Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Duplici modo societas deficere potest, ab existentia scilicet et ab essentia. Ab existentia deficere potest, ita ut absolute desinat; ab essentia deficere potest, ita ut saltem corrumpatur ac proinde ad finem suum assequendum inepta evadat. Demonstrabimus ecclesiam Christi esse indefectibilem tum quoad existentiam tum quoad essentiam.

Adversarii perpetuitatis ecclesiae non solum sunt omnes rationalistae, sed etiam sociniani, quorum auctor Faustus Socinus († 1604)¹ scripsit: "Neque veram ecclesiae faciem perpetuo exstituram usquam revera praedictum aut absolute promissum est … quin prae hominum malitia fieri potuerit, ut aliquando, idque per longissimum etiam tempus, nulla visibilis ecclesia exstiterit."² E contra, assentientibus fere omnibus christianis, catholici semper professi sunt et profitentur ecclesiam usque ad finem mundi permansuram. Quae quidem ecclesiae perpetuitas praedicatur tum a Christo, tum ab apostolis, tum a patribus.

1. Christus diversis modis annuntiat ecclesiam numquam interituram:

a) Ecclesiam adaequat regno Dei, uti iam ostendimus. Atqui regnum Dei in terris secundum prophetias messianas aeternum stabit, dum ei successerit regnum gloriae in caelis.³ Quare angelus de Christo, ecclesiae capite, praedicit: "Regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis."⁴

b) Ecclesiam comparat agro et sagenae: agro, in quo concrescunt triticum et zizania, homines mali et boni usque ad messem, i. e. ultimum iudicium;⁵ sagenae, in quam intrant pisces boni et mali usque ad consummationem saeculi.⁶

c) Ecclesiae statuit finem salvandi omnes homines. Cum extra ecclesiam non sit salus, ecclesia tamdiu manere debet, quamdiu erunt homines salvandi. Alioqui Christus hominibus aliam viam consequendae salutis providere debebat.

d) Ecclesiae diserte promittit perennitatem: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam."⁷ Igitur ecclesia Christi, super fundamentum saxeum aedificata, tam firma tamque stabilis erit, ut nulla vel inferorum vi umquam possit destrui.

2. Apostoli eandem perpetuitatem ecclesiae proponunt tum metaphoris tum verbis explicitis. a) Ecclesiam describunt sub metaphora corporis et sponsae Christi. Ecclesia est corpus Christi, Christus vero caput eius.⁸ Atqui Christi corpus certo non potest a capite separari interitu. Item ecclesia est sponsa Christi. Atqui Christus numquam relinquere potest sponsam suam dilectissimam.⁹ b) Unde verbis explicitis Paulus de Christo ait: "Oportet illum regnare, donec ponat [Deus] omnes inimicos sub pedibus eius. Novissima autem inimica destruetur mors."¹⁰ Atqui non ante mundi huius finem mors destruetur; ergo regnum sive ecclesia Christi in terris usque ad finem mundi durabit. Alio loco apostolus gentium veteri foederi "mobili" et "translato" opponit "regnum immobile" foederis novi.¹¹ Demum eucharistiam in ecclesia celebratum iri pronuntiat, "donec veniat" ad iudicium Christus.¹²

3. Patres eandem doctrinam inculcant. Ambrosius: "Ecclesia tempora sua habet, persecutionis scilicet et pacis. Nam videtur sicut luna deficere, sed non deficit. Obumbrari potest, deficere non potest."¹³ Hieronymus: "Super quam [petram] fundata ecclesia nulla tempestate concutitur, nullo turbine ventisque subvertitur."¹⁴ Augustinus: "Nemo delet de caelo constitutionem Dei, nemo delet de terra ecclesiam Dei."¹⁵ Chrysostomus: "Facilius est solem exstingui, quam ecclesiam deleri."¹⁶

Ergo ecclesia Christi usque ad finem mundi perpetuo existet. Existet autem substantialiter sive essentialiter talis, qualis a Christo instituta est.

Adversarii illi, qui ecclesiam quidem perenniter permansuram esse admittunt, contendunt tamen eam essentialiter mutatam esse vel mutari posse. Fraticelli "spirituales" a Ioanne XXII condemnati asserebant evangelium in ecclesia hactenus obtectum, immo prorsus exstinctum fuisse.¹ Reformatores contendebant ecclesiam sub summis pontificibus tam foede corruptam et collapsam esse, ut vix ruinae remanserint.² Vestigia protestantica terentes ianseniani et synodus pistoriensis obiurgabant ecclesiam "senuisse" doctrinasque fere omnes obscurasse.³ Quibus accedunt modernistae lamentantes spiritum "curiae" reformationibus inimicum et postulantes, ut ecclesia in omnibus sese conformet et adapfet ideis liberalismi hodierni.

Catholici e contra semper tenuerunt tenentque ea quidem, quae humanae institutionis sunt in ecclesia, mutari posse pro variis temporum necessitatibus, illaesa tamen manente essentia ecclesiae a Christo ipso instituta.⁴ Haec ecclesiae immutabilitas sequitur ex ipsius perpetuitate, fine, promissione et infallibilitate.

1. Ex perpetuitate ecclesiae sive indefectibili existentia. Etenim ecclesiae applicandum est dogma: "Sit, ut est, aut non sit." Ecclesia essentialiter mutata non amplius foret ecclesia Christi. Eo proinde momento, quo ecclesia deficeret quoad essentiam, iam defecisset quoad existentiam. Atqui, ex dictis, indefectibilis est respectu existentiae; ergo indefectibilis quoque est respectu essentiae.

2. Ex fine ecclesiae. Finis proximus ecclesiae in eo est, ut per ipsam opus redemptionis perenne reddatur, i. e. religio christiana conservetur et administretur; finis autem remotus ecclesiae in eo est, ut in ipsa et per ipsam homines salventur, i. e. vitam aeternam consequantur. Patet autem tam illum quam istum finem obtentu impossibilem esse, si ecclesia essentialiter corrumpatur.

3. Ex promissione ecclesiae. Etenim Christus ecclesiae tantam stabilitatem promisit, ut portae inferi non sint praevaliturae adversus eam.⁵ Portae autem inferi prorsus praevalerent adversus ecclesiam, si eam corrumperent essentialiter. Insuper Christus promisit se ecclesiae adfuturum esse usque ad finem mundi: "Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi."⁶ Atqui Christi assistentia efficacissime prohibere debet, ne ecclesia ab essentia sua deficiat.

4. Ex infallibilitate ecclesiae. In sectione secunda demonstrationis catholicae ostendemus Christum in ecclesia sua instituisse magisterium infallibile, quod nec erret nec errare possit circa depositum revelationis, i. e. circa ea omnia, quae sunt de essentia religionis christianae. Atqui cum ecclesia inhaereat et inhaerere necessario debeat huic magisterio, infallibilis redditur et ipsa. Unde mutari vel corrumpi nequit.