Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

¹

Ostendimus veram Christi ecclesiam in abstracto denotari unitate, sanctitate, catholicitate, apostolicitate. Ut ergo pateat, quaenam in concreto sit vera Christi ecclesia, quattuor notas expositas singulis coetibus christianis applicare oportet. Coetus is, cui quattuor notae conveniunt, vera Christi ecclesia est; coetus ii autem, quibus quattuor notae non conveniunt, ecclesiae spuriae sunt.

Coetuum christianorum hodie exsistentium hanc statisticam confecerunt Krose² et Zeller,³ catholicus ille, hic protestans:

Coetus	Krose	Zeller
Romano-catholici	264 505 922	254 500 000
Protestantes	166 627 109	165 830 000
Graeco-orthodoxi	109 147 272	106 480 000
Raskolniki	2 173 371	—
Schismatici orientales	6 554 913	—
Diversi	—	8 130 000
Christiani	549 008 587	534 940 000

Advertit tamen Krose numerum catholicorum indicato maiorem esse, cum tabulae statisticae redactae sint ad normam censuum civilium et ecclesiasticorum partim prorsus insufficientium.⁴ Revera status ecclesiae catholicae nuper elaboratus a Carolo Streit⁵ circiter 300 milliones catholicorum indicat.

Romano-catholici sive simpliciter catholici intelliguntur christifideles universi orbis, qui episcopum Urbis tamquam caput primatiale agnoscunt. Protestantes audiunt ii omnes, qui saeculo XVI in occidente atque maxime in Anglia, Germania, Helvetia ab ecclesia romano-catholica defecerunt.⁶ Graeci sive orthodoxi⁷ designantur ii omnes, qui e schismate Photii vel rectius Caerularii saeculo XI prodierunt, quique hodie non solum in Graecia, sed in multis regionibus orientis inveniuntur, praecipue in Turcia, Bulgaria, Serbia, Rumenia et in toto dominio russico, quale ante bellum universale (1914-1919) fuit. Raskolniki (i. e. schismatici, a voce raskol = schisma) in Russia appellantur variae sectae, quae cursu saeculorum ab ecclesia graeco-russica discesserunt. Ipsi asseclae harum sectarum se appellant starowjerci = veteres-fideles. Schismatici orientales dicuntur ii acatholici orientis, qui non pertinent ad ecclesiam graeco-orthodoxam. Nomen schismaticorum praesertim accipiunt a graeco-orthodoxis, quia ipsis non associantur; a catholicis potius haeretici orientales vocantur propterea, quia sunt residui plurium haeresum, quae iam ante schisma photianum aderant, e. g. monophysitae, nestoriani.

Iam raskolniki et schismatici orientales, spectata exiguitate singularum sectarum, quibus constant, notis eo ipso destituuntur. Idem a fortiore dicendum est de diversis aliis ecclesiolis, quae vix angulum minimum terrae perreptant paucisque ex milibus hominum componuntur, uti iansenistae hodierni in Hollandia, "vetero-catholici" in Germania, Helvetia etc. Hiscé notas ecclesiae applicare paene dementis esset. Tres tantum confessiones notabiliores ad certamen notarum admitti possunt, scil. catholica, graeco-orthodoxa, protestantica. Quaeritur ergo, quaenam harum confessionum sit ecclesia una, sancta, catholica, apostolica, proindeque ecclesia Christi unice vera.

Ecclesia romana una est tum confessione symbolica tum communione sociali.

1. Confessione symbolica. Ubique terrarum ecclesia romana eadem dogmata profitetur. Liquet maxime ex fidei symbolis eisdem publice et privatim ab omnibus recitatis; ex libris doctrinalibus, quales sunt catechismi singularium ecclesiarum, libri precum approbati, compendia scholastico-theologica recepta, libri liturgici; ex cultu sacro, quo ritibus variis eadem fidei mysteria, idem sacrificium, eadem sacramenta celebrantur;¹ ex magisterio quotidiano, quo episcopi et sacerdotes eandem in toto orbe terrarum fidem praedicant; denique ex subiectione credentium, qui absque ulla disceptatione magisterio ecclesiae obtemperant in omnibus, quae pertinent ad veritatem revelatam.

