Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Apostoli non fuerunt duodecim homines invicem segregati, quorum unusquisque separatim missione divina fungebatur, sed immo erant unum corpus morale, unum collegium apostolicum.

Vocantur enim nomine collegiali οἱ δώδεκα¹ et ab aliis collegialiter distinguuntur diserta locutione: "undecim et ceteri omnes"² sive "undecim et ii, qui cum illis erant"³ Quaeritur autem, utrum apostoli fuerint collegium aequalium an collegium inaequalium, in quo unus primatu polluerit. Vivente Christo et cum apostolis degente, ipse solus erat eorum caput visibile et unicus magister: "Magister vester unus est Christus."⁴ Sed numquid Christus non providit, ut se regresso in caelum vicarius suus perpetuo adesset, totius collegii apostolici atque proinde universae ecclesiae visibile caput et primas? Acatholici negant, catholici affirmant.

1°. Acatholici omnes, plaudentibus aliquibus falsi nominis catholicis, primatum petrinum vel explicite renuunt vel saltem implicite, illum adulterantes. Saeculo XIV Marsilius patavinus et Ioannes de Ianduno (schismatici fautores Ludovici Bavari contra Ioannem XXII) thesim defenderunt: "Quod beatus Petrus apostolus non plus auctoritatis habuit, quam alii apostoli habuerunt, nec aliorum apostolorum fuit caput. Item quod Christus nullum caput dimisit ecclesiae, nec aliquem vicarium suum fecit."⁵ Eundem errorem initio saeculi XV renovarunt Wiclef et Hus contendentes: "Petrus non est nec fuit caput ecclesiae sanctae catholicae."⁶ Quos saeculo XVI secuti sunt reformatores et sequuntur ad nostram usque aetatem omnes protestantes. Hisce sociantur recentiores graeci et russi schismatici, "vetero-catholici" ac demum modernistae, quorum propositio a Pio X damnata sonat: "Simon Petrus ne suspicatus quidem unquam est, sibi a Christo demandatum esse primatum in ecclesia."⁷

Concedunt quidem eorum plerique Petrum insignitum fuisse a Christo primatu honoris, cuiusmodi in collegio aequalium "primus inter pares" habet ratione aetatis, prudentiae vel meritorum; immo Petrum accepisse aliquem primatum ordinis sive directionis, quali praeses senatus fruitur. Negant autem omnino Petrum obtinuisse verum primatum iurisdictionis sive potestatem praeceptivam in universam ecclesiam, vi cuius apostolos omnesque fideles potuerit regere tamquam subditos.⁸

Denique plures beato Petro facile concederent primatum iurisdictionis, collatum tamen non directe et immediate a Christo, sed ab ecclesia. Iam saeculo XV aliqui doctores universitatis parisiensis ancipites haeserunt, utrum assererent primatum Petri immediate vel mediate tantum fundatum a Christo.⁹ Hoc dubio relicto mox Edmundus Richerius, rector eiusdem universitatis parisiensis, a. 1611 primatum Petri a Christo immediate collatum aperte negavit. Eum maxime probarunt gallicani, iansenistae et episcopi pseudosynodi pistoriensis.¹⁰

Istis erroribus omnibus: 2°. Catholici opponunt doctrinam "de apostolici primatus in beato Petro institutione" sic enuntiatam in concilio vaticano:¹¹ "Docemus itaque et declaramus, iuxta evangelii testimonia primatum iurisdictionis in universam Dei ecclesiam immediate et directe beato Petro apostolo promissum atque collatum a Christo Domino fuisse ... Huic tam manifestae sacrarum Scripturarum doctrinae, ut ab ecclesia catholica semper intellecta est, aperte opponuntur pravae eorum sententiae, qui constitutam a Christo Domino in sua ecclesia regiminis formam pervertentes, negant solum Petrum prae ceteris apostolis, sive seorsum singulis, sive omnibus simul, vero proprioque iurisdictionis primatu fuisse a Christo instructum: aut qui affirmant eundem primatum non immediate directeque ipsi beato Petro, sed ecclesiae, et per hanc illi ut ipsius ecclesiae ministro delatum fuisse. Si quis igitur dixerit beatum Petrum apostolum non esse a Christo Domino constitutum apostolorum omnium principem et totius ecclesiae militantis visibile caput; vel eundem honoris tantum, non autem verae propriaeque iurisdictionis primatum ab eodem Domino nostro Iesu Christo directe et immediate accepisse, anathema sit."

Haec definitio conciliaris tanta claritate fulget, ut nulla explicatione indigeat. Ad eam probandam, ipso concilio vaticano duce, allegabimus solam "sacrarum Scripturarum doctrinam", traditionem autem nonnisi exegeticam aliquoties adiicientes, ut perspiciatur, quo sensu antiquitas christiana intellexerit textus s. Scripturae, qui de primatu petrino sunt.

In s. nempe Scriptura primatus petrinus I. praeclare promittitur; II. sollemniter confertur; III. luculenter illustratur; IV. perenniter stabilitur.

Versus finem praedicationis suae in Galilaea Iesus, cum esset in partibus Caesareae Philippi, interrogavit discipulos suos: "Quem dicunt homines esse Filium hominis?" At illi dixerunt: "Alii Ioannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Ieremiam aut unum ex prophetis." Dicit illis Iesus: "Vos autem quem me esse dicitis?" Respondens Simon Petrus dixit: "Tu es Christus, Filius Dei vivi." Respondens autem Iesus dixit ei: "Beatus es Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in caelis est. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni caelorum. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis; et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis."¹

Perspicuum est Christum his verbis promittere Petrum fore petram fundamentalem ecclesiae aedificandae, necnon clavigerum et legiferum regni caelorum fundandi. Ut autem plene constet Petrum inde eo ipso accepisse pollicitationem primatus, examinanda sunt tum subiectum tum obiectum promissionis.

1. Subiectum promissionis est Petrus solus ut persona distincta a reliquis apostolis, ideoque dignitas promissa non toti collegio communis est, sed beati Petri propria.

