Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Apostolicitas generatim in eo est, ut ecclesia omnium temporum una et eadem maneat cum ecclesia apostolorum. Haec identitas attinet tum ad originem, tum ad successionem, tum ad doctrinam. Apostolicitas doctrinae vero, quamvis sit proprietas ecclesiae, tamen non est eiusdem nota, cum ecclesia non per doctrinam, sed doctrina per ecclesiam innotescat.¹ Apostolicitas autem originis et successionis proprietas simul et nota ecclesiae verae est.

De hac duplici proinde apostolicitate loquimur.

Originem apostolicam ea habet ecclesia, quae per apostolos fundata est. Quod quidem non impedit, quominus illa ecclesia ut societas universalis christifidelium contineat plurimas ecclesias singulares, quae nuper ortae sunt. Immo ecclesiae singulares primitus fundari potuerunt vel immediate ab aliquo apostolorum vel mediate per discipulum aut successorem apostolorum. Dummodo ergo omnes et singulae partes ecclesiae immediate vel mediate cum apostolis cohaereant, tota ecclesia merito vocatur origine apostolica. Iam ostendenda sunt necessitas et criterium originis apostolicae.

1. Necessitas originis apostolicae ecclesiae Christi enucleata probatione non indiget. Quamvis enim Christus proprius auctor ecclesiae sit, tamen per apostolos eam fundavit, apostolos primos eiusdem magistros et rectores posuit, apostolis eam post discessum suum e terris propagandam et curandam commisit. Ergo ecclesia Christi non est, quae origine non est apostolica. Unde et Paulus christifideles superaedificatos dicit "super fundamentum apostolorum",¹ et Ioannes evangelista ecclesiam describit civitatem habentem "fundamenta duodecim, et in ipsis duodecim nomina duodecim apostolorum Agni".² Similiter Tertullianus: "Apostoli … ecclesias apud unamquamque civitatem condiderunt, a quibus traducem fidei et semina doctrinae ceterae exinde ecclesiae mutuatae sunt et quotidie mutuantur, ut ecclesiae fiant. Ac per hoc et ipsae apostolicae deputabuntur, ut suboles apostolicarum ecclesiarum. Omne genus ad originem suam censeatur necesse est. Itaque tot ac tantae ecclesiae una est illa ab apostolis prima, ex qua omnes. Sic omnes primae et omnes apostolicae, dum una omnes probant unitatem."³ Item s. Hieronymus monet, "esse in illa ecclesia permanendum, quae ab apostolis fundata usque ad diem hanc durat".⁴ Dein addit: "Ex hoc ipso, quod postea [haeretici] instituti sunt, eos se esse indicant, quos futuros apostolus pronuntiavit", nempe seductores. Igitur ecclesia vera necessario origine apostolica est. Sed quaeritur, quonam criterio ecclesiam apostolicam a non apostolicis primo aspectu discernere liceat.

2. Criterium originis apostolicae est coniunctio cum beato Petro eiusque successore. Etenim Christus totam ecclesiam super Petrum eiusque in primatu successores aedificavit tamquam super fundamentum, quo omnes omnium temporum ecclesiae singulares firmitatem accipiunt et unitatem. Unde iam apostoli ecclesias singulares, quas ipsi immediate fundabant, centro petrino aggregare atque capiti totius ecclesiae inserere debuerunt. A fortiore ecclesiae singulares illae, quae per discipulos et successores apostolorum cursu temporis undique conditae sunt, cum Petro eiusque successoribus intime coniunctae manere debent. Igitur ecclesiae, quae sedi primatiali organice unitae non sunt, non fulgent apostolicitate originis, etiamsi nomen apostoli alicuius in fronte gerant; ecclesiae vero, quae sedis primatialis communionem colunt, profecto apostolicae sunt, quamvis modo sint exortae. Originem apostolicam tota et sola illa ecclesia universalis habet, cuius caput et centrum est sedes primatialis Petri.

Successione apostolica ea gaudet ecclesia, quam apostoli in suis successoribus continuo regunt, vel cuius pastores serie numquam interrupta et missione legitima apostolis suffecti sunt. Dicitur: serie numquam interrupta, nimirum quia, coniunctione cum apostolis aliquando interrupta, potestas apostolica regendi ecclesiam non amplius reviviscit. Additur: missione legitima, quia occupatio mere materialis sedis pastoralis non sufficit, sed requiritur formalis translatio potestatis apostolicae facta ab eo, qui hanc potestatem habet eamque committere valet. Successionis apostolicae sic intellectae iterum demonstranda sunt necessitas et criterium.