Qui autem magisterio ecclesiae pertinaciter resistunt erroresque contra fidem publice profitentur, eo ipso membra ecclesiae esse desinunt. Ecclesia romana nullam haeresim nullosque haereticos in sinu suo tolerat. Unde catholici omnes mira fidei harmonia assentiuntur. Quamvis enim inter eos etiam controversiae agantur de rebus theologicis, numquam tamen de dogmatibus definitis. Quamvis catholicorum alii perfectius, alii imperfectius fidem intelligant, tamen uno ore omnes, docti et indocti, clerici et laici eandem doctrinam revelatam et ab ecclesia propositam confitentur. "Hanc fidem", uti iam scripsit s. Irenaeus, "ecclesia, et quidem in universum mundum disseminata, diligenter custodit, quasi unam domum inhabitans... quasi unam animam habens et unum cor, et consonanter haec praedicat et docet et tradit, quasi unum possidens os."²

2. Communione sociali ecclesiam romanam iure et facto unitam esse evidens est. Iure nempe sive constitutione huius ecclesiae essentiali fideles singularum parochiarum subiiciuntur proprio clero locali; clerus localis una cum fidelibus subiiciuntur episcopo dioecesano; episcopi dioecesani subiiciuntur romano pontifici. Romanus pontifex est ad instar capitis, episcopi eorumque adiutores clerici ad instar iuncturarum, fideles omnes ad instar membrorum corporis organici. Et facto quidem notissimum est, quam intima et continua communio intercedat inter singulas partes huius corporis. Romanus pontifex universae ecclesiae regimen continuo exercet; episcopi, papae coniuncti atque subiecti, ecclesiis suis singularibus tum immediate tum mediate per clerum localem curam continuam navant; ipsi fideles auctoritati hierarchicae et maxime romano pontifici obedientiam in rebus religiosis praestant. Et quamvis haec obedientia non semper sit perfecta; quamvis aliqui interdum hierarchiae (sicuti etiam ipsi Deo) resistant, tamen quamdiu catholici manere velint, non resistunt contumaciter. Si qui autem contumaces et rebelles sunt, eo ipso non amplius catholici sunt, sed ab ecclesia reiiciuntur tamquam sarmenta praecisa ab arbore. In ecclesia ergo romana schismatici nec sunt nec esse possunt. Hinc ecclesia romana revera est unus grex, unum ovile, una familia, una domus, unum regnum, unum corpus Christi mysticum. Immo, adeo huius ecclesiae unitas micat, ut adversariis multis admirationi sit, multis ludibrio.

1. Graeci ab initio quidem unitatem confessionis symbolicae colebant eo sensu, ut, servatis aliis dogmatibus catholicis, negarent solum processionem Spiritus Sancti ex Patre Filioque, necnon primatum romani pontificis. Reiiciendo autem primatum reiecerunt caput magisterii a Christo instituti proindeque principium unitatis fidei. Proclamaverunt utique, concilia oecumenica manere tribunalia summa fidei orthodoxae. Verum concilia oecumenica sine papa neque celebrare potuerunt, neque unquam celebrare tentaverunt post discessum a romana ecclesia. Unde tot saeculorum cursu dissensiones innumerae coetum orthodoxum invaserunt. Hodie orthodoxi cultiores atque etiam ipse clerus in scepticismo, rationalismo, nihilismo magis magisque versantur; plebs autem componitur ex paucis fidelibus, permultis indifferentibus, innumeris haereticis, immo atheistis, quos ecclesia "officialis" expellere nec valet nec vult.¹ Ii quoque, qui antiquam confessionem servant, ut plurimum nesciunt, quid profiteantur, cum ecclesia orthodoxa crassa rerum religionis ignorantia laboret.

