Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Inspiratio s. Scripturae intelligitur ille influxus divinus in hagiographum, vi cuius libri sacri, quamvis per hominem videantur conscripti, reapse Deum habent auctorem. Talis autem influxus Dei in hagiographum, cum sit opus prorsus supernaturale, solummodo ex supernaturali revelatione Dei innotescit.

Inspiratio non innotescit ex indole libri. Libri enim inspirati non sunt eiusmodi, ut cum libris pure humanis collati prodant Deum auctorem. Immo forma litteraria librorum sacrorum assimilatur omnino formae librorum humanorum; doctrina autem librorum sacrorum, quantumvis est vera, sublimis et utilis, aliis quoque libris piis, licet non inspiratis, inesse potest.¹ Neque etiam ex affirmatione hagiographi inspiratio certo innotescit, nisi iam ante constet hagiographum esse organum revelationis. Etiamsi enim scriptor aliquis affirmet: "Ego hunc librum Deo inspirante scripsi", non ei absolute credendum est. Nam multi pseudoprophetae et pseudoapocalyptici talia affirmarunt; immo homines sapientissimi quique et sanctissimi falli possunt, dum aliquem librum ab ipsis confectum Deo auctori tribuunt. Multo minus inspiratio innotescit ex testimonio aliorum hominum, nisi auctoritate Dei revelantis utantur. Solus Deus scit, quomodo in conficienda Scriptura se habuerit, proindeque a solo Deo revelante discere possumus eum in conficienda Scriptura sese ita habuisse, ut ipse dici debeat auctor librorum sacrorum.

Deum autem revelasse inspirationem librorum sacrorum constat e doctrina Christi et apostolorum, e consensu patrum et theologorum, e definitione conciliorum et romanorum pontificum.

Christum, legatum Dei et Deum, per seipsum et per apostolos suos divinam revelationem praedicasse compertum habemus. Unde quidquid Christus et apostoli docuerunt de inspiratione librorum sacrorum, infallibiliter verum est. Atqui:

1. Christus fidem iudaeorum de s. Scripturae inspiratione confirmat. Iudaeos quosdam libros Deo auctori tribuisse colligimus tum ex Vetere Testamento, tum ex scriptis profanis. In Vetere Testamento multi textus referunt homines a Deo motos esse ad certos libros librorumve partes litteris consignanda. V. g. Ex 17, 14: "Dixitque Dominus ad Moysen: Scribe hoc ob monumentum in libro." Ex 34, 27: "Dixitque Dominus ad Moysen: Scribe tibi verba haec, quibus et tecum et cum Israel pepigi foedus." Deut 31, 19: "Dixitque Dominus ad Moysen ... Nunc itaque scribite vobis canticum istud et docete filios Israel." Is 8, 1: "Et dixit Dominus ad me: Sume tibi librum grandem et scribe in eo stilo hominis." Is 30, 8: "Nunc ergo ingressus scribe ei super buxum, et in libro diligenter exara illud." Ier 30, 2: "Haec dicit Dominus Deus Israel dicens: Scribe tibi omnia verba, quae locutus sum ad te, in libro." Ier 36, 1. 2. 4: "Factum est verbum hoc ad Ieremiam a Domino dicens: Tolle volumen libri et scribes in eo omnia, quae locutus sum tibi ... Vocavit ergo Ieremias Baruch filium Neriae, et scripsit Baruch ex ore Ieremiae omnes sermones Domini, quos locutus est ad eum, in volumine libri." His et similibus verbis affirmatur libros quosdam determinatos vel eorundem partes Deo movente scripta esse. Libri sic confecti vocantur libri sacri,¹ quin tamen usquam in Vetere Testamento enumerentur omnes libri, qui pertinebant ad collectionem Scripturae sacrae.

