Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Nam luce clariora sunt verba, quibus Christus magisterio ecclesiae pollicetur perennem suam assistentiam, ut doceat universum mundum omnibus diebus omnia, quaecumque mandavit ipse,¹ necnon Spiritum Sanctum, qui inducat ecclesiam in omnem veritatem,² utique revelatam. Quaecumque ergo formaliter revelata sunt, obiectum infallibilitatis sunt, sive ea in deposito continentur explicite sive implicite.

1. Explicite revelata sunt ea, quae non solum quoad conceptum, sed quoad proprium terminum in deposito prostant, uti e. g.: "In principio creavit Deus caelum et terram;"³ "Et Verbum caro factum est."⁴ Quae, cum tanta perspicuitate revelata sint, in ecclesia numquam ignorari potuerunt ac proinde a primis iam saeculis fidelibus proponi debuerunt praedicatione explicita, constanti et universali. De istis profecto maxime valet notus ille canon Vincentii lirinensis: "In ipsa catholica ecclesia magnopere curandum est, ut id teneamus, quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est."⁵

2. Implicite revelata sunt ea, quae non quidem proprio termino, sed tamen quoad conceptum vel sensum in deposito prostant, v. g. in Christo esse duas voluntates; Spiritum Sanctum procedere a Patre Filioque. Quae, cum ad pleniorem profundioremque intelligentiam revelationis faciant, in ecclesia primitiva non statim intellecta et praedicata, sed implicita tantum fide credita fuerunt. Decursu vero saeculorum, proficiente scientia theologica, obortis controversiis atque Spiritu Sancto ecclesiam dirigente, implicite revelata et credita per magisterium infallibile pedetentim explicari et demum definitive proponi potuerunt et poterunt.⁶

Exinde claret depositum fidei, quamvis nullum incrementum in se patiatur, pati tamen profectum quoad nos. De qua re egregie disserit Vincentius lirinensis: "Sed forsitan dicit aliquis: Nullusne ergo in ecclesia profectus habebitur religionis? Habeatur plane et maximus. Nam quis ille est tam invidus hominibus, tam exosus Deo, qui istud prohibere conetur? Sed ita tamen, ut vere profectus sit ille fidei, non permutatio. Siquidem ad profectum pertinet, ut in semetipsum unaquaeque res amplificetur: ad permutationem vero, ut aliquid ex alio in aliud transvertatur. Crescat igitur oportet et multum vehementerque proficiat tam singulorum quam omnium, tam unius hominis quam totius ecclesiae, aetatum ac saeculorum gradibus intelligentia, scientia, sapientia, sed in suo dumtaxat genere, in eodem scil. dogmate ... Imitetur animarum religio rationem corporum, quae licet annorum processu numeros suos evolvant et explicent, eadem tamen quae erant permanent."⁷ Ergo veritates revelatae atque magisterio infallibili ecclesiae concreditae non sunt instar lapidum, sed instar seminum, quorum vires virtutesque innatae in dies explicari et fructus proponi debent. Quomodocumque autem explicantur et proponuntur, idem manet depositum apostolicum fideliter custodiendum et infallibiliter declarandum per ecclesiam.

Corollarium. Ex dictis sequitur in oeconomia christiana locum non esse historiae revelationis. Historia revelationis obtinuit usque ad finem aevi apostolici, cum per totum Vetus Testamentum a prima revelationis inchoatione usque ad Christum et apostolos continuo novae revelationes antiquis accederent; exinde autem non amplius obtinet, cum depositum revelationis morte ultimi apostoli obiective occlusum maneat. Cum tamen nihilominus depositum apostolicum decursu temporis magis magisque explicari et proponi possit et debeat, in oeconomia christiana etiam habetur historia dogmatum, i. e. historia explicationis et propositionis veritatum revelatarum. Dogmata vero ipsa, i. e. veritates semel definitive ab ecclesia propositae, progressum historicum sive "evolutionem", quam vocant, excludunt aeque ac revelatio ipsa. Unde concilium vaticanum: "Neque enim fidei doctrina, quam Deus revelavit, velut philosophicum inventum proposita est humanis ingeniis perficienda, sed tamquam divinum depositum Christi sponsae tradita, fideliter custodienda et infallibiliter declaranda. Hinc sacrorum quoque dogmatum is sensus perpetuo est retinendus, quem semel declaravit sancta mater ecclesia, nec umquam ab eo sensu altioris intelligentiae specie et nomine recedendum ... Si quis dixerit fieri posse, ut dogmatibus ab ecclesia propositis, aliquando secundum progressum scientiae sensus tribuendus sit alius ab eo, quem intellexit et intelligit ecclesia: A. S."⁸ Item Pius X reiecit modernistarum "commentum evolutionis dogmatum, ab uno sensu in alium sensum transeuntium, diversum ab eo, quem prius habuit. ecclesia".⁹