Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

1. Explicatio. a) Canonizatio¹ est definitiva sententia summi pontificis, qua aliquis Beatus ut caeles credendus et colendus toti ecclesiae praecipitur. Dicitur: definitiva sententia, i. e. ultima et peremptoria, quae neque abrogari neque revideri poterit; summi pontificis, quia "causae beatificationis servorum Dei et canonizationis Beatorum unius Sanctae Sedis iudicio reservantur";² qua aliquis Beatus, quia "nemo potest alicuius canonizationem petere . . . nisi prius constiterit Servum Dei, de quo agitur, inter Beatos vel formaliter vel aequipollenter relatum esse",³ ut caeles credendus et colendus, quia canonizatio includit tum iudicium speculativum Beatum gloria caelitum frui, tum praeceptum practicum Beatum in terris esse colendum; toti ecclesiae praecipitur eo sensu, ut omnes fideles canonizatum indubitanter ut caelitem et publico culto dignum habere obligentur. Igitur canonizatio differt a beatificatione, quae est sententia praevia summi pontificis, qua cultus alicuius Servi Dei permittitur tantum vel saltem non universaliter praescribitur.⁴

b) Infallibilitatem non extendimus ad beatificationem. Beatificatio tanta quidem diligentia peragitur, ut moralem certitudinem quam maximam sibi conciliet. Attamen cum beatificationis sententia non sit definitiva sive irrevocabilis, neque infallibilis est.⁵ Neque infallibilitatem gignit insertio sanctorum in Breviario romano. Priusquam romani pontifices sibi reservarunt canonizationis ius, multi Servi Dei in singularibus ecclesiis primo colebantur, postea paulatim ab universa ecclesia ut colendi assumebantur, non contradicentibus vel etiam approbantibus summis pontificibus. Attamen talis approbatio est iudicium permissivum tantum, non vero definitivum et peremptorium summi pontificis. Unde fieri potest, ut in corpore Breviarii romani inveniatur defunctus aliquis non sanctus.⁶ Multo minus infallibilitatem parat inscriptio sanctorum in Martyrologio. Haec inscriptio est quidem effectus, qui semper sequitur canonizationem; attamen canonizationem non necessario supponit nec demonstrat, cum in Martyrologio multa nomina legantur eorum, qui numquam canonizati vel beatificati sunt, cumque Martyrologium cursu temporis varias correctiones subierit.⁷ Igitur ecclesiam infallibilem dicimus in sola canonizatione proprie dicta.

2. Probatio. a) Ex fine infallibilitatis. Per canonizationem defunctus colendus et imitandus omnibus fidelibus stricte praecipitur proindeque regula morum statuitur pro tota ecclesia. Atqui si ecclesia in canonizatione erraret, membrum diaboli colendum et imitandum praecipere proindeque falsam regulam morum toti ecclesiae praescribere posset. Ne igitur tantus error in ecclesia sit, Deus singillatim providere credendus est, ne ecclesia in Sanctorum canonizatione erret.

Perperam obiiciunt: 1° pravam actionem, qualis est cultus et imitatio membri diaboli, ad quam ecclesia in canonizatione errans induceret, non formalem, sed materialem tantum fore. Concedo praemissam, sed nego conclusionem, scil. ecclesiam talem errorem materialem tenendum universis fidelibus praecipere posse. Error enim materialis est error in se pravus; atqui si ecclesia definitivo iudicio suo errorem in se pravum sanciret, actum per se esset de ipsius infallibilitate in rebus moralibus. Hoc quidem a fortiore patet ex eo, quod ecclesia canonizando non solum practice iudicet colendum et imitandum esse canonizatum, sed "profiteatur tamquam speculative verum Sanctum ipsum esse in aeterna gloria".⁸

2° ecclesiam in canonizatione Sanctorum niti testimoniis mere humanis, quibus virtutem heroicam et miracula canonizandi discat et probet; sed testimonia humana non praebere infallibilem certitudinem. Hoc quidem verum est, sed non probat ecclesiam in canonizatione errare posse. Nam ratio infallibilitatis non sunt virtus heroica et miracula testimoniis humanis evicta, sed assistentia Spiritus Sancti prohibentis, ne ecclesia in ipso iudicio definitivo de sanctitate Beati erret.

b) Ex persuasione ecclesiae. Summi pontifices suam in canonizandis sanctis infallibilitatem enuntiant tum implicite tum explicite.