Clarius scripta profana iudaeorum posterioris aetatis loquuntur de facto inspirationis et de collectione librorum inspiratorum. Philo (natus c. a. 30 ante Chr.) saepissime memorat "libros nostros", quos vocat: "Sacros libros, sacras scripturas, sacras litteras".² Catalogum completum horum librorum sacrorum Philo non tradit, allegat autem libros Pentateuchi, Iosue, Iudicum, Samuel, Regum, Paralipomenon, Esdrae, Iob, Psalmorum, Proverbiorum, Isaiae, Ieremiae, Ionae, Osee, Zachariae.³ Omnes eorum scriptores sunt prophetae, i. e. "interpretes Dei, qui eorum organis utitur ad manifestanda ea, quae vult",⁴ "per quorum os Pater omnium oracula edidit",⁵ "qui, numine afflati, locuti sunt",⁶ "valde inspirati ... ex persona Dei loquentes".⁷

Iosephus Flavius: Prophetae, inquit, "ex divina inspiratione didicerunt. Non multa milia apud nos sunt librorum discordantium et pugnantium, sed duo tantum supra viginti libri ..., quibus merito fidem habemus ... Ostenditur autem re ipsa, quantum nostris libris confidamus. Cum enim tot saeculis iam praeterierint, nemo ausus est quidquam iis addere neque demere neque mutare, sed omnibus iudaeis inde a prima pueritia statim innatum est credere ea Dei praecepta esse, et iis adhaerere et, si opus est, pro iis libenter mori".⁸ Itaque secundum antiquissimam traditionem iudaei 22 libros sacros habuerunt, quos attribuebant hagiographis prophetice a Deo inspiratis. Eandem traditionem rabbini talmudistae referunt venerantes 22⁹ libros sacros, quorum auctores "in Spiritu Sancto" locuti sunt.¹⁰

Iesum autem hanc fidem iudaeorum de librorum sacrorum inspiratione plene approbasse patet ex eo, quod numquam de hac re discordavit neque cum populo, neque cum pharisaeis et legisperitis. Immo:

2. Christus et apostoli s. Scripturam Deo auctori tribuunt tum directe tum indirecte. Indirecte quidem adscribendo libris sacris absolutam divinamque auctoritatem. Sive enim de tota collectione librorum sacrorum Veteris Testamenti¹¹ loquuntur sive de singulis dictis horum librorum, Scripturam semper adhibent ut argumentum veritatis infallibile et ineluctabile. Saepe repetunt: "Non potest solvi Scriptura",¹² "Oportet impleri Scripturam",¹³ "Necesse est impleri omnia, quae scripta sunt",¹⁴ "Donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant".¹⁵ Uno verbo "Scriptum est", "Scriptura dicit"¹⁶ omnis controversia peremptorie finitur.

Et quidem testimonia Scripturae non ideo vocantur infallibilia, quia revelationem divinam continent, sed e contrario revelationem continent, quia scripta sunt. Ergo ratio auctoritatis absolutae librorum sacrorum alia esse nequit, nisi quod in Scriptura Deus loquitur et scribit per hagiographum.

Hoc ita esse Christus et apostoli directe quoque profitentur. Etenim dicta librorum sacrorum ita referunt ad Deum, ut ipse videatur esse causa principalis, hagiographus vero causa instrumentalis eorum, quae scripta sunt et quatenus scripta sunt. Christus pharisaeos interpellat: "Non legistis, quod dictum est a Deo, dicente vobis: Ego sum Deus Abraham?"¹⁷ Adducit ergo verba a Moyse¹⁸ scripta et affirmat ea dicta, i. e. scripta esse "a Deo dicente vobis". Alibi Christus interrogat pharisaeos: "Quid vobis videtur de Christo? Cuius filius est? Dicunt ei: David. Ait illis: Quomodo ergo David in Spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Domino meo?"¹⁹ Ergo David haec verba psalmi 109 dixit scripsitque "in Spiritu Sancto". Matthaeus ea, quae a prophetis scripta sunt, a Domino dicta esse contendit: "Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem ..."²⁰ Petrus tradit in psalmis, prout scripti prostant, Spiritum Sanctum loqui per os David: "Oportet impleri Scripturam, quam praedixit Spiritus Sanctus per os David".²¹ Paulus testatur: "Dixit enim Deus in quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima."²² Haec igitur verba Gen 2, 2 a Moyse scripta reapse auctorem habent Deum. Alibi idem apostolus loco Dei loquentis simpliciter ponit Scripturam: "Providens [i. e. praevidens] Scriptura praenuntiavit Abrahae: quia benedicentur in te omnes gentes."²³

Ergo secundum doctrinam Christi et apostolorum tum Scriptura Veteris Testamenti tota, tum omnia et singula dicta Scripturae ita ad Deum loquentem referuntur, ut ipse sit eorum causa principalis, hagiographi autem sint instrumenta, quibus Deus ad scribendum utitur. Quo fit, ut libri sacri Deum habeant auctorem. Unde: 3. Apostoli s. Scripturam inspiratam esse disertis verbis docent duobus locis classicis 2 Tim 3, 14-16 et 2 Petr 1, 19-21.

