Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Hierarchia (ἱερὰ ἀρχή) etymologice est sacer principatus sive sacrum imperium. Proinde abstracte (obiective) designat ipsam potestatem sacram, concrete (subiective) vero coetum personarum, quae potestatem sacram detinent et exercent.

Pro potestate duplici duplex distinguitur hierarchia. Altera potestas respicit regimen publicum ecclesiae, altera sanctificationem privatam singulorum membrorum. Illa vocatur potestas iurisdictionis atque confertur simplici iniunctione sive missione; ista vocatur potestas ordinis, quia ordinatione quadam sive consecratione sacramentali confertur.¹ A nonnullis potestas hierarchica triplex dividitur: potestas ordinis (ministerii), regiminis (imperii) et magisterii, dum secundum communiorem divisionem potestas magisterii sub iurisdictionis sive regiminis potestate comprehenditur, uti alio loco² ostendemus. In nostra dissertatione, licet per concomitantiam interdum etiam sermo sit de magisterio et de ministerio ecclesiae, per se et essentialiter agitur de ecclesiae imperio sive de potestate iurisdictionis stricte sumptae. De magisterio tractabitur specialiter in secunda parte demonstrationis catholicae; de ministerio vero in theologia dogmatica et morali.

Unde quaeritur, utrum Christus potestatem regendae ecclesiae concesserit tali coetui restricto personarum sacrarum, an illam potestatem dederit toti coetui populi christiani. Si prius, ecclesia est societas hierarchica sive inaequalis; si posterius, ecclesia est societas democratica sive aequalis. Illud catholici, istud plures haereses tenere, historia et status quaestionis edocent.

1°. Historia quaestionis. Saeculo XIV Marsilius patavinus cum Ioanne de Ianduno in libro "Defensor pacis" contendit omnem iurisdictionem ecclesiasticam residere in populo christiano, populumque christianum vel immediate vel mediante vicario suo, imperatore nempe, iurisdictionem transferre in praepositos ecclesiasticos. Hanc sententiam Ioannes XXII (a. 1327) ut haereticam damnavit.³

Saeculo XVI reformatores errorem Marsilii recoxerunt. Lutherus in libro "De abroganda missa privata" praetendit christianum populum esse simplicem, in quo prorsus nulla differentia personarum, "nullus clericus, nullus laicus, nullus unctus, nullus rasus, nullus monachus" esse debeat. Calvinus etiam⁴ et alii protestantes omnes, exceptis anglicanis, propugnaverunt cunctos christianos esse sacerdotes, praepositos autem ecclesiae non Christi institutione, sed populi electione et deputatione auctoritatem obtinere. Quem errorem hisce explosit concilium tridentinum: "Quod si quis omnes christianos promiscue novi testamenti sacerdotes esse, aut omnes pari inter se potestate spirituali praeditos affirmet, nihil aliud facere videtur, quam ecclesiasticam hierarchiam, quae est ut castrorum acies ordinata, confundere ... Si quis dixerit, in ecclesia catholica non esse hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis, presbyteris et ministris, anathema sit."⁵ Saeculo XVII, plaudentibus febronianis, iansenistis, gallicanis et iosephinistis, synodus pistoriensis eundem fere errorem iteravit asseverans sacram potestatem immediate traditam esse toti fidelium communitati, hinc vero derivari in ministros ecclesiae, qui eam exerceant nomine et vice populi. Quam sententiam Pius VI (a. 1794) aliique summi pontifices reiecerunt.⁶ Saeculo XIX denique rationalistae moderni iactarunt⁷ totam hierarchiam humana institutione et naturali progressu rei christianae ortam esse.

