Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Postquam determinavit Sanctus Thomas de sacramento Extremae Unctionis, consequenter de sacramento Ordinis determinat ¹.

Circa hoc autem tria facit: primo, determinat de ipso Ordinis sacramento; secundo, de ordinum distinctione, Cap. seq.; tertio, de ministro sacramentorum cui potestas ordinis confertur, Cap. LXXVII.

I. Quantum ad primum, ponit sex conclusiones. Quarum prima est: Necesse est praedictorum sacramentorum dispensationem fieri per homines visibiles spiritualem virtutem habentes. Probatur primo sic. In omnibus praedictis sacramentis spiritualis confertur gratia sub sacramento visibilium rerum. Ergo etc. — Probatur consequentia. Quia omnis actio debet esse proportionata agenti.

II. Secundo. Ista sacramentorum dispensatio angelis non competit, sed tantum hominibus visibili carne indutis. Ergo etc.

Probatur antecedens dupliciter. Primo, auctoritate Apostoli, ad Heb. v dicentis, Omnis pontifex etc.

2. Secundo sic. Dispensatores sacramentorum oportet esse ministros Christi. Ergo oportet illos esse Christo conformes. Ergo oportet illos homines esse, et aliquid divinitatis eius participare secundum aliquam spiritualem potestatem; de qua dicit Apostolus, II ad Cor. ult., quod potestatem dedit etc.

Antecedens probatur primo sic. Sacramentorum institutio et virtus a Christo initium habet: nam secundum Apostolum, ad Ephes. v, Baptismi instituit sacramentum; ipse etiam sacramentum sui corporis et sanguinis in Cena dedit et frequentandum instituit, quae principalia sunt sacramenta. Ergo necessarium fuit ut alios institueret sibi ministros, qui sacramenta fidelibus dispensarent: quia corporalem sui praesentiam erat Ecclesiae subtracturus. Ergo tales dispensatores sunt ministri eius.

Secundo, auctoritate Apostoli, dicentis I ad Cor. iv, Sic nos existimet etc.

Tertio, quia discipulis et consecrationem sui corporis et sanguinis commisit, cum dixit, Hoc facite etc.; et tribuit potestatem remittendi peccata, iuxta illud Ioan. xx, Quorum remiseritis etc., et docendi ac baptizandi iniunxit officium, Matth. ult., Euntes docete etc.

Prima vero consequentia probatur. Quia minister comparatur ad dominum sicut instrumentum ad principale agens: cum moveatur imperio domini ad aliquid exequendum, sicut instrumentum movetur ab agente ad aliquid efficiendum. Oportet autem instrumentum esse proportionatum agenti.

Secunda quoque consequentia probatur: quoad illationem totius consequentis, quia Christus, ut Dominus, operatus est auctoritate et virtute propria nostram salutem, inquantum fuit Deus et homo; ut secundum unum ad nostram redemptionem pateretur; secundum alterum passio eius nobis fieret salutaris. — Quo vero ad illationem secundae partis consequentis, probatur quia instrumentum aliquid participat de virtute principalis agentis.

3. Circa istius rationis antecedens, considerandum ex doctrina Sancti Thomae Tertia, q. LXIV, a. 7; et Quarto, d. v ², a. ult. ³, quod sicut Deus potentiam suam sacramentis non alligavit, ita nec potestatem dispensandi sacramenta alligavit aliquibus ministris. Unde sicut hanc potestatem hominibus dedit, ita eam posset et angelis dare. Sed licet non sit impossibile angelos esse sacramentorum dispensatores divinitus sibi potestate concessa, hoc tamen non congruit, sed magis ut per homines haec dispensatio fiat, ut patet ratione inducta. Unde non dixit Sanctus Thomas quod dispensatio sacramentorum non sit angelis possibilis, sed quod illis non competit: idest, non congruit eorum naturae. Sed bene hominibus congruit.

III. Secunda conclusio est: Sic data fuit discipulis Christi huiusmodi spiritualis potestas, ut per eos deveniret ad alios. Probatur. Data est haec potestas, secundum Apostoli dictum, ad Ecclesiae aedificationem. Ergo eam oportet tandiu perpetuari quandiu necesse est aedificari Ecclesiam. Sed hoc necesse est post mortem discipulorum usque ad saeculi finem. Ergo etc.

