Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Vindicata ecclesiae indefectibilitate, quaeritur, an ecclesia ex institutione Christi sit visibilis. De hac quaestione inter protestantes et catholicos acriter controvertitur.

Reformatores, sequentes vestigia quarumdam haeresum medii aevi,¹ ecclesiam modo dixerunt invisibilem, modo visibilem. Nam cum catholici novatores interrogarent, ubinam eorum ecclesiuncula fuisset ante saeculum XVI, hi respondebant ecclesiam esse invisibilem.² Hanc ecclesiam in sola iustitia et praedestinatione constare atque nonnisi iustos et praedestinatos amplecti affirmarunt.³

Cum tamen alii sectarii quoque propugnarent se etiam habere Spiritum Dei Lutherus, Calvinus aliique haeresiarchae subito ecclesiam visibilem opposuerunt.⁴ Reformatorum ambiguitatem secuti sunt eorum discipuli,⁵ et usque ad hodiernum diem protestantes ancipites haerent inter ecclesiam visibilem et invisibilem. Docent quidem invisibilem ecclesiam; visibilem tamen admittunt, quoties fuerit necessarium vel opportunum. Sat communiter docent "massam fidelium" efformare ecclesiam visibilem sive minus recte dictam; fideles autem iustos et sanctos constituere ecclesiam invisibilem, quae sola ecclesia stricte dicta sit.⁶

Catholici vero constanter tenent ecclesiam ex institutione Christi esse visibilem. Qua quidem affirmatione non instant membra ecclesiae visibilia esse, cum nemo neget fideles esse homines visibiles; sed contendunt ecclesiam Christi qua talem esse visibilem sive conspicuam, ita ut facile constet, ubinam sit, quaenam sit, quinam ad eam pertineant. Haec visibilitas ecclesiae probatur argumento tum directo tum indirecto.

1. Christus ipse ecclesiam a se fundatam visibilem esse indicat: a) Forma, quam ecclesiae dedit. Ex thesi de institutione ecclesiae¹ liquet Christum ecclesiam fundasse in forma verae societatis. Atqui nulla societas veri nominis inter homines cogitari potest, quin visibilis sit. Ergo. b) Fine, quem ecclesiae fixit.² Finis ecclesiae in eo est, ut opus redemptionis perenne reddat (finis proximus) et homines singulos salvet (finis remotus). Atqui hic finis duplex nonnisi actibus visibilibus attingitur, scil. actibus praedicandi, ministrandi et dirigendi ex parte praepositorum, necnon actibus fidem profitendi, sacramenta recipiendi et mandatis obsequendi ex parte subditorum. Ergo. c) Parabolis, quibus ecclesiam describit. Ecclesiam describit: regnum caelorum, quod in toto Vetere Testamento intelligitur conspicuum, et quod quidem ipsa sua diffusione omnibus gentibus et temporibus conspicuum est; agrum, in quo simul cum tritico crescunt et spectantur zizania;³ sagenam;⁴ convivium nuptiale;⁵ ovile ovium sub pastore Petro;⁶ domum construendam super fundamentum petrinum;⁷ civitatem super montem positam.⁸ Hae parabolae omnes ecclesiam visibilem denotant.

2. Apostoli pariter ecclesiam Christi visibilem esse docent: a) Metaphoris, quibus ecclesiam describunt: gregem, in quo Spiritus Sanctus episcopos posuit pastores;⁹ corpus, in quo sunt multa membra inter se colligata et mutuo dependentia;¹⁰ familiam, cuius ministri et dispensatores divinitus ordinati sunt apostoli;¹¹ domum Dei, in qua antistites digne conversari tenentur.¹² Quae omnia aperte ecclesiam visibilem praedicant. b) Actibus, quibus ecclesiam propagant. Etenim ipsi euntes in mundum universum ubique evangelium praedicabant; credentes in visibiles ecclesias particulares coniungebant; ecclesiis seniores et ministros praeficiebant; ministris et ipsis ecclesiis litteras mittebant; homines indignos ab ecclesia eiiciebant. Atque his aliisque actibus permultis visibilitatem ecclesiae testantur.

