Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Christus ipse ecclesiam a se fundatam visibilem esse indicat: a) Forma, quam ecclesiae dedit. Ex thesi de institutione ecclesiae¹ liquet Christum ecclesiam fundasse in forma verae societatis. Atqui nulla societas veri nominis inter homines cogitari potest, quin visibilis sit. Ergo. b) Fine, quem ecclesiae fixit.² Finis ecclesiae in eo est, ut opus redemptionis perenne reddat (finis proximus) et homines singulos salvet (finis remotus). Atqui hic finis duplex nonnisi actibus visibilibus attingitur, scil. actibus praedicandi, ministrandi et dirigendi ex parte praepositorum, necnon actibus fidem profitendi, sacramenta recipiendi et mandatis obsequendi ex parte subditorum. Ergo. c) Parabolis, quibus ecclesiam describit. Ecclesiam describit: regnum caelorum, quod in toto Vetere Testamento intelligitur conspicuum, et quod quidem ipsa sua diffusione omnibus gentibus et temporibus conspicuum est; agrum, in quo simul cum tritico crescunt et spectantur zizania;³ sagenam;⁴ convivium nuptiale;⁵ ovile ovium sub pastore Petro;⁶ domum construendam super fundamentum petrinum;⁷ civitatem super montem positam.⁸ Hae parabolae omnes ecclesiam visibilem denotant.

2. Apostoli pariter ecclesiam Christi visibilem esse docent: a) Metaphoris, quibus ecclesiam describunt: gregem, in quo Spiritus Sanctus episcopos posuit pastores;⁹ corpus, in quo sunt multa membra inter se colligata et mutuo dependentia;¹⁰ familiam, cuius ministri et dispensatores divinitus ordinati sunt apostoli;¹¹ domum Dei, in qua antistites digne conversari tenentur.¹² Quae omnia aperte ecclesiam visibilem praedicant. b) Actibus, quibus ecclesiam propagant. Etenim ipsi euntes in mundum universum ubique evangelium praedicabant; credentes in visibiles ecclesias particulares coniungebant; ecclesiis seniores et ministros praeficiebant; ministris et ipsis ecclesiis litteras mittebant; homines indignos ab ecclesia eiiciebant. Atque his aliisque actibus permultis visibilitatem ecclesiae testantur.

3. Antiquitas christiana ecclesiam invisibilem excludit tum loquendi tum agendi ratione. a) Loquendi ratione. Scriptores antiqui multis modis extollunt visibilitatem ecclesiae. Ita Cyprianus: "Ecclesia Domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrigit."¹³ Athanasius: "Ecclesia Christi fulgens et illuminans orbem manensque in aeternum sicut sol et luna."¹⁴ Chrysostomus: "Ubinam ecclesia? Plus quam sol splendescit."¹⁵ Ambrosius: "Super omnes conventus ecclesia Dei fulget."¹⁶ Augustinus: "Ecclesia vera neminem latet."¹⁷ b) Agendi ratione. Numquam non haeretici excommunicatione ab ecclesia visibili separabantur. Schisma, i. e. scissio ab ecclesia visibili semper et ubique crimen pessimum habebatur. Demum historia omnium fere coetuum religiosorum, qui se Christi ecclesiam esse dixerunt, conscribebatur, cum tamen nonnisi visibilis instituti fata et facta conscribi possint. Ergo consensus christianorum nescit ecclesiam invisibilem sive congregationem illam sanctorum soli Deo notam, qualem somniant adversarii.

Argumento directo hucusque proposito accedit argumentum indirectum, quo scil. retunduntur rationes, quibus adversarii suam de invisibili ecclesia opinionem tueri volunt.