Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Postquam exclusit Sanctus Thomas errores circa corpus Christi, vult errores circa ipsius animam excludere¹. Et duos excludit: unum hoc capite; alterum capite sequenti.

I. Primus ergo error, qui hoc loco excluditur, fuit Arii dicentis in Christo non fuisse animam, sed solum carnem fuisse assumptam, cui divinitas loco animae fuit. Cum enim filium Dei vellet asserere esse creaturam et minorem Patre ex iis quae infirmitatem ostendunt in Christo, ne aliquis eius testimonia refelleret dicendo ea Christo convenire secundum humanam naturam, nequiter animam removit a Christo, ut, cum quaedam corpori humano convenire non possint, sicut quod miratus est et huiusmodi, necesse sit talia in filii Dei minorationem referre. Assumpsit autem pro suo errore hoc quod dicitur, Verbum caro factum est, ubi de carne sola, non autem de anima fit mentio. — Arium in hac positione etiam Apollinaris est secutus.

II. Sed contra hunc errorem arguitur. Primo. Verbum Dei est Deus. Ergo non potest esse forma corporis: cum Deus non possit forma corporis esse. Ergo etc.

Haec ratio non solum utilis est contra Apollinarem, qui Verbum Dei verum Deum confitebatur, sed etiam contra Arium hoc negantem. Quia non solum Deus forma corporis esse non potest, sed nec etiam aliquis supercaelestium spirituum, inter quos supremum posuit Arius filium Dei: nisi forte secundum opinionem Origenis ponentis animas humanas eiusdem speciei cum supercaelestibus spiritibus esse; quod superius est confutatum.

Secundo. Sequitur Christum hominem non fuisse: contra Apostolum, I Tim. II. Anima enim est principaliter de ratione hominis. Subtracto autem eo quod est de ratione hominis, verus homo esse non potest. Ergo etc.

Tertio. Sequitur in Christo non esse veram carnem, nec aliquam partium hominis: quia ex anima non solum ratio hominis, sed etiam singularum² partium eius dependet.

Sed hoc est contra id quod Dominus ostendit Lucae ult., Spiritus carnem etc. Ergo etc.

Advertendum quod, licet caro et os et aliae partes hominis ab invicem specie accidentali differant, quia alia sunt accidentia carnis, et alia ossis accidentia; omnes tamen sunt eiusdem speciei substantialis, et omnes ab eadem forma a qua homo constituitur in sua specie, habent suae rationis et speciei complementum: una enim est forma substantialis totius et omnium partium eius, cum non existant partes per propria et distincta esse, sed per unum esse quod est esse totius primo et per se, secundario vero est esse partium. Propter hoc ait Sanctus Thomas quod ex anima, quae est hominis forma, ratio singularum partium hominis dependet.

III. Quarto. Non esset Christus eiusdem speciei cum aliis hominibus: quia quae differunt secundum formam, eiusdem speciei esse non possunt. Ergo non poterit dici filius Mariae Virginis, aut quod illa sit mater eius. — Probatur consequentia. Quia quod generatur ex vivente, filius eius dici non potest nisi in eadem specie procedat.

Quinto. Expresse dicitur in Evangelio quod Christus animam habuit: Matth. scilicet xxvi, et Ioan. xii. Ergo etc.

Si dicatur quod ipse filius Dei anima dicitur: — contra hoc est quod ipse dicit, Ioan. x, Potestatem habeo etc.: ex quo intelligitur aliud quam animam esse in Christo quod habuit potestatem ponendi animam suam et sumendi eam. Sed non fuit in potestate corporis uniri Dei Filio vel separari ab eo: cum hoc etiam naturae potestatem excedat. Ergo oportet in Christo aliud esse animam, et aliud divinitatem, cui talis potestas tribuitur.

Sexto. In Christo fuerunt ira et huiusmodi, quae sunt passiones animae sensitivae, secundum Philosophum, VII Physicorum. Ergo in Christo fuit anima sensitiva. Ergo etc.

Si dicatur haec in Evangeliis metaphorice dici de Christo: — accipiatur aliquid quod necesse sit ut proprie accipiatur, scilicet esurire. Sicut enim alia corporalia quae de Christo Evangelistae narrant, proprie intelliguntur, ita oportet proprie intelligi quod manducaverit, et consequenter quod esurierit. Esurire autem non est nisi habentis animam sensitivam: cum esuries sit appetitus cibi. Ergo etc.