1. Necessitas successionis apostolicae. Legem successionis apostolicae Christus eo ipso tulit, quod munus pastorale apostolis traditum perdurare decrevit in eorum successoribus. Perdurare enim non posse, nisi successione apostolica, patet. Unde apostoli regimen hierarchicum ecclesiarum aliis communicarunt electione et manuum impositione, eandemque legem successionis numquam interruptae et legitimae observandam praescripserunt etiam discipulis suis, uti alibi vidimus.¹ Patres antiquissimi successioni apostolicae semper insistunt eaque tamquam nota verae ecclesiae utuntur contra haereticos. S. Irenaeus hoc sensu scribit: "Iis, qui in ecclesia sunt, presbyteris obaudire oportet, his, qui successionem habent ab apostolis, sicut ostendimus, qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt: reliquos vero, qui absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt, suspectos habere, vel quasi haereticos et malae sententiae, vel quasi scindentes et elatos et sibi placentes … Omnes autem hi deciderunt a veritate."² Tertullianus haereticos compellit: "Edant ergo origines ecclesiarum suarum, evolvant ordinem episcoporum suorum, ita per successionem ab initio decurrentem, ut primus ille episcopus aliquem ex apostolis vel apostolicis viris, qui tamen cum apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo ecclesiae apostolicae census suos deferunt."³ S. Cyprianus pronuntiat: "Novatianus in ecclesia non est, nec episcopus computari potest, qui evangelica et apostolica traditione contempta, nemini succedens, a seipso ortus est."⁴ Successione igitur apostolica pastorum vera ecclesia denotatur. Restat, ut criterium statuamus, ex quo hodie successio apostolica pastorum dignosci valeat.

2. Criterium successionis apostolicae iterum est coniunctio cum Petri successore in sede primatiali. Theoretice quidem duplici via successio apostolica singularum ecclesiarum singularium demonstrari potest, scil. vel enumerando episcopos omnes, qui illis ecclesiis serie numquam interrupta et legitima ab aevo apostolico praefuerunt, vel provocando simpliciter ad successionem apostolicam ecclesiae romanae, cui ceterae ecclesiae organice insertae sunt. Practice tamen hac tantum altera via incedere possumus, uti iam s. Irenaeus ostendit. Agens nempe de apostolicitate doctrinae, discernenda ex apostolica successione, ait: "Traditionem apostolorum in toto mundo manifestatam in omni ecclesia adest perspicere omnibus, qui vera velint videre. Et habemus annumerare eos, qui ab apostolis instituti sunt episcopi et successores eorum usque ad nos … Sed quoniam valde longum est … omnium ecclesiarum enumerare successiones, maximae et antiquissimae et omnibus cognitae, a gloriosissimis duobus apostolis Petro et Paulo Romae fundatae et constitutae ecclesiae eam quam habet ab apostolis traditionem et annuntiatam hominibus fidem per successiones episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes eos, qui quoque modo … praeterquam oportet colligunt. Ad hanc enim ecclesiam propter potiorem principalitatem necesse est omnem convenire ecclesiam, hoc est eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his, qui sunt undique, conservata est ea, quae est ab apostolis traditio… Hac ordinatione et successione ea, quae est ab apostolis in ecclesia traditio et veritatis praeconatio, pervenit usque ad nos. Et est plenissima haec ostensio, unam et eandem vivificatricem fidem esse, quae in ecclesia ab apostolis usque nunc sit conservata et tradita in veritate."⁵

Quodsi iam saeculo secundo Irenaeus ad solius ecclesiae romanae successionem apostolicam provocandum esse duxit, quanto magis saeculo vigesimo? Etenim hodie non solum "valde longum est omnium ecclesiarum enumerare successiones", sed immo hoc prorsus fieri nequit. Nam praeter romanam nulla amplius alia ecclesia fruitur successione immediate apostolica. Unde aliae ecclesiae sola sede romana apostolicae probari possunt.⁶ Successio vero numquam interrupta et legitima episcoporum romanorum ab apostolis usque ad nos historice cognitu facilis est ita, ut ab omnibus concedatur. Cumque ecclesia romana sit centrum et caput omnium ecclesiarum, omnes episcopi, qui a romano successore Petri mittuntur et cum ipso communicant, coniunguntur cum apostolico collegio a Christo instituto. Igitur, cum criterium ultimum tum originis tum successionis apostolicae sit coniunctio cum Petro eiusque successore, simpliciter dicendum est eam ecclesiam esse apostolicam, cuius caput et centrum est sedes Petri. Quare verissime s. Ambrosius: "Ubi Petrus, ibi ecclesia."⁷