2 Tim 3, 14-16 Paulus Timotheum monet: "Tu vero permane in iis, quae didicisti ... quia ab infantia sacras litteras (τὰ ἱερὰ γράμματα) nosti, quae te possunt instruere ad salutem per fidem, quae est in Christo Iesu. Omnis scriptura divinitus inspirata (πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος) utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia."

Apostolus gentium hortatur discipulum, ut incumbat studio sacrarum litterarum Veteris Testamenti, quas Timotheus iuvenis a matre sua iudaea didicerat. Addit etiam rationem, cur totum studio sacrarum litterarum se dedere oporteat: omnis scriptura maxime utilis est, quia est "θεόπνευστος".

Quid autem significet terminus θεόπνευστος, colligitur ex etymologia, ex usu loquendi et ex locis biblicis parallelis. Vi etymologiae haec vox designat id, quod est a Deo afflatum sive ut recte vertit Vulgata, "divinitus inspiratum". Etiam usus vocis istam interpretationem requirit. In sacris libris vox θεόπνευστος solo hoc nostro loco legitur. Auctores profani rarissimi ea utuntur et quidem constanter sensu afflationis sive inspirationis divinae.²⁴ Eodem sensu postea patres graeci hanc vocem semper usurpant. Sed neque loci biblici paralleli sub n. 2 a nobis laudati admittunt aliam vocis θεόπνευστος interpretationem, nisi eam, qua Deus sic hagiographos afflet, ut ipse fiat auctor principalis omnium sacrarum litterarum omnisque scripturae. Confirmatur praecipue loco parallelo 2 Petr 1, 19-21.

2 Petr 1, 19-21 Petrus ait: "Et habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, donec dies elucescat et lucifer oriatur in cordibus vestris; hoc primum intelligentes, quod omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit. Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati (ὑπὸ πνεύματος ἁγίου φερόμενοι) locuti sunt sancti Dei homines."

Apostolus meminerat se vidisse gloriam Christi in eius transfiguratione atque audivisse vocem delapsam de caelo: "Ipsum audite." Contestatur autem fideles habere maius motivum in Christum credendi, scil.: "Habemus firmiorem sermonem propheticum", i. e. totam s. Scripturam Veteris Testamenti vaticinia messiana continentem.²⁵ Nam "omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit", i. e. prophetae non ex proprio ingenio invenerunt vaticinia messiana in Scriptura posita. "Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia", i. e. nulla prophetia originem proprie debet hagiographis, qui sacros libros scripserunt.²⁶ "Sed Spiritu Sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines", i. e. hagiographi a Spiritu Sancto afflati, moti, influxum passi scripserunt.

Igitur apostoli diserte docent Vetus Testamentum esse a Deo inspiratum. Contra de inspiratione Novi Testamenti apostoli fere silent. S. Paulus ut Scripturam allegare videtur quaedam verba ex evangelio Lucae. S. Petrus monet in epistulis paulinis esse "quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas, ad suam perditionem".²⁷ Tamen dubium manet, utrum princeps apostolorum cogitet epistulas paulinas superstites, an deperditas. Demum s. Ioannes in Apocalypsi saepius memorat se a Deo accepisse mandatum scribendi.²⁸ Testimonium vero certum de inspiratione totius Novi Testamenti in scriptis apostolorum nullum invenitur. Unde ad traditionem confugiendum est, quae et inspirationem Veteris Testamenti confirmat et inspirationem Novi Testamenti comprobat.

