Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Patres infallibilitatem episcopatus universi tum directe tum indirecte praedicant.

a) Directe et diserte innumeris fere testimoniis docent ordinem episcoporum esse organum infallibilis veritatis. Ita Ignatius martyr fideles monet, ut episcopis iungantur, quia episcopi universim sumpti in sententia Iesu Christi sunt: "Anteverti vos admonere, ut uniamini in sententia Dei. Etenim Iesus Christus, inseparabilis nostra vita, sententia Patris est, ut et episcopi, per tractus terrae constituti, in sententia Iesu Christi sunt."¹ Irenaeus: "Eis, qui in ecclesia sunt, presbyteris [i. e. episcopis] obaudire oportet, his, qui successionem habent ab apostolis, sicut ostendimus; qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum, secundum placitum Patris acceperunt ... Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea, quae est ab apostolis successio, et id quod est sanum et irreprobabile conversationis, et inadulteratum et incorruptibile sermonis constat. Hi enim ... fidem nostram custodiunt."² Vincentius lirinensis consensum episcopatus sive in concilio collecti sive per mundum sparsi ut normam infallibilem fidei statuit: "Quid igitur tunc faciet christianus catholicus, si se aliqua ecclesiae particula ab universalis fidei communione praeciderit? ... Tunc omnino curabit ut paucorum temeritati vel inscitiae, si qua sunt, universaliter antiquitus universalis ecclesiae decreta praeponat."³ Theodoretus: "Maximo quidem illos [episcopos] intervallo et montes et maria distinguunt, sed eorum consensioni distantia nihil obstitit; omnes enim eadem spirituali gratia afflati sunt."⁴

b) Indirecte patres infallibilitatem episcopatus toties docent, quoties docent infallibilitatem ecclesiae simpliciter. Etenim neminem latet ecclesiam eos intelligere episcopatum universum, cui soli concreditum est magisterium fidei. Atqui patres uno quasi ore infallibilitatem ecclesiae extollunt. Ita Irenaeus: "Ubi ecclesia, ibi et Spiritus Dei, et ubi Spiritus Dei, illic ecclesia ... Spiritus autem veritas."⁵ Lactantius: "Sola ecclesia catholica est, quae verum cultum retinet: haec est fons veritatis, haec est domicilium fidei."⁶ Epiphanius: "Est regia quaedam via, nimirum ecclesia Dei, ac veritatis iter."⁷ Augustinus: "Contradicunt linguae multae, diversae haereses, diversa schismata personant, linguae multae contradicunt veraci doctrinae; tu curre ad tabernaculum Dei, ecclesiam catholicam tene, a regula veritatis noli discedere, et protegeris in tabernaculo a contradictione linguarum."⁸ Haec et sescenta dicta patrum abunde testantur infallibilitatem ecclesiae universalis ac proinde etiam episcopatus universi.

2. Praxis totius ecclesiae tum docentis tum discentis infallibilitatem collegii episcopalis confirmat.

a) Ecclesiae docentis. Quoties enim de dogmate definiendo vel de controversia fidei dirimenda agebatur, semper decisum est sive auctoritate sedis apostolicae (de qua statim sermo erit) sive auctoritate episcopatus universi, qui modo per decreta conciliaria, modo per litteras formatas, modo per quotidianum magisterii exercitium sententiam suam manifestabat. Huiusmodi autem sententia episcoporum unanimis omnibus christianis praescribebatur ut fidei norma certa et irrefragabilis. Omnes eidem se submittere tenebantur. Quotquot contumaciter parere detrectarunt, anathemate perculsi, a communione resecti, ut haeretici pronuntiati et a salute exsortes declarati fuerunt. Ita ecclesia docens agere non potuit, nisi freta certissimae conscientiae auctoritatis infallibilis sibi concreditae.

b) Ecclesiae discentis. A primis christianae ecclesiae incunabulis hoc commune immotumque principium fidelium fuit: "Id credendum agendumque esse, quod credit atque ceu divinam fidem proponit ecclesia", i. e. magisterium ecclesiasticum sub romano pontifice. Fideles sine praevio examine atque exclusa omni dubitatione doctrinam ab ecclesia propositam credebant, errorem ab ecclesia reiectum reiiciebant. Criterium peremptorium, contra quod nulla valeret exceptio, ad demonstrandam veritatem revelatam et ad convincendum errorem oppositum semper erat illud: "Sic docet ecclesia catholica." Ideo s. Athanasius: "Sufficit declarare adversariis: 'haec non est doctrina ecclesiae catholicae'."⁹ Et s. Hieronymus: "Poteram omnes propositionum [falsarum] rivulos uno ecclesiae sole siccare."¹⁰ Contra ii, qui defendebant opiniones quomodolibet falsas, quae ab ecclesia nondum fuerant profligatae, a formali haeresi excusati sunt, uti patet e plurimis exemplis historiae ecclesiasticae. Firma ergo persuasio fuit omnium fidelium ecclesiam docentem eamque solam infallibiliter dogmata definire.

Immo praxi tam constanti infallibilitas magisterii universalis agnita fuit, ut opus non fuerit eam expresse definire. Solum demum concilium vaticanum inclusive eam enuntiavit statuendo romanum pontificem "ea infallibilitate pollere, qua divinus redemptor ecclesiam suam [i. e. totum episcopatum ecclesiae] ... instructam esse voluit".¹¹