Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Hic non quaeritur, quinam sint libri Veteris et Novi Testamenti a Deo inspirati, sive quinam libri in concreto pertineant ad canonem s. Scripturae. Nam quaestio de canone Scripturae pertinet ad Introductionem biblicam. Nostrum autem est inquirere, quousque in ipsis libris reapse inspiratis sese extendat influxus Dei charismaticus; num nempe inspiratae sint omnes res in Scriptura dictae, et num inspirata etiam sint omnia verba in Scriptura posita? Unde quaestio bipartita de inspiratione reali et de inspiratione verbali.

Quidam catholici, ut difficultates contra s. Scripturam motas expeditius solverent, contenderunt res quasdam sive sententias vel propositiones s. Scripturae non esse inspiratas. Holden, professor sorbonicus († 1665), advertit inspirationem se porrigere "ad ea solummodo vel quae sint pure doctrinalia vel proximum aliquem aut necessarium habeant ad doctrinalia respectum."¹ Rohling inspirationem ad res fidei et morum artat.² Lenormant, laicus et orientalista, eam restringit ad doctrinas supernaturales.³ Cardinalis Newman putat ab inspiratione eximi "obiter dicta", i. e. enuntiationes, quae neque ad fidem et mores spectent neque cum eis cohaereant, v. g. Nabuchodonosorem regem Ninives fuisse,⁴ Paulum penulam Troade reliquisse⁵ etc.⁶

Contra tamen omnino tenendum est inspirationem sese extendere ad omnes res sive sententias, quae ab hagiographis scriptae sunt.

Probatur: 1. Christus et apostoli indiscriminatim quemlibet librorum sacrorum textum ac vel minutissimas res adducunt sub formula sollemni: "Scriptum est, Scriptura dicit". Et quidem "sub una eademque formula sollemnissima libri s. Scripturae citantur et legales et historici et poetici et didactici; non solum citantur testimonia et sententiae ordinis religiosi et doctrinalis, sed et ordinis historici et quae ex sese prorsus profana nullum cum religione nexum ineant." Ergo indiscriminatim omnes sententiae librorum sacrorum sunt Scriptura sacra ideoque omnes sunt inspiratae.

2. Patres et theologi testimoniis tum theoreticis tum practicis profitentur omnes particulas s. Scripturae inspiratas esse. Testimonia theoretica plura iam rettulimus. Recole verba Irenaei, Clementis alexandrini, Gregorii nysseni, Ambrosii, Hieronymi, Bonaventurae."⁷ Practice autem fidem suam manifestant modo citandi, defendendi et interpretandi Scripturam. Citant nempe tamquam argumenta textus omnis generis sive pertinent ad res fidei et morum, sive ad ordinem historicum et profanum, sive etiam ad "obiter dicta".⁸ Defendunt ac summo studio tuentur⁹ textus quoscumque ab adversariis impugnatos. Interpretantur et exegetice pertractant omnes et singulas vel minimas Scripturae sententias, ubique sensum divinum inquirentes. Atqui haec omnia supponunt patres et theologos inspirationem extendisse ad omnes sententias librorum sacrorum.

3. Concilia et pontifices iisdem decretis, quibus exsistentiam inspirationis explicite docent, implicite etiam videntur docere totam Scripturam inspiratam esse.¹⁰ Hoc maxime valet de decretis conciliorum tridentini et vaticani profitentibus "libros ipsos integros cum omnibus suis partibus" esse canonicos et sacros proindeque inspiratos. Haec verba proxime quidem referuntur ad Vulgatam latinam, nomine vero "partium" designantur potius maiora segmenta, quam singulae et minimae particulae librorum. Igitur non definiunt peremptorie, utrum omnes particulae Scripturae originalis inspiratae sint. Attamen certissime excludunt opiniones adversarias, qui inspirationem restringunt vel ad "pure doctrinalia" vel "ad res fidei et morum" vel "ad doctrinas supernaturales" atque inde ab inspiratione eximunt magnam seu potius longe maiorem partem sacrorum librorum. Immo decreta laudata eorum quoque sententiam excludere videntur, qui ab inspiratione eximunt "obiter dicta", aliasve res minimas, cum tali norma semel admissa innumeri textus Scripturae arbitrio subiectivo hominum exponantur proindeque Scriptura simpliciter periclitetur.

Denique Leo XIII omnem restrictionem inspirationis realis vetuit encyclicis litteris "Providentissimus",¹¹ in quibus legimus: "Nefas omnino fuerit inspirationem ad aliquas tantum Scripturae partes coangustare." Et quamvis istae litterae non sint decretum infallibile ex cathedra, tamen omnes catholicos in conscientia graviter obligant, uti ipse pontifex Leo XIII expresse statuit.¹² Itaque de inspiratione reali omnium sententiarum s. Scripturae nulla amplius quaestio esse potest inter fideles. Reliquum est, ut de inspiratione verbali disputemus.

Praeeuntibus rabbinis vetustiores protestantes fere communiter libertatem eligendi vocabula hagiographis penitus denegabant contendentes Deum omnia et singula verba, immo omnes characteres et apices dictitasse.¹ Nullus catholicus talem dictationem externam propugnasse videtur. Verum multi scholastici asserunt Deum hagiographos inspirasse per influxum internum dictioni externae aequivalentem. Ita e veterioribus scholasticis Henricus gandavensis; e recentioribus Bañez, Billuart, plerique thomistae,² contradicentibus multis aliis auctoribus. Inde a fine saeculi XVIII sententia inspirationem verbalem negans communiter fere viguit vigetque.³⁴

Revera tenendum omnino videtur inspirationem non se extendere ad omnia verba sive constructiones, quae ab hagiographis scriptae sunt.

Probatur: 1. E facto et natura inspirationis sequitur quidem Deum saltem modo generico verba materialia inspirasse. Eo ipso enim, quod omnes res librorum sacrorum inspiravit, curare saltem debuit, ut omnes istae res verbis materialibus (vocabulis, signis externis) aptis scriberentur. Verumtamen e facto et natura inspirationis nullo argumento probari potest Deum hagiographo omnia et singula verba in individuo determinasse. Selectio nimirum verborum in individuo adhibendorum et totus modus dicendi, in quantum ideas exprimendas non alterant, accidentaliter se habent ad librum condendum. Eaedem namque ideae aliter atque aliter exprimi possunt, cum varii plerumque termini ad easdem ideas reddendas prostent. Quapropter quivis auctor vocari potest, quamvis non omnia verba omnesve phrases libri ipse dictet et determinet vel quamvis librum a se primitus conscriptum in aliam linguam transferri curaverit. Ergo Deus quoque auctor s. Scripturae est, etsi non omnia verba in individuo suppeditaverit.

Ex hoc autem ipso, quod inspiratio verbalis de iure non est necessaria, praesumi debet eam de facto locum non habuisse, sed "Deum, qui disponit omnia suaviter, permisisse, ut homines divinis sensis iam collustrati et ad ea scribenda supernaturaliter moti, secundum diversam singulorum indolem et eruditionem ipsi sub divina assistentia reperirent et seligerent idearum inspiratarum signa"⁵.

Ceterum:

2. E sacra Scriptura sufficienter apparet hagiographos in verbis seligendis et in modo scribendi grammatico et rhetorico plerumque determinatos non fuisse. Verbalistae provocant quidem ad varios textus, ubi hagiographi iubentur scribere "verba Dei". Ast hagiographi iussi sunt scribere verba Dei formalia, i. e. res sive ideas a Deo per revelationem charismaticam acceptas; non vero iussi esse videntur scribere verba Dei materialia, i. e. vocabula et sonos a Deo prolata. Vel si forsan aliqua verba materialia scribere iussi sunt, inde non licet concludere omnia verba materialia eis inspirata esse. Contrarium contigisse Scriptura ipsa pluribus rationibus indicat, scil.:

