Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Catholicitas vi nominis est universalitas.¹ Ecclesia proinde catholica ea est, quae est "per totum orbem". Licet autem hac denominatione ecclesia catholica quodammodo adumbretur, accuratius tamen est determinanda et demonstranda.

Catholicitatis nota non admittit ecclesiam mere particularem, regionalem sive nationalem, sed eam supponit sensu stricto internationalem sive universalem. Haec autem universalitas convenire debet ecclesiae et iure et facto.

1. Catholicitas iuris requirit, ut ecclesia abhorreat a ditionum nationumque finibus, et quidem essentialiter, virtualiter, formaliter. Essentialiter, i. e. spectatis tota doctrina et indole sua, ecclesia prodat characterem universalem diffundendi se ad omnes populos et partes terrae. Virtualiter perpetuo talem navet operam et efficaciam, qua valeat sese propagare, homines quamplurimos sibi aggregare et ubique terrarum catholicitatem conservare. Formaliter demum, non obstante lata diffusione materiali, ecclesia ubique strictissimam unitatem confessionis et communionis ostendat. Sicut enim vitis non potest dici late diffusa, nisi palmites suos stirpi semper coniunctos extendat, sic ecclesia, materialiter quamvis diffusa, non est catholica, nisi informetur unitate. Ecclesia destituta unitate, non unicam societatem, sed plures vel multas constituit. Catholicitati iuris sic intellectae necessario iungitur:

2. Catholicitas facti, quae consistit in universali ecclesiae diffusione actualiter exsistente. Haec universalitas actualis est tum physica tum moralis. Universalitas physica (absoluta) adest, si ecclesia ita diffunditur, ut nulla omnino regio terrae eam effugiat; universalitas moralis (relativa) adest, si ecclesia spectabilis est in plerisque partibus orbis aliquo tempore cognitis et aditu non interclusis, a. v. si habet "in mundo splendorem quendam universalem, quo possit eius dignitas et maiestas cognosci et ab haereticorum turbis discriminari".¹ Universalitas physica successive tantum aderit eo sensu, ut paulatim inter tempus Christi et ultimum iudicium ecclesia omnibus regionibus et populis aliquando innotescat: "Et praedicabitur hoc evangelium regni in universo orbe (ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ) in testimonium omnibus gentibus (πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν): et tunc veniet consummatio (τὸ τέλος)."² Universalitas moralis vero ecclesiae, ex quo adoleverit,³ semper convenire debet, ut notam catholicitatis ecclesia sibi vindicet. Et quidem requiri semper videtur universalitas moralis non tantum successiva, sed simultanea, qua scil. ecclesia uno eodemque tempore splendet in plerisque mundi partibus.⁴

Ecclesiam Christi sensu determinato catholicam esse demonstrant tum s. Scriptura tum antiquitas christiana.

1. S. Scriptura. "Prope omnis pagina [Scripturae] nihil aliud sonat quam Christum et ecclesiam toto orbe diffusam."¹ Revera:

a) Vetus Testamentum synagogae nationali diserte opponit regnum messianum universale, uti loco suo probavimus.² Textibus ibi laudatis hos addimus, quibus signanter regni messiani catholicitas praedicitur: "Postula a me, et dabo tibi [Christo] gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae."³ "Et dominabitur [Christus] a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum".⁴ "Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda."⁵ Etiam lucidius:

b) Novum Testamentum effert universalitatem ecclesiae. Christus regnum caelorum assimilat "grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in agro suo: quod minimum quidem est omnibus seminibus: cum autem creverit, maius est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres caeli veniant et habitent in ramis eius".⁶ Unde apostolos iubet: "Euntes docete omnes gentes".⁷ "Euntes in mundum universum praedicate evangelium omni creaturae".⁸ "Eritis mihi testes … usque ad ultimum terrae".⁹ Hoc mandatum impletum esse iam Paulus affirmat: "In omnem terram exivit sonus eorum [praeconum evangelii], et in fines orbis terrae verba eorum … (Evangelium) in universo mundo est et fructificat et crescit".¹⁰ Aevo apostolico vix elapso:

2. Antiquitas christiana ecclesiam nomine et re catholicam praedicat.

a) Nomine catholicae ecclesiae christiani iam toto saeculo secundo utebantur testibus s. Ignatio, s. Polycarpo, Fragmento muratoriano.¹¹ Hoc nomen soli verae ecclesiae Christi tribuebatur, e. g. Firmilianus: "Sponsa Christi una est, quae est ecclesia catholica".¹² Nomine hoc veri christiani semetipsos et ecclesiam suam distinguebant a sectis haereticorum. Ita s. Pacianus: "Christianus mihi nomen est, catholicus vero cognomen. Illud me nuncupat, istud ostendit; hoc probor, inde significor."¹³ S. Cyrillus hierosolymitanus catechumenos instruit: "Si quando peregrinatus fueris in civitatibus, ne simpliciter requiras, ubi sit dominicum [τὸ κυριακόν] (nam et ceterae impiorum sectae atque haereses suas ipsorum speluncas dominicorum nomine honestare nituntur), neque ubi sit simpliciter ecclesia, sed ubi sit catholica ecclesia. Hoc enim proprium nomen est huius sanctae et matris omnium nostrum."¹⁴ Idem nomen ipsi haeretici et schismatici soli verae ecclesiae tribuere cogebantur, uti testatur s. Augustinus: "Velint nolint, ipsi quoque haeretici et schismatum alumni, quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, catholicam nihil aliud quam catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur."¹⁵

Igitur vera Christi ecclesia nomine catholicae tamquam nomine proprio ab omnibus vocabatur. Profecto autem catholica vocabatur, quia catholica, i. e. universalis erat et nota catholicitatis ab omnibus sectis distinguebatur. Vere patres saepe repetunt nomen catholicae ecclesiae eo provenire, quod ecclesia: b) Re catholica sit. Iam Martyrium s. Polycarpi mentionem facit "catholicae in toto orbe ecclesiae" et loquitur de "omnibus ubique terrarum sanctae et catholicae ecclesiae paroeciis".¹⁶ Quibus verbis diserte edicit ecclesiam catholicam re et veritate universalem esse. Item de ecclesia catholica legitur in Fragmento muratoriano: "Una tamen per omnem orbem terrae ecclesia diffusa esse dignoscitur."¹⁷ S. Fructuosus martyr († 239) ecclesiam catholicam profitetur "ab oriente usque in occidentem diffusam"¹⁸. S. Cyrillus hieros. scribit: "Catholica … vocatur, eo quod per totum orbem ab extremis terrae finibus ad extremos usque fines diffusa est … Sola est sancta catholica ecclesia, quae per orbem totum indeterminata gaudet potestate."¹⁹ "Ipsa est enim ecclesia catholica"²⁰, inquit Augustinus, "unde καθολικὴ graece appellatur, quod per totum orbem terrarum diffunditur"²¹. Hisce omnibus patres, ipsi Scripturae sacrae inhaerentes, catholicitatem significatione a nobis determinata statuunt notam verae ecclesiae Christi. Ergo coetus christiani, qui iure vel facto non sunt catholici, non merentur vocari ecclesia Christi; coetus vero ille, qui nomine catholicae ecclesiae vocatur et re ubique fere terrarum invenitur, vera Christi ecclesia est.