Res indubia quidem est. Nihilominus probatione indiget, quia plures adversarii finxerunt Petrum nomine omnium apostolorum Christum confessum esse Messiam Filium Dei, atque propterea Christum etiam omnes apostolos remunerasse. Verum ista hypothesis tum obvio orationis contextu tum emphatica Petri designatione reiicitur.

a) Contextus orationis probat Petrum non esse locutum nomine totius collegii. Nam ad priorem interrogationem Christi apostoli promiscue responderant: "At illi dixerunt..." Proinde apostoli suas partes non commiserant Petro. Hinc Petrus, ad posteriorem interrogationem Christi solus respondens, proprio marte egisse dicendus est, nisi quis ridicule asserere velit tempore intermedio eum a reliquis collegis designatum esse oratorem communem.

Petrum suo marte egisse Salvator ipse signanter manifestat. Accepta enim Petri confessione non omnes apostolos, sed ipsum unum beatum et a Patre inspiratum praedicat ac pollicitatione remunerat: "Beatus es Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in caelis est. Et ego dico tibi …"

Ceterum, etiamsi Petrus nomine omnium respondisset, tamen inde non sequeretur promissionem Petro factam omnibus factam esse. Etenim ex una parte Petrus vice apostolorum respondendo, eodem modo personam reliquorum gessit, quo primarius quilibet causam aliorum agit, quorum supplet defectum. Ex quo sequitur Petrum, ut responsione eminet, ita et eminere remuneratione accepta. Ex alia parte "promissio muneris non est promissio mercedis omnibus, debitae qui forent in eadem dispositione; sed professio fidei non potest concipi, nisi ut dispositio congrua, cui gratuito et evidenter non in omnibus, sed in solo Petro, cum clara distinctione ab omnibus aliis repromittitur (ut donum gratis datum) munus primatiale."²

Revera:

b) Designatio Petri qua subiecti promissionis Christi cum tanto pondere fit, ut omne dubium excludat. Promissionem daturus Christus initio orationis imprimis notas personales remunerandi accurate describit. Exprimit substantiam personae singularis per pronomina: "Ego dico tibi, quia tu es." Addit nomen ipsi in nativitate inditum: "Beatus es Simon." Adiungit nomen patris: "Bar Iona", i. e. fili Ionae. Adiicit nomen a se recens illi impositum: "Tu es Petrus." Tot ergo modis et mediis Christus Petri personam designat, ut vix pluribus adiunctis describere soleant aliquem certum hominem notarii illi, qui publice instrumenta conficiunt.³ Atqui tam accurata personae Petri descriptio inepta foret, si non ipsum Petrum eumque solum respiceret Christi promissio.

Et revera Christus orationem prosequens praemium assignat personae sic descriptae: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam." "Hanc petram"⁴, super quam Christus ecclesiam suam aedificandam promittit, aperte identicam esse cum persona Petri, ipsa versio latina clare exprimit. Clarius tamen textus graecus: "Σὺ εἶ Πέτρος καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ." Graece enim πέτρος et πέτρα synonyma sunt; nam promiscue in masculino et femineo genere saxum significant. Interpres primo loco masculinum genus ponit ut personae Petri magis conveniens; secundo vero loco femineum genus, utpote rei significatae magis adaptatum. In lingua demum aramaica, qua Christus locutus est et Matthaeus scripsit, eodem omnino verbo, quo Petrus, etiam privilegium ipsi promissum vocatur: "Tu es kepha, et super hoc kepha aedificabo ecclesiam meam."

Saxum ergo, super quem Christus ecclesiam aedificabit, est apostolus Petrus ipseque solus.

Item ipse solus erit claviger regni caelorum et legifer: "Et tibi dabo claves regni caelorum. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis, et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis." Haec verba eidem Petro soli convenire ac verba priora patet ex eo, quod, uti ostendemus, eandem prorsus potestatem seu idem obiectum continent ac verba illa priora, quae sunt de petra ecclesiae. Insuper verba haec posteriora per particulam: "Et tibi dabo claves ... Et quodcumque ligaveris ..." cum prioribus immediate coniunguntur atque ad idem subiectum Petrum referuntur. Item pronomen ... "tibi" et verba "ligaveris ... solveris" numero singulari expressa non omnibus apostolis, sed soli Petro applicantur.

Ergo subiectum promissionis Christi est solus Petrus ut persona distincta a reliquis apostolis, ideoque dignitas promissa non toti collegio communis est, sed beati Petri propria. Verum quaenam est dignitas illa promissa sive quodnam obiectum promissionis Christi?

2. Obiectum promissionis Christi est primatus iurisdictionis in universam ecclesiam. Christus non quidem utitur termino technico, quo iurisdictionis primatum hodie designamus, sed locutione metaphorica, primatum illum promittens sub triplici symbolo, scil. sub symbolo fundamenti, sub symbolo clavium, sub symbolo ligandi et solvendi.

Nam termini technici, qui cursu temporis usurpati sunt ad designandum primatum, aetate Christi non fuissent intellecti; metaphorae autem a Christo adhibitae ab omnibus facile intelligebantur et intelliguntur.

a) Metaphora fundamenti ecclesiae. Postquam Petrus fidem christologicam confessus erat, Christus de ecclesia sua loqui coepit. Et quidem ecclesiam praebet sub figura aedificii, quemadmodum saepius in s. Scriptura repraesentatur sub imagine templi vel domus Dei. Architectus huius domus ipse Christus est: "οἰκοδομήσω = domum ego aedificabo." Sapiens autem architectus ecclesiam suam Christus aedificat super petram sive fundamentum saxeum, sicuti iam alia occasione se comparaverat "viro sapienti, qui aedificavit domum suam supra petram. Et descendit pluvia et venerunt flumina et flaverunt venti et irruerunt in domum illam et non cecidit; fundata enim erat super petram (kepha)."⁵ Ista petra, in qua et super quam aedificium ecclesiae fundatur et construitur, Petrus est: "Tu es kepha (petra, saxum, rupes),"⁶ et super hoc kepha aedificabo ecclesiam meam." Petrus ergo apparet sub metaphora fundamenti saxei, i. e. firmi, immobilis, inconcussi, stabilis. Hoc fundamento petrino ecclesia ipsa tam firma, immobilis, inconcussa et stabilis reddetur, ut nulla vi adversa, neque etiam summa vi daemonum labefactari valeat: "Et portae inferi non praevalebunt adversus eam."⁷

Ut autem Petrus fundamenti saxei instar aedificium ecclesiae, societatis scil. fidelium, ita firmare valeat, indiget summa auctoritate sive primatu iurisdictionis in universam ecclesiam: Nisi enim Petrus omnes fideles tum individuos tum collective sumptos gubernare et regere posset, ecclesia schismatibus internis et hostibus externis succumberet. Hoc ergo ne unquam fiat, Petro promissa est suprema iurisdictio in universam ecclesiam.

