Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Primatum Petro promissum et collatum multis factis illustrant tum Christus, tum ipse Petrus, tum reliqui apostoli. Quae facta quamvis singillatim sumpta non omnia sint indicia certa dignitatis primatialis, tamen primatui conveniunt, primatum adornant et sine primatu non explicantur. Haec ergo facta quasi umbra sunt personae primatialis sive tabula, qua imago Petri primatis Mt 16 et Io 21 depicta includitur. Sunt autem facta haec:

1. Christus, seposita promissione et collatione primatus, Petrum pluribus indiciis aliis apostolis praetulit imponendo ei nomen symbolicum, prosequendo eum praecipuo favore et committendo ei munus confirmandi fratres.

a) Petri nomen symbolicum. Christus cum primum Petrum vidit, dixit: "Tu es Simon, filius Ionae: tu vocaberis Cephas."¹ Postea, in electione apostolorum, hoc nomen expresse ei imposuit.² Iam Deus, teste s. Scriptura, numquam nuda et vana nomina imponit, sed potius simul, quod nomine significatur, actu elargitur.³ Significationem vero et vim novi Simonis nominis ipse Dominus interpretatus est de primatu sive fundamento ecclesiae: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam."⁴

b) Petri praecipuus favor. Christus Capharnaum ad domum Petri divertit;⁵ de navicula Petri docet;⁶ Petrum iubet secum ambulare super aquas;⁷ Petro soli post piscationem miraculosam dicit: "Noli timere, ex hoc iam homines eris capiens;"⁸ didrachmam, quam exactores ab omnibus apostolis petierant, Christus pro se et Petro solis solvit,⁹ ita ut reliqui discipuli statim suspicati sint Petrum in locum superiorem, in ipsum scil. Magistri vicariatum fore instituendum;¹⁰ Petri pedes primo lavat;¹¹ resurrectionem suam Petro specialiter nuntiandam curat;¹² Petro ante alios Christus redivivus apparet.¹³ Itaque Christus Petrum ceteris apostolis multifariam praetulit.

c) Petri munus confirmandi fratres. Ante passionem Dominus Petro dicit: "Simon, Simon, ecce satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos."¹⁴ Petrus fratres (i. e. apostolos et a fortiore ceteros discipulos) vehementissime tentatos et labefactatos in fide confirmare iubetur. Huic muneri explendo Petrus egregie aptus erit, si erit totius ecclesiae et ipsorum apostolorum caput, Christi in terris vicarius. Destitutus vero auctoritate hac primatiali, ineptus erit illi muneri. Si aliis apostolis Petrus non posset praecipere, nec alii tenerentur Petro obedire, inefficax esset interventio Petri.

Christus igitur oeconomia tam speciali erga Petrum usus est, ut praeeminentiam sive primatum apostoli praeclare illustraret.

2. Petrus ipse Christo vixdum ad Patrem reverso ducem summum ceterorum se praebuit, prout adiuncta temporis illius primitivi ferebant. Post Christi ascensionem Petrus solus necessitatem eligendi novi apostoli (loco Iudae praevaricatoris) docet totumque electionis negotium dirigit ceteris assentientibus et obedientibus.¹⁵ Die pentecostes Petrus solus prae ceteris et pro ceteris tacentibus praedicat et credentes ecclesiae apponit.¹⁶ Primitias etiam gentium visione divina instructus prae reliquis apostolis in coetum christianum assumit.¹⁷ In operandis miraculis Petrus primus est, et solus apostolos coram synedrio tuetur,¹⁸ sicut nimirum praepositus non tantum pro se, sed etiam pro subditis dicere suevit. Petrus prae reliquis apostolis partes iudicis agit de Simone mago,¹⁹ de Anania et Saphira, Deo ipso iudicium miraculose comprobante.²⁰ Petrus universas ecclesias Iudaeae, Samariae et Galilaeae visitat, eas etiam, quas non ipse fundaverat.²¹ Concilii hierosolymitani praesidem agens Petrus primus sententiam profert, i. e. quaestionem de legalibus ita definit, ut alii, sublata omni controversia, assentiant.²²

Quibus consideratis patet Petrum omnibus iis modis et mediis primatum exercuisse, quibus exerceri tunc potuit, cum propter primitivum statum ecclesiae et propter extraordinaria apostolorum dona usus amplior iurium primatialium nec necessarius nec opportunus erat. Non solum autem Petrus primas partes sibi vindicavit, sed etiam:

3. Discipuli alii primas partes ei attribuerunt tum loquendo tum agendi ratione.

a) Discipulorum de Petro loquendi ratio. Quotiescumque in Evangeliis, in Actibus et in Epistulis Petrus cum aliis apostolis memoratur, singulariter ipse praefertur.

Si omnes apostoli nominatim recensentur, Petrus omnium primus est. In omnibus catalogis apostolorum sicut Iudas Iscariotes ultimus, ita Petrus ordine primus ponitur, cum ceterorum nomina locum continuo mutent.²³ Immo Petrus significanter dignitate primus vocatur: "Primus (πρῶτος) Simon, qui dicitur Petrus, et Andreas frater eius, Iacobus Zebedaei …"²⁴

"Primus" non est adiectum numerale, quia alii non audiunt "secundus, tertius, quartus", sed est appositum praeeminentiae, quod secundum usum loquendi Novi Testamenti significat: praepositum, principem, primatem.²⁵ Itaque Petrus a discipulis hagiographis princeps apostolorum vocatur, quia Christo vivente primatui destinatus erat, Christo vero ad Patrem reverso et scribentibus evangelistis primatu actu potiebatur.