Ab initio asseclas Christi solo communi quodam divino impetu iunctos solisque doctoribus et prophetis charismaticis inflammatos esse. Refrigerato demum primo fervore auctoque numero fidelium, necessitatem ursisse munerum publicorum, quibus ecclesia administraretur. Itaque sensim sensimque contra voluntatem et ordinationem Christi introducta esse munia et officia episcoporum, presbyterorum et diaconorum. Ex hoc summario historico intelligitur iam plene:

2°. Status quaestionis. Repugnantibus acatholicis (exceptis protestantibus anglicanis et "orthodoxis" orientalibus) fides catholica non admittit ecclesiam esse societatem democraticam sive aequalem, cuius scilicet membra omnia habeant eadem officia,⁸ sed ecclesiam concipit societatem hierarchicam sive inaequalem, in qua ex institutione divina alii sint praepositi, alii subditi, alii auctoritate docentes et praecipientes, alii ex obligatione audientes et obedientes.⁹ Illi vocabulo usitatiore etiam vocantur clerus,¹⁰ isti laici.¹¹ Divisio ergo in clerum et laicos sive populum est originis divinae. Christus ipse hierarchiam constituit, quae, in collegio apostolorum incepta et tempore apostolico plene ordinata ("organisata"), usque ad finem mundi est duratura. Veritas huius doctrinae catholicae constat e testimoniis evangelicis, apostolicis et patristicis.

Testibus evangeliis Iesus Christus potestatem hierarchicam apostolis primum significavit, postea promisit, denique contulit.

1. Iesus Christus potestatem hierarchicam apostolis primum significavit. Ab ineunte iam vita sua publica e discipulis suis elegit duodecim, quos et apostolos, i. e. legatos vocavit. Eos misit ad praedicandum eisque dedit potestatem patrandi miracula, quibus legationem suam divinam probarent. "Ambulans autem Iesus iuxta mare Galilaeae, vidit duos fratres, Simonem, qui vocatur Petrus, et Andream fratrem eius, mittentes rete in mare, et ait illis: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum."¹ "Vocavit ad se, quos voluit ipse, et venerunt ad eum, et fecit, ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicare."² "Factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei. Et cum dies factus esset, vocavit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis, quos et apostolos nominavit."³ "Convocatis autem duodecim apostolis, dedit illis virtutem et potestatem super omnia daemonia, et ut languores curarent. Et misit illos praedicare regnum Dei et sanare infirmos."⁴

Apostolis iunxit "et alios septuaginta duos, et misit illos binos ante faciem suam in omnem civitatem et locum, quo erat ipse venturus".⁵ Dum autem hos septuaginta duos adhibet praecursores et "operarios" auxiliares,⁶ duodecim⁷ apostolos continuo secum retinuit. Eos modo speciali educavit,⁸ aperte exponens parabolas, quas turba non capiebat: "Quia vobis datum est nosse mysteria regni caelorum; illis autem non est datum."⁹ Eis amplas instructiones dedit de munere apostolico recte obeundo.¹⁰ Hoc agendi modo Christus sat clare innuit apostolos potestate hierarchica functum iri erga ceteros fideles. Revera:

2. Iesus Christus potestatem hierarchicam apostolis postea promisit verbis: "Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus eris fratrem tuum; si autem te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit eos: 'dic ecclesiae; si autem ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in caelo; et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo.'"¹¹ Haec verba potestatem hierarchicam apostolis datum iri implicite supponunt et explicite edicunt.

Hierarchiam apostolis datum iri implicite supponunt verba priora, quae agunt de correctione rei. Reus, post privatam correptionem incorrigibilis, denuntiandus est ecclesiae. Quam si non audierit, a coetu christifidelium est excommunicandus, sicuti ethnici et publicani a synagoga, coetu scil. religioso iudaeorum, exclusi erant. Ita loquendo Salvator certo supponit ecclesiae competere summam potestatem hierarchicam iudicandi, coercendi, puniendi fideles. Atqui ecclesiae nomine non designari fidelium multitudinem, sed praesides ecclesiasticos ac proxime apostolos patet ex eo, quod Christus statim cum pondere alloquitur apostolos: "Amen dico vobis ..."