Quod exemplo societatis civilis optime illustrari potest. Nemo dubitat, quin praesidium et incolumitas societatis civilis sola auctoritate suprema servari possint. Qui in republica constituitur ad eam contra omnia pericula interna et externa defendendam, eo ipso investitur iurisdictione in totam rempublicam atque in singulas eius partes omniaque membra. Unde et munus Petro promissum defendendi et illaesam invictamque conservandi ecclesiam Christi, necessario exposcit summam et universalem iurisdictionem.

Quare metaphoram de fundamento petrino ecclesiae male interpretantur:

1°. Qui Petrum fundamentum ecclesiae eo tantum putant, quod primas partes in praedicatione habuerit annuntiando evangelium primus tum iudaeis⁸ tum gentilibus.⁹ Verumtamen propterea, quod Petrus primitias quasdam iudaeorum et gentilium convertit et sic quodammodo lapides primos ecclesiae posuit, non posset vocari fundamentum, quo tota ecclesia nititur, super quam tota ecclesia exstructa est, et a qua mutuatur totam suam firmitatem, ita ut ne a portis quidem inferi superari valeat.

2°. Qui non Petri personam, sed fidem vocant fundamentum ecclesiae. Super christologicam Petri fidem Dominus exstruxit quidem ecclesiam, sed super Petri fidem non in abstracto, verum super Petri fidem in concreto, i. e. super Petri personam propter eius fidem, super Petrum inconcusse credentem. Fides Petri in Messiam Filium Dei est causa meritoria, propter quam apostolus electus fuit primas. Hinc Petri fides causaliter, Petri persona formaliter ecclesiae fundamentum vocari debet. Hoc revera sensu patres mox fidem Petri, mox personam Petri appellant "petram ecclesiae".¹⁰

3°. Qui apostolos omnes asseverant esse fundamentum ecclesiae saltem eo sensu, ut Petrus non sit nisi primus inter pares. Huic opinioni opponitur, quod Christus Petro soli ut personae distinctae a reliquis apostolis dixit: "Tu es kepha, et super hoc kepha aedificabo ecclesiam meam." Cum ergo totum aedificium ecclesiae innitatur fundamento petrino, etiam apostoli reliqui auctoritati Petri subiiciuntur. Adversarii frustra provocant ad Eph 2, 20: "Estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu." Nam vis horum verborum est: Christum per apostolos et prophetas fideles vocasse ad ecclesiam.¹¹

4°. Qui Christum excluso Petro fundamentum ecclesiae putant. Olim protestantes alacriores contendebant Christum dicendo: "Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam" semetipsum significasse. Hanc tamen cavillationem exegeticam adversarii omnes hodie erubescunt. Aliqui autem hodie contendunt Paulum apostolum excluso Petro Christum solum praedicare fundamentum ecclesiae scribendo ad corinthios: "Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus."¹²

Iam ecclesiam superaedificandam et superaedificatam esse fundamento personae et doctrinae Christi Paulus praeclare affirmat, cum Christus solus sit auctor, anima et caput invisibile ecclesiae. Petrum autem nomine et vice Christi constitutum esse fundamentum visibile ecclesiae non quidem Paulus discipulus affirmat, sed magister ipse Christus Iesus dicens Petro: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam." Metaphoram fundamenti ita intelligendam esse confirmat:

b) Metaphora clavium regni caelestis. Hucusque Christus ecclesiam descripsit tamquam domum aedificandam super fundamentum petrinum. Nunc aedificatae iamiam domus claves Petro se traditurum esse addit: "Et tibi dabo claves regni caelorum (καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν)." Nomine regni caelorum ecclesiam in terris militantem designari e contextu patet et in confesso est apud omnes. Et quidem agi de totius ecclesiae clavibus constat ex eo, quod sermo est de clavibus regni caelorum simpliciter, additis etiam articulis: τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας.

Claves autem ex usu profano et sacro symbolum sunt supremae potestatis. Ex usu quidem profano traditio clavium domus vel civitatis apud omnes populos orientales et occidentales signum erat traditae et agnitae potestatis in domum vel civitatem. Architectus constructo aedificio possessori tradit claves; paterfamilias procuratori claves committit, ut significet auctoritatem vicariam eidem commissam; vendens domum nonnisi traditione clavium consummat traditionem dominii. Similiter hosti, duci vel regi offeruntur claves arcis vel civitatis obsessae, traditionem arcis vel civitatis inde agnoscendo. Eadem notione figura clavium in sacra Scriptura Veteris et Novi Testamenti pluries adhibetur.¹³ Atque Christus ipse symbolo clavium exprimit summam suam potestatem in mortem, in infernum et in regnum caelorum teste Apocalypsi: "Ego sum primus et novissimus; et vivus, et fui mortuus; et ecce sum vivens in saecula saeculorum, et habeo claves mortis et inferni … Haec dicit Sanctus et Verus, qui habet clavem (τὴν κλεῖν) David; qui aperit, et nemo claudit, claudit, et nemo aperit."¹⁴

Itaque si idem Christus Dominus Petro dicit: "Et tibi dabo claves regni caelorum", sensus horum verborum est: "Tibi dabo potestatem supremam in regnum caelorum sive primatum iurisdictionis in universam ecclesiam." Petrus primas utique a Christo pendet, qui solus ex se habet "clavem David" (i. e. clavem regni David sive regni caelorum), et a quo proinde Petrus participatas obtinet claves. Nomine tamen et vice Christi Petrus independenter a consensu ecclesiae constitutus est claviger regni caelorum, ita ut omnes actus iurisdictionis ecclesiasticae ponere possit, et subiectos sibi habeat fideles omnes, ipsis etiam apostolis non exceptis. Petro claudente nemo potest aperire; Petro aperiente nemo potest claudere: Petro iubente omnes et omnia subesse tenentur. Hanc esse significationem genuinam symboli clavium ulterius explicatur:

c) Metaphora ligandi et solvendi, quae potestatem clavium actu exercitam exhibet. Dum nempe Christus primo demonstrat domum ecclesiae super fundamentum petrinum aedificandam, deinde domus aedificatae claves Petro tradit, nunc demum eundem Petrum in ipsa domo ecclesiae gubernantem ostendit dicendo: "Et quodcumque (ὃ ἄν) ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis; et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis."