De unitate communionis socialis orthodoxorum non est, cur dicamus. Amisso capite primatiali corpus truncum paulatim in multas partes dissolutum est. Hodie exstant saltem quindecim ecclesiae "autonomae", vel, uti orthodoxi dicunt, "autocephalae",² quae nullo vinculo inter se uniuntur. Ab autocephalis his secesserunt iterum multae ecclesiolae, quae quamvis non iure, facto tamen independentes sunt; ita e. g. in ecclesia ruthenorum sive russica ante a. 1914 plus quam ducenti coetus a "sancta synodo" petropolitana independentes erant. Hac synodo caesaropapistica per rebellionem russicam supressa, atomismus ecclesiam ruthenam in dies magis dissolvit.

2. Protestantes unitatem confessionis nec habent nec habere possunt. Non habent unitatem confessionis. Etenim non solum coetus protestantium maiores, scil. lutheranorum, reformatorum (i. e. zwinglianorum et calvinianorum) et anglicanorum doctrina longissime distant, sed singuli hi coetus nimia varietate professionis religiosae abundant; immo de membris omnium sectarum protestantium valet: "Quot capita, tot sensus." Quin etiam gloriantur in multiplicitate doctrinarum et sectarum quotidie pullulantium atque immo iactant intimam essentiam protestantismi in eo esse, ut diversas et oppositas confessiones christianas simul colat vel etiam christianam religionem cum iudaica commisceat.³ Nec habere possunt unitatem confessionis. Uti enim alio loco⁴ ostendetur, summum principium fidei protestanticum illud est, ut quisque pro lubitu suo fidem astruat vel destruat. Protestantes utique dictitant sacram Scripturam esse unicam omnium fidelium normam et regulam credendi; at vero ipsam Scripturam singuli pro arbitrio suo exponunt et discerpunt. Discordiam fidei inde natam dissimulare quidem nisi sunt editis multis libris symbolicis vel adhibita etiam vi politica; verum isti libri symbolici et ordinationes guberniorum civilium diversa fuerunt pro diversitate regionum, atque insuper nullam auctoritatem sibi conciliare valuerunt. Immo protestantes reiecta prorsus omni auctoritate religiosa iactitant nudum atomismum et subiectivismum. Unde mirum non est eos sensim sine sensu fidem continuo variasse et imminuisse ac demum magis magisque ad purum rationalismum vel etiam nihilismum pervenisse.

Unitatem communionis protestantium nullam esse evidentia patet. Iam ab initio lutherani, zwingliani, calviniani, anglicani prorsus avulsi et invicem separati exstiterunt. Mox singuli isti coetus in plures sectas abierunt. Hodie vix enumerari possunt ecclesiolae protestanticae, quae nullo vinculo inter se cohaerent; e. g. in Anglia, quae tamen, servato adhuc episcopatu et sacerdotio, aliqualiter vinculum quoddam sociale conservat, initio huius saeculi plus quam trecentae sectae publice recensebantur. Et quamvis sectae disparatae inierint foedera quaedam, e. g. "ecclesia territorialis borussica", haec foedera non sunt religiosa, sed politica, cum vi tantum civili effecta sint et conglutinentur.

Unde stante foedere singulae sectae, e. g. orthodoxi et liberales, infensissime inter se pugnant.

Solo odio in papam omnes coetus acatholici uniuntur. Atque propterea merito et necessario in omnibus dissociantur, quia totius unitatis ecclesiasticae principium et centrum repudiant.

Ecclesia romana splendet tum sanctitate simpliciter accepta tum sanctitate emphatice dicta.

1. Sanctitate simpliciter accepta doctrinae, mediorum et membrorum.

Sanctitas doctrinae. Ecclesia magisterio sollemni et praedicatione quotidiana, cultu publico et pastoratu privato fidelibus suis incessanter inculcat illud Iesu Christi: "Estote ergo vos perfecti, sicut et pater vester caelestis perfectus est."¹ Legem virtutis naturalem inviolate promulgat, praecepta divina positiva urget, consilia evangelica commendat, opera bona exaltat, nihil negligit eorum, quae sanctitatem internam promovere possint. Confer libros theologiae moralis, pastoralis, asceticae, mysticae ab auctoribus catholicis conscriptos.²