Hierarchiam apostolis datum iri explicite edicunt verba posteriora, quae sunt de iure ligandi et solvendi. His verbis apostolis promittitur auctoritas intra nullos fines contenta ("quaecumque alligaveritis ... quaecumque solveritis") et divina ("erunt ligata ... erunt soluta et in caelo") ligandi et solvendi. Atqui ligare et solvere in ore Christi idem sunt ac potestatem spiritualem exercere. Etenim patet apostolos non iuberi, ut vinculis physicis alligent vel solvant corpora, sed ut vinculis moralibus alligent vel solvant animas, docendo fidem, proponendo leges, remittendo vel retinendo peccata.¹² Ergo citatis verbis Christus apostolis illimitatam et divinam auctoritatem docendi, regendi et sanctificandi fideles promisit, i. e. promisit eis hierarchicam potestatem stricte sumptam.

3. Iesus Christus potestatem hierarchicam apostolis demum contulit tum post resurrectionem tum ante ascensionem. Post resurrectionem apparens apostolorum collegio dixit: "Sicut misit me Pater, et ego mitto vos ... Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt."¹³ Sicut Christus missus est cum plena auctoritate Patris ad homines docendos, sanctificandos et regendos, ita apostoli mittuntur cum plena auctoritate Filii. Immo similitudo auctoritatis Christi et apostolorum tam perfecta est, ut Salvatoris instar apostoli polleant potestate illa maxime divina dimittendi et retinendi peccata.¹⁴

Ante ascensionem Christus apostolos eosque solos iterum allocutus est dicens: "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra: euntes ergo docete omnes gentes: baptizantes eos (μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτούς) in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti: docentes eos servare omnia (διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα), quaecumque mandavi vobis: et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi."¹⁵ Provocans ad plenitudinem divinae suae potestatis Christus apostolos in mundum mittit, ut qua magistri doceant (μαθητεύσατε) et discipulos faciant (διδάσκοντες) omnes populos. Utque et ipsi individualiter et per successores suos hoc magisterio, ministerio et imperio sacro rite perfungi valeant, Christus se praeesse et assistere hierarchiae ecclesiasticae pollicetur omne tempus usque ad finem mundi.¹⁶

Discipulos verba Domini ita intellexisse probant:

Apostoli hierarchiam divinitus acceptam factis exercent, verbis asserunt aliisque hominibus communicant.

1. Apostoli hierarchiam divinitus acceptam factis exercent tum collegialiter tum individualiter. Collegialiter statim post pentecosten agunt tamquam praesides ecclesiae. Imprimis ipsum collegium apostolicum complentes, in locum Iudae proditoris, Deo auspice, Matthiam eligunt "accipere locum ministerii huius et apostolatus".¹ Continuo religionem christianam praedicant, credentes baptismo tingunt ecclesiaeque in dies crescenti praesunt.² Aucto conversorum gentilium numero iudaeo-christiani quidam legem mosaicam omnibus imponere tentaverunt. Controversiam inde natam apostoli in concilio hierosolymitano auctoritative dirimunt decretumque peremptorium cunctis fidelibus observandum praescribunt.³ Individualiter etiam singuli quique apostolorum principatu sacro funguntur. Petrus praedicando et baptizando coetum christifidelium constanter auget⁴ et pertransiens "universos" visitat.⁵ Paulus magnam partem imperii romani peragrans ubique ecclesias fundat et gubernat, dando varia praecepta,⁶ convellendo abusus,⁷ excommunicando indignos.⁸ Uno verbo apostoli et collegialiter et individualiter agunt tamquam auctoritatem hierarchicam in fideles habentes.

