Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Postquam determinavit Sanctus Thomas de iis quae ad divinam pertinent Trinitatem, incipit de divini Verbi incarnatione, et de iis quae ad ipsam sequuntur, determinare¹. Circa hoc autem duo facit: primo, determinat de Verbi incarnatione; secundo, de effectibus Christi incarnati in nobis, cap. LVI. — Circa primum duo facit: primo, ostendit Deum esse incarnatum; secundo, convenientiam Incarnationis ostendit, cap. L. — Circa primum duo facit: primo, ostendit Deum esse incarnatum; secundo, movet quaedam dubia contra ipsam Incarnationem, cap. XL.

Circa primum duo facit: primo, ostendit propositum auctoritate Sacrae Scripturae; secundo, errores circa hanc Incarnationem excludit, capite sequenti.

I. Quantum ad primum, praemittit, ad ordinem doctrinae insinuandum, quod, quia Dei Filio Domino Iesu Christo dictum est superius quaedam secundum divinam naturam, quaedam secundum humanam convenire, quam ex tempore assumendo voluit incarnari: de ipso Incarnationis mysterio dicendum restat.

Praemittit secundo, quod Incarnatio inter divina opera maxime rationem excedit. Et quia hoc mirabilissimum est inter omnia, sequitur quod ad huius maxime mirabilis fidem omnia alia mirabilia² ordinantur: cum id quod est in unoquoque genere maximum, causa aliorum esse videatur.

II. Attendendum primo, quod Incarnatio ponitur a Sancto Thoma miraculum omnium miraculorum, III Sent., d. III, q. II, a. 2; IV Sent., d. XI³; et de Pot., q. VI, a. 2, ad 9: eo quod et sit de primo ordine miraculorum, de iis scilicet quae solus Deus facere potest; et in illo ordine supremum gradum teneat, eo quod hoc sit maxime remotum a facultate naturae, iuxta ea quae superius determinata sunt in Tertio libro, ubi de miraculis agebatur⁴. Et ideo hic dicitur quod maxime rationem excedit, et quod est mirabilissimum opus. Quanto enim aliquid magis est supra facultatem naturae, et ab ea magis recedit, tanto ipsum magis miramur, et minus capere nostra ratione possumus, eo quod nostra ratio a sensilibus et naturalibus cognitionem accipiat.

Attendendum secundo, ex Qq de Pot., ubi supra, quod alia opera miraculosa inducunt ad hoc ut hoc ipsum Incarnationis miraculum credatur: non enim inconveniens est unum miraculum ad alterius fidem inducere. Idcirco hic dicitur quod ad fidem huius miraculi omnia alia mirabilia ordinantur.

III. Istis suppositis, probat intentum. Primo, ex auctoritate Ioan. 1, ubi dicitur, Et Verbum caro etc.

Secundo, ex auctoritate Apostoli, Philipp. II, ubi ait, Cum in forma Dei etc.

Tertio, ex verbis ipsius Domini Iesu Christi, aliquando humilia de se loquentis, quae ei secundum humanitatem assumptam conveniunt; aliquando vero sublimia et divina, quae certum est ei secundum divinam naturam convenire.

Quarto, ex ipsius Domini factis: quorum quaedam ad humanitatem pertinent, ut quod timuit etc.; quaedam vero ad divinitatem, ut quod propria potestate infirmos sanabat, etc.

Advertendum ,quod posuit Sanctus Thomas miracula Christi ostendere eius divinitatem, eo quod ipsa propria potestate faciebat. Quia operari miracula virtute divina participata etiam hominibus potest convenire: sed operari miracula propria potestate solius Dei est. De ratione enim miraculi est quod ea solus Deus facere possit, scilicet propria virtute: aut quantum ad substantiam facti, aut quantum ad modum faciendi.