Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Explicatio. a) Factum dogmaticum sensu latiore intelligitur factum, quod quidem non est revelatum, sed cum revelatione indissolubiliter cohaeret, v. g. quod concilium vaticanum fuerit oecumenicum vel Pius IX legitimus Petri successor. Equidem neutrum horum factorum revelatum dici potest, se utrumque cum revelatione nexu indissolubili connectitur. Si enim alterutrum factum negaretur, constitutiones dogmaticae eiusdem concilii vel papae illico corruerent (quoad nos). Itaque factum dogmaticum est plus quam factum mere historicum, licet ecclesiasticum, quod dogma non afficit; minus tamen est facto revelato credendoque fide divina, v. g. lapsus protoparentum, conversio Pauli. Itaque factum dogmaticum est medium inter factum revelatum et factum pure historicum, quemadmodum conclusio theologica media est inter doctrinam revelatam et doctrinam mere naturalem.

b) Sensu strictiore vero e tempore iansenismi factum dogmaticum intelligitur factum, quod doctrina quaedam orthodoxa vel heterodoxa in libro quodam contineatur. Ianseniani siquidem profitebantur ecclesiae infallibilitatem in quaestione iuris, num scil. talis doctrina in se spectata cum dogmate conveniat necne; negabant autem ecclesiae infallibilitatem in quaestione facti, num scil. talis doctrina heterodoxa tali libro revera insit, a. v. num verba alicuius libri habeant talem sensum obiective haereticum.¹ Id quidem directe non est obiectum definitionis ecclesiasticae: agitur enim de facto mere humano et quidem stabiliendo mediis prorsus humanis, regulis scil. criticis et grammaticis. Sed tamen asserimus indirecte talia facta dogmatica sive textus dogmaticos subesse infallibili ecclesiae iudicio, quatenus nempe intime connexa sint cum obiecto directo infallibilitatis ecclesiasticae.

2. Probatio. Ecclesiam in diiudicandis factis dogmaticis infallibilem esse probatur ex fine infallibilitatis et ex praxi ecclesiae.

a) Ex fine infallibilitatis. Ecclesia suo munere infallibiliter fidem docendi et defendendi efficaciter fungi nequit, si quilibet auctor potest impune contrarias doctrinas spargere eo, quod auctoritas ecclesiastica non recte intellexerit sensum libri sui.

Atqui hoc contingeret, si ecclesia infallibilis non esset in iudicandis factis sive textibus dogmaticis. Quotiescumque enim ecclesia damnaret librum vel scriptum quoddam, auctor causari posset ecclesiam non intellexisse sensum libri damnati. Itaque inutilis foret infallibilitas in quaestione iuris, nisi ecclesia etiam infallibilis esset in quaestione facti, utrum scil. haec vel illa verba ab auctore adhibita catholicam doctrinam exprimant necne. Admissa infallibilitate in abstracta quaestione iuris, negata vero infallibilitate in concreta quaestione facti, haeresum omnium pateret licentia.

b) Ex ecclesiae praxi, qua generatim decursu temporis multi libri eorumque textus vel approbati vel damnati sunt modo definitivo. Sic concilium nicaenum I damnavit librum Arii "Thalia" inscriptum;² concilium ephesinum scripta Cyrilli approbavit, Nestorii damnavit;³ concilium constantinopolitanum II tria capitula, i. e. scripta Theodori, Theodoreti et Ibae damnavit;⁴ concilium constantiense praescripsit, ut libri et documenta Ioannis Wiclef, Ioannis Hus et Hieronymi de Praga condemnata haberentur a quolibet catholico;⁵ Leo X errores ex operibus Lutheri decerptos damnavit;⁶ Pius V propositiones Baii,⁷ Pius VI decreta synodi pistoriensis⁸ reprobavit. Atque ita ex omni fere aetate prostant sententiae definitivae, quibus ecclesia de sensu obiectivo librorum quorundam iudicavit.

Speciatim tamen in causa iansenismi ecclesia infallibilitatem suam asseruit quoad textus dogmaticos. Etenim Innocentius X (1653) quinque propositiones e libro Iansenii, qui inscribitur "Augustinus" damnavit.⁹ Hanc damnationem ut effugerent ianseniani contenderunt ecclesiam in quaestione iuris infallibilem quidem esse, non vero in quaestione facti, ac propterea dixerunt eas quinque propositiones abstracte sumptas merito damnatas esse, at operi Iansenii non inesse in concreto, vel saltem sensum damnatum non esse sensum a Iansenio intentum.¹⁰ At Alexander VII (1656 et 1664) statuit "quinque illas propositiones ex libro praememorati Cornelii Iansenii . . . excerptas ac in sensu ab eodem Cornelio intento damnatas fuisse declaramus et definimus".¹¹

Cumque ianseniani praetenderent se utique vi harum constitutionum apostolicarum obligatos esse ad "obsequium silentiosum", non vero ad internum assensum, Clemens XI (1705) declaravit "Obedientiae, quae praeinsertis apostolicis constitutionibus debetur, obsequioso illo silentio nequaquam satisfieri; sed damnatum in quinque praefatis propositionibus Iansenii libri sensum, quem illarum verba prae se ferunt, ut praefertur, ab omnibus Christi fidelibus ut haereticum, non ore solum, sed et corde reiici ac damnari debere."¹² Ex quo liquet ecclesiam in causa ianseniana definitivam sententiam tulisse. Ergo infallibilitatem suam extendit ad facta dogmatica.

Scholion. Non omnis prohibitio librorum ab ecclesia statuta habenda est tamquam iudicium infallibile de eorum heterodoxia. Plerumque enim ecclesia solum libri usum prohibere intendit, ne quid inde detrimenti capiant fideles. Ita generatim sentiendum est de libris indice prohibitis. Aliquoties autem huiusmodi iudicium ecclesiasticum de libro aliquo latum tamquam infallibilis sententia est habendum, quando nimirum condiciones ad infallibile ecclesiae decretum alias requisitae adsunt, uti e. g. in damnatione Wiclefii, Ioannis Hus, Iansenii, Baii, aliorum.