Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Quoad nomen. In genere dicendum nomina hierarchica novi testamenti originem non ducere e terminologia hierarchica veteris foederis. Nullibi in scriptis apostolorum praepositi christiani appellantur summi sacerdotes, sacerdotes et levitae. Ratio videtur esse, ne ex eodem usurpato nomine fideles suspicarentur hierarchiam christianam esse continuationem sacerdotii aaronitici. Postea autem, templo hierosolymitano everso et vetere sacerdotio abolito, saeculo primo ad finem vergente hierarchae christiani comparari coeperunt summo sacerdoti, sacerdotibus et levitis,¹ et demum a saeculo tertio his nominibus frequenter designantur clerici novi testamenti.²

Nomen diaconi, i. e. ministri, ex officio, quo fungebantur clerici tertii gradus, provenit, quia diaconorum erat "ministrare" scil. iuvare apostolos et eorum successores in negotiis temporalibus,³ in praedicando⁴ et in baptizando.⁵ Nomen presbyterorum sive seniorum oritur ex usu loquendi Iudaeorum. Iam in vetere testamento⁶ et praecipue aevo Christi collegia praepositorum, qui in singulis locis res religiosas (magistratus synagogarum) et civiles (magistratus civitatum) curabant, vocati sunt presbyteri sive presbyteria.⁷ Num praesides horum presbyteriorum aliquoties episcopi, i. e. superintendentes, invigilantes, praesides vocati sint, non liquet. Certe vero in versione Septuaginta voce episcopi praefectus quidam sacerdotum et levitarum,⁸ vel etiam militum⁹ appellabatur, voce episcopatus vero ipsa praefectura sive munus vel officium praefecti.¹⁰ Et quidem ex versione Septuaginta apostoli hanc vocem episcopatus aptaverunt hierarchiae christianae.¹¹

Attamen nomen episcopi in novo testamento non constanter designat hierarcham primi gradus. Etenim episcopi vocantur tum Christus,¹² tum apostoli,¹³ tum demum presbyteri simpliciter sive primi sive secundi gradus.¹⁴ Proinde nomen episcopi nondum erat terminus technicus, quo soli hierarchae summi vocabantur; immo omnia nomina hierarchica saepe convertebantur. E. g. Petrus et Ioannes nominantur "presbyteri",¹⁵ Petrus "compresbyter" obsecrat "presbyteros", ut pascant gregem Dei, "episcopantes" (ἐπισκοποῦντες) non coacte, sed spontanee;¹⁶ Paulus et Apollo appellantur "diaconi",¹⁷ et passim in Novo Testamento totum officium apostolicum audit ministerium (διακονία). Itaque, cum nomenclatura officiorum hierarchicorum in Novo Testamento et in aliis scriptis primi saeculi nondum constans esset, ex nomine episcoporum obvio certe non licet concludere iam affuisse munus episcopale stricte dictum.

Tamen:

2. Quoad munus episcopale e scriptis apostolorum haec constant. Apostoli, uti demonstravimus, in omnibus et singulis communitatibus christianis constituebant presbyteria stabilia, quorum membra sive sacerdotali sive episcopali dignitate ornata erant. Supremam vero directionem apostoli sibi reservabant.¹⁸ Unde primi episcopi omnium ecclesiarum fuerunt ipsi apostoli. Mox tamen, crescente numero ecclesiarum, apostoli delegabant quosdam vicarios suos, qui summa potestate episcopali aucti ecclesias transirent, eas visitando, leges ferendo, reos iudicando, ordinandis manus imponendo.¹⁹ Paulatim multis in locis episcopos stabiles posuerunt, qui ecclesiis praeessent vice apostolorum eisque succederent. Ita Timotheum Paulus Ephesi statuit praesidem ecclesiarum vicinarum;²⁰²¹ Titum Cretae reliquit, "ut ea, quae deerant, corrigeret, et constitueret per civitates presbyteros".²² Similiter Ioannes apostolus variis in ecclesiis Asiae minoris, Ephesi nempe, Smyrnae, Thyatirae, Sardis, Philadelphiae, Laodiceae²³ episcopos instituit. Nam "angeli" harum ecclesiarum, ad quos Ioannes in Apocalypsi scribere iubetur, ex consensu communi interpretum erant episcopi monarchici.²⁴ Veritas huius interpretationis ceterum aliunde plene confirmatur. Nam tres ecclesias ex septem illis in Apocalypsi memoratis paucis post Ioannem annis fuisse sedes episcopales patet ex epistolis s. Ignatii.²⁵ Ioannem apostolum Smyrnae Polycarpum, Hierapoli Papiam,²⁶²⁷²⁸ aliis ecclesiis alios praefecisse episcopos compertum est. Item constat Dionysium areopagitam ab apostolis praepositum esse atheniensibus,²⁹ Simeonem Hierosolymis successisse Iacobo apostolo, Annianum Alexandriae successisse Marco evangelistae, Evodium Antiochiae successisse Petro apostolo, Linum Romae successisse principibus apostolorum Petro et Paulo.³⁰

Quot autem et quaenam adhuc ecclesiae iam tunc episcopos habuerint, non constat.³¹ S. Clemens romanus, scribens, ad finem vergente saeculo apostolico videtur quidem innuere singulis ecclesiis christianis praeesse hierarcham primi gradus vice summi pontificis Veteris Testamenti: "Summo quippe sacerdoti sua munera tributa sunt, sacerdotibus locus proprius" assignatus est, et levitae sua ministeria incumbunt.³² Tamen certum est non omnes, sed principaliores tantum communitates christianas sedes dioecesanas fuisse, eodem fere modo, quo hodie contingit.³³ Ceteroqui collegium episcoporum collegio apostolorum nonnisi mortuis apostolis proprie succedere atque plene se evolvere potuit.³⁴