2. Apostoli hierarchiam divinitus acceptam verbis asserunt. Decretum disciplinare collegii apostolici exorditur: "Visum est Spiritui Sancto et nobis ..."⁹ Quibus verbis divinam originem et auctoritatem hierarchiae proclamant. Petrus semet nominat "apostolum Iesu Christi".¹⁰ Paulus multoties insistit se apostolum Iesu Christi esse secundum voluntatem Dei,¹¹ non ab hominibus, sed per Iesum Christum et Deum Patrem electum.¹² Pro Christo legatione fungitur;¹³ non loquitur in persuasibilibus humanae sapientiae verbis,¹⁴ sed nomine et virtute Dei; quod ipse praecipit, Dominus praecipit;¹⁵ quae scribit, Domini sunt mandata;¹⁶ quae operatur, Christus efficit;¹⁷ potestatem, qua utitur, a Deo accepit.¹⁸ Idemque dicit de omnibus ministris ecclesiae: "Ipse (Christus) dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi."¹⁹ Unde concludit: "Sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei."²⁰

3. Apostoli hierarchiam divinitus acceptam aliis communicant constituentes per singulas ecclesias clerum localem eique tradentes propriam auctoritatem. Auctoritatem supremam in ecclesiis apostoli sibi quidem reservant eamque vel ipsimet immediate²¹ vel mediate per vicarios suos²² exercent. Tamen per omnes ecclesias constituunt clerum localem sive collegium presbyterorum, qui simul cum apostolis vel etiam vice apostolorum greges fidelium pascerent.²³ Hierosolymis primis iam diebus eliguntur diaconi²⁴ et mox (saltem post persecutionem herodianam circa annum 46) presbyteri sive seniores,²⁵ ut ducibus apostolis ecclesiam illam primitivam regerent.²⁶ Philippis praeerant episcopi et diaconi.²⁷ Ephesi inveniebatur collegium presbyterorum²⁸ sive episcoporum.²⁹ "Per singulas ecclesias" in suo primo itinere fundatas Paulus "presbyteros" statuebat.³⁰ Etiam in ecclesiis iudaeo-christianis primi temporis affuisse presbyteros Petrus et Iacobus testantur. Petrus: "Seniores (presbyteri), pascite, qui in vobis est, gregem Dei;"³¹ Iacobus: "Infirmatur quis in vobis, inducat presbyteros ecclesiae."³² Ubique demum ut praesto esset clerus, apostoli insuper discipulos suos iubent omnibus in civitatibus presbyteros instituere. Ita Tito Paulus scribit: "Reliqui te Cretae, ut ... constituas per civitates presbyteros",³³ episcopos nempe³⁴ et diaconos,³⁵ quorum qualitates doctor gentium delineat.

Itaque apostoli omnibus ecclesiis praefecerunt hierarchas locales et stabiles, qui vel presbyteri simpliciter vel expresse episcopi, presbyteri et diaconi vocantur.³⁶

Clerici autem sic constituti non populi mandato, sed impositione manuum apostolorum eorumque discipulorum auctoritatem hierarchicam recipiunt. Impositione manuum iam in vetere testamento conferebantur iura, privilegia et officia imponenti propria.³⁷ Eodem modo presbyteris novi testamenti potestas ordinis et iurisdictionis traditur per impositionem manuum apostolorum eorumque sucessorum.³⁸ Ita ordinandos iam primos septem viros "constituerunt ante conspectum apostolorum, et orantes imposuerunt eis manus".³⁹ Paulum et Barnabam ordinaverunt "ieiunantes et orantes imponentesque eis manus … Et ipsi quidem missi a Spiritu Sancto abierunt".⁴⁰ Paulus iterum et Barnabas "manus imponentes constituerunt per singulas ecclesias presbyteros".⁴¹ Eos autem, quibus manus imposuerat, Paulus affatur: "Attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit episcopos regere ecclesiam Dei".⁴² Timotheum Paulus monet: "Noli negligere gratiam, quae in te est, quae data est tibi … cum impositione manuum presbyterii … Admoneo te, ut resuscites gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum".⁴³

"Manus cito nemini [presbytero ordinando] imposueris".⁴⁴

Apostoli igitur, a Christo ipso de hac re edocti, non dubitanter intellexerunt ecclesiam e clero et populo, praepositis et subditis omni tempore constare debere seu constitutionem hierarchicam perpetuo stabilitam esse. Unde hierarchiam divinitus acceptam factis exercuerunt, verbis asseruerunt aliisque communicaverunt.

