Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Graeci ab initio quidem unitatem confessionis symbolicae colebant eo sensu, ut, servatis aliis dogmatibus catholicis, negarent solum processionem Spiritus Sancti ex Patre Filioque, necnon primatum romani pontificis. Reiiciendo autem primatum reiecerunt caput magisterii a Christo instituti proindeque principium unitatis fidei. Proclamaverunt utique, concilia oecumenica manere tribunalia summa fidei orthodoxae. Verum concilia oecumenica sine papa neque celebrare potuerunt, neque unquam celebrare tentaverunt post discessum a romana ecclesia. Unde tot saeculorum cursu dissensiones innumerae coetum orthodoxum invaserunt. Hodie orthodoxi cultiores atque etiam ipse clerus in scepticismo, rationalismo, nihilismo magis magisque versantur; plebs autem componitur ex paucis fidelibus, permultis indifferentibus, innumeris haereticis, immo atheistis, quos ecclesia "officialis" expellere nec valet nec vult.¹ Ii quoque, qui antiquam confessionem servant, ut plurimum nesciunt, quid profiteantur, cum ecclesia orthodoxa crassa rerum religionis ignorantia laboret.

De unitate communionis socialis orthodoxorum non est, cur dicamus. Amisso capite primatiali corpus truncum paulatim in multas partes dissolutum est. Hodie exstant saltem quindecim ecclesiae "autonomae", vel, uti orthodoxi dicunt, "autocephalae",² quae nullo vinculo inter se uniuntur. Ab autocephalis his secesserunt iterum multae ecclesiolae, quae quamvis non iure, facto tamen independentes sunt; ita e. g. in ecclesia ruthenorum sive russica ante a. 1914 plus quam ducenti coetus a "sancta synodo" petropolitana independentes erant. Hac synodo caesaropapistica per rebellionem russicam supressa, atomismus ecclesiam ruthenam in dies magis dissolvit.

2. Protestantes unitatem confessionis nec habent nec habere possunt. Non habent unitatem confessionis. Etenim non solum coetus protestantium maiores, scil. lutheranorum, reformatorum (i. e. zwinglianorum et calvinianorum) et anglicanorum doctrina longissime distant, sed singuli hi coetus nimia varietate professionis religiosae abundant; immo de membris omnium sectarum protestantium valet: "Quot capita, tot sensus." Quin etiam gloriantur in multiplicitate doctrinarum et sectarum quotidie pullulantium atque immo iactant intimam essentiam protestantismi in eo esse, ut diversas et oppositas confessiones christianas simul colat vel etiam christianam religionem cum iudaica commisceat.³ Nec habere possunt unitatem confessionis. Uti enim alio loco⁴ ostendetur, summum principium fidei protestanticum illud est, ut quisque pro lubitu suo fidem astruat vel destruat. Protestantes utique dictitant sacram Scripturam esse unicam omnium fidelium normam et regulam credendi; at vero ipsam Scripturam singuli pro arbitrio suo exponunt et discerpunt. Discordiam fidei inde natam dissimulare quidem nisi sunt editis multis libris symbolicis vel adhibita etiam vi politica; verum isti libri symbolici et ordinationes guberniorum civilium diversa fuerunt pro diversitate regionum, atque insuper nullam auctoritatem sibi conciliare valuerunt. Immo protestantes reiecta prorsus omni auctoritate religiosa iactitant nudum atomismum et subiectivismum. Unde mirum non est eos sensim sine sensu fidem continuo variasse et imminuisse ac demum magis magisque ad purum rationalismum vel etiam nihilismum pervenisse.

Unitatem communionis protestantium nullam esse evidentia patet. Iam ab initio lutherani, zwingliani, calviniani, anglicani prorsus avulsi et invicem separati exstiterunt. Mox singuli isti coetus in plures sectas abierunt. Hodie vix enumerari possunt ecclesiolae protestanticae, quae nullo vinculo inter se cohaerent; e. g. in Anglia, quae tamen, servato adhuc episcopatu et sacerdotio, aliqualiter vinculum quoddam sociale conservat, initio huius saeculi plus quam trecentae sectae publice recensebantur. Et quamvis sectae disparatae inierint foedera quaedam, e. g. "ecclesia territorialis borussica", haec foedera non sunt religiosa, sed politica, cum vi tantum civili effecta sint et conglutinentur.

Unde stante foedere singulae sectae, e. g. orthodoxi et liberales, infensissime inter se pugnant.

Solo odio in papam omnes coetus acatholici uniuntur. Atque propterea merito et necessario in omnibus dissociantur, quia totius unitatis ecclesiasticae principium et centrum repudiant.