Sanctitas mediorum. Ecclesia catholica subsidiis uberrimis et efficacissimis fideles in adipiscenda sanctitate iuvat. Praecipua sunt: septem sacramenta, quibus omnia vitae stadia et status miro ordine gratiarum saepiuntur; sacrificium missae, quo passionis dominicae fructus hominibus quotidie applicantur Deoque oblatio munda offertur; oratio, qua fideles pluries per diem Deum honorant atque auxilium divinum experiuntur mediis in tentationibus et aerumnis vitae; liturgia sacra, qua homines singulis saltem diebus dominicis et festivis ad superna elevantur; leges disciplinares, quibus homines in virtute instituuntur et exercentur; cogita praecepta de audiendo sacro et requie festiva, de annua confessione et communione paschali, de ieiunio et abstinentia etc; instituta pia, quibus ecclesia filios suos ad caritatem et perfectionem christianam promovere nititur; cogita secessus sacros, societates religiosas singulis fidelium statibus adaptatas, confraternitates, instituta missionum, seminaria et caelibatum ad sanctificandum clerum atque maxime ordines et congregationes religiosas.

Sanctitas membrorum. Quamvis catholicorum permulti sanctitatem vitae nec communem quidem colant, tamen infinitus eorum numerus luctamine continuo et serio virtuti studet. Fideles plurimi vel ab omni naevo peccati gravioris sollicite se custodiunt et totis viribus Deum anhelant, vel, si peccata commiserint, iam nunc contriti et confessi dignos fructus paenitentiae faciunt omnisque virtutis exemplum exsistunt. Innumerabiles familiae catholicae vitam vere evangelicam ducunt; spiritu precum, zelo gloriae divinae, caritate proximi, patientia in adversis, castitate, temperantia omnique virtutum genere eminentes. Praecipue vero innumeri clerici religiosique votis etiam nuncupatis non solum praecepta, sed consilia quoque evangelica perfecte observant. Quot iuvenes et virgines saeculo, divitiis, deliciis, propriae voluntati renuntiant, ut in statu perpetuae obedientiae, paupertatis, castitatis vel soli Deo in claustris serviant vel etiam pauperibus sublevandis, pueris educandis, infirmis curandis, ethnicis convertendis totam vitam impendant!³ Quod quidem non solum sanctitatis communis, sed immo iam fere eximiae signum est.

Revera ecclesia romana multos filios habet, qui: 2. Sanctitate emphatice dicta micant. Cum enim ecclesia catholica sola, uti videbimus, apostolica sit, ipsius sunt innumerabiles illi martyres, qui primis tribus saeculis christianis ac deinceps usque ad nostra tempora sanguinem suum fuderunt pro Christo; ipsius sunt omnes sancti patres et doctores, qui verbo, scripto et exemplo ecclesiam Christi sustentarunt; ipsius denique sunt tot alii sancti confessores et virgines omnium saeculorum, gentium, condicionum, quorum vitam et praeclare gesta historia profana et sacra narrat. Quot sanctos ecclesia romana produxerit, quamque eximia sanctitate insignitos, imprimis probant Martyrum Acta a Ruinartio et Assemano edita, Acta Sanctorum a Bollando eiusque sociis et successoribus collecta, necnon Acta processuum beatificationis et canonizationis a saeculo saltem X in ecclesia romana confectorum.

Ex hoc nempe saeculo romani pontifices ius beatificationis et canonizationis sollemnis sibi reservarunt. Nullus autem servus Dei beatis vel sanctis sollemniter annumeratur, nisi praehabito accuratissimo processu de ipsius virtutibus heroicis operatisque miraculis.⁴ Ecclesia nimirum romana non acquiescit probitati quantumvis perspicuae, etiamsi ea miraculis constet, sed requirit heroicam virtutem in filiis suis, quos honore altarium participes facit. Immo, si cuius virtus heroica evidenter non constat, eius miracula ecclesia neque attendit neque investigat, sed processum statim abrumpit. Tamen non sufficit mediis humanis probasse sanctitatem heroicam, nisi etiam Deus miraculis eam comprobaverit. A temporibus enim Urbani VIII (1625), exceptis martyribus, nemo beatificatur, nisi constet de duobus saltem miraculis eius interventu patratis; nemo canonizatur, nisi constet de duobus saltem miraculis eius interventu denuo (post beatificationem) obtentis. Inquisitio autem de virtutis heroicitate miraculorumque veritate tanta severitate fit, quanta, fatentibus incredulis, nullum tribunal scientificum utitur.⁵ Cumque tamen ecclesia romana usque ad aevum nostrum numerum sat magnum filiorum suorum beatificaverit et canonizaverit, ipsa revera est ecclesia sancta, immo ecclesia sanctorum.

