Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Exclusis falsis circa Christi Incarnationem opinionibus, concludit Sanctus Thomas quid secundum Catholicam fidem sit tenendum¹. Circa hoc autem duo facit: primo, ostendit propositum; secundo, infert quoddam corollarium².

I. Quantum ad primum, ponit hanc conclusionem: Secundum Catholicae fidei traditionem, in Christo est natura divina perfecta, et humana natura perfecta; et istae duae naturae unitae sunt in Christo, non per solam inhabitationem; neque accidentali modo; neque in sola personali habitudine (ut scilicet dicebat ultima opinio³); sed secundum unam hypostasim et suppositum unum.

Probatur. Hoc solum modo salvari possunt ea quae in Scripturis circa Incarnationem dicuntur. Ergo etc.

II. Probatur assumptum. Sacra Scriptura indistincte quae sunt Dei illi homini attribuit, et quae sunt illius hominis Deo, ut ex praemissis patet. Ergo oportet unum et eundem esse de quo utraque dicantur; et aliud et aliud id secundum quod praedicantur de Christo. — Ergo necesse est in Christo duas naturas esse inconfusas et impermixtas; et Christum esse unam hypostasim et unum suppositum humanae naturae et divinae.

2. Primam partem consequentiae primae non probat, sed relinquit manifestam. Nisi enim homo ille esset idem quod Deus, divina de illo non praedicarentur; et nisi Deus esset idem quod homo ille, non praedicarentur de illo humana; quia divina non praedicantur nisi de eo qui est Deus, et humana non praedicantur nisi de eo qui est homo. — Sed secundam partem probat sic. Divina et humana quae de Christo dicuntur, oppositionem habent, ut passum et impassibile, mortuum et immortale. Sed opposita de eodem secundum idem dici vere non possunt. Ergo necesse est ut secundum aliud et aliud de Christo divina et humana dicantur.

3. Secundam vero consequentiam probat, quantum quidem ad primam partem, sic. Naturales proprietates praedicantur de unoquoque secundum naturam eius: sicut de hoc lapide ferri deorsum secundum naturam gravitatis. Si igitur est aliud et aliud secundum quod divina et humana praedicantur de Christo, necesse est dicere esse in Christo duas naturas inconfusas et impermixtas. — Quantum autem ad secundam partem, probat sic. Id de quo praedicantur proprietates naturales secundum naturam propriam ad genus substantiae pertinentem, est hypostasis et suppositum illius naturae. Ergo, si indistinctum et unum est id de quo humana et divina praedicantur circa Christum, necesse est dicere Christum esse unam hypostasim et unum suppositum. Ex quo concluditur quod sic vere et proprie de illo homine praedicantur divina, secundum quod homo ille importat suppositum, non solum humanae naturae, sed etiam divinae: et e converso de Verbo Dei praedicantur humana, inquantum est suppositum humanae naturae.

III. Circa probationem secundae consequentiae, considerandum quod nihil dicitur naturalis proprietas alicuius nisi quia eius naturam consequitur: dicitur enim naturale a natura. Oportet autem per prius naturam praedicari de eo cuius est natura, quam eius naturales proprietates, quae naturam consequuntur. Ideo natura est ratio quare naturales proprietates alicui conveniant. Propterea bene assumpsit Sanctus Thomas ad probationem primae partis consequentiae, naturales proprietates praedicari de unoquoque secundum naturam eius cuius sunt naturales proprietates: supposito tanquam vero quod divina aliqua dicta de Christo sint tanquam eius naturales proprietates, secundum nostrum modum intelligendi, ut impassibile; et similiter quod aliqua humana de ipso dicta naturales eius sint proprietates, ut passibile.

Considerandum secundo, quod nomen hypostasis et suppositi solum de individuo substantiae dicitur, non autem de individuo accidentis, ut inquit Sanctus Thomas III Sent., d. VI, q. 1⁴. Idcirco in probatione secundae partis consequentiae, non dixit absolute id de quo praedicantur proprietates naturales secundum naturam propriam esse hypostasim et suppositum, quia sic etiam singulare accidentis, de quo praedicantur eius naturales proprietates secundum eius naturam, esset hypostasis et suppositum: sed addidit, ad genus substantiae pertinentem, ut daret intelligere nomen hypostasis et suppositi solum in substantiis dici.

