Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Ex dictis, primatus, vivente Petro, in ecclesia exercitus et agnitus est. Quaeritur autem, utrum, ipso mortuo, interierit etiam praerogativa primatialis, an potius perpetuo perduret in successoribus Petri. Primatum in beato Petro inchoatum perenniter continuari concluditur ex ipsa institutione muneris primatialis, et quidem ex facto, ex verbis et ex fine institutionis.

1. Ex facto, quod Christus primatum instituit. Etenim "regiminis forma monarchica, quam Christus ecclesiae a se institutae contulit, tam diu perseverare dicenda est, donec Christus eandem abroget sive in aliam, aristocraticam aut democraticam, convertat. Nam nemini nisi ecclesiae auctori eiusdem formam in aliam convertere, hinc priorem destruere licet. At Christus nullibi promisit, se eiusdem formam in aliam esse conversurum, nec quidquam egit, quo huiusmodi commutatio futura innuatur. Immo cum ecclesiam a se institutam perennem fore promiserit, simul etiam formam eius monarchicam perennem fore indicavit. Si enim formae monarchicae alia succederet, alia succederet ecclesia, quum mutata regiminis forma essentiali mutetur societas, ut patet, quum, alicubi monarchia in rempublicam conversa, societas civilis nova veteri, respublica monarchiae successisse dicitur."¹

Quo contra adversarii perperam obiiciunt: "Primatus erat praerogativa Petri personalis; ergo morte ipsius exstincta est." Primatus utique erat praerogativa Petri personalis, quatenus erat propria soli Petro, non communis ceteris apostolis; non vero erat praerogativa personalis eo sensu, acsi Petro ut personae privatae concessa fuerit. Immo Petrus ut persona publica, i. e. ut ecclesiae summus pastor primatum accepit. Quod autem munus publicum est sive spectans ad bonum ecclesiae, numquam cessare debuit. Iura, quae princeps acquirit, regno acquiruntur atque principe mortuo regno propria manent. Ita ius primatiale, quod princeps Petrus obtinuit, ecclesiae obtinuit et proinde in ecclesia perenniter duraturum est.² Quod quidem lucidius adhuc patet:

2. Ex verbis, quibus Christus primatum instituit. Verba, quibus Christus primatum promisit et contulit, Petrum non respicere ut personam privatam breviter morituram, sed ut personam in successoribus perpetuo victuram, facile ostenditur.

a) Verba promissionis Petrum constituunt fundamentum ecclesiae indestructibile: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam." Atqui fundamentum tam diu durare debet, quam diu aedificium stabit. Iam vero ecclesiam suam Christus ita fundavit, ut esset perennis; proinde eo ipso non sinit subtrahi eius fundamentum Petro mortuo. Patet a fortiore, quia Christus praedicit ecclesiam perenniter impugnatum, neque tamen umquam a portis inferi destructum iri, quia fundamentum habet Petrum. Itaque eo ipso fundamentum petrinum perenniter est duraturum. Unde Leo M.: "Firmitas fundamenti, cui totius ecclesiae superstruitur altitudo, nulla incumbentis sibi templi mole lacessit. Soliditas enim illius fidei, quae in apostolorum principe est laudata, perpetua est; et sicut permanet quod in Christo credidit, ita permanet quod in Petro Christus instituit . . . Manet ergo dispositio veritatis, et beatus Petrus in accepta fortitudine petrae perseverans, suscepta ecclesiae gubernacula non reliquit."³

Petrus insuper constituitur claviger regni caelorum potestate divina ligandi et solvendi auctus: "Et tibi dabo claves regni caelorum. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum in caelis: et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis." Atqui claviger regni caelorum adesse et munere ligandi et solvendi fungi debet, quam diu durabit ecclesia perennis. Non enim in Petri commodum, sed in ecclesiae utilitatem claves gerit atque ligare et solvere iubetur. Quo sensu Tertullianus: "Memento claves eius [regni caelorum] hic Dominum Petro et per Petrum ecclesiae reliquisse."⁴ Et Augustinus docet claves datas esse Petro ut gerenti personam ecclesiae.⁵

b) Verba collationis Petrum statuunt pastorem supremum ad pascendum gregem universum Christi. Atqui ad gregem Christi pertinent oves et agni omnes sine restrictione temporis, i. e. episcopi et fideles aetatis tum apostolicae tum postapostolicae. Ergo non solum illos, sed et istos pascere debet Petrus, utique in successoribus suis. A. v. si pastoratus primatialis morte Petri cessasset, grex Christi exinde sine pastore esset, i. e. corpus visibile Christi esset sine capite visibili — corpus truncum. Hoc vero absurdum esse per se patet. A fortiore autem thesis elucet:

