Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Christum, legatum Dei et Deum, per seipsum et per apostolos suos divinam revelationem praedicasse compertum habemus. Unde quidquid Christus et apostoli docuerunt de inspiratione librorum sacrorum, infallibiliter verum est. Atqui:

1. Christus fidem iudaeorum de s. Scripturae inspiratione confirmat. Iudaeos quosdam libros Deo auctori tribuisse colligimus tum ex Vetere Testamento, tum ex scriptis profanis. In Vetere Testamento multi textus referunt homines a Deo motos esse ad certos libros librorumve partes litteris consignanda. V. g. Ex 17, 14: "Dixitque Dominus ad Moysen: Scribe hoc ob monumentum in libro." Ex 34, 27: "Dixitque Dominus ad Moysen: Scribe tibi verba haec, quibus et tecum et cum Israel pepigi foedus." Deut 31, 19: "Dixitque Dominus ad Moysen ... Nunc itaque scribite vobis canticum istud et docete filios Israel." Is 8, 1: "Et dixit Dominus ad me: Sume tibi librum grandem et scribe in eo stilo hominis." Is 30, 8: "Nunc ergo ingressus scribe ei super buxum, et in libro diligenter exara illud." Ier 30, 2: "Haec dicit Dominus Deus Israel dicens: Scribe tibi omnia verba, quae locutus sum ad te, in libro." Ier 36, 1. 2. 4: "Factum est verbum hoc ad Ieremiam a Domino dicens: Tolle volumen libri et scribes in eo omnia, quae locutus sum tibi ... Vocavit ergo Ieremias Baruch filium Neriae, et scripsit Baruch ex ore Ieremiae omnes sermones Domini, quos locutus est ad eum, in volumine libri." His et similibus verbis affirmatur libros quosdam determinatos vel eorundem partes Deo movente scripta esse. Libri sic confecti vocantur libri sacri,¹ quin tamen usquam in Vetere Testamento enumerentur omnes libri, qui pertinebant ad collectionem Scripturae sacrae.

Clarius scripta profana iudaeorum posterioris aetatis loquuntur de facto inspirationis et de collectione librorum inspiratorum. Philo (natus c. a. 30 ante Chr.) saepissime memorat "libros nostros", quos vocat: "Sacros libros, sacras scripturas, sacras litteras".² Catalogum completum horum librorum sacrorum Philo non tradit, allegat autem libros Pentateuchi, Iosue, Iudicum, Samuel, Regum, Paralipomenon, Esdrae, Iob, Psalmorum, Proverbiorum, Isaiae, Ieremiae, Ionae, Osee, Zachariae.³ Omnes eorum scriptores sunt prophetae, i. e. "interpretes Dei, qui eorum organis utitur ad manifestanda ea, quae vult",⁴ "per quorum os Pater omnium oracula edidit",⁵ "qui, numine afflati, locuti sunt",⁶ "valde inspirati ... ex persona Dei loquentes".⁷

Iosephus Flavius: Prophetae, inquit, "ex divina inspiratione didicerunt. Non multa milia apud nos sunt librorum discordantium et pugnantium, sed duo tantum supra viginti libri ..., quibus merito fidem habemus ... Ostenditur autem re ipsa, quantum nostris libris confidamus. Cum enim tot saeculis iam praeterierint, nemo ausus est quidquam iis addere neque demere neque mutare, sed omnibus iudaeis inde a prima pueritia statim innatum est credere ea Dei praecepta esse, et iis adhaerere et, si opus est, pro iis libenter mori".⁸ Itaque secundum antiquissimam traditionem iudaei 22 libros sacros habuerunt, quos attribuebant hagiographis prophetice a Deo inspiratis. Eandem traditionem rabbini talmudistae referunt venerantes 22⁹ libros sacros, quorum auctores "in Spiritu Sancto" locuti sunt.¹⁰

Iesum autem hanc fidem iudaeorum de librorum sacrorum inspiratione plene approbasse patet ex eo, quod numquam de hac re discordavit neque cum populo, neque cum pharisaeis et legisperitis. Immo:

2. Christus et apostoli s. Scripturam Deo auctori tribuunt tum directe tum indirecte. Indirecte quidem adscribendo libris sacris absolutam divinamque auctoritatem. Sive enim de tota collectione librorum sacrorum Veteris Testamenti¹¹ loquuntur sive de singulis dictis horum librorum, Scripturam semper adhibent ut argumentum veritatis infallibile et ineluctabile. Saepe repetunt: "Non potest solvi Scriptura",¹² "Oportet impleri Scripturam",¹³ "Necesse est impleri omnia, quae scripta sunt",¹⁴ "Donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant".¹⁵ Uno verbo "Scriptum est", "Scriptura dicit"¹⁶ omnis controversia peremptorie finitur.

Et quidem testimonia Scripturae non ideo vocantur infallibilia, quia revelationem divinam continent, sed e contrario revelationem continent, quia scripta sunt. Ergo ratio auctoritatis absolutae librorum sacrorum alia esse nequit, nisi quod in Scriptura Deus loquitur et scribit per hagiographum.

