Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Petrus primatum episcopo romano reliquit, si ipse moriens episcopus Romae fuit. Atqui Petrus moriens revera episcopus Romae fuit. Ergo primatum episcopo romano reliquit.

Maior patet e iure successionis communi. Praecessor moriens in aliquo munere hereditario successori omnia ea privilegia relinquit, quae ad munus respectivum spectant. Rex moriens successori privilegia regalia, princeps privilegia principalia, praeses privilegia praesidentialia relinquunt heredibus muneris, qui cum ipsis unam personam moralem constituunt. Ergo Petrus quoque, si moriens episcopus Romae fuit, succedenti sibi episcopo romano privilegia pontificalia reliquit, quibus ipse polluit sive in specialem gregem romanum sive in universum gregem Christi. Exceptionem unicam ista lex successionis primatialis pateretur, si vel Christus vel Petrus clare statuissent, ut mortuo apostolo primate sedes primatialis episcopo romano subtraheretur et ad aliam ecclesiam transferretur. Verum de tali dispositione Christi vel Petri nihil compertum est; immo contrarium evenisse tota historia ecclesiae alte proclamat. Unde stat maior syllogismi: Petrus primatum episcopo romano reliquit, si ipse moriens Romae episcopus fuit.

Minor duplicem partem habet, nempe Petrum Romae mortuum esse atque Romae tunc episcopum fuisse. Illud adversarii plerique hodie concedunt,¹ istud hodie plerique negant.

Unde Petrum Romae episcopum fuisse data opera evincimus argumento tum directo tum indirecto.

1. Argumentum directum petimus ex effatis patrum, e monumentis archaeologiae et e catalogis episcoporum romanorum.

a) Effata patrum posteriorum huc spectantia tot sunt, ut proferri nec possint nec debeant, cum adversarii fateantur, saeculis V et IV uno animo admissum esse episcopatum romanum Petri.

Saeculo III vero idem factum testantur Anatolius alexandrinus, Firmilianus, Cyprianus et Hippolytus. Anatolius alex. (c. 268), licet causam quartodecimanorum defendat, tamen episcopos romanos vocat "Petri et Pauli successores"² Firmilianus (c. 253—257) de Stephano papa scribit, quod "de episcopatus sui loco gloriatur et se successionem Petri tenere contendit" ac "per successionem cathedram Petri habere se praedicat"³ Cyprianus († 258) de Cornelio pontifice romano narrat: "Factus est autem Cornelius episcopus ..., cum Fabiani locus, id est cum locus Petri et gradus cathedrae sacerdotalis vacaret"⁴ Hippolytus († 235), primus antipapa, nihilominus de Victore papa nuntiat: Victor "tertius decimus a Petro romanae urbis episcopus fuit"⁵ Notandum est omnes istos scriptores media in controversia cum romanis pontificibus fateri hos pontifices Petro successisse atque proinde Petrum episcopum romanum fuisse.

Saeculo II s. Irenaeus et s. Ignatius idem testantur. Irenaeus quidem non solum memorat apostolos Petrum et Paulum fundasse et instruxisse ecclesiam romanam,⁶ sed eos episcopos urbis fuisse. Nam de Hygino papa edicit: "Qui nonum locum episcopatus per successionem ab apostolis habuit."⁷ Quo numero Petrus includitur ut episcopus, cum Hyginus octavo loco post eum regnaverit. Ignatius martyr romanis scribit: "Non ut Petrus et Paulus vobis praecipio. Illi apostoli, ego condemnatus; illi liberi, ego usque nunc servus."⁸ Ubi Ignatius episcopus aperte supponit Petrum et Paulum auctoritate apostolico-episcopali usos esse cum romanis. Testimonia Irenaei et Ignatii, perpensa horum virorum aetate et qualitate, tanti sunt, ut sola sufficerent ad probandum episcopatum romanum Petri.

Alii scriptores antiquissimi, ut episcopatum Petri romanum perhibeant, referunt:

b) Monumenta archaeologiae. E variis monumentis, quae memoriae Petri in Urbe consecrata sunt, duo saltem a primis temporibus ut testimonia episcopatus romani Petri habebantur, eius scil. sepulcrum et cathedra.

Sepulcrum Petri in Vaticano a saeculo primo iam notum cultumque fuisse certo constat. Caius, presbyter romanus sub Zephyrino papa (versus finem saeculi secundi), ad monumenta sepulcralia Petri et Pauli sic provocat: "Ego vero apostolorum tropaea possum ostendere. Nam sive in Vaticanum, sive ad ostiensem viam pergere libet, occurrent tibi tropaea eorum, qui ecclesiam illam [romanam] fundaverunt (Εὑρήσεις τὰ τρόπαια τῶν ταύτην ἱδρυσαμένων τὴν ἐκκλησίαν)."⁹ Quibus verbis Caius non solum dicere vult principes apostolorum Romae versatos et mortuos esse, sed eos ecclesiae romanae auctoritate apostolica praesedisse. Etenim Caius confundere intendit Proclum montanistam,¹⁰ qui ut haeresim suam defenderet, auctoritatem Philippi apostoli Hierapoli in Phrygia sepulti invocaverat. Cui Caius opponit ss. Petri et Pauli sepulcra, per quae auctoritas et successio apostolica ecclesiae romanae probantur.

Romae insuper a primis saeculis cathedra episcopalis Petri servabatur et tamquam pignus successionis apostolicae romanorum pontificum colebatur.¹¹ Ad eam Augustinus¹² et Optatus milevitanus¹³ contra schismaticos dimicantes audacter provocant. Immo iam Tertullianus: "Percurre ecclesias apostolicas, apud quas ipsae adhuc cathedrae apostolorum suis locis praesident ... Si Italiae adiaces, habes Romam ... ubi Petrus passioni dominicae adaequatur."¹⁴ Item aequalis Tertulliani auctor carminis "adversus Marcionem":¹⁵ Hac cathedra Petrus, qua sederat ipse locatum Maxima Roma Linum primum considere iussit ... Constabat pietate vigens ecclesia Romae Composita a Petro, cuius successor et ipse Iamque loco nono cathedram suscepit Hyginus.

c) Catalogi romanorum pontificum multi prostant e saeculis VII, VI et V, qui omnes primum episcopum perhibent Petrum.¹⁶ Nos tamen nonnisi vetustissimos tres catalogos saeculi III ineuntis, immo medii saeculi secundi curamus. Unum quidem Liber pontificalis (354) tradit e Chronico Hippolyti († 235).¹⁷ Alterum Eusebius (c. 324) transcribit e Iulio Africano (221),¹⁸ Irenaeo¹⁹ et Hegesippo (155—174).²⁰ Tertium demum Epiphanius consignavit ex auctore innominato, qui sub papa Sotere floruit (166—174).²¹ Hi catalogi uno consensu seriem episcoporum romanorum a Petro incipiunt. E. g. ultimo loco nominatus: "Romae primi omnium Petrus et Paulus apostoli pariter atque episcopi fuerunt. Inde Linus; tum Cletus. Post hunc Clemens, Petri et Pauli temporum aequalis."²² Ergo circa medium saeculum secundum traditio unanimis ecclesiae romanae Petrum episcopum Urbis designavit. Patet hoc testimonio episcopatum romanum principis apostolorum peremptorie evinci.

Argumento huic trino directo nihilominus addimus:

2. Argumentum indirectum item triplex, nempe inductionis, praescriptionis et refutationis.

a) Inductio e facto commorationis et mortis Petri in Urbe. Princeps apostolorum, fatentibus, uti dictum est, adversariis, diutius commoratus est Romae, donec mortem ibidem subiret.²³ Atqui apostoli, licet per breve tempus morarentur in ecclesiis a se fundatis, regimen episcopale exercuerunt et retinuerunt;²⁴ immo Petrus pastorali sollicitudine eas etiam ecclesias, quas non ipse fundaverat, pertransiens visitabat.²⁵ A fortiore ergo administrationem pastoralem ecclesiae romanae suscepit, in qua commorationem stabilem fecit usque ad mortem.

Illationem ex commoratione Petri romana ad eiusdem episcopatum romanum infensissimi quique inimici ratam esse non diffitentur. Hanc enim commorationem qui negant, eo tantum negant, quia inde sequeretur episcopatus primatialis Petri et consequenter romani pontificis.²⁶

b) Praescriptio e persuasione universali de episcopatu romano Petri. Usque ad saeculum XIII, cum primum valdenses hoc factum negaverunt, omnibus christianis persuasum erat Petrum Romae fuisse episcopum. Catholici decursu tot saeculorum sedem "apostolicam" tanta veneratione, fide et obedientia prosequebantur, quia primum huius sedis antistitem Petrum fuisse firmiter credebant. Sed et haeretici et schismatici antiquiores factum tantopere sibi adversum tam aegre quam indubitanter admittebant. Nullo demum vestigio insinuatur post aevum apostolicum huius facti fidem natam, paulatim propagatam, impugnatam et assertam, denique universaliter admissam esse. Semper affuit, a nemine infitiata fuit, omnibus sacra fuit persuasio de Petri episcopatu romano. Atqui talis persuasio de facto tam fundamentali, a quo tota constitutio monarchica ecclesiae pendet, non potuit habere aliam causam quam facti veritatem. Unde praescriptione antiquorum iamiam iudicata est omnis modernorum oppositio.

c) Refutatio opinionis adversae revera ad oculos demonstrat, quam futiliter negetur episcopatus romanus Petri. Argumentum positivum adversarii nullum proferunt. Obiectant autem auctorum vetustiorum alios de episcopis romanis usque ad tempora Aniceti (155—166) silere, alios simul cum Petro et Paulum episcopum romanum vocare, alios demum primum episcopum romanum non Petrum dicere, sed Linum.²⁷

At merum silentium aliquorum auctorum de primis episcopis romanis nihil probat, eo minus, quo illi auctores, Clemens rom. nempe, Ignatius et Hermas diserte testantur in insignioribus ecclesiis episcopos iam affuisse ab aetate apostolorum.²⁸

Quod Paulus cum Petro a patribus vocatur episcopus romanus,²⁹ haudquaquam impedit, quominus Petrus fuerit Urbis antistes, et quidem solus antistes proprius. Revera Paulus testatur ecclesiam romanam, priusquam ipse illuc veniret, iamiam fuisse fundatam et organisatam,³⁰ opera utique Petri, qui eius parens exstitit et curam pastoralem egit. Unde Paulus vel de epistula ad romanos scripta se excusans addit suum non esse super "alienum fundamentum aedificare".³¹ Et licet postea Romae degens persona sua et doctrina plurimum valuerit et meruerit, ecclesia romana tamen mansit grex proprius et peculiaris Petri, sicuti ecclesia hierosolymitana mansit grex proprius Iacobi, quum et alii apostoli ibi affuerunt. Immo, licet Petro interdum absente,³² Paulus apostolus praesens ipso facto ecclesiam romanam administraverit, princeps apostolorum nihilominus episcopatu Urbis usus est stabili, ordinario, proprie dicto.

Auctores denique, qui Linum vocant primum episcopum romanum, de Lino loqui intendunt, quatenus post apostolum Petrum primus episcopatum tenuit. Sic Irenaeus uno loco a Lino episcopos numerare incipit,³³ et tamen, uti vidimus,³⁴ alio in loco Petrum Romae episcopum fuisse testatur. Item Eusebius, dum singulos episcopos post apostolos regnantes inducit, primum Linum recenset,³⁵ sed hoc non obstante asseverat Petrum "25 annis eiusdem urbis episcopum perseverasse".³⁶ Simili modo Hieronymus³⁷ et Prosper Tiro (433)³⁸ Petrum primum ponunt, cum de episcopis romanis simpliciter loquuntur, Linum vero primum numerant, cum de successoribus apostolorum scribunt. Ita loquendo scriptores antiqui omni qua possunt cura et perspicuitate pronuntiant romanum episcopum esse successorem Petri, Petrum romano pontifici primatum in aevum reliquisse, Petrum romanam sedem elegisse heredem iurisdictionis perennis in universam ecclesiam.

Quo marte id fecerit, proprio suo arbitrio an Christi iussu, nihil ea interest. In utroque enim casu romani pontifices iure divino sive Christi ordinatione Petro succedunt in primatu. Nam si Petrus iussu Christi ipsius Romam elegit ut sedem primatialem, Christi voluntate antecedenti episcopi romani in Petri primatu succedunt. Sin autem Petrus arbitrio proprio Romam elegit ut sedem primatialem (quod quidem probabilius contigisse videtur), Christi voluntate consequenti episcopi romani in Petri primatu succedunt.

Scholion. Licet theologi disputent, quo marte Petrus Romam ut sedem primatialem elegerit, tamen una fere voce docent:³⁹

1°. speciali divinae providentiae dispositione Petrum Romam ut sedem primatialem elegisse. Quam sententiam iam ab Eusebio, Athanasio, Leone Magno, Optato milevitano, Gelasio I, Innocentio III aliisque theologis traditam Leo XIII sic comprehendit: "Nec sine speciali Dei numine ad illam idololatriae orbis metropolin B. Petrus apostolorum princeps gressus egit, ut eiusdem pastor evaderet, eique supremi apostolatus auctoritatem in perpetuum transmitteret."⁴⁰ Rationem huius dispositionis Dei specialis Leo M. hanc reddit: "Beatissimus Petrus, princeps apostolici ordinis, ad arcem romani destinatur imperii, ut lux veritatis, quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet."⁴¹ Similiter s. Thomas: "Ut [Dominus] suam potestatem magis ostenderet, in ipsa Roma, quae caput mundi erat, etiam caput ecclesiae statuit in signum perfectae victoriae, ut exinde fides derivaretur ad universum mundum."⁴²

2°. Sedem primatialem contra romani pontificis voluntatem Roma alio transferri non posse, etiamsi talem translationem omnes populi christiani una cum episcopatu desiderarent. Quare Pius IX hanc Nuytzii, professoris taurinensis, propositionem damnavit: "Nihil vetat alicuius concilii generalis [absque papa] sententia aut universorum populorum facto summum pontificatum a romano episcopo atque Urbe ad alium episcopum aliamque civitatem transferri."⁴³ Immo eiusmodi translatio neque consentiente romano pontifice fieri posse videtur. "Etenim posito," inquit Benedictus XIV, "quod Petrus suam sedem stabiliter Romae collocaverit et romanam regens ecclesiam obierit, nullus, qui episcopus romanus non sit, potest dici verus Petri successor."⁴⁴ Unde merito Nicolaus I: "Privilegia istius [romanae] sedis vel ecclesiae perpetua sunt; divinitus radicata atque plantata sunt; impingi possunt, transferri non possunt; trahi possunt, evelli non possunt."⁴⁵

Tamen:

3°. non requiri, ut romanus pontifex semper in Urbe degat, sed sufficere, ut titulum episcopi romani servet. "Residentia enim non ita uni affixa loco est, ut iustis intercedentibus causis non possit alio transferri, ut saepe contigit, tot praesertim annis, quibus romani pontifices Avenione commorati sunt; atque in hypothesi, quod Roma deleretur aut ea christiani et catholici nominis hostes potirentur, idem omnino fieret."⁴⁶