Consensum patrum et theologorum esse argumentum ineluctabile divinae traditionis proindeque fontem genuinum divinae revelationis postea comprobabitur. Quidquid ergo patres et theologi una voce statuerunt de inspiratione s. Scripturae, a Christo et apostolis oretenus posteritati traditum est atque ad depositum fidei revelatae pertinet. Atqui s. Scripturae inspirationem una voce testantur tum patres vetustissimi, tum patres recentiores, tum principes theologi.¹

At non provocamus ad solum vocabulum inspirationis. Etenim patres et theologi non numquam libros quosdam inspiratos vocant, qui non pertinent ad s. Scripturam.² Unde inspirationem interdum intelligunt lato eo sensu, quo nos quoque pios vel ingeniosos auctores inspiratos esse dicimus. Nihilominus patres et theologos, dum de s. Scripturae inspiratione loquuntur, stricte intelligendos esse constat ex eorum modo loquendi.

1. Patres vetustissimi a primo ad tertium saeculum iam rem nostram edocent. Secundum s. Clementem rom. Scripturae sacrae "sunt datae per Spiritum Sanctum" proindeque sunt "divina eloquia".³

S. Iustinus multis in locis de inspiratione disserens contestatur: libri Veteris et Novi Testamenti non sicut libri philosophorum humano tantum ingenio conscripti sunt, sed immo hagiographi "Divino Spiritu loquentes"⁴, "Verbo divino divinitus feruntur (θεοφοροῦνται)".⁵ Quae in s. Scriptura dicuntur, ab ipso Spiritu Sancto dicuntur et Spiritus Sancti verba sunt.⁶ Hagiographos, ait, "puros se ipsos divini Spiritus operationi praebere, ut divinum illud de caelo delapsum plectrum, velut quodam cytharae aut lyrae instrumento iustis hominibus utens, divinarum nobis et caelestium rerum cognitionem recluderet."⁷

S. Theophilus antiochenus: "Dei homines pleni Spiritus Sancti et prophetae effecti, ab ipso Deo inspirati et eruditi, facti sunt divinitus edocti, ... ut organa Dei fierent et ab ipso sapientiam acciperent, per quam sapientiam de creatione mundi et de ceteris dixerunt."⁸

S. Irenaeus: "Scripturae perfectae sunt, quippe a Verbo Dei et Spiritu eius dictae ... Et omnis Scriptura a Deo nobis data consonans nobis invenietur ... et per dictionum multas voces una consonans melodia inter nos sentietur laudans hymnis Deum, qui fecit omnia."⁹

S. Hippolytus: Prophetae hagiographi "omnes Spiritu prophetico aptati et ab ipso Verbo honorati ad instar organorum habentes in se semper Verbum ut plectrum, quo moti ea, quae Deus volebat, annuntiabant."¹⁰

Clemens alexandrinus: "Possem tibi Scripturas afferre paene innumerabiles, quarum ne apex quidem unus praeteribit, qui non perficiatur. Spiritus enim Sanctus, qui Domini quasi os est, ea est elocutus."¹¹

Origenes: "Est et illud in ecclesiastica praedicatione . . ., quod per Spiritum Dei Scripturae conscriptae sunt."¹² "Ipsae Scripturae divinae sunt, i. e. Dei Spiritu inspiratae."¹³ Credendum est "sacros libros non hominum esse scripta, sed ex inspiratione Sancti Spiritus voluntate Patris omnium per Iesum Christum scriptos esse et ad nos pervenisse."¹⁴

2. Patres recentiores tum orientales tum occidentales innumeris locis inspirationem praedicant, ita ut unum alterumve memorasse sufficiat.

S. Gregorius nyssenus: "Divinitus inspirata Scriptura, sicut ipsam divinus apostolus nominat, Sancti Spiritus est Scriptura ... Quaecumque sacra Scriptura dicit, Spiritus Sancti sint voces vel effata ... Numine afflati sancti vates virtute Spiritus Sancti inspirantur; et ideo omnis Scriptura divinitus inspirata dicitur, quia sit divinae inspirationis doctrina."¹⁵

S. Ioannes Chrysostomus: "Deus, humani generis conditor, ab initio per se ipsum hominibus loquebatur ... Sed quia sua familiaritate postea indigni facti fuerunt, iterum suam erga illos amicitiam innovare volens, quasi longe absentibus litteras mittit ... Et has quidem litteras dedit Deus, attulit autem Moyses."¹⁶