Verbis solvendi et ligandi significatur potestas legifera et, quae cum ipsa necessario iuncta est, utpote ex ea consequens, potestas iudiciaria et ultrix. Etenim tempore Christi rabbini auctoritative populo iniungebant, quid esset licitum in Lege, quid vetitum, vel quid esset praeceptum, quid interdictum. Id vero ut innueretur in usu familiari posita erant verba solvere et ligare. Ligare idem erat ac vetare, interdicere, praecipere, obligatione religiosa constringere;¹⁵ solvere idem erat ac permittere, licitum dare, a vinculo religioso absolvere seu liberare. Breviter, ligare et solvere significabant totam auctoritatem rabbinorum leges condendi et abrogandi, quae ad religionem et regimen iudaeorum spectabant.¹⁶

Iisdem itaque verbis familiaribus ligandi et solvendi Christus Petro iurisdictionis potestatem promittit in ecclesiam novi testamenti. Et quidem haec potestas Petri erit amplissima ratione rerum, quia Petrus ligare et solvere potest "quodcumque (ὃ ἄν) vinculum religiosum"; erit universalis ratione loci et hominum, quia Petrus ligare et solvere potest simpliciter "super [totam] terram (ἐπὶ τῆς γῆς)"; erit demum summa et authentica ratione auctoritatis, quia exercitium ipsius absolute sancitur et confirmatur a Deo: "erit ligatum et in caelis … erit solutum et in caelis."

Immerito obiiciunt adversarii eandem potestatem Christum etiam reliquis apostolis promisisse: "Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in caelo: et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo."¹⁷ Ergo Petro nihil singulare promissum esse. Revera Petro seorsum primum potestas promittitur, quae postea apostolis simul cum Petro promittitur. Petro sine aliis promittitur, quod aliis non sine Petro promittitur. Petrus solus possidet iurisdictionem, quam alii nonnisi collegialiter cum Petro et sub Petro possident. Unde Petro Christus promittit aliquid speciale, quod non promittit reliquis apostolis, i. e. praeeminentiam sive primatum iurisdictionis.

Res tanta evidentia patet, ut rationalistae moderni desperabundi totum textum Mt 16, 17-19 esse spurium dicant. Vel enim propugnant eum locum non a Matthaeo conscriptum, sed saeculo demum secundo evangelio Matthaei additum esse,¹⁸ vel contendunt eum a Matthaeo quidem conscriptum esse, sed non ex ore Christi. Quaerenti autem, qua ratione haec asserant, praeter fumum et nebulam id solum revera obtundunt, quod textus Mt 16, 17-19 sit aperte "catholicus",¹⁹ continens scil. promissionem primatus petrini.²⁰ Quod quidem nobis probandum erat.

Primatum Petro collatum esse iamiam sine dubio constat ex huius privilegii promissione. Quidquid enim Christus, divina fidelitas et veritas, promisit, id suo tempore implevit. Ergo primatum iurisdictionis Petro promissam certo tandem contulit, etiamsi forsan nihil huiusmodi commemoret evangelium. At vero evangelium diserte refert, quod, quando et quomodo Petrus promissam dignitatem obtinuit.

Post resurrectionem suam nempe Dominus ad mare Tiberiadis septem discipulis apparuit, cum ipsis manducavit et dein Petrum vicarium suum constituit. Quam rem s. Ioannes, testis ocularis et auricularis, sic enarrat:

"Cum ergo prandissent, dicit Simoni Petro Iesus: Simon Ioannis, diligis me plus his (πλέον τούτων)? Dicit ei: Etiam, Domine, tu scis, quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos (βόσκε τὰ ἀρνία μου). Dicit ei iterum: Simon Ioannis, diligis me? Ait illi: Etiam, Domine, tu scis, quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos (ποίμαινε τὰ πρόβατά [al. πρόβατά] μου). Dicit ei tertio: Simon Ioannis, amas me? Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio, Amas me? et dixit ei: Domine, tu omnia nosti: tu scis, quia amo te. Dixit ei: Pasce oves meas (βόσκε τὰ πρόβατά [al. πρόβατά] μου)."¹

Neminem latet munus pastorale his verbis collatum esse. Ut autem vis verborum plene ponderetur, tria quaeri possunt, scil. cuinam, quodnam et super quemnam Christus contulerit munus pastorale?

1. Cuinam Christus contulit munus pastorale: Responsum: Petro soli, ita ut praerogativa collata non sit pluribus apostolis communis, sed Petri propria. Nam Petrus cum pondere tamquam persona individua describitur in numero singulari et expresso nomine, cognomine et patris nomine: "Dicit Simoni Petro: Simon Ioannis diligis me? … Simon Ioannis diligis me? … Simon Ioannis amas me?" Petrus a ceteris distinguitur, cum ipsius potius quam aliorum apostolorum amor ter exquiratur et aperiatur; cum ipse, trinae negationis admonitus et conscius, ad tertiam interrogationem contristetur; cum in contextu exhibeatur crucifigendus iubeaturque prae aliis sequi Christum.² Denique Petrus ceteris opponitur: "Diligis me plus his (ἀγαπᾷς με πλέον τούτων)?" Ridicule quidam contendunt Iesum interrogasse: "Diligis me plus quam hos," scil. condiscipulos. Talis quaestio prorsus inutilis fuisset, cum Christus ab omnibus hominibus poposcat amorem superhumanum,³ cumque Petrus saltem minimum hunc amorem indubie haberet, ut Magistrum plus quam discipulos amaret. Hoc tamen amore non contentus Christus a Petro magis amari postulat, quia antea ab illo negatus fuerat et quia maiorem dignitatem ei nunc conferre voluit. Ergo de individua Petri dignitate agitur. At quaenam est ista dignitas sive:

