Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Quartus error¹ fuit quorundam qui, videntes quod ponere unam tantum personam in Christo et duas naturas, ut fides asserit contra Nestorium et Eutychetem, videtur alienum ab iis quae naturalis ratio experitur, talem de unione positionem asseruerunt. Ne enim cogerentur in Christo ponere aliquam hypostasim praeter personam Verbi, ut Nestorius, dixerunt quod anima et corpus non fuerunt unita in Christo, nec ex eis aliqua substantia facta est. Ne autem cogerentur ponere animam et corpus assumpta pertinere ad aeternam naturam Verbi, posuerunt Verbum illa modo accidentali assumpsisse, sicut homo assumit indumentum, volentes per hoc errorem Eutychetis excludere.

I. Circa autem hunc errorem sic procedit Sanctus Thomas. Primo quidem, ipsum reprobat; secundo, removet eius fundamentum².

Quantum ad primum, arguit primo sic. Ex hac positione sequitur quod Christus non fuit homo: contra id quod habetur I ad Tim. II, Mediator Dei etc. Ergo etc. - Patet sequela. Quia anima et corpus sua unione constituunt hominem: nam forma adveniens materiae constituit speciem.

Secundo. Christus aequivoce dicetur homo, et non erit eiusdem speciei nobiscum. Quia unusquisque nostrum ea ratione homo dicitur, quia est ex anima rationali et corpore constitutus. Hoc autem est contra Apostolum, Heb. II. Ergo etc.

Tertio. Sequitur quod Christus non assumpsit naturam humanam. Quia non omne corpus pertinet ad humanam naturam, sed tantum corpus humanum. Non est autem corpus humanum nisi quod est per unionem animae rationalis vivificatum.

Advertendum quod ista positio dicebat Christum humanam naturam assumpsisse quia eius partes essentiales assumpsit, scilicet animam et corpus, licet separatas. Et ideo, ostendens Sanctus Thomas quod non assumpsit corpus humanum, quod est pars naturae humanae, si assumpsit animam et corpus separata, optime concludit contra ipsos quod humanam naturam, etiam iuxta eorum positionem, non assumpsit.

II. Quarto. Sequitur quod anima Christi non sit anima humana: et per consequens in Christo non fuit humana natura. - Probatur consequentia. Anima humana est naturaliter unibilis corpori. Ergo anima quae numquam unitur corpori ad aliquid constituendum, non est anima humana: quia quod est praeter naturam non potest esse semper. Sed anima Christi, secundum hanc positionem, nunquam unitur corpori. Ergo non est anima humana.

Circa istam propositionem, Quod est praeter naturam non potest semper esse, advertendum, secundum doctrinam Sancti Thomae Verit., q. XXIV, a. 10, ad 1, quod dupliciter contingit aliquid esse contra naturam. Uno modo, quia est contra inclinationem habentis sufficiens principium naturale ad oppositum, ex quo illud de necessitate consequitur, nisi impediatur: sicut moveri sursum est contra naturam gravis. Alio modo, quia est contra inclinationem naturalem alicuius non habentis tamen in se sufficiens principium naturale ad oppositum, sicut mulierem esse absque prole: licet enim sit naturale mulieri concipere filium, hoc tamen non potest nisi suscepto viri semine. Id quod est contra naturam primo modo, non potest semper esse, ut est de mente Aristotelis I Caeli³: sed bene quod est contra naturam secundo modo. Propositio ergo Sancti Thomae habet veritatem de eo quod est praeter naturam primo modo. Convenit autem hic sensus proposito. Quia forma quae est naturaliter unibilis corpori, habet in se sufficiens principium formale ad corporis unionem, dum in esse producitur ab agente, et non requirit aliquid aliud ad eius unionem, per quod perficiatur ad hoc ut uniri possit.

III. Quinto arguitur contra secundum eorum dictum. Verbum est unitum animae et corpori accidentaliter, sicut indumento. Ergo natura humana non fuit natura Verbi. Ergo post unionem Verbum non fuit subsistens in duabus naturis.

Sexto. Non poterit dici quod Deus sit natus aut passus propter corpus assumptum. Non enim dicitur homo nasci quando induitur; neque vulnerari si vestimentum laceretur.

Septimo. Si Verbum assumpsit naturam humanam ut indumentum quo posset hominum oculis apparere, frustra animam assumpsisset, quae secundum naturam suam est invisibilis.

Octavo. Non aliter assumpsisset Filius carnem humanam quam Spiritus Sanctus columbae speciem, in qua apparuit. Quod est falsum: quia Spiritus Sanctus non dicitur factus columba, neque minor Patre secundum naturam assumptas.

Ultimo. Ad hanc positionem diversarum haeresum inconvenientia sequuntur. Ergo etc. - Probatur assumptum. Quia ex eo quod dicit Filium Dei unitum animae et carni accidentaliter, convenit cum opinione Nestorii ponentis hanc unionem esse factam secundum inhabitationem Verbi Dei. - Sequitur etiam quod Verbum Dei non fuit subsistens in duabus naturis: quod Eutyches posuit. - Ex eo vero quod dicit animam et carnem non uniri ad aliquid constituendum, convenit partim quidem cum Ario et Apollinari ponentibus corpus Christi non esse animatum anima rationali; partim vero cum Manichaeo ponente Christum non fuisse verum hominem, sed phantasticum.

IV. Quantum ad secundum⁴, inquit Sanctus Thomas quod haec positio occasionem sumpsit ex verbis Apostoli dicentis, Philipp. II, Habitu inventus ut homo. Sed respondet quod hoc secundum metaphoram dictum est, quantum ad aliquid. Habet enim natura humana assumpta quandam similitudinem indumenti, inquantum per carnem visibilem videbatur Verbum, sicut homo per indumentum videtur: non autem quia eius unio fuerit modo accidentali.

Advertendum, ex doctrina Sancti Thomae Tertia, q. II, a. 6; et III Sent., d. VI, q. III, a. 2⁵, quod secundum Damascenum, in III Libro⁶, et ut etiam hic dicitur, ea quae secundum metaphoram dicuntur, non oportet quantum ad omnia similia esse. Ideo, cum metaphorice dicatur Christus habitu inventus ut homo, non est necesse quantum ad omnia eius humanitatem assimilari habitui, sed quantum ad aliqua. Quantum enim ad tria assimilatur. Primo quidem, quia advenit personae divinae post eius esse completum: sicut indumentum advenit homini. Secundo, quia est in se substantia et alteri advenit, sicut et vestis est substantia in se et homini advenit. Tertio, quia melioratur ex unione ad Verbum, et non mutat Verbum: sicut vestis formatur secundum formam induti, et ipsum non mutat. - Differt autem, quia indumentum non assumitur ad esse induti: sed bene humanitas assumitur ad esse divini suppositi. Propter quod, non dicitur sibi uniri accidentaliter, sed essentialiter: quamvis indumentum accidentaliter adveniat induto.