S. Cyrillus hierosolymitanus: "Unus est utriusque Testamenti Deus, qui Christum, conspicuum factum in Novo, praenuntiavit in Vetere."¹⁷ "Ipse Spiritus Sanctus elocutus est Scripturas ... Ille et in prophetis, ille et in apostolis in Novo Testamento."¹⁸

S. Ambrosius: Hagiographi "divino Spiritu ubertatem dictorum rerumque omnium ministrante sine ullo molimine compleverunt."¹⁹

S. Hieronymus: "Scripturae a Spiritu Sancto conscriptae sunt et editae."²⁰ "Omnes Scripturae" ait, "uno scriptae sunt Spiritu Sancto, et propterea unus liber appellantur."²¹

S. Augustinus: "De illa civitate, unde peregrinamur, litterae nobis venerunt; ipsae sunt Scripturae."²² Istae litterae a Domino scriptae sunt. "Itaque cum illi [hagiographi] scripserunt, quae ille [Dominus] ostendit et dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit, quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperavit."²³

S. Gregorius M.: "Quid est Scriptura sacra nisi quaedam epistula omnipotentis Dei ad creaturam suam?"²⁴ "Inter multos saepe quaeritur, quis libri beati Iob habeatur scriptor ... Sed quis haec scripserit, valde supervacue quaeritur, cum tamen auctor libri Spiritus Sanctus fideliter credatur. Ipse igitur haec scripsit, qui scribenda dictavit; ipse scripsit, qui et illius operis inspirator exstitit et per scribentis vocem imitanda ad nos eius facta transmisit. Si magni cuiusdam viri susceptis epistulis legeremus verba, sed, quo calamo fuissent scripta, quaereremus, ridiculum profecto esset epistularum auctorem scire sensumque cognoscere, sed quali calamo earum verba impressa fuerint indagare. Cum ergo rem cognoscimus, eiusque rei Spiritum Sanctum auctorem tenemus: quia scriptorem quaerimus, quid aliud agimus, nisi legentes litteras de calamo percontamur?"²⁵

3. Principes theologi, sanctos patres aetate et auctoritate secuti, testimonio concordi inspirationem s. Scripturae enuntiant, scil. Alexander Halensis, Albertus M., Bonaventura, Thomas Aquinas, Duns Scotus. Cumque consentientibus his ducibus scholasticis tota schola catholica consentiat, non est cur alios theologos adeamus.

Alexander Halensis docet Spiritum Sanctum esse "rationem efficientem" s. Scripturae,²⁶ atque addit: "Cum doctrina sacrae Scripturae divinitus inspirata sit ... antonomastice, id est per excellentiam, dicitur haec Scriptura seu doctrina a Spiritu Sancto."²⁷

Albertus M. assonat s. Scripturam ortam esse "inspiratione Spiritus Sancti",²⁸ remque exemplo evangelii quarti illustrans scribit: Huius evangelii "efficiens causa prima sapientia divina est, se in Verbo increato Ioanni manifestans et in Verbo increato Ioannem erudiens et movens ad scribendum ... Causa vero efficiens proxima exterius est Ioannes."²⁹

S. Bonaventura: "Est igitur Scriptura sacra similis latissimo fluvio, qui ex concursu multarum aquarum aggregatur magis ac magis, secundum quod longius decurrit ... ut sic [apostoli] omnem veritatem per Spiritum Sanctum iuxta divinum promissum edocti ... sacram Scripturam consummando veritatis notitiam dilatarent ... Providit Deus huic Scripturae certitudinem auctoritatis, quae adeo magna est, quod omnem perspicacitatem humani ingenii superexcellit ... Ideo in ipsa nihil contemnendum tamquam inutile, nihil respuendum tamquam falsum, nihil repudiandum tamquam iniquum, pro eo, quod Spiritus Sanctus, eius auctor perfectissimus, nihil potuit dicere falsum, nihil superfluum, nihil diminutum."³⁰

S. Thomas Aq.: "Scripturam fides supponit Spiritu Sancto dictante promulgatam esse."³¹ "Auctor principalis s. Scripturae est Spiritus Sanctus ... Homo fuit auctor instrumentalis s. Scripturae."³² "Ideo lingua hominis se habet in Scriptura s. sicut lingua pueri dicentis verba, quae alius ministrat."³³

Duns Scotus Scripturam inspiratam esse probat octo argumentis "quae sunt: praenuntiatio prophetica, Scripturarum concordia, auctoritas scribentium, diligentia recipientium, rationabilitas contentorum, irrationabilitas singulorum errorum, ecclesiae stabilitas, miraculorum claritas."³⁴

Constat itaque patres et theologos unanimo consensu libros sacros Deo auctori tribuere. Ergo reapse inspiratio s. Scripturae utriusque Testamenti revelata est.

