Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Infallibilitas ecclesiae directe et primario amplectitur universum verbum Dei revelatum sive solum et totum depositum fidei apostolicum.

Revelationem christianam numquam locum cessuram esse alii oeconomiae revelatae patet ex iis, quae de perpetuitate revelationis messianae et de indefectibilitate ecclesiae diximus.¹ Sicuti autem non potest abrogari revelatio in Vetere Testamento incoepta et in Novo perfecta, ita neque obiective augeri potest, sed manet prorsus occlusa ex morte ultimi apostoli. Quod quidem clare eloquuntur et sacra Scriptura et Traditio patristica.

1. Sacra Scriptura. Evangelium, quod praedicare iubet Christus omnibus temporibus et creaturis, constringitur iis, quae ipse apostolis revelavit visibiliter docens et invisibiliter mittens Spiritum Sanctum: "Euntes... docete omnes gentes... docentes eos servare omnia, quaecumque mandavi vobis ... Adhuc multa habeo vobis dicere: sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem."² Sola ergo veritas, quam apostoli a Christo et Spiritu Sancto acceperunt, est veritas christiana omnibus gentibus et temporibus praedicanda. Praeter hanc veritatem "non est aliud evangelium", uti scribit s. Paulus.³ Unde et omnes fideles dicuntur "superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu",⁴ i. e. fundamentum doctrinale ecclesiae est revelatio Veteris Testamenti per prophetas et revelatio Novi Testamenti consummata per apostolos, cuius principium et finis est Christus Iesus. Quapropter successores apostolorum ubique exhibentur ut testes et doctores eorum tantummodo, quae acceperant ab apostolis. Monentur depositum fidei apostolicum inviolabiliter servare: "Formam habe sanorum verborum, quae a me audisti in fide ... Bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum."⁵⁶ Vetantur qualemcumque doctrinam novam accipere, etiamsi nomine revelationis supernaturalis veniat: "Sed licet nos aut angelus de caelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit."⁷ Praeter depositum apostolicum igitur ecclesia non habet aliam revelationem fidelibus tradendam.

2. Traditio patristica. Praeclare iam Tertullianus: "Nobis curiositate opus non est post Christum Iesum; nec inquisitione post evangelium. Cum credimus, nihil desideramus ultra credere. Hoc enim prius credimus, non esse quod ultra credere debeamus ... Hanc tibi fossam [terminum] determinavit ipse [Christus], qui te non vult aliud credere, quam quod instituit, ideoque nec quaerere."⁸ Augustinus: "Quod nos admonet [Cyprianus], ut ad fontem recurramus, id est, ad apostolicam traditionem, et inde canalem in nostra tempora dirigamus, optimum est et sine dubitatione faciendum."⁹ Hieronymus: "Exceptis apostolis, quodcumque aliud postea dicetur, abscindatur, non habeat auctoritatem."¹⁰ Vincentius lirinensis: "Vocum novitates [postapostolicas] recipere atque sectari numquam catholicorum, semper vero haereticorum fuit ... Cunctis satis evidenter perspicueque monstratur, hoc apud omnes fere haereses quasi sollemne esse ac legitimum, ut semper profanis novitatibus gaudeant, antiquitatis scita fastidiant, et per oppositiones falsi nominis scientiae a fide naufragent. Contra vero catholicorum hoc vere proprium, deposita sanctorum patrum et commissa servare, damnare profanas novitates, et sicut dixit apostolus, 'si quis annuntiaverit praeterquam quod acceptum est, anathema sit'."¹¹

Unde patet revelationes, quae post apostolos factae sunt, fiunt vel fient, non pertinere ad depositum fidei, quod ecclesiae custodiendum, explicandum et proponendum commissum est. Numquam ergo de talibus revelationibus privatis infallibile iudicium ecclesia ferre potest vel ferre intendit.¹² Revelationis publicae (i. e. omnibus hominibus destinatae) depositum morte ultimi apostoli consignatum est ita, ut nullum exinde incrementum in se patiatur. Quare merito damnata est haec sententia modernistarum: "Revelatio obiectum fidei catholicae constituens, non fuit cum apostolis completa."¹³

Sicuti autem infallibilitas ecclesiastica complectitur solum depositum apostolicum, ita complectitur:

Nam luce clariora sunt verba, quibus Christus magisterio ecclesiae pollicetur perennem suam assistentiam, ut doceat universum mundum omnibus diebus omnia, quaecumque mandavit ipse,¹ necnon Spiritum Sanctum, qui inducat ecclesiam in omnem veritatem,² utique revelatam. Quaecumque ergo formaliter revelata sunt, obiectum infallibilitatis sunt, sive ea in deposito continentur explicite sive implicite.