IV. Quantum ad secundum⁵, infert Sanctus Thomas hoc corollarium: quod, licet Filius sit incarnatus, non tamen oportet Patrem vel Spiritum Sanctum esse incarnatum. — Probatur. Quia incarnatio non est facta secundum unionem in natura, in qua tres Personae conveniunt: sed secundum suppositum et hypostasim, prout tres Personae distinguuntur.

Advertendum, ex doctrina Sancti Thomae, Tertio, d. 1, q. II, a. 1, quod, quando aliqua conveniunt in aliquo et in aliquo distinguuntur, necesse est ut, si unum coniungatur cum aliquo et alterum cum illo coniungatur, quando coniunctio fit secundum id in quo communicant, non autem quando fit secundum illud in quo distinguuntur. Sicut homo et asinus communicant in animali: ideo cuicumque communicat asinus in genere, communicat etiam homo. Sed quia homo et asinus specificis differentiis distinguuntur, non oportet ut quicquid convenit cum asino in differentia specifica, eodem modo conveniat cum homine. Quia igitur tres Personae divinae conveniunt quidem in natura, sed distinguuntur in personalitate, si aliquid uniretur Filio in natura, de necessitate uniretur Patri et Spiritui Sancto: sed si aliquid unitur Filio in persona, non oportet ut uniatur aliis personis. Et ideo, quia in Incarnatione non est facta unio in natura, ut scilicet ex divina et humana natura fieret unum, sed tantum in persona Filii, ut sit una persona Filii in humanitate et divinitate subsistens; non est necesse, si Filius est incarnatus, quod aliae divinae personae sint incarnatae. Et hoc est fundamentum rationis huius corollarii.

V. Ad evidentiam eius quod saepissime dictum est, scilicet, in Christo non esse plures personas, neque plures hypostases, aut plura supposita, sed unam tantum personam, unam hypostasim, et unum suppositum : considerandum est, ex doctrina Sancti Thomae Tertia Parte, q. II, a. 2, ad 3, quod persona, quae idem est quod hypostasis et suppositum in natura rationali, non est omnino idem quod substantia individua et singularis, sed supra ipsam addit rationem per se subsistentis. Non enim quodlibet individuum de genere substantiae est persona, sed solum illud quod per se subsistit. Unde manus Sortis, quamvis sit quoddam individuum substantiae, non est tamen persona, quia non per se subsistit, sed existit in quodam perfectioni, scilicet in suo toto.

2. Considerandum secundo, quod personalitas cum sit ultima rei singularis per se subsistentis actualitas, et ultimum eius substantiale complementum, repugnat sibi quod in unitatem alterius personae assumatur: nam si assumeretur ab alio in unitatem personae, iam non esset ultimum complementum, quia per assumptionem ab alio compleretur. Conceditur ergo quod Christus assumpsit substantiam individuam prout substantia individua sumitur pro substantia quae est singularis, — non enim assumpsit humanitatem universalem ab omnibus singularibus separatam, sed hanc humanitatem — non autem conceditur quod assumpserit personam aut hypostasim humanam, quia illa humanitas Christi non habebat omne quod ad rationem personae et hypostasis pertinet, sed fuit a divino supposito praeventa. Unde Christus assumpsit quidem quicquid est de intrinseca essentia huius humanitatis singularis, scilicet hanc animam et hoc corpus et humanitatem ex iis compositam: non tamen assumpsit quicquid est de ratione personae inquantum persona est. Et ideo in ipso non sunt duae personae aut duae hypostases, licet sint in ipso duae singulares naturae.

3. Ex quo patet argumenta Scoti, loco praeallegato⁶, quibus ostendit personam nihil addere positivum supra individuum, non procedere contra mentem Sancti Thomae. Probant enim quod nihil addit persona supra individuum quod ad personae essentiam intrinsece pertineat, ut quod existit: quod quidem concedimus. Non autem probant quod nullo modo aliquid addat quod pertineat ad personam tanquam ultima eius actualitas, cui repugnat ut alicui completiori se uniatur. Non enim omne quod quocumque modo ad naturam humanam pertinet, est assumptibile ad unitatem personae divinae: sed tantum illud quod est pars naturae aut eius proprietas. Ipsum autem complementum suppositi assumptibile non est in talem personae unitatem: eo quod perfectioni se uniri non possit, sed tantum ei quod comparatur ad ipsum sicut potentia ad actum. Unde etiam dicimus quod natura humana in Christo non habet esse proprium. Haberet autem illud si a Verbo dimitteretur: quia non alia ratione caret proprio esse nisi quia propria personalitate caret, utpote praeventa a divino supposito.