Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus II (Pars Altera): Demonstratio Catholica

Ecclesia romana una est tum confessione symbolica tum communione sociali.

1. Confessione symbolica. Ubique terrarum ecclesia romana eadem dogmata profitetur. Liquet maxime ex fidei symbolis eisdem publice et privatim ab omnibus recitatis; ex libris doctrinalibus, quales sunt catechismi singularium ecclesiarum, libri precum approbati, compendia scholastico-theologica recepta, libri liturgici; ex cultu sacro, quo ritibus variis eadem fidei mysteria, idem sacrificium, eadem sacramenta celebrantur;¹ ex magisterio quotidiano, quo episcopi et sacerdotes eandem in toto orbe terrarum fidem praedicant; denique ex subiectione credentium, qui absque ulla disceptatione magisterio ecclesiae obtemperant in omnibus, quae pertinent ad veritatem revelatam.

Qui autem magisterio ecclesiae pertinaciter resistunt erroresque contra fidem publice profitentur, eo ipso membra ecclesiae esse desinunt. Ecclesia romana nullam haeresim nullosque haereticos in sinu suo tolerat. Unde catholici omnes mira fidei harmonia assentiuntur. Quamvis enim inter eos etiam controversiae agantur de rebus theologicis, numquam tamen de dogmatibus definitis. Quamvis catholicorum alii perfectius, alii imperfectius fidem intelligant, tamen uno ore omnes, docti et indocti, clerici et laici eandem doctrinam revelatam et ab ecclesia propositam confitentur. "Hanc fidem", uti iam scripsit s. Irenaeus, "ecclesia, et quidem in universum mundum disseminata, diligenter custodit, quasi unam domum inhabitans... quasi unam animam habens et unum cor, et consonanter haec praedicat et docet et tradit, quasi unum possidens os."²

2. Communione sociali ecclesiam romanam iure et facto unitam esse evidens est. Iure nempe sive constitutione huius ecclesiae essentiali fideles singularum parochiarum subiiciuntur proprio clero locali; clerus localis una cum fidelibus subiiciuntur episcopo dioecesano; episcopi dioecesani subiiciuntur romano pontifici. Romanus pontifex est ad instar capitis, episcopi eorumque adiutores clerici ad instar iuncturarum, fideles omnes ad instar membrorum corporis organici. Et facto quidem notissimum est, quam intima et continua communio intercedat inter singulas partes huius corporis. Romanus pontifex universae ecclesiae regimen continuo exercet; episcopi, papae coniuncti atque subiecti, ecclesiis suis singularibus tum immediate tum mediate per clerum localem curam continuam navant; ipsi fideles auctoritati hierarchicae et maxime romano pontifici obedientiam in rebus religiosis praestant. Et quamvis haec obedientia non semper sit perfecta; quamvis aliqui interdum hierarchiae (sicuti etiam ipsi Deo) resistant, tamen quamdiu catholici manere velint, non resistunt contumaciter. Si qui autem contumaces et rebelles sunt, eo ipso non amplius catholici sunt, sed ab ecclesia reiiciuntur tamquam sarmenta praecisa ab arbore. In ecclesia ergo romana schismatici nec sunt nec esse possunt. Hinc ecclesia romana revera est unus grex, unum ovile, una familia, una domus, unum regnum, unum corpus Christi mysticum. Immo, adeo huius ecclesiae unitas micat, ut adversariis multis admirationi sit, multis ludibrio.

1. Graeci ab initio quidem unitatem confessionis symbolicae colebant eo sensu, ut, servatis aliis dogmatibus catholicis, negarent solum processionem Spiritus Sancti ex Patre Filioque, necnon primatum romani pontificis. Reiiciendo autem primatum reiecerunt caput magisterii a Christo instituti proindeque principium unitatis fidei. Proclamaverunt utique, concilia oecumenica manere tribunalia summa fidei orthodoxae. Verum concilia oecumenica sine papa neque celebrare potuerunt, neque unquam celebrare tentaverunt post discessum a romana ecclesia. Unde tot saeculorum cursu dissensiones innumerae coetum orthodoxum invaserunt. Hodie orthodoxi cultiores atque etiam ipse clerus in scepticismo, rationalismo, nihilismo magis magisque versantur; plebs autem componitur ex paucis fidelibus, permultis indifferentibus, innumeris haereticis, immo atheistis, quos ecclesia "officialis" expellere nec valet nec vult.¹ Ii quoque, qui antiquam confessionem servant, ut plurimum nesciunt, quid profiteantur, cum ecclesia orthodoxa crassa rerum religionis ignorantia laboret.

