Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Ostenso quod convenienter est in Ecclesia sacramentum Ordinis institutum, consequenter Sanctus Thomas de ordinum distinctione determinat¹.

Circa hoc autem duo facit: primo, determinat de ipsis sacris ordinibus; secundo, de episcopali potestate, per quam ipsi ordines dispensantur, capite sequenti.

I. Quantum ad primum, ponit duas conclusiones. Prima est: Oportet esse in Ecclesia ordinem sacerdotalem, et alios ei ministrantium ordines. Prima pars probatur. Potestas ordinis principaliter ordinatur ad corpus Christi consecrandum ac fidelibus dispensandum; et ad fideles a peccatis purgandum. Ergo oportet esse aliquem principalem ordinem, cuius potestas ad hoc principaliter se extendat, qui est ordo sacerdotalis.

Secunda vero pars probatur, quia potestas quae ad aliquem principalem effectum ordinatur, nata est habere sub se inferiores potestates sibi deservientes. Declaratur in artibus.

II. Secunda conclusio est: Convenienter ordines ministrantium, tam infimi quam superiores, sunt instituti. Declaratur. Quia, cum sacerdotalis potestas se extendat ad consecrationem corporis Christi, et ad reddendum fideles idoneos per absolutionem a peccatis ad Eucharistiae perceptionem; oportet quod inferiores ordines ei deserviant vel in utroque, vel in altero tantum; et tanto aliquis inter inferiores ordines superior est, quanto sacerdotali ordini in pluribus deservit, vel in aliquo digniori. Infimi igitur solum in populi praeparatione illi deserviunt: Ostiarii videlicet arcendo infideles a coetu fidelium; Lectores instruendo catechumenos, idest eos qui instruuntur de fidei rudimentis; Exorcistae, idest adiuratores, purgando eos qui iam instructi sunt si² aliqualiter a daemone a perceptione sacramentorum impediuntur. — Superiores autem illi deserviunt et in praeparatione populi, et ad consummationem sacramenti. Acolythi quidem habent ministerium super vasa non sacra, in quibus sacramenti materia praeparatur; Subdiaconi super vasa sacra, et super dispositionem materiae nondum consecratae; Diaconi vero super materiam iam consecratam, prout sanguinem Christi dispensant fidelibus. Ex quibus infertur quod ordo sacerdotum, diaconorum et subdiaconorum sacri ordines dicuntur: quia videlicet accipiunt ministerium circa sacra. — Additur quoque quod superiores ordines sacerdotali deserviunt etiam in praeparatione populi. Cuius signum est quod diaconibus committitur Evangelica doctrina; subdiaconibus Apostolica; acolythis ut exhibeant circa utrumque quod ad solemnitatem pertinet doctrinae, ut scilicet luminaria deferant, et alia huiusmodi administrent.

III. Attendendum primo, secundum doctrinam Sancti Thomae in Quarto, d. XXIV, q. II³, quod ista divisio ordinum non est divisio alicuius totius integralis aut universalis, sed est divisio totius potestativi, cuius natura est quod totum secundum completam rationem est in uno, in aliis autem est aliqua participatio ipsius. Nam et hic tota plenitudo Ordinis est in sacerdotio: in aliis autem est quaedam Ordinis participatio.

Non est autem hoc sic intelligendum quasi ratio et nomen sacramenti Ordinis inferioribus ordinibus non conveniat, sed tantum quaedam participatio eius: sed quia perfecta potestas Ordinis est in sacerdotio tantum, inquantum continet virtualiter omnem potestatem etiam ad inferiores ordines pertinentem; in aliis autem inferioribus ordinibus non est tota et perfecta ordinis potestas, sed quaedam eius pars.

2. Attendendum secundo, quod ordo potest dici sacer dupliciter. Uno modo secundum se: Et sic quilibet ordo est sacer, cum sit sacramentum. Alio modo, ratione materiae circa quam habet aliquem actum: et sic dictum est esse tres tantum ordines sacros.