2. Quodnam munus pastorale Christus contulit? Secundum textum graecum Christus Petrum iubet: "βόσκε … ποίμαινε … βόσκε …" Quod Vulgata latina vertit uno verbo ter repetito: "Pasce … Pasce … Pasce." Et quidem recte. Licet enim verbum ποιμαίνειν imprimis significet "gregem ducere vel regere", cum verbum βόσκειν potius significet "gregi pascuam sive nutrimentum procurare", ambo tamen officium pascendi gregis simpliciter continent. Nomine pascendi gregis autem hoc loco, uti patet, non subintelligitur grex irrationalis sive proprie dictus, sed grex Christi rationalis sive metaphorice dictus. Ipsa vero metaphora pascendi gregem rationalem tum ex natura sua tum ex usu loquendi designat munus iurisdictionis sive regiminis exercendi in homines, subditos.

Natura sua metaphora pascendi gregem rationalem significat iurisdictionem sive auctoritatem exercendam in homines subditos, ita ut pastor hominum idem sit ac tenens summam auctoritatem. In hoc enim sistit tertium comparationis inter pascendum gregem proprium sive irrationalem et gregem improprium sive rationalem: Quemadmodum pastor non solum pascuam ovibus procurat, sed oves ducit et reducit, ovibus invigilat, a luporum impetu aliisque periculis eas defendit errantesque ad ovile revocat, ita pastor gregis rationalis homines subditos dirigere, regere, defendere, spiritualiter nutrire tenetur. Atqui hoc nonnisi exercitio auctoritatis socialis attingit. Ergo Petrus auctoritate sociali pollet in gregem christifidelium, quia ipsi dictum est: "Pasce oves meas." Eandem significationem metaphora pascendi habet ex:

Usu loquendi profano et biblico. Apud Homerum aliosque auctores graecos populorum principes plerumque vocari solent ποιμένες λαῶν. Similiter in s. Scripturis verbo "pascendi" (graece ποιμαίνειν, hebr. raah) exprimitur actus potestatis regiae, verbo "pastoris" (graece ποιμήν, hebr. roeh) persona ducis, principis, regis. Sic Ier 23, 1. 2: "Vae pastoribus, qui disperdunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus. Ideo haec dicit Dominus Deus Israel ad pastores, qui pascunt populum meum: Vos dispersistis gregem meum, et eiecistis eos, et non visitastis eos: ecce, ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus." Praecipue maximus regum Israel David iterum pastor appellatur.⁴ Immo in Vetere Testamento rex Messias⁵ et Deus Salvator⁶ nomine pastoris veniunt. In Novo Testamento autem Dominus noster Iesus Christus pastor fidelium describitur ore apostolorum⁷ atque etiam ore ipsius proprio.⁸ Quodsi ergo Christus Petrum constituit pastorem christifidelium, illum indubie constituit vicarium suum in regenda societate ecclesiastica. Exinde iam fere claret responsum ad tertiam quaestionem:

3. Super quem Christus contulit munus pastorale: Nam sensus obvius textus is est, ut Petrus summus pastor ponatur super universam Christi ecclesiam. Iubetur enim pascere et agnos et oves⁹ Christi; nulla exceptione facta, immo addito pronomine possessivo: "Pasce agnos meos … Pasce oves meas." Plerique nomine agnorum descriptos putant simplices fideles, nomine vero ovium, quippe quae sint agnorum matres, hierarchas sive clericos Petro inferiores; alii nomine agnorum intelligunt fideles imperfectos, nomine ovium fideles perfectos; alii agnos et oves synonyme accipiunt. Sed quaecumque demum interpretatio congruat, patet ipsa enumeratione partium totum gregem significari. A fortiore hoc valet inspecto pronomine possessivo meos, meas. Etenim vi huius pronominis Petro pascendi adiudicantur omnes, ad quos pronomen istud extenditur, i. e. quicumque agni et oves Christi, excepto ipso solo Petro. Ergo Petrus constituitur pastor totius ovilis Christi sive primas universae ecclesiae, inclusis etiam apostolis.

Ita revera antiquitas christiana haec verba Christi semper intellexit. E. g. Origenes dicit Petro "summam rerum de pascendis ovibus" traditam esse.¹⁰ Ephraem syr.: "Dominus [Simoni] commisit gregem suum, oves, agnos et oviculas."¹¹ Ambrosius: Petrus "omnibus antefertur … et iam non agnos, ut primo, quodam lacte vescendos, nec oviculas, ut secundo, sed oves pascere iubetur, perfectiores, ut perfectior gubernaret."¹² Leo M.: "De toto mundo unus Petrus eligitur, qui et universarum gentium vocationi et omnibus apostolis cunctisque ecclesiae pastoribus praeponatur, ut, quamvis in populo Dei multi sacerdotes sint multique pastores, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus."¹³

Unde perperam adversarii quidam opponunt verbis Io 21, 15-17 Christum Petro nonnisi dignitatem apostolicam restituere trina negatione amissam. Nam gratis contendunt Petrum negatione sua ab apostolatu decidisse. Sed etiamsi decidisset, apostolatus illi iamiam restitutus fuisset, quia ordinem et iurisdictionem apostolicam una cum ceteris apostolis acceperat post resurrectionem.¹⁴ Praeter hanc vero, quam communem cum omnibus apostolis tunc Petrus acceperat potestatem, propriam nunc super ceteros auctoritatem accipit, iurisdictionem nempe supremam et universam in totum gregem Christi.