a) Hagiographi singuli stilo proprio utuntur, prout ferebant singulorum indoles, educatio et eruditio. Atqui si Deus ipse stilum in individuo determinasset, non est, cur elegisset stilum alium atque alium pro hagiographorum indole, educatione, eruditione. Ergo stilus hagiographorum est, non Dei. Ad rem iam s. Hieronymus: "De Isaia sciendum, quod in sermone suo disertus est, quippe ut vir nobilis et urbanae eloquentiae, nec habens quidquam in eloquio rusticitatis admistum ... Ieremias sermone quidem apud hebraeos Isaia et Osee et quibusdam aliis prophetis videtur esse rusticior, sed sensibus par est: quippe qui eodem Spiritu prophetaverit. Porro simplicitas eloquii de loco ei, in quo natus est, accidit. Fuit enim Anathothites, qui est usque hodie viculus."⁶

b) Hagiographi diversi easdem res diversis verbis referunt. V. g. Christi Domini sermones aliis atque aliis verbis narrant.

Sic verba, quibus Christus instituit ss. Eucharistiam, quattuor scriptores⁷ paulo aliter atque aliter nuntiant, quamvis Dominus uno tantum modo ea dixerit. Haec diversitas non explicatur, si Spiritus Sanctus hagiographis verba dictasset, explicatur autem, si hagiographis verba eligenda reliquit, sensu rei retento.

c) Hagiographi demum ipsi stilum et elocutionem sibi imputant. Ita Paulus: "Etsi imperitus sermone, sed non scientia."⁸ Auctor libri 2. Machabaeorum: "Ego quoque in his faciam finem sermonis. Et si quidem bene et ut historiae competit, hoc et ipse velim; sin autem minus digne, concedendum est mihi."⁹ Itaque hagiographi modum scribendi ac proin verba materialia Scripturae sibi, non Deo attribuunt.

3. E sanctis patribus nonnulli utique dicunt omnes et singulas voces, syllabas, apices a Spiritu Sancto dictata esse. Attamen hoc dicendo emphatice tantum extollunt omnium verborum formalium (i. e. rerum et sententiarum), non vero verborum materialium inspirationem. Quantumvis enim Deo attribuunt omnia verba Scripturae, tamen verba Scripturae materialiter sumpta ex electione hagiographorum repetunt, non ex Dei inspiratione. Sic s. Augustinus: "Ut enim quisque meminerat, et ut cuique cordi erat vel brevius vel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est ... Ad doctrinam fidelem maxime pertinet ... non tam verborum quam rerum quaerendam vel amplectendam esse veritatem, quando eos, qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem veritate constitisse approbamus ... Ne putemus quasi consecratis sonis ita muniri veritatem, tamquam Deus nobis, quemadmodum ipsam rem, sic verba, quae propter illam sunt dicenda, commendet, cum potius ita res, quae dicenda est, sermonibus, per quos dicenda est, praeferatur, ut istos omnino quaerere non deberemus, si eam sine his nosse possemus."¹⁰ Etiam s. Ioan. Chrysostomus, quamvis praedicet omnia verba Scripturae non esse "verba simpliciter, sed Sancti Spiritus verba",¹¹ tamen aliqua solummodo „verbotenus (ῥητῶς)", i. e. quantum ad verba materialia a Deo hagiographis revelata esse docet.¹² Ergo omnia alia non ῥητῶς, sed quoad res tantum inspirata sunt. Denique:

4. E consectariis absurdis verbalismus iam dudum refellitur. Admissa nempe inspiratione verbali Deo imputandi essent defectus litterarii, stilistici, grammatici, qui innumeris locis Scripturae inveniuntur. Insuper si ad inspirationem divinam pertinerent vocabula, plures libri canonis hodierni inspirati non forent, cum eorum textus originalis vel perierit (e. g. evangelii Matthaei) vel iniuria temporum et hominum multis in locis ita mutatus sit, ut de singulis vocabulis primitivis non constet. Tandem supposita inspiratione verbali versiones vocari nequeunt Scriptura sacra, quia earum vocabula prorsus aliena sunt ab inspiratione. Atqui ecclesia versiones authenticas semper habuit ut Scripturam sacram, iisque usa est et utitur in conciliis, in cultu, in lectione quotidiana. Ergo inspiratio omnium verborum seu constructionum Scripturae admittenda non est.