3. Ex fine, ad quem Christus primatum instituit. Christus Petro primatum contulit ad servandam ecclesiae unitatem. Atqui necessitas servandae ecclesiasticae unitatis perenniter urget. Ergo etiam mortuo principe apostolorum primatus perdurat. Probatur ita:

Maior. Christum Petro primatum contulisse ad servandam unitatem ecclesiae constat tum natura rei implicite, tum voluntate Christi explicite manifestata. Natura sua regimen supremum personae physicae uni concreditum singulariter tendit ad unitatem moralem societatis conservandam. Rationem huius s. Thomas reddit: "Iud . . . quod est per se unum, potest esse causa unitatis convenientius quam multi uniti."⁶ Unde ubicumque unitatem strictissimam promovere voluit auctor naturae, regimen monarchicum delegit: cogita societatem domesticam, cui patremfamilias, necnon veteris testamenti societatem religiosam, cui summum sacerdotem praefecit. Similiter in societatibus civilibus iis etiam, quae democratice constitutae sunt, occasione revolutionis regimen dictatorium instituitur ad unitatem recuperandam. Immo s. Hieronymus scribit: "Etiam muta animalia et ferarum greges ductores sequuntur suos. In apibus principes sunt, grues unam sequuntur ordine litterato. Imperator unus, iudex unus provinciae. Roma ut condita est, duos fratres simul habere reges non potuit, et parricidio dedicatur . . . Singuli ecclesiarum episcopi, singuli archipresbyteri, et omnis ordo ecclesiasticus suis rectoribus nititur."⁷ Itaque praesumendum est Christum etiam primatum Petro concessisse eum in finem, ut unitas ecclesiae intime servaretur. Revera haec voluntas Christi diserte manifestatur titulis illis Petro primati datis: petra, claviger, pastor. Petrus petra ecclesiae dicitur, quia fundamenti instar omnes partes aedificii ecclesiastici unit; claviger regni caelorum dicitur, quia ut verus oeconomus unitam ecclesiam regit et factiones ab ea arcet; pastor dicitur, quia oves Christi in persona sua unire tenetur. Ergo unitas ecclesiae est finis per primatum petrinum attingendus.

Minor. Atqui necessitas conservandae unitatis ecclesiasticae semper urget,⁸ cum ecclesia intus et foris una semper manere debeat, una sponsa Christi, unum corpus Christi, unum ovile, una domus Dei — breviter, cum semper urgeat Christi desiderium ardentissimum: "Ut sint unum."⁹ Immo necessitas servandae unitatis aetate postapostolica multo magis urget quam illo tempore apostolico, quo ecclesia minus late diffusa erat; quo "multitudinis credentium erat cor unum et anima una"¹⁰; quo Christi Domini memoria adhuc vivens mentibus fixa manebat; quo demum apostoli singuli sua auctoritate et infallibilitate personali ecclesiam ubique terrarum facilius in unitate continebant.¹¹

Conclusio. Ergo etiam mortuo principe apostolorum perdurat primatus, insigne illud medium et vinculum ecclesiasticae unitatis a Christo ipso electum et institutum. Hoc quidem patres uno ore proclamant, atque inter eos praecipue Cyprianus in aureo libello "De catholicae ecclesiae unitate".¹² Hoc concilium ephesinum enuntiavit.¹³ Hoc concilium vaticanum iterum credendum proposuit docens: "Ut vero episcopatus ipse unus et indivisus esset, et per cohaerentes sibi invicem sacerdotes credentium multitudo universa in fidei et communionis unitate conservaretur, beatum Petrum ceteris apostolis praeponens in ipso instituit perpetuum utriusque unitatis principium . . . Quod in beato apostolo Petro princeps pastorum et pastor magnus ovium Dominus Christus in perpetuam salutem ac perenne bonum ecclesiae instituit, id eodem auctore in ecclesia, quae fundata super petram ad finem saeculorum usque firma stabit, iugiter durare necesse est . . . Si quis ergo dixerit non esse ex ipsius Christi Domini institutione seu iure divino, ut beatus Petrus in primatu super universam ecclesiam habeat perpetuos successores . . . anathema sit."¹⁴