Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Primatum Petro collatum esse iamiam sine dubio constat ex huius privilegii promissione. Quidquid enim Christus, divina fidelitas et veritas, promisit, id suo tempore implevit. Ergo primatum iurisdictionis Petro promissam certo tandem contulit, etiamsi forsan nihil huiusmodi commemoret evangelium. At vero evangelium diserte refert, quod, quando et quomodo Petrus promissam dignitatem obtinuit.

Post resurrectionem suam nempe Dominus ad mare Tiberiadis septem discipulis apparuit, cum ipsis manducavit et dein Petrum vicarium suum constituit. Quam rem s. Ioannes, testis ocularis et auricularis, sic enarrat:

"Cum ergo prandissent, dicit Simoni Petro Iesus: Simon Ioannis, diligis me plus his (πλέον τούτων)? Dicit ei: Etiam, Domine, tu scis, quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos (βόσκε τὰ ἀρνία μου). Dicit ei iterum: Simon Ioannis, diligis me? Ait illi: Etiam, Domine, tu scis, quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos (ποίμαινε τὰ πρόβατά [al. πρόβατά] μου). Dicit ei tertio: Simon Ioannis, amas me? Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio, Amas me? et dixit ei: Domine, tu omnia nosti: tu scis, quia amo te. Dixit ei: Pasce oves meas (βόσκε τὰ πρόβατά [al. πρόβατά] μου)."¹

Neminem latet munus pastorale his verbis collatum esse. Ut autem vis verborum plene ponderetur, tria quaeri possunt, scil. cuinam, quodnam et super quemnam Christus contulerit munus pastorale?

1. Cuinam Christus contulit munus pastorale: Responsum: Petro soli, ita ut praerogativa collata non sit pluribus apostolis communis, sed Petri propria. Nam Petrus cum pondere tamquam persona individua describitur in numero singulari et expresso nomine, cognomine et patris nomine: "Dicit Simoni Petro: Simon Ioannis diligis me? … Simon Ioannis diligis me? … Simon Ioannis amas me?" Petrus a ceteris distinguitur, cum ipsius potius quam aliorum apostolorum amor ter exquiratur et aperiatur; cum ipse, trinae negationis admonitus et conscius, ad tertiam interrogationem contristetur; cum in contextu exhibeatur crucifigendus iubeaturque prae aliis sequi Christum.² Denique Petrus ceteris opponitur: "Diligis me plus his (ἀγαπᾷς με πλέον τούτων)?" Ridicule quidam contendunt Iesum interrogasse: "Diligis me plus quam hos," scil. condiscipulos. Talis quaestio prorsus inutilis fuisset, cum Christus ab omnibus hominibus poposcat amorem superhumanum,³ cumque Petrus saltem minimum hunc amorem indubie haberet, ut Magistrum plus quam discipulos amaret. Hoc tamen amore non contentus Christus a Petro magis amari postulat, quia antea ab illo negatus fuerat et quia maiorem dignitatem ei nunc conferre voluit. Ergo de individua Petri dignitate agitur. At quaenam est ista dignitas sive:

2. Quodnam munus pastorale Christus contulit? Secundum textum graecum Christus Petrum iubet: "βόσκε … ποίμαινε … βόσκε …" Quod Vulgata latina vertit uno verbo ter repetito: "Pasce … Pasce … Pasce." Et quidem recte. Licet enim verbum ποιμαίνειν imprimis significet "gregem ducere vel regere", cum verbum βόσκειν potius significet "gregi pascuam sive nutrimentum procurare", ambo tamen officium pascendi gregis simpliciter continent. Nomine pascendi gregis autem hoc loco, uti patet, non subintelligitur grex irrationalis sive proprie dictus, sed grex Christi rationalis sive metaphorice dictus. Ipsa vero metaphora pascendi gregem rationalem tum ex natura sua tum ex usu loquendi designat munus iurisdictionis sive regiminis exercendi in homines, subditos.