Denique concilia et summi pontifices authentice et infallibiliter definierunt inspirationem s. Scripturae utriusque Testamenti esse dogma revelatum. Revera opus non erat definitione formali, cum traditio unanima, edocta per magisterium ordinarium omnium ecclesiarum et aetatum, Scripturam Deo auctori attribueret, uti perspeximus. Quia tamen manichaei, gnostici aliique haeretici ab inspiratione excipiebant libros Veteris Testamenti aliasve partes s. Scripturae,¹ ecclesia fidem suam saepius affirmabat propositione formali et sollemni. Quod quidem praecipue contigit in "Statutis ecclesiae antiquis" et in conciliis florentino, tridentino ac vaticano.

1. "Statuta ecclesiae antiqua" vocantur canones ex quibusdam priscis conciliis collecti ante finem saeculi sexti.² Praescribunt inter alia, ut episcopo ordinando haec quaestio proponatur: "Si Novi et Veteris Testamenti, i. e. Legis et Prophetarum et Apostolorum, unum eundemque credat auctorem et Deum."³ Eadem fidei professio secundum pontificale romanum deinceps omnibus episcopis emittenda praescribebatur;⁴ eadem professio invenitur in symbolo Leonis IX (1053);⁵ eadem professio manichaeis et valdensibus resipiscentibus per Innocentium III (1208) imponitur;⁶ eadem graecis ad ecclesiam redeuntibus per Clementem IV proposita et ab imperatore Michaele Palaeologo in concilio lugdunensi (1274) oblata est.⁷ Ergo omnibus saeculis magisterium ecclesiasticum publice et formaliter professum est inspirationem s. Scripturae.

2. Concilium florentinum (1441) in decreto Eugenii IV pro iacobitis sollemnius adhuc pronuntiat: "Sacrosancta romana ecclesia ... unum atque eundem Deum Veteris et Novi Testamenti, hoc est, Legis et Prophetarum atque Evangelii profitetur auctorem: quoniam eodem Spiritu Sancto inspirante utriusque Testamenti Sancti locuti sunt: quorum libros suscipit et veneratur, qui titulis sequentibus continentur: Genesis, Exodus ..."⁸ Hoc decreto professio illa antiquissima fidei iteratur atque insuper inspirationis conceptus enixius enuntiatur, addito etiam canone omnium librorum inspiratorum utriusque Testamenti.

3. Concilium tridentinum (1546) "omnes libros tam Veteris quam Novi Testamenti, cum utriusque unus Deus sit auctor, ... pari pietatis affectu ac reverentia suscipit et veneratur. Sacrorum vero librorum indicem huic decreto adscribendum censuit, ne cui dubitatio suboriri possit, quinam sint, qui ab ipsa synodo suscipiuntur ... Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit, A. S."⁹ Hoc documento patres tridentini eandem ac concilium florentinum sententiam de inspiratione proferunt, eundem catalogum librorum inspiratorum recensent, ac praeterea addunt "ipsos libros integros cum omnibus suis partibus" inspiratos esse. Demum:

4. Concilium vaticanum: "Novi et Veteris Testamenti libri integri cum omnibus suis partibus, prout in veteri vulgata editione habentur, pro sacris et canonicis suscipiendi sunt. Eos vero ecclesia pro sacris et canonicis habet, non ideo, quod sola humana industria concinnati, sua deinde auctoritate sint approbati, nec ideo dumtaxat, quod revelationem sine errore contineant; sed propterea, quod Spiritu Sancto inspirante conscripti Deum habent auctorem, atque ut tales ecclesiae traditi sunt."¹⁰

Haec definitio vaticana non solum ad modum concilii tridentini factum inspirationis omnium librorum sacrorum denuo proponit, sed etiam naturam inspirationis exponit.