De unitate communionis socialis orthodoxorum non est, cur dicamus. Amisso capite primatiali corpus truncum paulatim in multas partes dissolutum est. Hodie exstant saltem quindecim ecclesiae "autonomae", vel, uti orthodoxi dicunt, "autocephalae",² quae nullo vinculo inter se uniuntur. Ab autocephalis his secesserunt iterum multae ecclesiolae, quae quamvis non iure, facto tamen independentes sunt; ita e. g. in ecclesia ruthenorum sive russica ante a. 1914 plus quam ducenti coetus a "sancta synodo" petropolitana independentes erant. Hac synodo caesaropapistica per rebellionem russicam supressa, atomismus ecclesiam ruthenam in dies magis dissolvit.

2. Protestantes unitatem confessionis nec habent nec habere possunt. Non habent unitatem confessionis. Etenim non solum coetus protestantium maiores, scil. lutheranorum, reformatorum (i. e. zwinglianorum et calvinianorum) et anglicanorum doctrina longissime distant, sed singuli hi coetus nimia varietate professionis religiosae abundant; immo de membris omnium sectarum protestantium valet: "Quot capita, tot sensus." Quin etiam gloriantur in multiplicitate doctrinarum et sectarum quotidie pullulantium atque immo iactant intimam essentiam protestantismi in eo esse, ut diversas et oppositas confessiones christianas simul colat vel etiam christianam religionem cum iudaica commisceat.³ Nec habere possunt unitatem confessionis. Uti enim alio loco⁴ ostendetur, summum principium fidei protestanticum illud est, ut quisque pro lubitu suo fidem astruat vel destruat. Protestantes utique dictitant sacram Scripturam esse unicam omnium fidelium normam et regulam credendi; at vero ipsam Scripturam singuli pro arbitrio suo exponunt et discerpunt. Discordiam fidei inde natam dissimulare quidem nisi sunt editis multis libris symbolicis vel adhibita etiam vi politica; verum isti libri symbolici et ordinationes guberniorum civilium diversa fuerunt pro diversitate regionum, atque insuper nullam auctoritatem sibi conciliare valuerunt. Immo protestantes reiecta prorsus omni auctoritate religiosa iactitant nudum atomismum et subiectivismum. Unde mirum non est eos sensim sine sensu fidem continuo variasse et imminuisse ac demum magis magisque ad purum rationalismum vel etiam nihilismum pervenisse.

Unitatem communionis protestantium nullam esse evidentia patet. Iam ab initio lutherani, zwingliani, calviniani, anglicani prorsus avulsi et invicem separati exstiterunt. Mox singuli isti coetus in plures sectas abierunt. Hodie vix enumerari possunt ecclesiolae protestanticae, quae nullo vinculo inter se cohaerent; e. g. in Anglia, quae tamen, servato adhuc episcopatu et sacerdotio, aliqualiter vinculum quoddam sociale conservat, initio huius saeculi plus quam trecentae sectae publice recensebantur. Et quamvis sectae disparatae inierint foedera quaedam, e. g. "ecclesia territorialis borussica", haec foedera non sunt religiosa, sed politica, cum vi tantum civili effecta sint et conglutinentur.

Unde stante foedere singulae sectae, e. g. orthodoxi et liberales, infensissime inter se pugnant.

Solo odio in papam omnes coetus acatholici uniuntur. Atque propterea merito et necessario in omnibus dissociantur, quia totius unitatis ecclesiasticae principium et centrum repudiant.