Implicite quidem, dum in actu canonizationis et in bullis canonizationis talibus utuntur formulis, quibus decreta infallibilia fulgere solent. Formula communis haec est: "Auctoritate D. N. Iesu Christi, beatorum apostolorum Petri et Pauli ac nostra matura deliberatione praehabita et divina ope saepius implorata ... Beatum N. sanctum esse decernimus et definimus ac sanctorum catalogo adscribimus, statuentes ab ecclesia universali illius memoriam quolibet anno die eius natali ... pia devotione recoli debere ... Nulli ergo liceat paginam hanc nostrae definitionis ... infringere. Si quis autem temerario ausu contraire praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac ss. apostolorum Petri et Pauli se noverit incursurum."⁹ His verbis summi pontifices pro summa sua auctoritate universam ecclesiam ad assensum obligant. Ergo omnia praestant, quae pertinent ad decreta infallibilia. Immo:

Explicite etiam asserunt se in canonizatione Sanctorum infallibilitate gaudere. E. g. Sixtus IV in bulla, qua canonizavit beatum Bonaventuram: "Confidentes igitur, quod in hac canonizatione non permittat nos Deus errare ... b. Bonaventuram sanctum esse ... fideliter firmiterque teneri debere decernimus." Item Sixtus V in canonizatione beati Didaci provocat ad "infallibilem assistentiam" Spiritus Sancti, atque generaliter declarat: "Romanum pontificem ... in Sanctorum canonizatione errare et falli non posse. Idque non modo pie, sed necessario et certissima fide credendum" affirmat.¹⁰ Haec verba, quamvis non constituant definitionem ex cathedra, tamen manifestant pontifices firmissime persuasos esse de ecclesiae infallibilitate in canonizatione sanctorum.¹¹

Unde opinionem contrariam Benedictus XIV sic profligat: "Si non haereticum, temerarium tamen, scandalum toti ecclesiae afferentem, in Sanctos iniuriosum, faventem haereticis negantibus auctoritatem ecclesiae in canonizatione Sanctorum, sapientem haeresim, utpote viam sternentem infidelibus ad irridendum fideles, assertorem erroneae propositionis et gravissimis poenis obnoxium dicemus eum, qui auderet asserere pontificem in hac aut illa canonizatione errasse, huncque aut illum Sanctum ab eo canonizatum non esse cultu duliae colendum".¹²

Itaque infallibilitatis obiectum directum constituunt omnes veritates revelatae sive depositum apostolicum; obiectum vero indirectum omnes doctrinae cum deposito revelato necessario connexae. Attamen aliter atque aliter infallibilitas haec duo obiecta amplectitur. Nam:

1. Veritates revelatae sub infallibilitate cadunt ratione sui; doctrinae connexae vero, quae revelatae non sunt, sed ad custodiam depositi revelati faciunt, infallibilitati ecclesiasticae subiacent non ratione sui, sed ratione depositi revelati, quocum cohaerent.

2. Veritates revelatae, quae ab ecclesia definiuntur, credendae sunt fide catholica, qua "ea omnia credenda sunt, quae in verbo Dei scripto vel tradito continentur, et ab ecclesia ... tamquam divinitus revelata credenda proponuntur".¹³ Veritates connexae autem cum revelatione, si ab ecclesia definiuntur, credendae sunt fide ecclesiastica, qua tenemus ea omnia, quae ab infallibili auctoritate ecclesiae tenenda proponuntur, quamvis in verbo Dei revelato non contineantur.

3. Veritates revelatas constituere obiectum infallibilis magisterii est dogma fidei ab ecclesia sat superque propositum, quod proinde absque haeresi negari nequit. Contra infallibilitas ecclesiae quoad doctrinas connexas cum revelatione, quamvis sit res certissima, tamen nondum est dogma definitive propositum, cuius negatio haeresim proprie dictam constitueret.¹⁴