Primatum Petro promissum et collatum multis factis illustrant tum Christus, tum ipse Petrus, tum reliqui apostoli. Quae facta quamvis singillatim sumpta non omnia sint indicia certa dignitatis primatialis, tamen primatui conveniunt, primatum adornant et sine primatu non explicantur. Haec ergo facta quasi umbra sunt personae primatialis sive tabula, qua imago Petri primatis Mt 16 et Io 21 depicta includitur. Sunt autem facta haec:

1. Christus, seposita promissione et collatione primatus, Petrum pluribus indiciis aliis apostolis praetulit imponendo ei nomen symbolicum, prosequendo eum praecipuo favore et committendo ei munus confirmandi fratres.

a) Petri nomen symbolicum. Christus cum primum Petrum vidit, dixit: "Tu es Simon, filius Ionae: tu vocaberis Cephas."¹ Postea, in electione apostolorum, hoc nomen expresse ei imposuit.² Iam Deus, teste s. Scriptura, numquam nuda et vana nomina imponit, sed potius simul, quod nomine significatur, actu elargitur.³ Significationem vero et vim novi Simonis nominis ipse Dominus interpretatus est de primatu sive fundamento ecclesiae: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam."⁴

b) Petri praecipuus favor. Christus Capharnaum ad domum Petri divertit;⁵ de navicula Petri docet;⁶ Petrum iubet secum ambulare super aquas;⁷ Petro soli post piscationem miraculosam dicit: "Noli timere, ex hoc iam homines eris capiens;"⁸ didrachmam, quam exactores ab omnibus apostolis petierant, Christus pro se et Petro solis solvit,⁹ ita ut reliqui discipuli statim suspicati sint Petrum in locum superiorem, in ipsum scil. Magistri vicariatum fore instituendum;¹⁰ Petri pedes primo lavat;¹¹ resurrectionem suam Petro specialiter nuntiandam curat;¹² Petro ante alios Christus redivivus apparet.¹³ Itaque Christus Petrum ceteris apostolis multifariam praetulit.

c) Petri munus confirmandi fratres. Ante passionem Dominus Petro dicit: "Simon, Simon, ecce satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos."¹⁴ Petrus fratres (i. e. apostolos et a fortiore ceteros discipulos) vehementissime tentatos et labefactatos in fide confirmare iubetur. Huic muneri explendo Petrus egregie aptus erit, si erit totius ecclesiae et ipsorum apostolorum caput, Christi in terris vicarius. Destitutus vero auctoritate hac primatiali, ineptus erit illi muneri. Si aliis apostolis Petrus non posset praecipere, nec alii tenerentur Petro obedire, inefficax esset interventio Petri.

Christus igitur oeconomia tam speciali erga Petrum usus est, ut praeeminentiam sive primatum apostoli praeclare illustraret.

2. Petrus ipse Christo vixdum ad Patrem reverso ducem summum ceterorum se praebuit, prout adiuncta temporis illius primitivi ferebant. Post Christi ascensionem Petrus solus necessitatem eligendi novi apostoli (loco Iudae praevaricatoris) docet totumque electionis negotium dirigit ceteris assentientibus et obedientibus.¹⁵ Die pentecostes Petrus solus prae ceteris et pro ceteris tacentibus praedicat et credentes ecclesiae apponit.¹⁶ Primitias etiam gentium visione divina instructus prae reliquis apostolis in coetum christianum assumit.¹⁷ In operandis miraculis Petrus primus est, et solus apostolos coram synedrio tuetur,¹⁸ sicut nimirum praepositus non tantum pro se, sed etiam pro subditis dicere suevit. Petrus prae reliquis apostolis partes iudicis agit de Simone mago,¹⁹ de Anania et Saphira, Deo ipso iudicium miraculose comprobante.²⁰ Petrus universas ecclesias Iudaeae, Samariae et Galilaeae visitat, eas etiam, quas non ipse fundaverat.²¹ Concilii hierosolymitani praesidem agens Petrus primus sententiam profert, i. e. quaestionem de legalibus ita definit, ut alii, sublata omni controversia, assentiant.²²

Quibus consideratis patet Petrum omnibus iis modis et mediis primatum exercuisse, quibus exerceri tunc potuit, cum propter primitivum statum ecclesiae et propter extraordinaria apostolorum dona usus amplior iurium primatialium nec necessarius nec opportunus erat. Non solum autem Petrus primas partes sibi vindicavit, sed etiam:

3. Discipuli alii primas partes ei attribuerunt tum loquendo tum agendi ratione.

a) Discipulorum de Petro loquendi ratio. Quotiescumque in Evangeliis, in Actibus et in Epistulis Petrus cum aliis apostolis memoratur, singulariter ipse praefertur.

Si omnes apostoli nominatim recensentur, Petrus omnium primus est. In omnibus catalogis apostolorum sicut Iudas Iscariotes ultimus, ita Petrus ordine primus ponitur, cum ceterorum nomina locum continuo mutent.²³ Immo Petrus significanter dignitate primus vocatur: "Primus (πρῶτος) Simon, qui dicitur Petrus, et Andreas frater eius, Iacobus Zebedaei …"²⁴

"Primus" non est adiectum numerale, quia alii non audiunt "secundus, tertius, quartus", sed est appositum praeeminentiae, quod secundum usum loquendi Novi Testamenti significat: praepositum, principem, primatem.²⁵ Itaque Petrus a discipulis hagiographis princeps apostolorum vocatur, quia Christo vivente primatui destinatus erat, Christo vero ad Patrem reverso et scribentibus evangelistis primatu actu potiebatur.

Sed et si nonnulli tantum apostoli nominatim recensentur Petro praesente, ipse constanter primo loco apparet. Ita "Simonem, qui vocatur Petrus, et Andream fratrem eius;"²⁶ "Petrum et Iacobum et Ioannem;"²⁷ "Petrum et Ioannem,"²⁸ "Simon Petrus et Thomas, qui dicitur Didymus, et Nathanael... et filii Zebedaei et alii ex discipulis eius duo."²⁹ Ratio huius praelationis nonnisi praecipua dignitas Petri esse potest, cum Petrus neque aetate neque vocatione primus sit.³⁰ Confirmatur ex eo, quod, si plures recensentur gradatim a minore ad maiorem ascendendo, Petrus summo loco ponitur, immediate ante Christum, ut inde discamus Petrum omnibus antecellere discipulis, solo autem Christo inferiorem esse.³¹

Denique si tectis omnium nominibus apostoli in globo citantur, Petrus tamen solus diserte nominari solet adhibitis his locutionibus: "Simon et qui cum illo erant;"³² "Petrus et qui cum illo erant;"³³ "Petrus cum undecim;"³⁴ "Petrus et apostoli."³⁵ Eodem autem modo Iesus cum discipulis suis scribitur, ut appareat eum fuisse discipulorum dominum et caput.³⁶ Ergo haec de Petro loquendi ratio monet ipsum apostolorum principem et Christi vicarium agnitum fuisse.