Natura sua metaphora pascendi gregem rationalem significat iurisdictionem sive auctoritatem exercendam in homines subditos, ita ut pastor hominum idem sit ac tenens summam auctoritatem. In hoc enim sistit tertium comparationis inter pascendum gregem proprium sive irrationalem et gregem improprium sive rationalem: Quemadmodum pastor non solum pascuam ovibus procurat, sed oves ducit et reducit, ovibus invigilat, a luporum impetu aliisque periculis eas defendit errantesque ad ovile revocat, ita pastor gregis rationalis homines subditos dirigere, regere, defendere, spiritualiter nutrire tenetur. Atqui hoc nonnisi exercitio auctoritatis socialis attingit. Ergo Petrus auctoritate sociali pollet in gregem christifidelium, quia ipsi dictum est: "Pasce oves meas." Eandem significationem metaphora pascendi habet ex:

Usu loquendi profano et biblico. Apud Homerum aliosque auctores graecos populorum principes plerumque vocari solent ποιμένες λαῶν. Similiter in s. Scripturis verbo "pascendi" (graece ποιμαίνειν, hebr. raah) exprimitur actus potestatis regiae, verbo "pastoris" (graece ποιμήν, hebr. roeh) persona ducis, principis, regis. Sic Ier 23, 1. 2: "Vae pastoribus, qui disperdunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus. Ideo haec dicit Dominus Deus Israel ad pastores, qui pascunt populum meum: Vos dispersistis gregem meum, et eiecistis eos, et non visitastis eos: ecce, ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus." Praecipue maximus regum Israel David iterum pastor appellatur.⁴ Immo in Vetere Testamento rex Messias⁵ et Deus Salvator⁶ nomine pastoris veniunt. In Novo Testamento autem Dominus noster Iesus Christus pastor fidelium describitur ore apostolorum⁷ atque etiam ore ipsius proprio.⁸ Quodsi ergo Christus Petrum constituit pastorem christifidelium, illum indubie constituit vicarium suum in regenda societate ecclesiastica. Exinde iam fere claret responsum ad tertiam quaestionem:

3. Super quem Christus contulit munus pastorale: Nam sensus obvius textus is est, ut Petrus summus pastor ponatur super universam Christi ecclesiam. Iubetur enim pascere et agnos et oves⁹ Christi; nulla exceptione facta, immo addito pronomine possessivo: "Pasce agnos meos … Pasce oves meas." Plerique nomine agnorum descriptos putant simplices fideles, nomine vero ovium, quippe quae sint agnorum matres, hierarchas sive clericos Petro inferiores; alii nomine agnorum intelligunt fideles imperfectos, nomine ovium fideles perfectos; alii agnos et oves synonyme accipiunt. Sed quaecumque demum interpretatio congruat, patet ipsa enumeratione partium totum gregem significari. A fortiore hoc valet inspecto pronomine possessivo meos, meas. Etenim vi huius pronominis Petro pascendi adiudicantur omnes, ad quos pronomen istud extenditur, i. e. quicumque agni et oves Christi, excepto ipso solo Petro. Ergo Petrus constituitur pastor totius ovilis Christi sive primas universae ecclesiae, inclusis etiam apostolis.

Ita revera antiquitas christiana haec verba Christi semper intellexit. E. g. Origenes dicit Petro "summam rerum de pascendis ovibus" traditam esse.¹⁰ Ephraem syr.: "Dominus [Simoni] commisit gregem suum, oves, agnos et oviculas."¹¹ Ambrosius: Petrus "omnibus antefertur … et iam non agnos, ut primo, quodam lacte vescendos, nec oviculas, ut secundo, sed oves pascere iubetur, perfectiores, ut perfectior gubernaret."¹² Leo M.: "De toto mundo unus Petrus eligitur, qui et universarum gentium vocationi et omnibus apostolis cunctisque ecclesiae pastoribus praeponatur, ut, quamvis in populo Dei multi sacerdotes sint multique pastores, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus."¹³

Unde perperam adversarii quidam opponunt verbis Io 21, 15-17 Christum Petro nonnisi dignitatem apostolicam restituere trina negatione amissam. Nam gratis contendunt Petrum negatione sua ab apostolatu decidisse. Sed etiamsi decidisset, apostolatus illi iamiam restitutus fuisset, quia ordinem et iurisdictionem apostolicam una cum ceteris apostolis acceperat post resurrectionem.¹⁴ Praeter hanc vero, quam communem cum omnibus apostolis tunc Petrus acceperat potestatem, propriam nunc super ceteros auctoritatem accipit, iurisdictionem nempe supremam et universam in totum gregem Christi.