Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Ecclesia romana spectabilis est catholicitate tum iuris tum facti.

1. Catholicitas iuris. Ecclesia romana abhorret a ditionumt nationumque finibus. Essentialiter enim, i. e. spectata doctrina et indole sua, habet characterem universalem. Destinatur omnibus nationibus et territoriis, uti fatentur ipsi eius adversarii, qui tam saepe et tot mediis catholicos instigabant, ut ecclesias pure nationales formarent, quique continuo ecclesiam catholicam aspernantur vocando eam "nigram internationalem". Revera internationalis est eo sensu, ut omnibus adaptetur; non vero eo sensu, ut alicui nationalitati opponatur.

Virtualiter quoque ecclesia romana eo tendit, ut ubique terrarum propagetur. Eam primis iam saeculis christianis conversioni gentium enixe studuisse notum est. Medio aevo non tantum populis novis Europam invadentibus evangelium afferre totis viribus nisa est, sed missionarios destinavit vastissimis Asiae, Africae, Americae regionibus. Cumque inde a saeculo XVI pseudoreformatio plurimos filios ecclesiae matri avulsit, missionarii catholici innumeri tum veterum ordinum religiosorum tum novarum congregationum christianam religionem populis maxime dissitis nuntiare tentarunt et tentant. Quanto autem labore, quot aerumnis, quam immenso zelo huic operi evangelizationis insudarint, historia missionum et acta martyrum omnium saeculorum narrant. Quo vero successu ecclesia romana propagationi suae allaboraverit, docet eiusdem:

2. Catholicitas facti. Tribus primis saeculis, licet plerumque omnibus mediis humanis destituta omnisque generis persecutionibus agitata, totum fere orbem terrarum tunc cognitum permeavit. A saeculo quarto exeunte usque ad saeculum XIV germanos et slavos fere cunctos, tatarorum aliorumque populorum plurimos Christo lucrificavit, ita ut ante pseudoreformationem supra 100 milliones fidelium numeraret. Damnum demum ex reformatione passum tanto emolumento restituit, ut hodie numerum asseclarum suorum paene triplicaverit atque in dies adaugeat.

Et quidem, si excipias aliquas partes interioris Africae et Australiae, ecclesia romana ubique terrarum invenitur, in omnibus territoriis innotescit, ab omnibus populis cognoscitur. Hinc micat catholicitate morali simultanea; immo iam fere splendet catholicitate physica successiva, qualem ecclesia Christi vera saltem ante ultimum iudicium habere debet.¹

Sed ad quid plura? Ecclesia, cui praeest romanus pontifex, ipso nomine suo catholica probatur. Nam ecclesia, quae omnium saeculorum decursu omniumque hominum consensu catholica vocatur et hoc nomine catholicae a sectis distinguitur, nequit non esse catholica. Atqui revera, quamvis haeretici saepius conarentur nomen catholicitatis sibi arripere, tamen sola ecclesia romana in toto orbe terrarum catholica vocatur. Nostra etiam aetate valent praeclara s. Augustini verba: "Tenet [me in gremio ecclesiae catholicae] postremo ipsum catholicae nomen, quod non sine causa inter tum multas haereses sic ista ecclesia sola obtinuit, ut cum omnes haeretici se catholicos dici velint, quaerenti tamen peregrino alicui, ubi ad catholicam conveniatur, nullus haereticorum vel basilicam suam vel domum audeat ostendere ... Velint, nolint enim ipsi quoque haeretici et schismatum alumni, quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, catholicam nihil aliud quam catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur ... Ex quo intelligi datur, iudicantibus arbitris, quos nulla impedit gratia, cui sit catholicum nomen, ad quos omnes ambiunt, tribuendum."² Revera:

1. Graeci sive schismatici orientales, ut ipsum nomen indicat, in solo oriente inveniuntur. Unde eis deest catholicitas facti. Sed nec iure catholici sunt. Nam nulla ecclesia potest in totum orbem diffundi, nisi habeat regimen, quod se extendat ad totum orbem. Atqui, negato primatu, tale regimen non competit ecclesiis graecis. Ergo ipsarum constitutio essentialiter excludit catholicitatem. Insuper coetus graeci virtualiter minime student conversioni gentilium. Sicuti originem suam debent merae defectioni ab ecclesia catholica, ita deinceps et usque ad tempora nostra soli perversioni catholicorum studuerunt. Ipsae ecclesiae orientales penitus emortuae sunt.¹

2. Protestantes a fortiore destituuntur nota catholicitatis. De facto incolunt potissimum terras germanicas, Angliam et Americam septentrionalem; in aliis territoriis pauci vel nulli asseclae pseudoreformationis adsunt. Sed et iure prohibentur a catholicitate. Sectae protestanticae essentialiter sunt nationales, cum princeps sive gubernium civile singularum regionum soleant esse capita singularum sectarum. Unde constitutione et charactere suo arctantur limitibus regionalibus. Propterea etiam virtualiter protestantes a saeculo XVI ad XIX nullam operam navarunt conversioni gentilium. Missionarios vocabant "falsos prophetas".² Toti in eo erant, ut perverterent catholicos, ita ut de ipsis valeat illud Tertulliani: "De verbi autem administratione quid dicam, cum hoc sit negotium illis, non ethnicos convertendi, sed nostros evertendi. Hanc magis gloriam captant, si stantibus ruinam, non si iacentibus elevationem operentur; quoniam et ipsum opus eorum non de suo proprio aedificio venit, sed de veritatis destructione. Nostra suffodiunt, ut sua aedificent."³ Ultimo demum saeculo protestantes, fundatis societatibus missionum, religionem suam ethnicis afferre coeperunt pecuniis quidem ingentibus, fructu vero parcissimo.⁴

Sed licet materialem diffusionem per totum orbem haberent coetus sive graeci sive protestantici, nihilominus catholicitate formali destituerentur, cum eis desit unitas. Sane ad ipsos pertinet, quod s. Augustinus de sectis temporis sui scripsit: "Non omnes haeretici per totam faciem terrae, sed tamen haeretici per totam faciem terrae. Alii hic, alii ibi, nusquam tamen desunt: ipsi se non norunt. Alia secta in Africa, alia haeresis in Oriente, alia in Aegypto, alia in Mesopotamia, verbi gratia. Diversis locis sunt diversae; sed una mater superbia omnes genuit, sicut una mater nostra catholica omnes christianos fideles, toto orbe diffusos. Non ergo mirum, si superbia parit discissionem, caritas unitatem. Illa [catholica] sic est tamquam vitis crescendo ubique diffusa; illi [haeretici] sic sunt tamquam sarmenta inutilia, agricolae falce praecisa merito sterilitatis suae, ut vitis putaretur, non ut amputaretur. Sarmenta ergo illa, ubi praecisa sunt, ibi remanserunt. Vitis autem crescens per omnia et sarmenta sua novit, quae in illa remanserunt, et iuxta se, quae de illa praecisa sunt."⁵