Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Postquam ostendit Sanctus Thomas quales futuri sint homines resurgentes, consequenter vult ostendere quales sint resurgentium partes¹. Circa hoc autem duo facit: primo, ostendit qualia sint resurgentium corpora; secundo, quales sint ipsorum animae ante resurrectionem, cap. xc. — Circa primum duo facit: primo, ostendit qualia sint futura quantum ad naturam; secundo, qualia sint futura quantum ad conditiones superadditas naturae, capite sequenti.

I. Quantum ad primum, ponit hanc conclusionem: Homines resurgentes corpora habebunt palpabilia, ex carnibus et ossibus composita.

Circa hanc autem conclusionem duo facit: primo, quosdam errores adducit; secundo, illos reprobat².

Quantum ad primum, inquit quod occasione praemissorum quidam circa conditiones resurgentium erraverunt, dicentes ipsos corpora ex contrariis composita non habere, quia corpus ex contrariis compositum videtur ex necessitate corrumpi.

Unde quidam dixerunt illa in spiritum transmutari: moti auctoritate Apostoli, I Cor. xv, dicentis, Seminatur etc.

Alii vero quod erunt subtilia, et aeri et ventis similia.

Alii autem quod in resurrectione animae resument corpora, non terrena, sed caelestia: moti ex eo quod dicitur loco allegato, Sunt corpora caelestia etc. Et rursus, Caro et sanguis etc.

II. Quantum ad secundum, arguit Sanctus Thomas contra istos errores: et primo, generaliter contra omnes; secundo, singillatim contra eorum unumquemque³.

Arguit igitur primo sic. Christus post resurrectionem habuit corpus palpabile ex carnibus et ossibus consistens, ut ostenditur Luc. ult. Ergo et alii homines resurgentes. — Probatur consequentia. Quia nostra resurrectio conformis erit resurrectioni Christi, iuxta illud Philipp. III, Reformabit etc.

Secundo. Anima est eadem secundum speciem. Ergo habebit eandem materiam secundum speciem. Ergo erit idem corpus secundum speciem post resurrectionem et ante. Ergo etc. — Probatur prima consequentia. Quia anima unitur corpori sicut forma materiae. Omnis autem forma habet determinatam materiam: cum oporteat esse proportionem actus et potentiae.

Tertio. Si homo post resurrectionem non habebit corpus huiusmodi sicut nunc habet, non erit qui resurget eiusdem speciei, sed dicetur homo tantum aequivoce. Quia homo res naturalis est. Variata autem materia secundum speciem, variatur species rei naturalis: cum in definitione rerum naturalium ponatur materia.

Quarto. Anima non potest iterato uniri corpori alterius hominis, ut in Secundo ostensum est. Ergo multo minus poterit uniri corpori alterius speciei. — Probatur consequentia. Quia magis distat ab anima unius hominis corpus alterius speciei quam corpus humanum alterius hominis.

Quinto. Si corpus resurgentis non erit ex iis carnibus et iis ossibus ex quibus nunc componitur, non erit idem numero homo resurgens: quia ad hoc necesse est quod partes eius essentiales sint eaedem numero.

Confirmatur conclusio auctoritate Iob dicentis, Rursum circumdabor etc.

III. Secundo⁴, specialiter arguit contra unumquemque illorum errorum.

Contra primum quidem, primo sic. Spiritualium et corporalium non potest esse communicatio in materia. Ergo impossibile est ut corpus humanum transeat in substantiam spiritualem. — Probatur consequentia. Quia non transeunt in invicem nisi quae in materia communicant.

Secundo. Aut transit in ipsam animam: aut in aliam substantiam spiritualem. Si in animam, tunc post resurrectionem non erit in homine nisi anima, sicut et ante. Ergo non mutabitur conditio hominis post resurrectionem. — Si in aliam, tunc ex duabus substantiis spiritualibus efficietur aliquid unum in natura. Quod est impossibile: cum quaelibet substantia spiritualis sit per se subsistens.

Adverte quod, sicut in resurrectione ponitur quod anima reunitur corpori, ita ponitur quod ex illis unum efficitur sicut et ante resurrectionem. Si igitur ponamus corpus in resurrectione in substantiam spiritualem converti, oportebit dicere quod anima illi substantiae spirituali in quam humanum corpus convertitur, unitur, et quod ex illis fit unum in natura, sicut ex anima et corpore. Ideo bene infert Sanctus Thomas quod sequetur ex duabus substantiis spiritualibus effici unum in natura.

Advertendum etiam, ex Aristotele, IX Metaph.⁵, quod ad hoc ut ex duobus fiat unum per se, necesse est ut unum se habeat sicut actus, aliud vero sicut potentia. Ideo ex duobus quorum quilibet est actus, non potest fieri unum per se. Propterea bene arguit Sanctus Thomas non posse ex duabus substantiis spiritualibus fieri unum in natura, idest, unum ens naturale, quia quaelibet est per se subsistens, idest, actus ex se habens esse, non autem ex alio formaliter; et a nullo subiecto secundum suum esse dependet.

2. Contra secundum errorem arguitur primo sic. Aer non est in se terminabilis, sed solum termino alieno. Ergo non est possibile quod corpus hominis resurgentis sit aereum vel ventis simile. — Probatur consequentia. Quia oportet corpus hominis, et cuiuslibet animalis, habere determinatam figuram in toto et in partibus. Tale autem oportet ut sit in se terminabile: cum figura sit quae termino vel terminis comprehenditur.

Secundo. Corpus aereum non potest esse tactivum, idest, non potest habere potentiam tactus, sicut nec etiam aliud corpus simplex: cum tale corpus oporteat esse medium inter qualitates tangibiles, ut sit quodammodo in potentia ad eas, ut dicitur II de Anima. Ergo etc. — Probatur consequentia. Quia corpus hominis resurgentis oportet esse tactivum: cum homo sit animal.

3. Contra tertium errorem arguitur primo sic. Corpus caeleste non est susceptivum qualitatum tangibilium: cum non sit calidum neque frigidum, neque aliquid huiusmodi, vel actu vel potentia, ut probatur I de Caelo. Ergo corpus hominis resurgentis non erit caeleste. — Patet consequentia ex dictis.

Secundo. Corporibus caelestibus naturaliter debetur figura sphaerica, ut probatur II Caeli. Ergo non possunt accipere figuram quae naturaliter humano corpori debetur. Ergo etc. — Probatur consequentia. Quia illa corpora sunt incorruptibilia: et sic transmutari non possunt a sua naturali dispositione.