Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Acatholicorum nonnulli concedunt ecclesiam a Christo institutam esse, affirmant vero singulas societates christianas esse totidem quasi manifestationes reales unius ecclesiae idealis sive totidem quasi formas, quae ad veram Christi ecclesiam se habeant perinde ac radii prismate fracti ad lumen integrum.

Ita in Germania multi asseclae indifferentismi (e. g. Martensen, Hase, Kahnis, Hölder) putant tot esse ecclesias Christi, quot sunt confessiones diversae. In Anglia puseytae et ritualistae autumant saltem tres communiones romano-catholicam, graeco-orthodoxam et anglicanam esse "ecclesias sorores" sive ramos magnae arboris ecclesiasticae (Branch-Churches). Unde supponunt plures coetus pari iure vocari posse ecclesias Christi.

Hos errores syllabo Pii IX¹ et encyclica Sancti Officii² iam proscriptos, Leo XIII denuo respuit his verbis: "Est igitur ecclesia Christi unica: quicunque seorsum eant, aberrant a voluntate et praescriptione Christi Domini."³

Probatur testimonio Christi ipsius, apostolorum Christi et antiquitatis christianae.

1. Verbis explicitis Christus singularem esse ecclesiam affirmat. Etenim de institutione ecclesiae loquens ait: "Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam."¹ Non plures ecclesias, sed unam ecclesiam suam super unam petram se aedificaturum dicit. Alibi de ecclesia iam aedificata disserens ait: "Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili [scil. e populo et synagoga iudaeorum]: et illas [gentiles] oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor."² Ergo fideles ex iudaeis et gentilibus in unam eandemque ecclesiam sub uno pastore colligendi sunt. Insuper unicum regnum Dei, amplectens universum orbem et proinde excludens omnem partitionem et pluralitatem, Christus praedicat.

2. Factis Christus unam tantum ecclesiam instituit, si multitudini fidelium unam eandemque auctoritatem praeposuit. Atque ita est, ut ex demonstratis abunde liquet. Etenim unicum collegium apostolorum elegit ad docendos, sanctificandos et dirigendos omnes fideles, omnesque fideles stricte iussit subesse unicae huic auctoritati. Immo ipsi collegio apostolorum et universo gregi fidelium praeposuit unum Petrum, ut esset fundamentum, claviger et pastor totius ecclesiae.³ Ergo ex intentione Christi ecclesia pluralitatem excludit.

1. Verbis apostoli ecclesiam appellant "domum Dei"¹ sive "templum Dei"² singulari nomine, praeter quod nullum aliud construi poterit, cum ipsum ex omnibus fidelibus superaedificetur "super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu"³ Item s. Paulus ecclesiam vocat sponsam Christi⁴ et corpus Christi (mysticum).⁵ Christus autem non habet plures sponsas, nec plura corpora. Quod quidem doctor gentium expresse etiam intimat comparando omnes Christi fideles uni corpori, cuius caput Christus est.⁶

2. Factis tempore apostolorum unica ecclesia universalis exstitit. Nam epistolae apostolorum vel inscribuntur et mittuntur particularibus quidem coetibus, qui tamen cum aliis ecclesiis iungebantur, vel fidelibus omnibus universi orbis. Similiter apostolorum concilium Hierosolymis congregatum viginti circiter post Christi mortem annis omnes fideles coercet omnibusque easdem leges praescribit.⁷ Nullum ergo vestigium ecclesiae bipartitae apparet tempore apostolorum. Ex quo merito concludimus Christum unicam tantum ecclesiam instituisse.

1. Verbis scriptores priorum saeculorum unicitatem ecclesiae alte extollunt. E. g. Didache: "Recordare, Domine, ecclesiae tuae … et collige eam a quatuor ventis sanctificatam in regnum tuum, quod ei parasti."¹ Clemens alexandrinus: "Cum unus sit Deus et unus Dominus, propterea etiam id, quod est summe venerabile, et ex eo, quod sit unicum, laudatur, ut quod sit imitatio principii, quod est unum. In unius ergo naturae sortem cooptatur ecclesia, quae est una, quam conantur haereses in multas discindere."² Cyprianus: "Deus unus est, et Christus unus, et una ecclesia, et cathedra una super Petrum Domini voce fundata."³ Alii patres ecclesiam praedicant unam matrem⁴ unam columbam Christi,⁵ unam sponsam Christi,⁶ unum Dei templum.⁷

2. Factis revera primorum temporum christiani nonnisi unam Christi ecclesiam agnoscunt. Dissidentes ab unione ecclesiae catholicae numquam ut ecclesiae considerabantur, sed ut sectae extra ecclesiam. Multae erant sectae, una ecclesia. Immo, neque etiam sectae ipsae iactabant plures esse ecclesias Christi, sed unaquaeque earum propugnabat se esse unicam Christi ecclesiam.

Ergo testimonio Christi ipsius, apostolorum Christi et antiquitatis christianae plenissime constat Christum nonnisi singularem ecclesiam instituisse. Quaecumque demum est vera Christi ecclesia, certum est nonnisi unicam Christo originem debere, extra quam nulla alia iure divino existat. Hinc nefas est loqui de ecclesiis sororibus vel simpliciter de pluribus ecclesiis, quae licet ab invicem sint divisae, tamen omnes mereantur nomen ecclesiae Christi.