Eodem modo constitutionem hierarchicam ecclesiae ab omnibus christianis aevi iam primitivi conceptam esse conclamant:

Adversarii concedunt hierarchiam ecclesiae saeculo secundo mediante vel saltem ad finem vergente affuisse, antea vero eandem affuisse negant. Unde ad illos plene confutandos nonnisi priscos patres apostolicos evocamus, qui iam saeculo primo labente vel certe saeculo secundo nascente de hierarchia scripserunt: auctor nempe Doctrinae duodecim apostolorum, Clemens romanus, Ignatius et Polycarpus.

1. Doctrina duodecim apostolorum (ultimis decenniis saeculi primi conscripta in Syria) postquam mentionem fecit sacrificii eucharistici, pergit: "Constituite¹ igitur vobis episcopos et diaconos dignos Domino, viros mansuetos et argenti non cupidos et veraces et probatos; vobis enim ministrant et ipsi ministerium prophetarum et doctorum. Ne igitur contemnatis eos; ipsi enim sunt honorati inter vos una cum prophetis et doctoribus".² In praecedentibus namque Doctrina iusserat doctores sive "apostolos" itinerantes et prophetas charismaticos suscipiendos et honorandos esse "sicut Dominum",³ cuius evangelium annuntiant et scientiam augent. Iam nunc additur eodem honore prosequendos esse etiam clericos stabiles, scil. episcopos et diaconos, qui non solum officio magistrali doctorum et prophetarum funguntur in ecclesiis, sed etiam munere sacerdotali, quo non pollent doctores et prophetae. Ex quo perspicitur episcopos et diaconos singulis ecclesiis Syriae praefuisse tempore illo apostolis coaevo.

2. Clemens romanus (a. 81-96) Romae ad Corinthios scripsit epistolam, ut coerceret seditionem, quam aliqui potentiores in cognitione et sapientiores in iudicio⁴ moverant contra ecclesiae presbyterium. Quam factionem ingenii contra auctoritatem acriter sic insectatur: "Turpia, fratres, turpia valde auditu sunt et christiana vivendi ratione indigna, quae comperimus: firmissimam et antiquam corinthiorum ecclesiam propter unum aut alterum hominem seditionem movere contra presbyteros".⁵ Hanc pugnam quorumdam fidelium contra presbyterium propterea inauditam et illicitam esse inter christianos, quod hierarchia ecclesiastica divinitus instituta sit et apostolica successione ad praesentes possessores pervenerit: "Apostoli nobis evangelii praedicatores facti sunt a Domino Iesu Christo, Iesus Christus missus est a Deo. Christus igitur a Deo et apostoli a Christo; et factum est utrumque ordinatim ex voluntate Dei. Itaque acceptis mandatis et per resurrectionem Domini nostri Iesu Christi plena certitudine imbuti Deique verbo confirmati, cum certa Spiritus Sancti fiducia egressi sunt annuntiantes regni Dei adventum. Per regiones igitur et urbes verbum praedicantes … constituerunt episcopos et diaconos eorum, qui credituri erant … Et quid mirum eos, quibus in Christo a Deo hoc munus commissum fuit, praedictos constituisse? Itaque qui constituti sunt ab illis [apostolis] vel deinceps ab aliis viris eximiis consentiente universa ecclesia … hos iudicamus munere suo non iuste deiici. Non enim leve erit peccatum nostrum, si eos, qui sancte et sine reprehensione munera [sacrificium] obtulerunt, episcopatu eiicimus".⁶ "Praepositos nostros (τοὺς προηγουμένους ἡμῶν) revereamur … Cuncta ordine debemus facere, quae nos Dominus statutis temporibus peragere iussit. Oblationes scilicet et officia sacra perfici, ubi etiam et a quibus eas celebrari vult, ipse excelsissima voluntate definivit … Summo quippe sacerdoti sua munera tributa sunt, sacerdotibus locus proprius assignatus est, et levitis sua ministeria (διακονίαι) incumbunt. Homo laicus praeceptis laicis constringitur".⁷

