Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Explicatio. a) Nomine disciplinae generalis veniunt leges ecclesiasticae proprie dictae, i. e. conditae ab ipsa ecclesia et pro universa ecclesia. Ab ipsa ecclesia. Unde agitur de legibus humanis, non de legibus divinis. Etenim leges divinitus revelatae pertinent ad obiectum directum infallibilitatis. Pro universa ecclesia, non pro regione quadam singulari tantum. Scimus etenim magisterium ecclesiae infallibile non esse, nisi totam ecclesiam Christi doceat.

b) Leges autem ecclesiasticae non sunt infallibiles in se, sed quia connectuntur cum fide et moribus. Non sunt infallibiles in se, quia non sunt revelatae. Unde non contendimus has leges semper esse omnium ordinationum prudentissimas vel omnibus temporibus aptissimas, cum superioribus ecclesiasticis nusquam promissa sit summa prudentia, cumque pontifices et concilia leges dent, abrogent et mutent "pro consideratione aetatum vel temporum seu gravium necessitatum".¹ Sunt tamen infallibiles propter nexum cum fide et moribus eo sensu, ut nihil umquam contineant vel praecipiant, quod fidei et bonis moribus contrarium sit.

2. Probatio. a) Ex fine infallibilitatis. Si ecclesia statueret legem disciplinarem fidei vel bonis moribus oppositam, eo ipso omnes fideles practice in errorem induceret. Atqui error practicus errorem theoreticum vel supponit vel includit vel inducit. Ergo ecclesia errans in ferendis legibus disciplinaribus, eo ipso erraret in rebus fidei et morum, id quod fini infallibilitatis aperte opponitur.

b) Ex praxi ecclesiae. Ipsi iam apostoli in prima lege ecclesiastica ferenda provocant ad assistentem Spiritum Sanctum: "Visum est enim Spiritui Sancto et nobis nihil ultra imponere vobis oneris, quam haec necessaria."² Concilium constantiense de consuetudine recipiendi eucharistiam sub una tantum specie contra husitas ait: "Dicere, quod hanc consuetudinem aut legem observare sit sacrilegum aut illicitum, censeri debet erroneum, et pertinaciter asserentes oppositum praemissorum tamquam haeretici arcendi sunt et graviter puniendi."³ Concilium tridentinum de ritibus sacramentorum et ceremoniis missae definit: "S. q. d. receptos et approbatos ecclesiae catholicae ritus, in sollemni sacramentorum administratione adhiberi consuetos, aut contemni aut sine peccato a ministris pro libito omitti aut in novos alios per quemcumque ecclesiarum pastorem mutari posse, A. S."

S. q. d. ceremonias, vestes et externa signa, quibus in missarum celebratione ecclesia catholica utitur, irritabula impietatis esse magis quam officia pietatis. A. S."⁴ Denique generatim Pius VI opinionem pistoriensium proscripsit, "quasi ecclesia, quae Spiritu Dei regitur, disciplinam constituere posset non solum inutilem et onerosiorem quam libertas christiana patiatur, sed et periculosam, noxiam, inducentem in superstitionem et materialismum: — falsa, temeraria, scandalosa, perniciosa, piarum aurium offensiva, ecclesiae ac Spiritui Dei, quo ipsa regitur, iniuriosa, ad minus erronea".⁵

Scholion. Infallibilitatem ecclesiae in rebus disciplinaribus, quae ad cultum divinum pertinent, illud effert enuntiatum: "Lex orandi est lex credendi." Vis est: formulas precatorias in publica liturgia universalis ecclesiae adhibitas non continere errorem contra fidem et bonos mores. Perperam autem inde concluderetur omnes lectiones breviarii historicae veritati, omnesque homilias sanae exegesi congruere. Nam ecclesia de factis mere humanis secundi nocturni infallibiliter iudicare non potest, de locis s. Scripturae tertii nocturni infallibiliter iudicare non vult. Unde emendationes breviarii difficultatem dogmaticam non parant. Immo multi episcopi concilii vatic. postularunt opportunam breviarii revisionem in iis, "quae cum historia certa et sana s. Scripturae exegesi non omnino convenire videntur".⁶ Donec haec revisio iamiam incoepta felicem exitum nacta sit, lectiones et homilias mendosas leviter tractare nefas esset.⁷

Ad disciplinam generalem refertur: