Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Ad quintam difficultatem¹, dicit primo Sanctus Thomas, quod secundum praedicta possumus ponere fractionis subiectum dimensiones per se subsistentes. Dicit secundo, quod, huiusmodi dimensionibus fractis, substantia corporis Christi non frangitur: eo quod totum corpus Christi sub qualibet portione remaneat; cum sit in hoc sacramento per substantiam suam ex vi sacramenti, dimensiones autem eius sint ibi ex naturali concomitantia; e contrario ei secundum quod corpus naturaliter est in loco; quia corpus naturale est in loco mediantibus dimensionibus, quibus loco commensuratur. Dicit tertio, pro declaratione praedictorum, quod alio modo se habet aliquid substantiale ad id in quo est; et alio modo aliquid quantum. Quantum enim ita est totum in aliquo toto quod totum non est in parte, sed pars in parte, sicut totum in toto. Et simili modo est in loco: eo quod sit in loco mediantibus dimensionibus. — Si autem aliquod substantiale totum sit in aliquo toto, etiam totum est in qualibet parte eius. Declaratur in specie aquae, et in anima. Quia igitur corpus Christi est in sacramento ratione suae substantiae, in qua conversa est substantia panis, dimensionibus eius manentibus; sicut tota species panis erat sub qualibet parte dimensionum, ita et integrum corpus Christi. Et consequenter fractio illa non attingit corpus Christi: sed subiectum eius sunt dimensiones panis et vini, sicut et aliorum accidentium diximus² eas esse subiectum. II. Circa primum dictum, advertendum quod in fractione sacramenti videtur duplex esse mutatio: scilicet motus localis partium; et corruptio quantitatis totalis. Constat autem quod motus localis est in eo quod localiter movetur. Similiter, quod corruptio formae totius non est aliud quam ipsa forma tendens de esse in non esse. Cum ergo dicitur quod talis fractio est subiective in ipsis dimensionibus, intelligitur quantum ad ipsum motum localem partium. Nam corruptio totalis quantitatis non est proprie loquendo in ipsa quantitate, neque in partibus eius, sicut in subiecto, sed est ipsa quantitas. Et ideo, sicut quantitas ipsa est sine subiecto, ita et talis corruptio. Circa secundum dictum, advertendum quod idcirco ex eo quod dimensiones corporis Christi sunt in sacramento per concomitantiam ad substantiam, dicitur corpus ipsum esse e contrario ei secundum quod corpus naturaliter est in loco, eo quod corpus naturale sit in loco mediantibus dimensionibus, quibus commensuratur loco, quia videlicet ipsae dimensiones sunt sibi ratio existendi in loco: corpus autem Christi non est in sacramento mediantibus suis dimensionibus, cum illae ibi non sint ex vi sacramenti, sed e contrario ipsae dimensiones in sacramento sunt ratione substantiae corporis Christi, ita quod ipsa corporis substantia est illis ratio quod sint in sacramento. Circa tertium dictum, advertendum, cum dicitur animam esse totam in qualibet parte, quod hoc non intelligitur de omni totalitate animae, sed tantum de totalitate essentiae et perfectionis. Nam anima intellectiva secundum totalitatem virtutis, non est in qualibet parte corporis, sed secundum diversas virtutes, est in diversis partibus. Si quae autem animae sunt per accidens extensae ad extensionem corporis, ut de animabus imperfectorum animalium existimatur, et de animabus plantarum: illae neque secundum totalitatem virtutis, neque secundum totalitatem quantitatis dimensivae ipsis per accidens convenientem, sunt in qualibet parte totae, sed diversae partes in diversis partibus. III. Sed circa hoc tertium dictum occurrit dubium. Non enim videtur sufficienter ostendere Sanctus Thomas quod corpus Christi non dividatur ad divisionem dimensionum subsistentium, quia sit ibi ratione suae substantiae, sit autem substantia tota in qualibet parte. Posset enim dici quod, licet substantia corporis Christi sit tota in qualibet parte secundum totalitatem essentiae, non est tamen tota in qualibet parte secundum totalitatem dimensivam, quam habet etiam in sacramento existens: sicut albedo extensa est quidem tota secundum essentiam in qualibet parte albi, non autem secundum totalitatem quantitativam. Et ideo poterit dividi corpus Christi ad divisionem illarum dimensionum: sicut albedo dividitur ad divisionem albi. Respondetur quod optime procedit Sanctus Thomas, si bene inspiciatur. Ut enim dictum est supra³, licet quantitas corporis Christi det substantiae existenti in sacramento esse divisibile et partibile intrinsece, non tamen dat sibi partibilitatem in ordine ad extrinsecum: eo quod ipsa substantia non habeat quod sit praesens dimensionibus panis ratione propriarum dimensionum, sed e contrario dimensiones sunt ibi ratione substantiae. Et quia substantiae, in quantum substantia est, convenit ut indivisibiliter sit in eo in quo est, et sit tota in qualibet parte: ideo et quantitas in sacramento eundem essendi modum habet. Unde non potest dici quod substantia corporis Christi sit ibi tota secundum essentiam indivisibiliter, divisibiliter autem secundum quantitatem extensivam, sicut albedo: nam albedo in ipso subiecto in quo est, divisibilis est, quia ipsam extensionem et divisibilitatem habet ex ipsa quantitate subiecti.