Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Secundus error circa animam Christi¹ est Apollinaris: qui, cum prius secutus fuisset Arium, convictus tamen praedictis testimoniis postea confessus est in Christo animam sensitivam fuisse, sine intellectu et mente; dixitque illi animae Verbum Dei fuisse loco intellectus et mentis.

I. Sed quod hoc non sufficiat ad praedicta inconvenientia vitanda, arguitur. Primo. Si in Christo fuit anima sensitiva sine ratione, non fuit eiusdem speciei cum anima nostra, quae est rationem habens: cum secundum Philosophum, VIII Metaphys., in definitionibus et speciebus quaelibet differentia essentialis addita vel subtracta variet speciem. Igitur nec ipse Christus fuit eiusdem speciei nobiscum. — Probatur consequentia. Quia homo ex hoc speciem sortitur humanam quod mentem et rationem habet.

Secundo. Sequitur quod anima Christi contineatur sub aliqua specierum animae sensitivae ratione carentis, scilicet sub specie animae leonis aut equi² aut alicuius alterius belluae. Quia anima sensitiva ratione carens est quasi unum genus sub se plures species continens: nihil autem est in genere quod non sit in aliqua eius specie. Hoc autem est omnino absurdum. Ergo etc.

Tertio. Sequeretur quod Christus non habuisset membra sicut sunt membra humana. — Probatur consequentia. Quia, cum corpus comparetur ad animam sicut materia ad formam, et sicut instrumentum ad principale agens; materiam autem oporteat esse proportionatam formae, et instrumentum principali agenti: oportet secundum diversitatem animarum et diversitatem corporum esse.

Advertendum quod anima et dat esse corpori, et ipso utitur ad extrinsecas operationes. Inquantum dat illi esse, comparatur ad ipsum sicut forma ad materiam: formae enim est dare esse materiae. Inquantum autem ipsum movet, non quidem ut motum tantum, sed ut motum movens aliquid aliud extrinsecum, comparatur ad ipsum ut principale movens ad instrumentum: est enim de ratione instrumenti ut sit movens motum. Utroque autem modo oportet corpus esse proportionatum animae: nam determinata forma non recipitur in quacumque materia, sed in determinata et sibi proportionata; neque agens omne principale utitur indifferenter quocumque instrumento, sed determinatum agens utitur certis et determinatis instrumentis. Ideo optime probat Sanctus Thomas secundum diversitatem animarum esse corporum diversitatem, ex hoc quod corpus ad animam comparatur et sicut materia ad formam, et sicut instrumentum ad principale agens.

Quarto. In Christo admiratio fuit, ut patet Matth. VIII. Ergo et aliquid praeter divinitatem et animam sensitivam: scilicet mens humana. — Probatur consequentia. Quia nec Verbo Dei, cum sit Deus, admiratio competere potest, quae est ex ignorantia causae: nec animae sensitivae, cum ad eam non pertineat sollicitari de cognitione causarum.

II. Ex praedictis infert Sanctus Thomas duo corollaria. Primum est quod, cum dicitur, Verbum caro factum est, non intelligitur sic quasi Verbum sit in carnem conversum; aut solam carnem, vel solam animam sensitivam sine mente assumpserit: sed accipitur caro pro toto homine, ad exprimendum humanae naturae infirmitatem, quam Verbum assumpsit. Nam et anima in Scripturis ponitur quandoque pro toto homine: sicut cum dicitur, Exod. I, Erant omnes animae etc. Caro etiam quandoque pro toto homine ponitur: ut cum dicitur Isaiae XL, Videbit omnis caro etc.

Secundum corollarium est quod falsum est Origeni dogma dicentis animam Christi ab initio, ante creaturas corporales, creatam fuisse et a Verbo assumptam, et demum carne fuisse indutam. Patet enim ex dictis Christum humanam carnem et humanam animam habuisse. Modo, superius est ostensum humanas animas propriis corporibus non praeexistere.