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum ..., ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris."

In hoc textu Paulus primo dicit Christum ante ascensum in caelum ecclesiae doctores fidei providisse dando ei "quosdam quidem apostolos" ab ipso privatim instructos et missos ad docendum; "quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas", i. e. doctores tum charismaticos tum ordinarios primi aevi; "alios autem pastores et doctores", i. e. episcopos omnium temporum, quorum esset et pascere et docere, seu potius pascendo docere et docendo pascere fideles.

Dein assignat duplicem finem, quem Christus huic magisterio ecclesiae proposuit, scil. finem positivum, ut omnes fideles expedite obtinerent unam fidem perfectam: "donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum"; necnon finem negativum, ne fideles haberent fidem inconstantem et incertam, erroribus et fallaciis doctorum haereticorum obnoxiam: "ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris".⁶

Atqui magisterium apostolorum et episcoporum, si esset fallibile, non posset assequi hunc finem. Fallibile magisterium neque fidem ubique et semper unam et perfectam proponere, neque fideles ad unam et perfectam fidem amplectendam inducere valeret. Immo fideles imperfectam, inconstantem et incertam fidem doceret, nedum eos servaret a nequitia et erroribus haereticorum. Ne ergo hoc accideret, magisterium ecclesiae, a Christo institutum, a Christo etiam munitum fuit praerogativa infallibilitatis.

b) 1 Tim 3, 15: "Haec tibi scribo ... ut scias, quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis."

Paulus Timotheum tota fere epistula stimulat, ut rite obeat munia episcopalia, ut imprimis magno studio haereses et errores iudaizantium aliorumque haereticorum devitet, atque sic dignus sit minister "in domo Dei, ... quae est ecclesia Dei vivi". Ista domus Dei seu ecclesia Dei vivi, quam inhabitant omnes christifideles, cuique praeest episcopatus hierarchice constitutus, est "columna et firmamentum veritatis: στύλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας".

Columna sursum attollit aedificium, ne cadat atque inhabitantes opprimat. Firmamentum sive fundamentum deorsum stabilit aedificium, ne corruat et inhabitantes sepeliat. Atqui ecclesia est tum columna tum fundamentum veritatis, i. e. domum veritatis revelatae sustinens et sustentans, firmitatem et stabilitatem inconcussam praestans non uni vel alteri veritati, sed toti veritati simpliciter (τῆς ἀληθείας).

Id autem ecclesia efficere non posset, si magisterium eius episcopale non esset infallibile. Absonum enim foret ecclesiam nuncupare columnam, qua attollitur veritas, et fundamentum, quo veritas sustentatur, si magisterium eiusdem a veritate deficere et falsa docendo fideles in errorem inducere posset. Egregiam hanc denominationem: "columnae et firmamenti veritatis" sola ecclesia infallibilis meretur. Omnibus ergo numeris ex sacra Scriptura constat infallibilitas magisterii ecclesiastici.