3. Antiquitas christiana ecclesiam invisibilem excludit tum loquendi tum agendi ratione. a) Loquendi ratione. Scriptores antiqui multis modis extollunt visibilitatem ecclesiae. Ita Cyprianus: "Ecclesia Domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrigit."¹³ Athanasius: "Ecclesia Christi fulgens et illuminans orbem manensque in aeternum sicut sol et luna."¹⁴ Chrysostomus: "Ubinam ecclesia? Plus quam sol splendescit."¹⁵ Ambrosius: "Super omnes conventus ecclesia Dei fulget."¹⁶ Augustinus: "Ecclesia vera neminem latet."¹⁷ b) Agendi ratione. Numquam non haeretici excommunicatione ab ecclesia visibili separabantur. Schisma, i. e. scissio ab ecclesia visibili semper et ubique crimen pessimum habebatur. Demum historia omnium fere coetuum religiosorum, qui se Christi ecclesiam esse dixerunt, conscribebatur, cum tamen nonnisi visibilis instituti fata et facta conscribi possint. Ergo consensus christianorum nescit ecclesiam invisibilem sive congregationem illam sanctorum soli Deo notam, qualem somniant adversarii.

Argumento directo hucusque proposito accedit argumentum indirectum, quo scil. retunduntur rationes, quibus adversarii suam de invisibili ecclesia opinionem tueri volunt.

Defensores ecclesiae invisibilis et ipsi provocant ad textus quosdam ex ore Christi, apostolorum et antiquitatis christianae. Et quidem:

1. Ex ore Christi referunt haec: Mt 13, 44: "Simile est regnum caelorum thesauro abscondito in agro." At vero non externus ecclesiae organismus, sed internum pretium ecclesiae sive regni messiani comparatur thesauro abscondito. Ecclesiam ipsam visibilem esse ex contextu antecedenti et consequenti patet, ubi regnum caelorum aequiparatur grano sinapis et sagenae.¹ Sed etiam in textu regnum caelorum supponitur thesaurus visibilis, quamvis absconditus; nam qua ratione inveniri posset, si foret invisibilis?

Lc 17, 20. 21: "Non venit regnum Dei cum observatione (μετὰ παρατηρήσεως); neque dicent: ecce hic aut ecce illic. Ecce enim regnum Dei intra vos est (ἐντὸς ὑμῶν)." Sensus est regnum Dei non venturum esse cum externo illo apparatu, quo iudaei regnum messiano-politicum sive -eschatologicum exspectabant; quinimmo regnum messianum sine strepitu iam venisse atque medios inter iudaeos esse Christus nuntiat, quum Messias inter eos staret, sicut iam affirmaverat Ioannes Baptista: "Medius vestrum stetit, quem vos nescitis."²

Io 18, 36: "Regnum meum non est de hoc mundo." Pilatus putabat Christum cogitare de regno messiano politico condendo. Quod Christus laudatis verbis negat, quin tamen verbulum faciat de regno sive ecclesia invisibili.

2. Ex ore apostolorum proferunt haec: Hebr 12, 18. 22. 23: "Non enim accessistis ad tractabilem montem, sed accessistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Ierusalem caelestem ..." His utique Paulus ecclesiam opponit synagogae; verumtamen non ut invisibilem visibili, sed ut spiritualem terrenae, ut perfectam imperfectae.

1 Petr 2, 5: "Et ipsi tamquam lapides vivi superaedificamini domus spiritualis, sacerdotium sanctum, offerre spirituales hostias, acceptabiles per Iesum Christum."³ His verbis Petrus id solum inculcat, ut christiani non tantum externo societatis vinculo, sed interno vinculo amoris Christo adstringantur, atque ita semetipsos aedificent non tantum in domum materialem, sed spiritualem, offerentes non cruentas et carnales hostias, sed hostias spirituales virtutum.

3. Ex ore antiquitatis christianae obiectant articulum illum Symboli: "Credo sanctam ecclesiam." Si creditur, non videtur, aiunt duce Luthero. Immerito tamen. Nam ecclesia sub uno respectu creditur, sub alio respectu videtur. Creditur quoad divinam suam naturam (invisibilem animam ecclesiae); videtur autem quoad externum suum organismum (visibile corpus ecclesiae). Eodem prorsus modo homo est visibilis respectu corporis, invisibilis respectu animae.⁴ Sicuti autem homo, quamvis habeat animam immediate invisibilem, tamen simpliciter visibilis dicitur, ita ecclesia iure dicitur visibilis tota, quamvis non secundum totum sit visibilis.