Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Postquam ostendit Sanctus Thomas animas bonorum post mortem habere voluntatem immutabilem in bono, consequenter ostendit malorum animas habere in malo immutabilem voluntatem¹.

Et arguit primo sic. Peccato mortali debetur poena perpetua animarum². Ergo voluntas animae damnatae non potest mutari in bonum. - Probatur consequentia. Quia tunc non esset perpetua poena: iniquum enim esset, ex quo bonam haberent voluntatem, quod perpetuo punirentur.

Secundo. Inordinatio ipsa voluntatis quaedam poena est, et maxime afflictiva. Ergo nunquam tolletur a damnatis. - Probatur antecedens. Quia inquantum quis habet inordinatam voluntatem, displicent ei illa quae recte fiunt, contraria videlicet inordinationi suae. Et ipsis damnatis displicebit quod voluntas Dei in omnibus impleatur, cui peccando restiterunt.

Adverte quod consequentiam relinquit Sanctus Thomas manifestam ex eo quod dictum est in praecedenti ratione, poenam damnatorum esse perpetuam.

Tertio. Damnatorum animae a gratia totaliter excluduntur. Ergo etc. - Probatur antecedens ex comparatione ad animas Beatorum, quae ad perfectam participationem divinae bonitatis admittuntur. - Consequentia vero probatur, quia voluntas a peccato in bonum mutari non potest nisi per gratiam Dei.

Quarto. Animae separatae bonorum immobiliter adhaerebunt fini quem in hac vita sibi praestiterunt, scilicet Deo. Ergo et animae malorum immobiliter adhaerebunt fini indebito quem sibi elegerunt. Ergo, sicut bonorum voluntas non poterit fieri mala, ita nec malorum voluntas poterit fieri bona. - Probatur prima consequentia. Quia sicut boni in carne viventes finem constituunt in Deo, ita et mali in aliquo fine indebito eos avertente a Deo.

Advertendum, ex doctrina Sancti Thomae Quarto, d. L, q. II, a. 1, quᵃ 1, quod, cum duplex voluntas in damnatis considerari possit, scilicet naturalis et deliberativa; voluntas naturalis in eis bona esse potest aliquo modo, scilicet secundum speciem ipsius actus; sed voluntas deliberativa in eis bona esse non potest. Unde cum dicimus voluntatem damnatorum esse immutabilem in malo, intelligimus de voluntate deliberativa, non autem de voluntate naturali, quae semper bona est.

Propter quod rationes Scoti in II Sent., d. VII³, quibus probat in daemonibus, et etiam damnatis, posse esse bonum actum volendi, ex eo quod ex puris naturalibus possunt bonum velle, propositum non infringunt, - quamvis etiam addi possit quod, licet aliquam bonum actum volendi a voluntate naturali elicitum habere possint, ille tamen actus non est perfecte bonus bonitate circumstantiarum, saltem circumstantia finis: quia illum ad malum finem ordinant, vel actu vel virtute; volunt enim damnati esse et vivere sub peccato. Unde loco praeallegato, ad primum, inquit Sanctus Thomas quod naturalis inclinatio per eorum malitiam corrumpitur, inquantum bonum quod naturaliter desiderant, sub quibusdam malis circumstantiis appetunt. Et Prima, q. LXIV, 2, ad 5, quod bono actu abutuntur ad malum. Ex quo patet quod nihil etiam voluntate naturali volunt quod sit perfecte bonum.