Caetera quae ad hanc materiam pertinent, copiosissime declarat Sanctus Thomas loco praeallegato⁴.

IV. Sed circa praedicta dubia quaedam oriuntur, a Durando tacta⁵. Primum est, quia videtur quod ista quae dicuntur inferiores ordines, non debeant inter sacramenta computari. Nam quando plures actiones ordinantur ad unum spiritualem effectum, ita quod una attingit illum, aliae vero solum disponunt; illa sola quae principaliter attingit, est sacramentum; ceterae vero sunt sacramentalia tantum, ut patet de catechismo, et exorcismo respectu ablutionis baptismalis: Sed ita est in istis actionibus ordinum. Ergo etc.

2. Secundum est, quia non videtur quod aliquod illorum possit dici Ordinis sacramentum. Nam, ut superius⁶ dicebatur, potestas Ordinis, ut est sacramentum, est ad conficiendum vel conferendum sacramenta. Sed in ordinibus inferioribus non confertur aliqua huiusmodi potestas, ut patet. Ergo etc.

Confirmatur. Quia in ipsis non confertur potestas ordinato per quam aliquid possit facere quod prius non poterat, ut accidit in collatione sacerdotii: sed solum per quam licite potest quod prius non licebat.

3. Ad primum horum dicitur primo, quod utique unumquodque illorum quae prius enumerata sunt, est sacramentum, licet sit imperfectum in comparatione ad ordinem sacerdotii, ad quem ordinatur.

Dicitur secundo, post Capreolum, Quarto, d. XXIV⁷, quod assumptum fortassis est verum de actionibus ordinatis ab Ecclesia ad principalem actionem institutam a Christo, praesertim quando illae super eodem supposito fiunt. Non est autem verum de actionibus ordinatis a Christo super diversis suppositis et cum diversis formis: sicut de actionibus ordinum inferiorum, quarum quaelibet ex opere operato habet proprium effectum; licet illi non sint per se primo intenti, sed ad Eucharistiam tanquam ad effectum principalem sint ordinati.

4. Ad secundum dubium dicitur quod quilibet illorum ordinum dicitur proprie Ordinis sacramentum. Convenit enim sibi definitio ordinis posita a Magistro in XXIV dist. Quarti⁸, ubi dicitur quod ordo est signaculum quoddam Ecclesiae per quod spiritualis potestas traditur ordinato. Patet enim, discurrendo per singulos ordines iuxta ea quae hoc loco dicit Sanctus Thomas⁹, quod haec definitio illis omnibus competit.

Cum autem instatur primo, quia potestas huius sacramenti est ad conficiendum vel ministrandum sacramentum: — dicitur quod hoc intelligitur, mediate vel immediate: sive quod est ad conficiendum sacramentum, aut ad praeparandum vel ministrandum aliquid ad hoc ordinatum. Et hoc convenit cuilibet ordini.

Cum instatur secundo, quia per istos ordines non confertur ordinato quod aliquid possit quod prius non poterat: — dicitur quod non requiritur ad rationem sacramenti Ordinis ut per ipsum conferatur potestas ad faciendum aliquid quod prius facere nullo modo poterat: sed sufficit, ut videtur velle Sanctus Thomas Quarto, d. XXIV, q. II, a. 2, ad 9, quod per potestatem collatam possit agere licite, aut ex officio, quod prius non poterat licite aut ex officio facere.

V. Hoc autem postremo attendendum, quod omnes septem ordines possunt dici aliquo modo septem sacramenta, scilicet materialiter, inquantum unicuique illorum convenit ratio sacramenti: et possunt dici unum sacramentum, formaliter scilicet et completive, inquantum omnia ad unum finem ordinantur, scilicet ad Eucharistiam. Et quia forma est quae rei rationem complet et ei dat unitatem, ideo omnes ordines pro uno sacramento a doctoribus computantur, dum dicunt septem esse sacramenta Ecclesiae, quorum unum est Ordo.