b) Discipulorum cum Petro agendi ratio. Quamvis apostolatu omnes aequarentur, incluso quoque Petro, tamen pastoratu sive iurisdictione hierarchica maiorem fuisse Petrum omnes discipuli atque ipse etiam Paulus actu monstrant. Discipuli omnes et cum eis tota ecclesia primitiva tacite subeunt primatum factis, uti iam pervidimus, per Petrum exercitum. Explicite primatum petrinum agnoscunt, cum in electione Matthiae apostoli et in concilio hierosolymitano praesidente Petro et sententiam promente cuncti assentiant et obediant; cum gentiles Petro decernente in sinum ecclesiae admittant; cum tota ecclesia pro Petro capto orationem communem fundant;³⁷ cum Actuum capitibus duodecim prioribus, ubi ecclesiae universalis historia prima describitur, solius fere Petri gesta memorentur, aliorum autem apostolorum facta brevissime tantum tangantur.

Paulus singillatim Petrum agnoscit omnium primatem. Etsi a Deo ipso edoctus doctor gentium, neque a Petro aut quocumque apostolo docendus esset, tamen ad Petrum honorandum Hierosolymam proficiscendum duxit: "Neque veni Ierosolymam ad antecessores meos apostolos, sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres veni Ierosolymam videre (ἱστορῆσαι) Petrum et mansi apud eum diebus quindecim. Alium autem apostolorum vidi neminem, nisi Iacobum, fratrem Domini."³⁸ Petrus tantae auctoritatis erat, ut, neglectis ceteris apostolis, ad eum solum videndum Paulus iter institueret. Immo non tantum ad videndum eum, quia "non dixit ἰδεῖν Πέτρον, sed ἱστορῆσαι Πέτρον, quomodo loqui solent, qui magnas splendidasque urbes invisunt cognoscendi gratia."³⁹

Exinde iam praesumendum est Paulum non negare primatum petrinum, dum in eadem epistula, paucis versibus interpositis, scribit se Petro iudaizanti in faciem restitisse⁴⁰ necnon affirmat se Petro aequalem esse apostolatu.⁴¹

Iurisdictioni primatiali non obstabat, quominus Paulus Cephae iudaizanti in faciem resisteret. Nam interdum inferior superiorem debita cum reverentia corrigere non solum potest, sed et debet, maxime si agitur de praecavendo scandalo. Atqui incauta conversatio Petri cum iudaizantibus, observata lege mosaica ciborum, conversioni gentilium scandalo erat. Ergo Petrus revera redarguendus fuit et quidem aptissime per apostolum gentium.

Item iurisdictioni primatiali non obstabat, quominus Paulus affirmaret se Petro aequalem esse apostolatu. Nam licet potestate pastoratus excelleret Petrus, tamen non privilegio apostolatus, quo Paulus aeque ac Petrus divinitus auctus fuerat. Immo, si attenditur exercitium apostolatus sive praedicationis, Paulus non solum Petro, sed et omnibus aliis apostolis praestabat,⁴² ita quidem, ut apostolus per excellentiam vocari mereatur et princeps in apostolatu. Petro praedicatione tanto maior erat Paulus, quanto minor illo erat iurisdictione.⁴³ Solo hoc respectu et facta hac distinctione ambo sunt principes apostolorum et ecclesiae secundum versum Venantii Fortunati:⁴⁴ "Princeps clave Petrus, primus quoque dogmate Paulus."

Ex dictis, primatus, vivente Petro, in ecclesia exercitus et agnitus est. Quaeritur autem, utrum, ipso mortuo, interierit etiam praerogativa primatialis, an potius perpetuo perduret in successoribus Petri. Primatum in beato Petro inchoatum perenniter continuari concluditur ex ipsa institutione muneris primatialis, et quidem ex facto, ex verbis et ex fine institutionis.

1. Ex facto, quod Christus primatum instituit. Etenim "regiminis forma monarchica, quam Christus ecclesiae a se institutae contulit, tam diu perseverare dicenda est, donec Christus eandem abroget sive in aliam, aristocraticam aut democraticam, convertat. Nam nemini nisi ecclesiae auctori eiusdem formam in aliam convertere, hinc priorem destruere licet. At Christus nullibi promisit, se eiusdem formam in aliam esse conversurum, nec quidquam egit, quo huiusmodi commutatio futura innuatur. Immo cum ecclesiam a se institutam perennem fore promiserit, simul etiam formam eius monarchicam perennem fore indicavit. Si enim formae monarchicae alia succederet, alia succederet ecclesia, quum mutata regiminis forma essentiali mutetur societas, ut patet, quum, alicubi monarchia in rempublicam conversa, societas civilis nova veteri, respublica monarchiae successisse dicitur."¹

Quo contra adversarii perperam obiiciunt: "Primatus erat praerogativa Petri personalis; ergo morte ipsius exstincta est." Primatus utique erat praerogativa Petri personalis, quatenus erat propria soli Petro, non communis ceteris apostolis; non vero erat praerogativa personalis eo sensu, acsi Petro ut personae privatae concessa fuerit. Immo Petrus ut persona publica, i. e. ut ecclesiae summus pastor primatum accepit. Quod autem munus publicum est sive spectans ad bonum ecclesiae, numquam cessare debuit. Iura, quae princeps acquirit, regno acquiruntur atque principe mortuo regno propria manent. Ita ius primatiale, quod princeps Petrus obtinuit, ecclesiae obtinuit et proinde in ecclesia perenniter duraturum est.² Quod quidem lucidius adhuc patet:

2. Ex verbis, quibus Christus primatum instituit. Verba, quibus Christus primatum promisit et contulit, Petrum non respicere ut personam privatam breviter morituram, sed ut personam in successoribus perpetuo victuram, facile ostenditur.

