Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.
Prooemium
Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis
Caput II: Quod filius Dei sit Deus
Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio
Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio
Caput V: De opinione Arii circa filium Dei
Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei
Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat
Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii
Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam
Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis
Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia
Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis
Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam
Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis
Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam
Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus
Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona
Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur
Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae
Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur
Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum
Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti
Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio
Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum
Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus
Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae
Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem
Viso quod Dei incarnationem auctoritate divina confitemur, vult Sanctus Thomas errores circa ipsam incarnationem exortos excludere1. Circa hoc autem duo facit: primo, excludit errores qui sunt circa ea quae uniuntur in hac incarnatione; secundo, eos qui sunt circa ipsam unionem, cap. xxxiv.
Circa primum tria facit: primo, excludit errores circa divinitatem Christi; secundo, circa corpus, cap. seq.; tertio, circa animam, cap. xxxii.
Quantum ad primum, ait quod Ebion, Cerinthus, et postea Paulus Samosatenus et Photinus, in Christo solum humanam naturam confitentur; divinitatem vero non per naturam, sed per quandam excellentem divinae gloriae participationem, quam per opera meruerat, fuisse confingunt.
Contra hunc errorem autem, praeter ea quae contra ipsum superius2 dicta sunt dum de divinitate Filii agebatur, arguit Sanctus Thomas quia haec positio Incarnationis mysterium tollit.
Sequitur enim primo, non quod Deus carnem assumpsit ut fieret homo, sed magis quod homo carnalis Deus factus fuit, contra illud quod Ioannes dicit, Verbum caro factum est: sic enim magis e converso caro Verbum facta fuisset.
Sequitur secundo, quod non convenirent Filio Dei exinanitio aut descensio, sed magis homini glorificatio et ascensio: contra illud Apostoli, Qui cum in forma Dei esset etc.
Sequitur tertio, non esse verum quod Dominus dicit, Descendi de caelo: contra illud quod dicitur Ioan. iii, Nemo ascendit etc.; et Ephes. iv, Qui descendit etc.
Sequitur quarto, quod Filius non sit missus a Patre, neque quod exierit ab ipso ut veniret in mundum, sed solum quod ad Patrem iret: contra illud Ioan. xvi, Vado ad eum etc.