Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Sermo non est de unitate mathematica, qua ecclesia unica est, sed de unitate morali, qua indivisa est. Ecclesiam unicam esse iam probavimus. Restat autem demonstrandum eam ex institutione Christi indivisam sive moraliter unam esse tum unitate confessionis symbolicae tum unitate communionis socialis: unitate confessionis, quae abhorret ab haeresi, unitate communionis, quae prohibet schisma.

Ecclesiam confessione unius fidei eminere praesumendum est, cum unum Christum doctorem sequatur unumque magisterio a Christo posito subdatur. Diserte unitatem confessionis symbolicae requirunt:

1. Christus. Christus iussit apostolos "docere omnes gentes", et quidem "docere omnia, quaecumque mandavit" ac "praedicare evangelium" integrum "omni creaturae".¹ Quibus praeceptis simpliciter adiungit: "Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur."² Ergo ecclesia docens ubique et omnibus hominibus eandem doctrinam evangelicam praedicare, ecclesia discens tota et ubique eandem doctrinam evangelicam profiteri tenetur. Et quidem addita sanctione aeternae salutis et aeternae poenae. Exinde sine dubio exsurgit unitas confessionis symbolicae, qua omnis haeresis ab ecclesia arcetur.

2. Paulus. Paulus de unitate fidei sollicitus ephesios docet: "Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et pater omnium"³ Galatas reprehendit: "Miror, quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gratiam Christi, in aliud evangelium, quod non est aliud, nisi sunt aliqui, qui vos conturbant et volunt convertere evangelium Christi. Sed licet nos aut angelus de caelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit."⁴ Titum monet: "Haereticum hominem post unam et secundam correptionem devita, sciens, quia subversus est, qui eiusmodi est, et delinquit, cum sit proprio iudicio condemnatus."⁵ Timotheum precatur: "O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates et oppositiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes circa fidem exciderunt."⁶

3. Antiquitas christiana. Ex innumeris testimoniis huc spectantibus haec pauca depromimus. S. Irenaeus dicit: "Vera et universa ecclesia unam et eandem toto terrarum orbe fidem tenet."⁷ Praedicationem ecclesiae describit "undique ubique constantem et aequaliter perseverantem".⁸ Theodoretus explicat: "Quemadmodum quaelibet civitas intus multas habet domos inter se divisas et una tamen civitas nominatur, sic infinitae et innumerabiles sunt ecclesiae in insulis et in continenti, simulque omnes in unam rediguntur verorum dogmatum unitae consonantia."⁹ S. Augustinus de ecclesia scribit: "Vestitus huius reginae [ecclesiae] … pretiosus est et varius est: sacramenta doctrinae in linguis omnibus variis … Quomodo autem omnis varietas vestis in unitate concordat, sic et omnes linguae ad unam fidem … Quaelibet sit varietas linguarum, unum aurum praedicatur: non diversum aurum, sed varietas de auro. Eandem quippe sapientiam, eandem doctrinam et disciplinam omnes linguae praedicant. Varietas in linguis, aurum in sententiis."¹⁰ Horum aliorumque singulorum patrum testimoniis excellunt fidei symbola a primis conciliis oecumenicis toti ecclesiae praescripta ad servandam unitatem. Tale symbolum iam primum concilium nicaenum profitendum praescripsit adiiciendo anathema contra eos, qui aliter crederent.¹¹

Hisce Christi, Pauli et antiquitatis textibus unitas confessionis symbolicae non solum postulatur, sed etiam definitur, ita ut se extendat ad totam et solam doctrinam revelatam. Ad totam doctrinam revelatam: unde immerito protestantes quidam contendunt ad unitatem fidei in ecclesia necnon ad consequendam salutem aeternam sufficere consensum in articulis "fundamentalibus", "non fundamentales" vero citra unitatis et salutis dispendium negari posse.¹² Ad solam doctrinam revelatam: unde unitas ecclesiae perfecta esse potest, quamvis variae leges ecclesiasticae, variae formae liturgicae, variae opiniones theologicae etc. inveniantur. Dummodo ubique et ab omnibus praedicentur et credantur omnia, quae Christus revelavit.

Communio socialis ecclesiae in eo est, ut omnes fideles mediante uno eodemque regimine hierarchico in unum eundemque organismum colligentur, secluso omni schismate. Diserte hanc unitatem communionis socialis exposcunt:

1. Christus, quia ecclesiam instituit ut societatem proprie et presse dictam, eamque passim describit metaphoris regni, civitatis, domus, ovilis, gregis. Quae omnia unitatem socialem ecclesiae supponunt. Ad hanc unitatem inter suos obtinendam et perpetuo firmandam Christus orationem ad Patrem fudit: "Pater sancte, serva eos [apostolos] in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos … Non pro iis autem rogo tantum, sed et pro iis, qui credituri sunt per verbum eorum in me: ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint: ut credat mundus, quia tu me misisti. Et ego claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus: ut sint consummati in unum et cognoscat mundus, quia tu me misisti et dilexisti eos, sicut et me dilexisti."¹

2. Paulus. Nam ecclesiam, uti iam novimus, saepius metaphora corporis humani describit, significans illam esse unum totum morale, sicut corpus humanum unum totum physicum est. "Sicut enim corpus unum est et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt: ita et Christus [mysticus = ecclesia]. Etenim in uno Spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus … Multa quidem membra, unum autem corpus. Non potest autem oculus dicere manui: Opera tua non indigeo: aut iterum caput pedibus: Non estis mihi necessarii … ut non sit schisma in corpore, sed idipsum pro invicem sollicita sint membra … Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro.² Quemadmodum omnia membra corporis ordinate et intime in unum corpus coalescunt; quemadmodum singula membra proprium munus habent et a ceteris membris adiuvantur et foventur: quemadmodum nullum in corpore est schisma, sed mutua communionis unitas et caritas: ita et corpus Christi mysticum, i. e. ecclesia.

3. Antiquitas christiana. Patres schismata summopere aversabantur communionemque fidelium cum schismaticis omnem vetabant, e. g. iam s. Ignatius: "Si quis schisma facientem sectatur, regni divini hereditatem non consequitur."³ Fideles peregrinaturi, ut in ecclesiis peregrinis admitterentur, litteris, uti aiebant, canonicis communicatoriis sive formatis muniebantur.⁴ Similibus epistulis datis et acceptis episcopi unionem cum aliis episcopis aliisque ecclesiis testabantur;⁵ maximopere vero communionem socialem cum universa ecclesia probabant formatis ad romanum pontificem missis et ab hoc mutuo receptis.⁶

Revera unitas confessionis symbolicae et communionis socialis totius ecclesiae sola unione cum summo pontifice ultime efficitur, servatur et demonstratur. Membra corporis humani unum corpus constituunt, quatenus per omnem iuncturam subministrationis capiti cohaerent;⁷ fideles ecclesiae unum corpus Christi mysticum visibiliter constituunt, quatenus per episcopos cohaerent summo pontifici, capiti visibili ecclesiae.