Hoc ita esse Christus et apostoli directe quoque profitentur. Etenim dicta librorum sacrorum ita referunt ad Deum, ut ipse videatur esse causa principalis, hagiographus vero causa instrumentalis eorum, quae scripta sunt et quatenus scripta sunt. Christus pharisaeos interpellat: "Non legistis, quod dictum est a Deo, dicente vobis: Ego sum Deus Abraham?"¹⁷ Adducit ergo verba a Moyse¹⁸ scripta et affirmat ea dicta, i. e. scripta esse "a Deo dicente vobis". Alibi Christus interrogat pharisaeos: "Quid vobis videtur de Christo? Cuius filius est? Dicunt ei: David. Ait illis: Quomodo ergo David in Spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Domino meo?"¹⁹ Ergo David haec verba psalmi 109 dixit scripsitque "in Spiritu Sancto". Matthaeus ea, quae a prophetis scripta sunt, a Domino dicta esse contendit: "Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem ..."²⁰ Petrus tradit in psalmis, prout scripti prostant, Spiritum Sanctum loqui per os David: "Oportet impleri Scripturam, quam praedixit Spiritus Sanctus per os David".²¹ Paulus testatur: "Dixit enim Deus in quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima."²² Haec igitur verba Gen 2, 2 a Moyse scripta reapse auctorem habent Deum. Alibi idem apostolus loco Dei loquentis simpliciter ponit Scripturam: "Providens [i. e. praevidens] Scriptura praenuntiavit Abrahae: quia benedicentur in te omnes gentes."²³

Ergo secundum doctrinam Christi et apostolorum tum Scriptura Veteris Testamenti tota, tum omnia et singula dicta Scripturae ita ad Deum loquentem referuntur, ut ipse sit eorum causa principalis, hagiographi autem sint instrumenta, quibus Deus ad scribendum utitur. Quo fit, ut libri sacri Deum habeant auctorem. Unde: 3. Apostoli s. Scripturam inspiratam esse disertis verbis docent duobus locis classicis 2 Tim 3, 14-16 et 2 Petr 1, 19-21.

2 Tim 3, 14-16 Paulus Timotheum monet: "Tu vero permane in iis, quae didicisti ... quia ab infantia sacras litteras (τὰ ἱερὰ γράμματα) nosti, quae te possunt instruere ad salutem per fidem, quae est in Christo Iesu. Omnis scriptura divinitus inspirata (πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος) utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia."

Apostolus gentium hortatur discipulum, ut incumbat studio sacrarum litterarum Veteris Testamenti, quas Timotheus iuvenis a matre sua iudaea didicerat. Addit etiam rationem, cur totum studio sacrarum litterarum se dedere oporteat: omnis scriptura maxime utilis est, quia est "θεόπνευστος".

Quid autem significet terminus θεόπνευστος, colligitur ex etymologia, ex usu loquendi et ex locis biblicis parallelis. Vi etymologiae haec vox designat id, quod est a Deo afflatum sive ut recte vertit Vulgata, "divinitus inspiratum". Etiam usus vocis istam interpretationem requirit. In sacris libris vox θεόπνευστος solo hoc nostro loco legitur. Auctores profani rarissimi ea utuntur et quidem constanter sensu afflationis sive inspirationis divinae.²⁴ Eodem sensu postea patres graeci hanc vocem semper usurpant. Sed neque loci biblici paralleli sub n. 2 a nobis laudati admittunt aliam vocis θεόπνευστος interpretationem, nisi eam, qua Deus sic hagiographos afflet, ut ipse fiat auctor principalis omnium sacrarum litterarum omnisque scripturae. Confirmatur praecipue loco parallelo 2 Petr 1, 19-21.

2 Petr 1, 19-21 Petrus ait: "Et habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, donec dies elucescat et lucifer oriatur in cordibus vestris; hoc primum intelligentes, quod omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit. Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati (ὑπὸ πνεύματος ἁγίου φερόμενοι) locuti sunt sancti Dei homines."

Apostolus meminerat se vidisse gloriam Christi in eius transfiguratione atque audivisse vocem delapsam de caelo: "Ipsum audite." Contestatur autem fideles habere maius motivum in Christum credendi, scil.: "Habemus firmiorem sermonem propheticum", i. e. totam s. Scripturam Veteris Testamenti vaticinia messiana continentem.²⁵ Nam "omnis prophetia Scripturae propria interpretatione non fit", i. e. prophetae non ex proprio ingenio invenerunt vaticinia messiana in Scriptura posita. "Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia", i. e. nulla prophetia originem proprie debet hagiographis, qui sacros libros scripserunt.²⁶ "Sed Spiritu Sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines", i. e. hagiographi a Spiritu Sancto afflati, moti, influxum passi scripserunt.

Igitur apostoli diserte docent Vetus Testamentum esse a Deo inspiratum. Contra de inspiratione Novi Testamenti apostoli fere silent. S. Paulus ut Scripturam allegare videtur quaedam verba ex evangelio Lucae. S. Petrus monet in epistulis paulinis esse "quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et ceteras Scripturas, ad suam perditionem".²⁷ Tamen dubium manet, utrum princeps apostolorum cogitet epistulas paulinas superstites, an deperditas. Demum s. Ioannes in Apocalypsi saepius memorat se a Deo accepisse mandatum scribendi.²⁸ Testimonium vero certum de inspiratione totius Novi Testamenti in scriptis apostolorum nullum invenitur. Unde ad traditionem confugiendum est, quae et inspirationem Veteris Testamenti confirmat et inspirationem Novi Testamenti comprobat.