1. Graeci relicta ecclesia catholica servaverunt quidem magna ex parte doctrinam sanctificantem mediaque sanctitatis. Tamen ipsa ecclesia orthodoxa nec sacerdotes nec monachos suos, multo minus laicos incitat et obligat ad veram sanctitatem internam. Subsidia etiam sanctitatis, praecipue cultum et sacramenta, in ritualismum mortuum deformavit omni auctoritate effectiva carentem.¹ Unde, quamvis inter orthodoxos multa membra inveniantur, quae probitate et pietate quadam insigniore emineant, tamen maximam partem populi tabes religiosa invasit. Clerus autem et claustra studio vitae sanctae fere nullo florent, immo ebrietate, otio, ignorantia aliisque vitiis plerumque scatent.² A fortiore orthodoxi carent omnino illa sanctitate eximia, quae ecclesiae Christi necessario et exclusive propria est. Orientales plagae, olim totius sanctitatis seminaria, schismate semel orto nullum amplius sanctum produxerunt, qui virtute heroica fulserit et ad cuius intercessionem Deus miracula fecerit.³ Sancti, qui ab orthodoxis coluntur, vel fuerunt filii matris ecclesiae catholicae vel fuco legendario sanctitatis et charismatum pinguntur. Multo minus:

2. Protestantes nota sanctitatis gaudent. Etenim protestantismus doctrinas profitetur sanae moralitati directe adversantes, e. g. solam fidem iustificare virtutesque nequaquam requiri;⁴ opera bona inutilia ac spernenda esse;⁵ immo omnes actiones hominis, quantumvis sanctas, esse peccata;⁶ Deum nulla prorsus vitae hominum habita ratione beatitudini alios, alios damnationi praedestinasse;⁷ hominem libero arbitrio privatum esse.⁸

Toto fundamento moralitatis sic eruto, reformatores eorumque asseclae plurima etiam media sanctitatis removerunt. A missae sacrificio abhorrent; sacramenta omnia excepto baptismo negligunt,⁹ immo plurimi nec baptismum retinent; consilia evangelica contemnunt etc. Unde et fructus sanctitatis in membris coetuum protestanticorum misere aruerunt. Historia teste ac ipsorum reformatorum concessu novimus evangelium "purum" mox omnium vitiorum fomentum factum esse atque pessimos ubique effectus produxisse.¹⁰ Revera permulti protestantes virtuti supernaturali et praecipue naturali cuidam honestati et humanitati studuerunt studentque; protestantismus vero in se vitae christianae opposuit vitam illam "modernam" solis curis et rebus mundanis intentam.¹¹

Quidquid demum dixeris de protestantium moribus, certe nullum inter eos invenies exemplum sanctitatis heroicae miraculis confirmatae. Quin potius sanctos sanctorumque invocationem irrident et miracula ne fieri quidem posse affirmant.¹²

Immonec ipsi parentes pseudoreformationis sanctitate floruerunt. Lutherus voluptate, gula, superbia, iracundia aliisque vitiis insignis fuit; Zwinglius luxuriosus, fraudulentus, mendax et elatus; Calvinus vir ingentis superbiae, maledicae arrogantiae, ferae crudelitatis; Henricus VIII tyrannus tam libidinosus quam atrox.¹³ Quare non solum protestantismus posterior et recens sanctitate caret, sed iam incipiens destituebatur sanctitate auctorum et originum.