Sed et si nonnulli tantum apostoli nominatim recensentur Petro praesente, ipse constanter primo loco apparet. Ita "Simonem, qui vocatur Petrus, et Andream fratrem eius;"²⁶ "Petrum et Iacobum et Ioannem;"²⁷ "Petrum et Ioannem,"²⁸ "Simon Petrus et Thomas, qui dicitur Didymus, et Nathanael... et filii Zebedaei et alii ex discipulis eius duo."²⁹ Ratio huius praelationis nonnisi praecipua dignitas Petri esse potest, cum Petrus neque aetate neque vocatione primus sit.³⁰ Confirmatur ex eo, quod, si plures recensentur gradatim a minore ad maiorem ascendendo, Petrus summo loco ponitur, immediate ante Christum, ut inde discamus Petrum omnibus antecellere discipulis, solo autem Christo inferiorem esse.³¹

Denique si tectis omnium nominibus apostoli in globo citantur, Petrus tamen solus diserte nominari solet adhibitis his locutionibus: "Simon et qui cum illo erant;"³² "Petrus et qui cum illo erant;"³³ "Petrus cum undecim;"³⁴ "Petrus et apostoli."³⁵ Eodem autem modo Iesus cum discipulis suis scribitur, ut appareat eum fuisse discipulorum dominum et caput.³⁶ Ergo haec de Petro loquendi ratio monet ipsum apostolorum principem et Christi vicarium agnitum fuisse.

b) Discipulorum cum Petro agendi ratio. Quamvis apostolatu omnes aequarentur, incluso quoque Petro, tamen pastoratu sive iurisdictione hierarchica maiorem fuisse Petrum omnes discipuli atque ipse etiam Paulus actu monstrant. Discipuli omnes et cum eis tota ecclesia primitiva tacite subeunt primatum factis, uti iam pervidimus, per Petrum exercitum. Explicite primatum petrinum agnoscunt, cum in electione Matthiae apostoli et in concilio hierosolymitano praesidente Petro et sententiam promente cuncti assentiant et obediant; cum gentiles Petro decernente in sinum ecclesiae admittant; cum tota ecclesia pro Petro capto orationem communem fundant;³⁷ cum Actuum capitibus duodecim prioribus, ubi ecclesiae universalis historia prima describitur, solius fere Petri gesta memorentur, aliorum autem apostolorum facta brevissime tantum tangantur.

Paulus singillatim Petrum agnoscit omnium primatem. Etsi a Deo ipso edoctus doctor gentium, neque a Petro aut quocumque apostolo docendus esset, tamen ad Petrum honorandum Hierosolymam proficiscendum duxit: "Neque veni Ierosolymam ad antecessores meos apostolos, sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres veni Ierosolymam videre (ἱστορῆσαι) Petrum et mansi apud eum diebus quindecim. Alium autem apostolorum vidi neminem, nisi Iacobum, fratrem Domini."³⁸ Petrus tantae auctoritatis erat, ut, neglectis ceteris apostolis, ad eum solum videndum Paulus iter institueret. Immo non tantum ad videndum eum, quia "non dixit ἰδεῖν Πέτρον, sed ἱστορῆσαι Πέτρον, quomodo loqui solent, qui magnas splendidasque urbes invisunt cognoscendi gratia."³⁹

Exinde iam praesumendum est Paulum non negare primatum petrinum, dum in eadem epistula, paucis versibus interpositis, scribit se Petro iudaizanti in faciem restitisse⁴⁰ necnon affirmat se Petro aequalem esse apostolatu.⁴¹

Iurisdictioni primatiali non obstabat, quominus Paulus Cephae iudaizanti in faciem resisteret. Nam interdum inferior superiorem debita cum reverentia corrigere non solum potest, sed et debet, maxime si agitur de praecavendo scandalo. Atqui incauta conversatio Petri cum iudaizantibus, observata lege mosaica ciborum, conversioni gentilium scandalo erat. Ergo Petrus revera redarguendus fuit et quidem aptissime per apostolum gentium.

Item iurisdictioni primatiali non obstabat, quominus Paulus affirmaret se Petro aequalem esse apostolatu. Nam licet potestate pastoratus excelleret Petrus, tamen non privilegio apostolatus, quo Paulus aeque ac Petrus divinitus auctus fuerat. Immo, si attenditur exercitium apostolatus sive praedicationis, Paulus non solum Petro, sed et omnibus aliis apostolis praestabat,⁴² ita quidem, ut apostolus per excellentiam vocari mereatur et princeps in apostolatu. Petro praedicatione tanto maior erat Paulus, quanto minor illo erat iurisdictione.⁴³ Solo hoc respectu et facta hac distinctione ambo sunt principes apostolorum et ecclesiae secundum versum Venantii Fortunati:⁴⁴ "Princeps clave Petrus, primus quoque dogmate Paulus."