1. Explicite revelata sunt ea, quae non solum quoad conceptum, sed quoad proprium terminum in deposito prostant, uti e. g.: "In principio creavit Deus caelum et terram;"³ "Et Verbum caro factum est."⁴ Quae, cum tanta perspicuitate revelata sint, in ecclesia numquam ignorari potuerunt ac proinde a primis iam saeculis fidelibus proponi debuerunt praedicatione explicita, constanti et universali. De istis profecto maxime valet notus ille canon Vincentii lirinensis: "In ipsa catholica ecclesia magnopere curandum est, ut id teneamus, quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est."⁵

2. Implicite revelata sunt ea, quae non quidem proprio termino, sed tamen quoad conceptum vel sensum in deposito prostant, v. g. in Christo esse duas voluntates; Spiritum Sanctum procedere a Patre Filioque. Quae, cum ad pleniorem profundioremque intelligentiam revelationis faciant, in ecclesia primitiva non statim intellecta et praedicata, sed implicita tantum fide credita fuerunt. Decursu vero saeculorum, proficiente scientia theologica, obortis controversiis atque Spiritu Sancto ecclesiam dirigente, implicite revelata et credita per magisterium infallibile pedetentim explicari et demum definitive proponi potuerunt et poterunt.⁶

Exinde claret depositum fidei, quamvis nullum incrementum in se patiatur, pati tamen profectum quoad nos. De qua re egregie disserit Vincentius lirinensis: "Sed forsitan dicit aliquis: Nullusne ergo in ecclesia profectus habebitur religionis? Habeatur plane et maximus. Nam quis ille est tam invidus hominibus, tam exosus Deo, qui istud prohibere conetur? Sed ita tamen, ut vere profectus sit ille fidei, non permutatio. Siquidem ad profectum pertinet, ut in semetipsum unaquaeque res amplificetur: ad permutationem vero, ut aliquid ex alio in aliud transvertatur. Crescat igitur oportet et multum vehementerque proficiat tam singulorum quam omnium, tam unius hominis quam totius ecclesiae, aetatum ac saeculorum gradibus intelligentia, scientia, sapientia, sed in suo dumtaxat genere, in eodem scil. dogmate ... Imitetur animarum religio rationem corporum, quae licet annorum processu numeros suos evolvant et explicent, eadem tamen quae erant permanent."⁷ Ergo veritates revelatae atque magisterio infallibili ecclesiae concreditae non sunt instar lapidum, sed instar seminum, quorum vires virtutesque innatae in dies explicari et fructus proponi debent. Quomodocumque autem explicantur et proponuntur, idem manet depositum apostolicum fideliter custodiendum et infallibiliter declarandum per ecclesiam.

Corollarium. Ex dictis sequitur in oeconomia christiana locum non esse historiae revelationis. Historia revelationis obtinuit usque ad finem aevi apostolici, cum per totum Vetus Testamentum a prima revelationis inchoatione usque ad Christum et apostolos continuo novae revelationes antiquis accederent; exinde autem non amplius obtinet, cum depositum revelationis morte ultimi apostoli obiective occlusum maneat. Cum tamen nihilominus depositum apostolicum decursu temporis magis magisque explicari et proponi possit et debeat, in oeconomia christiana etiam habetur historia dogmatum, i. e. historia explicationis et propositionis veritatum revelatarum. Dogmata vero ipsa, i. e. veritates semel definitive ab ecclesia propositae, progressum historicum sive "evolutionem", quam vocant, excludunt aeque ac revelatio ipsa. Unde concilium vaticanum: "Neque enim fidei doctrina, quam Deus revelavit, velut philosophicum inventum proposita est humanis ingeniis perficienda, sed tamquam divinum depositum Christi sponsae tradita, fideliter custodienda et infallibiliter declaranda. Hinc sacrorum quoque dogmatum is sensus perpetuo est retinendus, quem semel declaravit sancta mater ecclesia, nec umquam ab eo sensu altioris intelligentiae specie et nomine recedendum ... Si quis dixerit fieri posse, ut dogmatibus ab ecclesia propositis, aliquando secundum progressum scientiae sensus tribuendus sit alius ab eo, quem intellexit et intelligit ecclesia: A. S."⁸ Item Pius X reiecit modernistarum "commentum evolutionis dogmatum, ab uno sensu in alium sensum transeuntium, diversum ab eo, quem prius habuit. ecclesia".⁹