Ecclesia romana spectabilis est catholicitate tum iuris tum facti.

1. Catholicitas iuris. Ecclesia romana abhorret a ditionumt nationumque finibus. Essentialiter enim, i. e. spectata doctrina et indole sua, habet characterem universalem. Destinatur omnibus nationibus et territoriis, uti fatentur ipsi eius adversarii, qui tam saepe et tot mediis catholicos instigabant, ut ecclesias pure nationales formarent, quique continuo ecclesiam catholicam aspernantur vocando eam "nigram internationalem". Revera internationalis est eo sensu, ut omnibus adaptetur; non vero eo sensu, ut alicui nationalitati opponatur.

Virtualiter quoque ecclesia romana eo tendit, ut ubique terrarum propagetur. Eam primis iam saeculis christianis conversioni gentium enixe studuisse notum est. Medio aevo non tantum populis novis Europam invadentibus evangelium afferre totis viribus nisa est, sed missionarios destinavit vastissimis Asiae, Africae, Americae regionibus. Cumque inde a saeculo XVI pseudoreformatio plurimos filios ecclesiae matri avulsit, missionarii catholici innumeri tum veterum ordinum religiosorum tum novarum congregationum christianam religionem populis maxime dissitis nuntiare tentarunt et tentant. Quanto autem labore, quot aerumnis, quam immenso zelo huic operi evangelizationis insudarint, historia missionum et acta martyrum omnium saeculorum narrant. Quo vero successu ecclesia romana propagationi suae allaboraverit, docet eiusdem:

2. Catholicitas facti. Tribus primis saeculis, licet plerumque omnibus mediis humanis destituta omnisque generis persecutionibus agitata, totum fere orbem terrarum tunc cognitum permeavit. A saeculo quarto exeunte usque ad saeculum XIV germanos et slavos fere cunctos, tatarorum aliorumque populorum plurimos Christo lucrificavit, ita ut ante pseudoreformationem supra 100 milliones fidelium numeraret. Damnum demum ex reformatione passum tanto emolumento restituit, ut hodie numerum asseclarum suorum paene triplicaverit atque in dies adaugeat.

Et quidem, si excipias aliquas partes interioris Africae et Australiae, ecclesia romana ubique terrarum invenitur, in omnibus territoriis innotescit, ab omnibus populis cognoscitur. Hinc micat catholicitate morali simultanea; immo iam fere splendet catholicitate physica successiva, qualem ecclesia Christi vera saltem ante ultimum iudicium habere debet.¹

Sed ad quid plura? Ecclesia, cui praeest romanus pontifex, ipso nomine suo catholica probatur. Nam ecclesia, quae omnium saeculorum decursu omniumque hominum consensu catholica vocatur et hoc nomine catholicae a sectis distinguitur, nequit non esse catholica. Atqui revera, quamvis haeretici saepius conarentur nomen catholicitatis sibi arripere, tamen sola ecclesia romana in toto orbe terrarum catholica vocatur. Nostra etiam aetate valent praeclara s. Augustini verba: "Tenet [me in gremio ecclesiae catholicae] postremo ipsum catholicae nomen, quod non sine causa inter tum multas haereses sic ista ecclesia sola obtinuit, ut cum omnes haeretici se catholicos dici velint, quaerenti tamen peregrino alicui, ubi ad catholicam conveniatur, nullus haereticorum vel basilicam suam vel domum audeat ostendere ... Velint, nolint enim ipsi quoque haeretici et schismatum alumni, quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, catholicam nihil aliud quam catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur ... Ex quo intelligi datur, iudicantibus arbitris, quos nulla impedit gratia, cui sit catholicum nomen, ad quos omnes ambiunt, tribuendum."² Revera:

1. Graeci sive schismatici orientales, ut ipsum nomen indicat, in solo oriente inveniuntur. Unde eis deest catholicitas facti. Sed nec iure catholici sunt. Nam nulla ecclesia potest in totum orbem diffundi, nisi habeat regimen, quod se extendat ad totum orbem. Atqui, negato primatu, tale regimen non competit ecclesiis graecis. Ergo ipsarum constitutio essentialiter excludit catholicitatem. Insuper coetus graeci virtualiter minime student conversioni gentilium. Sicuti originem suam debent merae defectioni ab ecclesia catholica, ita deinceps et usque ad tempora nostra soli perversioni catholicorum studuerunt. Ipsae ecclesiae orientales penitus emortuae sunt.¹