"Vos igitur, qui seditionis fundamenta iecistis, in obedientia subditi estote presbyteris et correctionem suscipite in paenitentiam, genua cordium vestrorum flectentes. Discite subiici, deponentes gloriosam et superbam linguae vestrae arrogantiam; melius enim vobis est in grege Christi parvos et bonae famae reperiri, quam nimis splendentes spe illius eiici".⁸

Itaque s. Clemens, apostolorum discipulus et Petri in sede romana successor, docet: 1°. ecclesias tum occidentis, e quo scribit, tum orientis, cui scribit, hierarchice ita constitutas esse, ut praepositis subditi, clericis laici subiecti sint. 2°. Presbyterium ecclesiae amplecti episcopos et diaconos, vel potius, ad exemplar veteris testamenti, episcopos, presbyteros secundi gradus et diaconos. 3°. Istam constitutionem hierarchicam ecclesiae apostolorum tempore iam invaluisse, immo ipsi Christo et Deo originem debere.

3. Ignatius († c. 107), insignis martyr, apostolorum certe discipulus et Petri Antiochiae successor, in epistolis suis fere totus est in urgenda obedientia et obsequio erga hierarchiam ecclesiasticam. Formam autem hierarchiae ita describit, ut componatur episcopo, presbyteris, diaconis. Magnesios adprecatur: "Hortor, ut in concordia Dei omnia peragere studeatis, episcopo praesidente loco Dei et presbyteris loco senatus apostolici, et diaconis mihi suavissimis concreditum habentibus mysterium Iesu Christi … Quemadmodum igitur Dominus sine Patre, ipsi unitus, nihil fecit, neque per seipsum, neque per apostolos: ita neque vos sine episcopo et presbyteris quidquam peragatis … Studete igitur confirmari in doctrinis Domini et apostolorum … cum dignissimo episcopo vestro et digne contexta spirituali corona presbyterii vestri et cum diaconis Deo placentibus".⁹

Trallianos monet: "Cuncti revereantur diaconos ut Iesum Christum, sicut et episcopum, qui est typus Patris, presbyteros autem ut senatum Dei et concilium apostolorum. Sine his ecclesia non vocatur".¹⁰ "A talibus [haereticis] vos custodite. Hoc autem fiet, si nec inflati nec avulsi fueritis a Deo Iesu Christo et episcopo et praeceptis apostolorum. Qui intra altare est, mundus est, qui vero extra altare est, non est mundus; hoc est, qui sine episcopo et presbyterio et diaconis quidpiam agit, is non est mundus in conscientia".¹¹

Philadelphenses iubet unitos esse "cum episcopo et presbyteris eius et diaconis iuxta sententiam Christi designatis, quos secundum propriam voluntatem suam firmavit in stabilitate per sanctum suum spiritum".¹² Iisdemque in memoriam revocat: "Clamavi cum praesens essem, loquebar magna voce, Dei voce: Episcopo obedite et presbyterio et diaconis".¹³

S. Ignatius igitur testatur: 1°. Singulis ecclesiis necessario praeesse hierarchiam constantem episcopo, presbyteris et diaconis. Et quidem 2°. Hanc constitutionem hierarchicam ex apostolorum tempore affuisse; nam gradus hierarchiae memorat non ut novos aut recens invectos, sed vulgatos usuque receptos iam retroactis decenniis apostolicis, quibus suppar erat Ignatius. Immo episcopos, presbyteros et diaconos, ait, "iuxta sententiam Christi designari" et firmari "secundum propriam voluntatem" Christi, ita quidem, ut "sine his ecclesia non vocetur".

4. Polycarpus, martyr (a. 107), statim post mortem Ignatii, amici sui, litteras scripsit ad Philippenses¹⁴ eosdem monens: "Oportet ab his omnibus [cupiditatibus] abstinere, subiici autem presbyteris et diaconis tamquam Deo et Christo".¹⁵ Sed et presbyterium ecclesiae smyrnensis commemorat et seipsum huius ecclesiae episcopum implicite designat sic epistolam suam inscribendo: "Polycarpus et qui cum eo presbyteri ecclesiae Dei, quae peregrinatur Philippis".¹⁶ Illum revera fuisse episcopum smyrnaeorum tum s. Ignatius,¹⁷ tum Martyrium s. Polycarpi,¹⁸ tum Polycrates episcopus ephesinus¹⁹ tradunt. Irenaeus demum testatur se in prima sua aetate novisse Polycarpum ab ipsis apostolis episcopum constitutum.²⁰ Quae si conferantur, patet, teste Polycarpo, apostolorum discipulo, ecclesias ita ordinatas fuisse, ut presbyterio dirigerentur composito ex episcopo, presbyteris secundi gradus et diaconis.

His omnibus consideratis neminem latet falsitas opinionis adversae de origine hierarchiae ecclesiasticae. Hierarchiam inventum et commentum hominum saeculi secundi aerae christianae esse dictitant. Contra patres circa annum centesimum scribentes non solum testantur hierarchiam in ecclesia iam vigentem, sed vigentem antiquitus ex apostolorum et Christi aetate et voluntate. Atque revera apostoli factis exercuerunt, verbis asseruerunt et aliis communicaverunt hierarchiam acceptam a Christo. Christus ipse potestatem hierarchicam apostolis significavit, promisit et contulit. Ergo enormiter errant, qui distinctionem inter clericos et laicos, praepositos et subditos negantes, ecclesiam Christi democratice constitutam fingunt.

Id unum concedendum est organismum hierarchicum Christo et apostolis viventibus paulatim incrementum sumpsisse. Vivente Christo ipse solus hierarcha erat ecclesiae nascentis. Post discessum Domini apostoli summum regimen ecclesiae tenuerunt, electis tamen aliis clericis adiutoribus et successoribus. Mortuis demum apostolis triplex ordo hierarchicus episcoporum, presbyterorum et diaconorum ecclesias administrare continuavit, prout ab apostolis edoctus erat. Unde merito concilium tridentinum pronuntiat "hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis, presbyteris et ministris".²¹ Laici numquam potestatem regendae ecclesiae neque clericis delegarunt neque ipsi possederunt.

Adversarii adducunt quidem antiquam praxim, qua plebs fidelium elegerit clericos. Sed etiamsi populus laicus ius electionis habuisset et exercuisset, nefas esset inde concludere populum etiam munus et potestatem hierarchicam contulisse. Revera potestas hierarchica, uti abunde vidimus, non a fidelibus, sed ab apostolis eorumque delegatis et successoribus collata est.²² Attamen neque ius suffragii sive electionis proprie dictae populo competebat, sed merum iudicium de bona fama et qualitatibus eligendorum aliquoties concedebatur fidelibus. Hoc sensu multitudo fidelium electioni Mathiae et primorum diaconorum interfuit;²³ hoc sensu praepositi ecclesiae corinthiorum "consentiente universa ecclesia" constituti sunt teste Clemente romano.²⁴ Hoc sensu Cyprianus scribit: "Ordinationes sacerdotales nonnisi sub populi assistentis conscientia fieri oportere, ut plebe praesente vel detegantur malorum crimina vel bonorum merita praedicentur et sit ordinatio iusta et legitima, quae omnium suffragio et iudicio fuerit examinata".²⁵ Quemadmodum autem initio rei christianae usus populum in electione clericorum consulendi constans non fuit,²⁶ ita neque posteriore tempore semper et necessario invaluit, ac demum propter abutentis populi culpam aliaque incommoda fere abrogatus est.²⁷