a) Verba promissionis Petrum constituunt fundamentum ecclesiae indestructibile: "Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam." Atqui fundamentum tam diu durare debet, quam diu aedificium stabit. Iam vero ecclesiam suam Christus ita fundavit, ut esset perennis; proinde eo ipso non sinit subtrahi eius fundamentum Petro mortuo. Patet a fortiore, quia Christus praedicit ecclesiam perenniter impugnatum, neque tamen umquam a portis inferi destructum iri, quia fundamentum habet Petrum. Itaque eo ipso fundamentum petrinum perenniter est duraturum. Unde Leo M.: "Firmitas fundamenti, cui totius ecclesiae superstruitur altitudo, nulla incumbentis sibi templi mole lacessit. Soliditas enim illius fidei, quae in apostolorum principe est laudata, perpetua est; et sicut permanet quod in Christo credidit, ita permanet quod in Petro Christus instituit . . . Manet ergo dispositio veritatis, et beatus Petrus in accepta fortitudine petrae perseverans, suscepta ecclesiae gubernacula non reliquit."³

Petrus insuper constituitur claviger regni caelorum potestate divina ligandi et solvendi auctus: "Et tibi dabo claves regni caelorum. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum in caelis: et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis." Atqui claviger regni caelorum adesse et munere ligandi et solvendi fungi debet, quam diu durabit ecclesia perennis. Non enim in Petri commodum, sed in ecclesiae utilitatem claves gerit atque ligare et solvere iubetur. Quo sensu Tertullianus: "Memento claves eius [regni caelorum] hic Dominum Petro et per Petrum ecclesiae reliquisse."⁴ Et Augustinus docet claves datas esse Petro ut gerenti personam ecclesiae.⁵

b) Verba collationis Petrum statuunt pastorem supremum ad pascendum gregem universum Christi. Atqui ad gregem Christi pertinent oves et agni omnes sine restrictione temporis, i. e. episcopi et fideles aetatis tum apostolicae tum postapostolicae. Ergo non solum illos, sed et istos pascere debet Petrus, utique in successoribus suis. A. v. si pastoratus primatialis morte Petri cessasset, grex Christi exinde sine pastore esset, i. e. corpus visibile Christi esset sine capite visibili — corpus truncum. Hoc vero absurdum esse per se patet. A fortiore autem thesis elucet:

3. Ex fine, ad quem Christus primatum instituit. Christus Petro primatum contulit ad servandam ecclesiae unitatem. Atqui necessitas servandae ecclesiasticae unitatis perenniter urget. Ergo etiam mortuo principe apostolorum primatus perdurat. Probatur ita:

Maior. Christum Petro primatum contulisse ad servandam unitatem ecclesiae constat tum natura rei implicite, tum voluntate Christi explicite manifestata. Natura sua regimen supremum personae physicae uni concreditum singulariter tendit ad unitatem moralem societatis conservandam. Rationem huius s. Thomas reddit: "Iud . . . quod est per se unum, potest esse causa unitatis convenientius quam multi uniti."⁶ Unde ubicumque unitatem strictissimam promovere voluit auctor naturae, regimen monarchicum delegit: cogita societatem domesticam, cui patremfamilias, necnon veteris testamenti societatem religiosam, cui summum sacerdotem praefecit. Similiter in societatibus civilibus iis etiam, quae democratice constitutae sunt, occasione revolutionis regimen dictatorium instituitur ad unitatem recuperandam. Immo s. Hieronymus scribit: "Etiam muta animalia et ferarum greges ductores sequuntur suos. In apibus principes sunt, grues unam sequuntur ordine litterato. Imperator unus, iudex unus provinciae. Roma ut condita est, duos fratres simul habere reges non potuit, et parricidio dedicatur . . . Singuli ecclesiarum episcopi, singuli archipresbyteri, et omnis ordo ecclesiasticus suis rectoribus nititur."⁷ Itaque praesumendum est Christum etiam primatum Petro concessisse eum in finem, ut unitas ecclesiae intime servaretur. Revera haec voluntas Christi diserte manifestatur titulis illis Petro primati datis: petra, claviger, pastor. Petrus petra ecclesiae dicitur, quia fundamenti instar omnes partes aedificii ecclesiastici unit; claviger regni caelorum dicitur, quia ut verus oeconomus unitam ecclesiam regit et factiones ab ea arcet; pastor dicitur, quia oves Christi in persona sua unire tenetur. Ergo unitas ecclesiae est finis per primatum petrinum attingendus.

Minor. Atqui necessitas conservandae unitatis ecclesiasticae semper urget,⁸ cum ecclesia intus et foris una semper manere debeat, una sponsa Christi, unum corpus Christi, unum ovile, una domus Dei — breviter, cum semper urgeat Christi desiderium ardentissimum: "Ut sint unum."⁹ Immo necessitas servandae unitatis aetate postapostolica multo magis urget quam illo tempore apostolico, quo ecclesia minus late diffusa erat; quo "multitudinis credentium erat cor unum et anima una"¹⁰; quo Christi Domini memoria adhuc vivens mentibus fixa manebat; quo demum apostoli singuli sua auctoritate et infallibilitate personali ecclesiam ubique terrarum facilius in unitate continebant.¹¹

Conclusio. Ergo etiam mortuo principe apostolorum perdurat primatus, insigne illud medium et vinculum ecclesiasticae unitatis a Christo ipso electum et institutum. Hoc quidem patres uno ore proclamant, atque inter eos praecipue Cyprianus in aureo libello "De catholicae ecclesiae unitate".¹² Hoc concilium ephesinum enuntiavit.¹³ Hoc concilium vaticanum iterum credendum proposuit docens: "Ut vero episcopatus ipse unus et indivisus esset, et per cohaerentes sibi invicem sacerdotes credentium multitudo universa in fidei et communionis unitate conservaretur, beatum Petrum ceteris apostolis praeponens in ipso instituit perpetuum utriusque unitatis principium . . . Quod in beato apostolo Petro princeps pastorum et pastor magnus ovium Dominus Christus in perpetuam salutem ac perenne bonum ecclesiae instituit, id eodem auctore in ecclesia, quae fundata super petram ad finem saeculorum usque firma stabit, iugiter durare necesse est . . . Si quis ergo dixerit non esse ex ipsius Christi Domini institutione seu iure divino, ut beatus Petrus in primatu super universam ecclesiam habeat perpetuos successores . . . anathema sit."¹⁴