2. Protestantes a fortiore destituuntur nota catholicitatis. De facto incolunt potissimum terras germanicas, Angliam et Americam septentrionalem; in aliis territoriis pauci vel nulli asseclae pseudoreformationis adsunt. Sed et iure prohibentur a catholicitate. Sectae protestanticae essentialiter sunt nationales, cum princeps sive gubernium civile singularum regionum soleant esse capita singularum sectarum. Unde constitutione et charactere suo arctantur limitibus regionalibus. Propterea etiam virtualiter protestantes a saeculo XVI ad XIX nullam operam navarunt conversioni gentilium. Missionarios vocabant "falsos prophetas".² Toti in eo erant, ut perverterent catholicos, ita ut de ipsis valeat illud Tertulliani: "De verbi autem administratione quid dicam, cum hoc sit negotium illis, non ethnicos convertendi, sed nostros evertendi. Hanc magis gloriam captant, si stantibus ruinam, non si iacentibus elevationem operentur; quoniam et ipsum opus eorum non de suo proprio aedificio venit, sed de veritatis destructione. Nostra suffodiunt, ut sua aedificent."³ Ultimo demum saeculo protestantes, fundatis societatibus missionum, religionem suam ethnicis afferre coeperunt pecuniis quidem ingentibus, fructu vero parcissimo.⁴

Sed licet materialem diffusionem per totum orbem haberent coetus sive graeci sive protestantici, nihilominus catholicitate formali destituerentur, cum eis desit unitas. Sane ad ipsos pertinet, quod s. Augustinus de sectis temporis sui scripsit: "Non omnes haeretici per totam faciem terrae, sed tamen haeretici per totam faciem terrae. Alii hic, alii ibi, nusquam tamen desunt: ipsi se non norunt. Alia secta in Africa, alia haeresis in Oriente, alia in Aegypto, alia in Mesopotamia, verbi gratia. Diversis locis sunt diversae; sed una mater superbia omnes genuit, sicut una mater nostra catholica omnes christianos fideles, toto orbe diffusos. Non ergo mirum, si superbia parit discissionem, caritas unitatem. Illa [catholica] sic est tamquam vitis crescendo ubique diffusa; illi [haeretici] sic sunt tamquam sarmenta inutilia, agricolae falce praecisa merito sterilitatis suae, ut vitis putaretur, non ut amputaretur. Sarmenta ergo illa, ubi praecisa sunt, ibi remanserunt. Vitis autem crescens per omnia et sarmenta sua novit, quae in illa remanserunt, et iuxta se, quae de illa praecisa sunt."⁵

Ecclesia romana apostolica est tum quoad originem tum quoad successionem.

1. Apostolicitas originis ecclesiae romanae iam constat. Etenim ex una parte probavimus illam ecclesiam origine apostolicam esse, cuius caput et centrum est sedes et successor Petri; ex alia parte autem ostendimus sedem romanam esse sedem Petri atque episcopum romanum successorem esse principis apostolorum. Unde omnes ecclesiae particulares, quamvis nuper fundatae, mediate apostolicae sunt, dummodo communicent cum romana sede, quae immediate apostolica est.

2. Apostolicitas successionis ecclesiae romanae eadem evidentia patet. Nam et hoc probavimus criterium successionis apostolicae pastorum singularium ecclesiarum esse coniunctionem cum successore Petri, i. e. cum romano pontifice. Quotquot pastores universi orbis cum romano pontifice uniti manent, serie numquam interrupta et missione legitima apostolis suffecti sunt.

Ergo ecclesia romano-catholica, quamvis novemdecim saeculis ab apostolis separata atque in orbem universum dispersa, tamen tota apostolica est tum quoad originem tum quoad successionem. Contra: