Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Eandem regulam fidei, quam apostoli a Christo acceperant, tenuerant et tradiderant, unanimis quoque patrum consensus proclamavit perpetuaque ecclesiae praxis confirmavit.

1. Unanimis patrum consensus magisterium authenticum proclamavit ut regulam fidei proximam. Quoad patres postnicaenos hoc constare vel ipsi protestantes concedunt. Quam futiliter autem negent patres antenicaenos magisterium authenticum fidei ignorasse, patet ex testimoniis s. Ignatii, s. Irenaei et Tertulliani.

S. Ignatius multifariam affirmat episcopos nomine et vice Dei praeesse ecclesiis atque proinde etiam omnibus fidelibus et omnibus negotiis ecclesiasticis.¹ Ex quo sequitur negotium quoque fidei docendae idque praecipue pertinere ad episcopum. Unde Ignatius diserte non solum fideles, sed etiam clerum monet, ut episcopo praecipienti et docenti obsequantur: "Episcopo attendite, ut et Deus vobis attendat."² "Omnes episcopo obtemperate, ut Iesus Christus Patri."³ "Cum enim episcopo subiecti sitis ut Iesu Christo, videmini mihi non secundum hominem, sed secundum Iesum Christum vivere."⁴ "Decet vos in episcopi sententiam concurrere, quod et facitis. Nam memorabile vestrum presbyterium, dignum Deo, ita coaptatum est episcopo, ut chordae citharae."⁵ Sola concordia cum magisterio episcopali praecavet haereses: "Obsecro itaque vos ... solo christiano alimento utimini, ab aliena autem herba abstinete, quae est haeresis ... Hoc autem fiet, si nec inflati nec avulsi fueritis a Deo Iesu Christo et episcopo."⁶ Propterea fideles instante divisione et haeresi fidem ab episcopo propositam inviolabiliter sequi tenentur: "Fugite divisionem et pravas doctrinas: ubi autem pastor (ὁ ποιμήν) est, eodem ut oves sequamini ... Quotquot enim Dei et Iesu Christi sunt, hi sunt cum episcopo."⁷

S. Irenaeus docet apostolos episcopis, successoribus suis, et doctrinam et magisterium fidei reliquisse: "Habemus annumerare eos, qui ab apostolis instituti sunt episcopi et successores eorum usque ad nos, qui nihil tale docuerunt neque cognoverunt, quale ab his [haereticis] deliratur. Etenim si recondita mysteria scissent apostoli ... his vel maxime traderent ea, quibus etiam ipsas ecclesias committebant. Valde enim perfectos et irreprehensibiles in omnibus eos volebant esse, quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes."⁸ Igitur episcopis fidem proponentibus obediendum est: "Quapropter eis, qui in ecclesia sunt, presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab apostolis, sicuti ostendimus; qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum, secundum placitum Patris acceperunt; reliquos vero, qui absistunt a principali successione et quocumque loco colligunt, suspectos habere vel quasi haereticos et malae sententiae."⁹ Magisterium ergo authenticum et fidem infallibilem ii tantum episcopi habent, qui iunguntur "principali successioni" sive primatiali ecclesiae romanae: "Ad hanc enim ecclesiam propter potiorem principalitatem necesse est omnem convenire ecclesiam."¹⁰

Tertullianus instat doctrinam christianam a Christo apostolis et ab apostolis ecclesiis traditam esse: "Apostoli in orbem profecti eandem doctrinam eiusdem fidei nationibus promulgaverunt. Et proinde ecclesias apud unamquamque civitatem condiderunt, a quibus traducem fidei et semina doctrinae ceterae exinde ecclesiae mutuatae sunt et quotidie mutuantur, ut ecclesiae fiant ... Hinc igitur dirigimus praescriptionem: si Dominus Iesus Christus apostolos misit ad praedicandum, alios non esse recipiendos praedicatores, quam quos Christus instituit. Quid autem praedicaverint, id est quid illis Christus revelaverit, et hic praescribam, non aliter probari debere, nisi per easdem ecclesias, quas ipsi apostoli condiderunt, ipsi eis praedicando tam viva, quod aiunt, voce, quam per epistulas postea."¹¹ Dicendo autem "ecclesias", ecclesiarum praesides sive episcopos subintelligit, uti diserte docet haereticos perstringendo: "Ceterum si quae (haereses) audent interserere se aetati apostolicae, ut ideo videantur ab apostolis traditae, quia sub apostolis fuerunt, possumus dicere: edant ergo origines ecclesiarum suarum, evolvant ordinem episcoporum suorum, ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille episcopus aliquem ex apostolis vel apostolicis viris, qui tamen cum apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo ecclesiae apostolicae census suos deferunt."¹²

2. Perpetua ecclesiae praxis magisterium authenticum confirmavit ut regulam fidei proximam. Fideles numquam habuerunt ius quaestiones fidei solvendi; sed totum ius et officium dogmata definiendi, controversias fidei dirimendi, evangelium praedicandi a primis saeculis exclusive pertinebat ad episcopos et maxime ad episcopum episcoporum, romanum scil. pontificem. Partem praecipuam, quam romani pontifices exercuerunt in rebus fidei, alio loco iam descripsimus.¹³ Episcopi ceteri primitus, cum persecutionum procellae saevirent, per litteras formatas communicantes, et postea in conciliis oecumenicis collecti controversias diremerunt et dogmata credenda proposuerunt. Prius contra valentinianos, montanistas, sabellianos, posterius vero in causa arianorum, macedonianorum, nestorianorum, eutychianorum et subsequentium haeresum obtinuisse antiqua monumenta ostendunt. Ordinarium autem magisterium in singulis ecclesiis particularibus singuli quique episcopi vel immediate vel mediate per clerum a se delegatum exsecuti sunt. Alium modum propagandae et proponendae divinae doctrinae ecclesia numquam novit, teste tota historia antiquissima. Et si qui demum christiani hoc magisterium authenticum non agnoverunt eive pertinaciter restiterunt, anathemate perculsi ab ecclesia reiecti sunt.

Omnia ergo contestantur magisterium authenticum in ecclesia esse organum a Christo electum ad fidem revelatam proponendam, propagandam dispensandamque. Christus, apostoli, apostolorum discipuli, patres priorum saeculorum, tota persuasio vetustissimae ecclesiae docent catholicum principium auctoritatis esse regulam fidei proximam. Subiectivismus protestanticus, auctoritatem magisterii respuens eique substituens sive inspirationem privatam singulorum sive liberam inquisitionem ("Freie Forschung"), a christianismo priorum XV saeculorum alienus ac proinde achristianus est.

Corollarium. Episcopos solos, non vero inferiores clericos, esse magistros authenticos fidei constat tum ex mox dictis tum ex eo, quod soli episcopi successores apostolorum sunt in ordinario munere pastoratus.¹⁴ Nihil tamen obstat, quominus sacerdotes modo extraordinario participes reddantur eius potestatis docendi, quae est ordinaria in episcopis. At sacerdotes ad docendum deputati sive ab episcopis singularibus sive ab ipso summo pontifice, munere magistrali vi et auctoritate delegata tantum funguntur ac propterea a nutu delegantis pendent.