Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Ecclesia non dicitur neque corpus Christi physicum neque morale, sed mysticum. Non dicitur corpus Christi physicum; etenim corpus Christi physicum in sinu Virginis Mariae formatum, in cruce passum et e sepulcro redivivum, carne et ossibus constat, sicut aliorum hominum corpora. Ecclesia tamen neque dicitur corpus Christi mere morale, quia Christus caput ecclesiae est non eo tantum sensu, quo praesides aliarum societatum sunt caput corporis moralis. Potius Christus modo mysteriis pleno eamdem vim organico-supernaturalem exercet in ecclesiam ac caput humanum naturale in organismum humanum. Unde ecclesia est corpus Christi mysticum, cuius caput Christus, cuiusque membra sunt christifideles. Thesis constat:

1. Ex Scriptura sacra. Transeundo ea verba, quibus tum Christus tum apostoli de ecclesia loquentes implicite semper fere edicunt thesim nostram, notamus doctrinam explicitam sancti Pauli sic enuntiatam:

1 Cor 6, 13. 15. 17: "Corpus ... Domino et Dominus corpori ... Nescitis, quoniam corpora vestra membra sunt Christi? ... Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est." A. V.: Corpus nostrum capiti Christo, caput vero Christus corpori nostro. Non ergo anima nostra tantum, sed etiam corpora nostra Christo inseruntur ut membra. Si autem Christo capiti tamquam membra ipsius adhaeremus, unius quoque spiritus sive vitae sumus cum Christo.

1 Cor 12, 12-14. 20. 27: "Sicut enim corpus unum est et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt: ita et Christus [scil. mysticus]. Etenim in uno Spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus, sive iudaei sive gentiles, sive servi sive liberi: et omnes in uno Spiritu potati sumus. Nam et corpus non est unum membrum, sed multa ... Multa quidem membra, unum autem corpus ... Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro." A. V.: Sicut corpus humanum, ita et Christus, i. e. Christus mysticus sive ecclesia. Multa membra unum corpus humanum constituunt, quia eodem spiritu informantur. Ita etiam christifideles singuli singula membra sunt Christi, simul autem sumpti efficiunt unum corpus Christi, quia eodem Spiritu Sancto imbuuntur.¹

Eph 4, 11-13, 15-16: "Et ipse [Christus] dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ... in aedificationem corporis Christi: donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi ... Crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus: ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri, augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate." Hoc est: Christus officia et munera varia instituit, ut ecclesia, quae est corpus Christi, aedificetur et viro perfecto Christo magis magisque similis fiat. Crescamus ergo ad exemplar capitis et vi coniunctionis cum capite Christo, qui totum corpus coniungit et colligit, quique mediantibus quasi articulis sive canalibus subministrat ("per omnem iuncturam subministrationis") vim singulis membris convenientem ("secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri"), ita quidem, ut totum corpus Domini caritate augeatur.

Col 1, 18. 24: "Et ipse est caput corporis ecclesiae, qui est principium, primogenitus ex mortuis: ut sit in omnibus primatum tenens ... Qui nunc gaudeo in passionibus pro vobis, et adimpleo ea, quae desunt passionum Christi, in carne mea pro corpore eius, quod est ecclesia."

2. Ex sanctis patribus innumera testimonia afferri possent, e quibus haec pauca seligimus (alia adiecturi in consectariis): S. Ignatius: "Per crucem Christus in passione sua invitat vos, qui estis membra eius. Non potest ergo caput seorsum nasci sine membris, unionem promittente Deo, qui ipse est unio."² S. Irenaeus ecclesiam appellat "magnum et gloriosum corpus Christi"³ S. Gregorius naz.: "Omnes enim corpus unum in Christo sumus, singuli autem Christi, atque alii aliorum membra. Alii enim dominantur et praesunt: alii parent et reguntur. Et quamvis non eadem sit utrorumque actio, siquidem imperare, et imperio regi, non est idem, fiunt tamen utraque unum in unum Christum, ab eodem Spiritu constructa et compacta."⁴ S. Augustinus: "Totus Christus caput et corpus. Caput ille salvator corporis, qui iam ascendit in caelum; corpus autem ecclesia, quae laborat in terra. Hoc autem corpus nisi connexione caritatis adhaereret capiti suo, ut unus feret ex capite et corpore, non de caelo quendam persecutorem corripiens diceret: 'Saule, Saule, quid me persequeris' (Act 9, 4) ... Quid membra mea? caput pro membris clamabat, et membra in se caput transfigurabat,"⁵ S. Gregorius M.: "Unum quippe corpus est tota sancta universalis ecclesia, sub Christo Iesu, suo videlicet capite, constituta."⁶ S. Io. Chrysostomus: "Per multa exempla nos unit. Animadverte autem: Ipse est caput, nos autem corpus; inter caput et corpus non potest ullum esse interstitium; ipse est fundamentum, nos aedificium; ipse vitis, nos palmites; ipse sponsus, nos sponsa; ipse pastor, nos oves; ipse via, nos qui ingredimur; rursus nos templum, ipse inhabitator; ipse primogenitus, nos fratres; ipse heres, nos coheredes; ipse vita, nos viventes; ipse resurrectio, nos resurgentes; ipse lux, nos illuminati. Haec omnia unitatem manifestant, nec sinunt aliquid vacuum esse intermedium, ne minimum quidem."⁷