Confirmatur. Quia Dominus discipulis in persona aliorum fidelium loquebatur: ut patet Marc. XIII, Quod vobis etc.; et Matth. ult., Ecce ego etc.

2. Tertia conclusio est: In collatione huiusmodi spiritualis potestatis quoddam sacramentum peragitur, quod dicitur Ordinis sacramentum. Probatur. Oportuit ut haec spiritualis potestas sub quibusdam sensibilibus signis hominibus traderetur: quae sunt certae formae verborum, determinati actus, ut impositio manuum, inunctio, et porrectio libri vel calicis vel alicuius huiusmodi quod ad executionem spiritualis pertinet potestatis. Ergo etc. — Probatur consequentia. Quia quandocumque aliquid spirituale sub signo corporali traditur, hoc dicitur sacramentum. — Antecedens vero probatur, quia haec spiritualis potestas a Christo in ministros Ecclesiae derivatur, spirituales autem effectus a Christo in nos derivati sub quibusdam signis sensibilibus explentur, ut ex supra dictis ⁴ patet.

3. Quarta conclusio est: In hoc sacramento confertur gratia, sicut in aliis sacramentis. Probatur. Administratio sacramentorum, ad quae ordinatur spiritualis potestas, convenienter non fit nisi aliquis ad hoc a divina gratia adiuvetur. Ergo, etc. — Probatur consequentia. Quia ad divinam liberalitatem pertinet ut cui confertur potestas ad aliquid operandum, conferantur etiam ea sine quibus huiusmodi operatio convenienter exerceri non potest.

Advertendum, ex doctrina Sancti Thomae in Quarto, d. XXIV, q. 1, a. 2, qu^a 1, ad 3, quod alio modo praesupponitur gratia in eo qui ad ordines accedit: et alio modo, per sacramentum ordinis causatur. Praeexigitur enim gratia sufficiens ad hoc ut quis digne in plebe Christi connumeretur. Confertur autem in susceptione Ordinis amplius gratiae munus, per quod ad maiora reddatur idoneus.

4. Quinta conclusio est: Potestas Ordinis consideratur praecipue secundum comparationem ad sacramentum Eucharistiae; idest, principaliter attenditur circa corpus Christi conficiendum. Probatur. Potestas ordinis ad dispensationem sacramentorum ordinatur. Ergo praecipue ordinatur ad id quod est perfectissimum et consummativum omnium aliorum: quia unumquodque denominatur a fine. Sed sacramentum Eucharistiae est huiusmodi. Ergo etc.

5. Sexta conclusio est: Necesse est ut potestas Ordinis se extendat ad remissionem peccatorum per dispensationem illorum sacramentorum quae ad hoc ordinantur, cuiusmodi sunt Baptismus et Poenitentia. Probatur. Eiusdem virtutis esse videtur aliquam perfectionem tribuere, et ad susceptionem illius materiam praeparare: ut patet in virtute ignis. Sed potestas Ordinis ad hoc se extendit ut sacramentum corporis Christi conficiat et fidelibus tradat. Ergo oportet ut eadem potestas ad hoc se extendat quod fideles aptos reddat et congruos ad huius sacramenti perceptionem. Sed ad hoc fidelis redditur aptus et congruus per hoc quod est a peccato immunis: cum aliter non possit Christo spiritualiter uniri. Ergo etc.

Confirmatur, quia dominus discipulis, quibus commisit sui corporis consecrationem, dedit hanc potestatem intellectam per claves promissas Petro. Nam caelum unicuique aperitur et clauditur per hoc quod peccato subiacet, vel a peccato purgatur, cuius signum est, quod usus harum clavium dicitur esse ligare et solvere, scilicet a peccatis.

6. Attendendum, quod ut dictum est supra ⁵ de mente Sancti Thomae, potestas conficiendi sacramentum corporis Christi, et potestas remittendi peccata, non sunt duae potestates essentialiter distinctae, sed tantum ratione in ordine ad diversos actus. Ideo si sacramentum ordinis in tali potestate consistit, non sequitur, quod sacerdotium sit duo ordines, ut arguit Scotus in IV Sent., d. xxiv ⁶, sed fortassis illud sequeretur, si illae potestates essent essentialiter distinctae.

Advertendum autem, quod hoc sacramentum non est quidem necessitatis respectu huius, aut illius singularis hominis, est tamen ecclesiae necessarium ut sit in ea aliquis gubernator.